Văn khấn mùng 1 Tết cúng gia tiên và mâm cỗ đầu năm

Sáng mùng 1 Tết là buổi sáng đầu tiên của năm mới. Sau lễ giao thừa đêm qua, các gia đình Việt thường dậy sớm, mặc quần áo đẹp, thắp hương bàn thờ gia tiên, dâng mâm cỗ đầu năm, chúc Tết ông bà cha mẹ, mừng tuổi con cháu. Lễ cúng gia tiên sáng mùng 1 là lễ chính của ngày đầu năm, mở đầu chuỗi ngày Tết sum vầy.

Bài viết này giúp quý vị chuẩn bị chu đáo cho lễ ấy: ý nghĩa của việc cúng gia tiên ngày mùng 1 Tết, mâm cúng mùng 1 Tết theo ba miền, cách bày lễ, bài văn khấn mùng 1 Tết soạn theo khuôn cổ truyền, cách cúng các ngày mùng 2, mùng 3 và lễ hoá vàng, cùng những lưu ý để Tết vui mà vẫn an toàn.

Phong Thuỷ Liên Hoa nhìn Tết như dịp gia đình nối lại cội nguồn. Lời khấn đầu năm không chỉ là xin lộc, mà trước hết là lời biết ơn và lời hứa của con cháu về cách sống trong năm mới.

Ý nghĩa cúng gia tiên sáng mùng 1 Tết

Trong quan niệm người Việt, tổ tiên đã được mời về ăn Tết từ lễ tất niên chiều 30 và ở lại cùng con cháu đến lễ hoá vàng. Sáng mùng 1 là bữa cỗ đầu tiên của năm mới mà con cháu kính dâng ông bà. Đây cũng là lúc người chủ gia đình thay mặt cả nhà trình báo với tổ tiên về năm mới, cầu mong gia đình an khang.

Lễ mùng 1 Tết có không khí khác hẳn các lễ thường. Mọi người mặc đẹp, nói lời hay, giữ hoà khí. Sau khi cúng, con cháu chúc Tết người lớn, người lớn mừng tuổi trẻ nhỏ. Nhiều gia đình còn đi lễ chùa, đi chúc Tết họ hàng, thăm mộ tổ tiên trong ngày đầu năm, tuỳ nếp từng vùng.

Câu "mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy" phản ánh thứ tự sinh hoạt Tết truyền thống: mùng 1 dành cho bên nội, mùng 2 cho bên ngoại, mùng 3 cho thầy cô. Ngày nay mỗi gia đình sắp xếp linh hoạt, nhưng sáng mùng 1 vẫn thường là lễ cúng gia tiên ở nhà mình, nhà trưởng họ hoặc nhà ông bà.

Cúng mùng 1, mùng 2, mùng 3 và hoá vàng

Trong ba ngày Tết, nhiều gia đình cúng cơm mỗi ngày (sáng hoặc trưa), thắp hương đều. Lễ hoá vàng – tiễn tổ tiên – thường làm vào mùng 3, có nơi mùng 4, mùng 5 hoặc mùng 7, tuỳ phong tục và lịch làm việc. Bài khấn mùng 1 dưới đây có thể dùng cho mùng 2, mùng 3, chỉ cần thay ngày.

Mâm cúng mùng 1 Tết gồm những gì

Mâm cúng sáng mùng 1 thường là mâm cỗ mặn đầy đủ, gần giống mâm tất niên, cộng với mâm ngũ quả và hoa Tết đã bày sẵn. Gia đình theo Phật giáo hoặc muốn thanh đạm có thể dùng mâm chay. Bảng dưới đây gợi ý theo vùng miền.

Vùng	Mâm cỗ mặn thường gặp	Lễ chay đi kèm
Miền Bắc	Bánh chưng, gà luộc, giò lụa, giò thủ, nem rán, canh măng hoặc canh bóng, xôi gấc, dưa hành, thịt đông	Hương hoa, trầu cau, rượu, nước, mứt Tết, mâm ngũ quả
Miền Trung	Bánh tét, bánh chưng, thịt ngâm nước mắm, nem, tré, chả, gà, canh, dưa món	Hoa, quả, chè, bánh in, bánh thuẫn
Miền Nam	Thịt kho hột vịt, canh khổ qua nhồi thịt, bánh tét, dưa giá, củ kiệu, lạp xưởng, chả giò	Hoa mai, trái cây (mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài), mứt, trà
Mâm chay	Bánh chưng chay, xôi, nem chay, canh nấm, đậu phụ, rau củ xào, chè	Như trên

Sáng mùng 1 không cần nấu lại toàn bộ mâm cỗ. Nhiều món như bánh chưng, giò, thịt đông, dưa hành đã chuẩn bị từ trước, chỉ cần bày ra. Gà luộc có thể luộc sáng sớm. Bát đũa, chén rượu bày theo nếp nhà.

Mâm ngũ quả và hoa Tết

Mâm ngũ quả đã bày từ trước Tết, giữ trên bàn thờ suốt những ngày Tết; chỉ cần kiểm tra, thay quả nếu bị dập. Hoa đào, hoa mai, cúc, lay ơn cần thay nước bình mỗi ngày để giữ tươi lâu. Đây là những chi tiết nhỏ giúp bàn thờ luôn tươm tất.

Chuẩn bị và cách bày lễ sáng mùng 1

Bàn thờ đã được bao sái và trang hoàng từ cuối năm, nên sáng mùng 1 chỉ cần lau nhẹ lại mặt bàn, thay nước, kiểm tra hoa quả. Người chủ gia đình nên dậy sớm, tắm rửa, mặc trang phục chỉnh tề – nhiều gia đình mặc áo dài truyền thống trong buổi lễ đầu năm.

1. Lau bụi bàn thờ, thay nước chén, nước bình hoa.
2. Bày mâm cỗ trước bàn thờ (trên bàn phụ hoặc mâm lớn), đặt ngay ngắn.
3. Rót rượu, rót nước, đặt trầu cau trước bát hương.
4. Thắp đèn, thắp hương ban thần linh (nếu có) trước, sau đó ban gia tiên; ban Thần Tài – Thổ Địa thắp cùng buổi.
5. Người chủ gia đình đứng giữa khấn, cả nhà đứng phía sau theo thứ bậc.
6. Khấn xong, cả nhà cùng vái, chờ hương tàn khoảng hai phần ba thì vái tạ, hạ lễ.
7. Sau lễ, con cháu chúc Tết ông bà, cha mẹ; người lớn mừng tuổi trẻ nhỏ.

Nhà ở chung cư, nhà phố nhỏ có thể dùng tủ thờ gọn; quý vị tham khảo tủ thờ gỗ cho chung cư và bàn thờ gia tiên nhà phố không có phòng thờ để bố trí phù hợp.

Văn khấn mùng 1 Tết cúng gia tiên

Bài khấn dưới đây dùng cho lễ cúng gia tiên sáng mùng 1 Tết, có phần kính cáo thần linh ở đầu. Quý vị điền thông tin vào chỗ trong ngoặc vuông. Bài có thể dùng lại cho mùng 2, mùng 3, chỉ thay ngày.

Văn khấn mùng 1 Tết cúng gia tiên

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.

Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.

Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại họ [họ của gia đình], Cao tằng tổ khảo, Cao tằng tổ tỷ, bá thúc huynh đệ, cô di tỷ muội cùng các vị hương linh trong gia tộc.

Hôm nay là ngày mùng 1 tháng Giêng năm [năm âm lịch], ngày đầu xuân.

Tín chủ con là [họ tên người khấn], cùng toàn thể gia đình, ngụ tại [địa chỉ].

Nhân tiết Nguyên đán, xuân về cảnh mới, gia đình con thành tâm sắm sửa hương hoa, mâm cỗ, trà quả, kính dâng trước án, kính mời tổ tiên nội ngoại cùng chư vị hương linh về hưởng lễ đầu năm, chứng giám lòng thành của con cháu.

Năm cũ đã qua nhờ ơn che chở, gia đình con được bình yên. Năm mới, con cháu nguyện sống hiếu thuận, chăm chỉ, giữ gìn nếp nhà, đối xử tử tế với mọi người. Cúi xin tổ tiên và chư vị Tôn thần phù hộ cho cả nhà sức khoẻ dồi dào, bình an, học hành tấn tới, công việc chân chính được hanh thông, gia đạo hoà thuận.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Nếu cúng ở nhà trưởng họ, có thể xưng "trưởng tộc họ [ ] cùng con cháu trong họ". Gia đình không theo Phật giáo có thể lược câu niệm Phật. Lời khấn nên đọc chậm, rõ; người lớn tuổi có thể để con cháu đọc giúp, mình đứng chủ lễ.

Lời khấn ngắn các ngày mùng 2, mùng 3

"Hôm nay ngày mùng [2 / 3] tháng Giêng năm [ ], con là [họ tên], ở [địa chỉ], thành tâm dâng hương, mâm cơm kính mời tổ tiên nội ngoại về hưởng lễ, phù hộ gia đình năm mới bình an." Lời khấn ngắn vẫn đủ ý khi đã khấn đầy đủ vào sáng mùng 1.

Giờ cúng mùng 1 Tết và lưu ý

Lễ mùng 1 Tết thường làm vào buổi sáng, sau khi cả nhà đã dậy và chuẩn bị xong; nhiều gia đình cúng trước bữa trưa. Nếu muốn chọn giờ đẹp để làm lễ, xuất hành hoặc mở hàng đầu năm, quý vị tự tra bằng ứng dụng Trạch Cát của Liên Hoa, xem các giờ trong ngày mùng 1 và chọn khung giờ thuận cho cả nhà. Liên Hoa không gán một giờ cố định cho mọi gia đình.

• Không để hương nến cháy khi cả nhà đi chúc Tết vắng nhà.
• Rượu bia ngày Tết: uống có chừng, không lái xe sau khi uống.
• Thức ăn Tết để lâu cần hâm kỹ, bảo quản lạnh; không bày lại mâm cúng đồ đã ôi.
• Mừng tuổi trẻ nhỏ là lời chúc, không nên so đo số tiền.

Những điều nên tránh ngày mùng 1 Tết

Dân gian có nhiều điều kiêng ngày mùng 1: kiêng cãi nhau, kiêng nói lời xui, kiêng làm vỡ đồ, kiêng quét nhà đổ rác. Phần lớn những điều này có ý nghĩa giữ hoà khí và giữ không khí vui vẻ. Quý vị có thể giữ theo nếp nhà, nhưng không nên căng thẳng nếu lỡ làm vỡ một cái bát – chỉ cần dọn đi cẩn thận, giữ nụ cười.

Tránh biến lễ đầu năm thành buổi xin xỏ quá đà: xin trúng số, xin phát tài bằng mọi giá. Văn khấn truyền thống luôn xin những điều chính đáng. Tránh mua sắm hàng mã, lễ vật đắt đỏ để "cầu may đầu năm"; tránh đốt nhiều vàng mã trong nhà ngày Tết.

Tránh chạy theo lời đồn kiểu "sáng mùng 1 cúng muộn là cả năm chậm chân". Mỗi nhà có hoàn cảnh riêng; con cháu ở xa về muộn, người già dậy muộn, cúng muộn một chút cũng không sao. Điều quan trọng là làm lễ với tâm thế thư thái.

Góc nhìn Liên Hoa: Tết là dịp nối mạch gia đình

Trong học thuật Liên Hoa, bàn thờ gia tiên là nơi kết nối các thế hệ – cả về tâm linh lẫn về không gian. Một bàn thờ đặt trang nghiêm, sạch sẽ, có ánh sáng dịu, không bị lối đi cắt ngang, giúp con cháu cảm nhận được sự hiện diện của cội nguồn. Ngày Tết, khi bàn thờ đẹp nhất trong năm, cũng là lúc nên kể cho con trẻ nghe về ông bà tổ tiên, về gốc gác dòng họ.

Liên Hoa khuyên Tết giản dị mà ấm: mâm cỗ vừa sức, đồ cúng sạch, lời khấn ngay thẳng, không đốt vàng mã quá mức, không mê tín các tục lấy may. Năm mới tốt đẹp không nhờ một lễ cúng to, mà nhờ cả năm sống tử tế, làm việc chăm chỉ và giữ hoà khí trong nhà.

Sau mấy ngày Tết là rằm tháng Giêng – lễ lớn đầu tiên của năm. Quý vị xem tiếp bài văn khấn rằm tháng Giêng trong cùng chuỗi, và có thể đọc bài thờ cúng gia tiên đúng tinh thần hiếu kính để hiểu sâu hơn về nếp thờ cúng trong gia đình.

Ảnh bìa: Phương Huy, phạm vi công cộng, Wikimedia Commons.

Bài liên quan

• Văn khấn giao thừa
• Văn khấn rằm tháng Giêng
• Thờ cúng gia tiên đúng tinh thần hiếu kính
• Tủ thờ gỗ cho chung cư
• Chuyên mục Phong Thuỷ Thờ Cúng · Kinh Gia Tiên

Câu hỏi thường gặp

Mâm cúng mùng 1 Tết gồm những gì?

Thường là mâm cỗ mặn như mâm tất niên (miền Bắc: bánh chưng, gà, giò, nem, canh; miền Nam: thịt kho hột vịt, canh khổ qua, bánh tét), kèm mâm ngũ quả, hoa, trầu cau, rượu.

Mùng 2, mùng 3 có cần khấn lại không?

Nhiều gia đình cúng cơm và thắp hương mỗi ngày Tết, khấn ngắn. Bài khấn mùng 1 có thể dùng lại, chỉ thay ngày.

Khi nào làm lễ hoá vàng?

Tuỳ nơi, thường từ mùng 3 đến mùng 7 tháng Giêng, theo phong tục và lịch làm việc của gia đình.

Lỡ làm vỡ đồ ngày mùng 1 có sao không?

Không đáng lo. Dọn đi cẩn thận, giữ không khí vui vẻ. Những điều kiêng ngày Tết chủ yếu nhằm giữ hoà khí.