Văn khấn ông Công ông Táo 23 tháng Chạp và mâm cúng tiễn Táo

Ngày 23 tháng Chạp âm lịch là mốc đầu tiên của mùa Tết cổ truyền. Theo tín ngưỡng dân gian, hôm ấy ông Công ông Táo – các vị thần cai quản bếp núc và gia cư – lên chầu trời, báo cáo việc trong nhà một năm qua. Gia đình làm lễ tiễn Táo quân, nhiều nhà miền Bắc thả cá chép, rồi từ đó bắt đầu dọn dẹp nhà cửa, lau bàn thờ, chuẩn bị đón năm mới.

Bài viết này tập hợp những điều cần biết cho lễ cúng ông Công ông Táo 23 tháng Chạp: ý nghĩa, mâm cúng gồm những gì theo ba miền, cách chuẩn bị mũ áo, cá chép, cách bày lễ, bài văn khấn tiễn Táo quân và những lưu ý để lễ được trang nghiêm, an toàn, không lãng phí.

Với Phong Thuỷ Liên Hoa, lễ ông Táo còn là dịp nhìn lại gian bếp – nơi giữ lửa của gia đình. Một gian bếp sạch, an toàn, thông thoáng có ý nghĩa thiết thực hơn bất kỳ món lễ nào. Tinh thần ấy xuyên suốt bài viết.

Ý nghĩa ngày ông Công ông Táo về trời

Trong dân gian Việt, Táo quân thường được hình dung là "hai ông một bà", gắn với truyền thuyết về người vợ và hai người chồng đã chết cùng nhau trong đống lửa vì tình nghĩa, được Ngọc Hoàng thương cảm phong làm thần bếp. Có nơi gọi chung là Táo quân, có nơi phân biệt ông Công (thần đất, gia cư) và ông Táo (thần bếp). Cách gọi khác nhau theo vùng, nhưng ý nghĩa chung là các vị thần trông coi ngôi nhà, chứng kiến mọi việc lớn nhỏ của gia đình. Vì gắn với bếp lửa, Táo quân cũng tượng trưng cho sự ấm no, cho bữa cơm sum họp hằng ngày của mỗi nhà.

Theo tục xưa, hằng năm vào ngày 23 tháng Chạp, Táo quân cưỡi cá chép lên thiên đình tâu bày việc nhân gian, đến đêm giao thừa mới trở về. Vì vậy gia đình làm lễ tiễn, sắm mũ áo mới cho các ngài, chuẩn bị "phương tiện" là cá chép, và khấn mong các ngài tâu những điều tốt, bỏ qua lỗi lầm của gia chủ. Đằng sau câu chuyện là một lời nhắc rất đời: cuối năm, mỗi nhà tự kiểm điểm cách sống của mình.

Lễ ông Táo cũng là lễ "mở màn" mùa Tết. Sau ngày 23, nhiều gia đình bắt đầu bao sái bàn thờ, dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị mâm cỗ tất niên. Quý vị xem thêm bài bao sái bàn thờ cuối năm để làm việc này đúng cách.

Mâm cúng ông Công ông Táo gồm những gì

Mâm cúng ông Táo gồm hai phần: phần lễ vật dâng cúng và phần "hành trang" tiễn Táo quân (mũ áo, cá chép hoặc ngựa giấy tuỳ vùng). Mâm cỗ có thể chay hoặc mặn; điều quan trọng là sạch sẽ, đủ đầy vừa phải.

Thành phần	Miền Bắc	Miền Trung	Miền Nam
Mũ áo Táo quân	Hai mũ ông (có cánh chuồn), một mũ bà, kèm áo, hia; màu theo năm hoặc theo nếp	Mũ áo tương tự, có nơi giản lược	Mũ, áo, hia; có nơi thêm ngựa giấy
Phương tiện	Cá chép sống (thường 1 hoặc 3 con) thả trong chậu nước	Có nơi dùng cá chép, có nơi không	Đa số không dùng cá chép
Lễ chay	Hương, hoa, đèn, nước, trầu cau, rượu, ngũ quả	Hoa, quả, chè, xôi	Hoa, trái cây, chè, kẹo mè, bánh
Lễ mặn (tuỳ nhà)	Gà luộc, xôi, giò lụa, canh măng hoặc canh bóng, món xào	Gà, xôi, thịt, món địa phương	Thịt luộc, xôi, chè; nhiều nhà chỉ cúng chay

Mũ áo, cá chép, ngựa giấy là phần mang tính biểu tượng. Quý vị có thể chọn bộ mũ áo nhỏ gọn, không cần loại đắt tiền, cồng kềnh. Cá chép mua loại khoẻ, để trong chậu nước sạch, không cột túi kín. Nhiều nhà nay dùng cá chép bằng giấy để đốt cùng mũ áo; cách làm nào cũng được, miễn là tiết chế và an toàn.

Mâm lễ cho gia đình bận rộn

Nhà nhỏ, chung cư có thể làm mâm gọn: một bộ mũ áo nhỏ, một bình hoa, một đĩa quả, chén nước, chén rượu, đĩa xôi hoặc đĩa bánh kẹo. Cá chép có thể bỏ qua, hoặc thả cá sống ở ao hồ gần nhà sau khi cúng. Lòng thành không đo bằng số món.

Chuẩn bị và cách bày lễ tiễn Táo quân

Lễ ông Táo được cúng ở đâu là câu hỏi nhiều người thắc mắc. Có ba cách thường gặp: cúng ở gian bếp (nơi Táo quân ngự), cúng ở bàn thờ gia tiên, hoặc cúng ở ban thờ ông Táo riêng nếu nhà có. Phần lớn gia đình hiện nay cúng ở bàn thờ chính trong nhà, vì bếp hiện đại chật và nhiều thiết bị điện. Quý vị tham khảo bài bàn thờ ông Táo đặt ở đâu để quyết định.

1. Dọn sạch gian bếp: lau bếp nấu, chùi chậu rửa, đổ rác, sắp xếp lại đồ dùng.
2. Lau bàn thờ nơi sẽ cúng, thay nước, thay hoa.
3. Bày mũ áo Táo quân ở chính giữa phía trước bát hương; chậu cá chép đặt bên cạnh hoặc phía trước.
4. Bày hoa, quả, trầu cau, rượu, nước; mâm cỗ mặn hoặc chay đặt phía trước.
5. Thắp đèn, thắp hương, vái ba vái, đọc văn khấn.
6. Chờ hương tàn, vái tạ, hạ lễ. Mũ áo hoá (nếu theo nếp) ở nơi an toàn; cá chép mang đi thả.

Nếu cúng ở bàn thờ gia tiên, trước khi khấn Táo quân nên thắp hương xin phép tổ tiên. Bàn thờ cần chắc chắn, đủ rộng; nếu đang định làm mới bàn thờ trước Tết, quý vị tham khảo kích thước bàn thờ theo thước Lỗ Ban (thước 38,8 cm âm phần).

Văn khấn cúng ông Công ông Táo 23 tháng Chạp

Bài khấn dưới đây soạn theo khuôn văn khấn cổ truyền thông dụng cho lễ tiễn Táo quân. Quý vị thay nội dung trong ngoặc vuông bằng thông tin gia đình, đọc chậm rãi, rõ ràng.

Văn khấn tiễn ông Công ông Táo về trời

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ, ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa cùng chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.

Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm [năm âm lịch].

Tín chủ con là [họ tên người khấn], cùng toàn thể gia đình, ngụ tại [địa chỉ].

Nhân ngày Táo quân lên chầu Thiên đình, gia đình con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, mũ áo, kính dâng trước án, kính tiễn các ngài.

Một năm qua, các ngài đã trông nom gian bếp, giữ gìn nhà cửa cho gia đình con được bình yên. Trong năm, nếu gia đình con có điều gì sơ suất, lời ăn tiếng nói chưa phải, cư xử chưa tròn, cúi xin các ngài lượng thứ. Chúng con xin tự sửa mình, sống hoà thuận, cần kiệm, giữ bếp lửa ấm êm.

Cúi xin các ngài lên chầu Thiên đình được thuận lợi, tâu bày những điều ngay thẳng, phù hộ cho gia đình con năm mới mạnh khoẻ, bình an, làm ăn chân chính, gia đạo hưng hoà.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Gia đình không theo Phật giáo có thể lược câu niệm Phật. Nếu cúng ở gian bếp, có thể đọc phần kính lạy Táo quân trước rồi mới đến thần linh khác; nếu cúng ở bàn thờ gia tiên, nên có thêm một câu kính cáo tổ tiên.

Lời khấn ngắn khi thả cá

Khi thả cá, nhiều người chỉ cần nói thầm: "Con xin phóng sinh cá chép, tiễn Táo quân lên đường, mong muôn loài được an lành." Thả nhẹ tay, sát mặt nước, không ném từ trên cao.

Giờ cúng ông Táo và những lưu ý

Theo tập quán phổ biến, lễ được cúng trong ngày 23 tháng Chạp, nhiều gia đình cúng vào buổi sáng đến trước buổi trưa. Nhà bận có thể cúng từ chiều tối ngày 22 hoặc sớm hơn một hai ngày; nhiều nơi coi điều đó vẫn trọn ý. Không nên vì chạy theo "giờ đẹp" mà làm lễ vội vàng, thiếu chu đáo.

Nếu muốn chọn giờ thuận trong ngày, quý vị tự tra bằng ứng dụng Trạch Cát của Liên Hoa, rồi chọn khung giờ hợp với lịch sinh hoạt. Liên Hoa không đưa ra một giờ cố định cho mọi gia đình, vì mỗi ngày, mỗi nơi, mỗi nhà một khác.

• Thả cá: chọn ao, hồ, sông có nước sạch, an toàn; thả cả cá, giữ lại túi nilon mang về bỏ đúng nơi. Không đứng trên cầu cao ném cá xuống.
• Hoá mũ áo: đốt trong thùng hoặc chậu kim loại, nơi thoáng, xa rèm, xa đồ dễ cháy, có người trông đến khi tắt hẳn. Chung cư nên hạn chế hoặc không đốt.
• Bếp an toàn: kiểm tra van gas, dây điện, ổ cắm, hút mùi trước Tết.

Những điều nên tránh trong lễ ông Táo

Tránh làm lễ khi gian bếp còn bừa bộn, đầy rác. Tránh mua mũ áo, hàng mã quá lớn rồi đốt gây nguy hiểm. Tránh vứt cá kèm túi nilon xuống sông hồ – việc này vừa gây ô nhiễm vừa làm cá chết, trái với ý nghĩa phóng sinh. Tránh cãi cọ trong ngày tiễn Táo.

Cũng nên tránh những lời đồn kiểu "không thả cá thì ông Táo không lên được trời, cả năm sau xui xẻo". Cá chép, mũ áo là biểu tượng của lòng thành, không phải điều kiện bắt buộc. Gia đình khó khăn, nhà ở chung cư, hoặc không tiện thả cá, chỉ cần nén hương, đĩa quả và lời khấn chân thành.

Tránh dùng lễ ông Táo làm dịp phô trương: mâm cỗ quá cầu kỳ, mũ áo dát vàng, đốt nhiều hàng mã. Một năm đã qua, điều Táo quân "tâu" lên – theo cách hiểu của người xưa – là cách gia đình sống, chứ không phải mâm lễ to hay nhỏ.

Góc nhìn Liên Hoa: giữ bếp lửa, giữ gia đạo

Trong phong thuỷ nhà ở, bếp là nơi giữ lửa, là trung tâm sinh hoạt của gia đình. Hình Pháp Liên Hoa chú trọng bếp đặt vững, có chỗ dựa, không bị cửa chính đâm thẳng, không đối diện trực tiếp với nhà vệ sinh, có thông gió tốt. Quý vị có thể đọc bài phong thuỷ nhà bếp, lò nấu và hướng Táo để kiểm tra lại gian bếp nhà mình.

Lễ ông Táo, nhìn theo Liên Hoa, là dịp mỗi năm gia đình rà soát gian bếp: vệ sinh, sửa chữa hỏng hóc, sắp xếp lại cho gọn, kiểm tra an toàn điện, gas. Làm được những việc ấy là "tiễn Táo quân" một cách thiết thực nhất. Lễ vật, cá chép, mũ áo chỉ là phần biểu tượng, nên làm vừa phải, đẹp và an toàn.

Sau lễ ông Táo, gia đình bước vào những ngày tất bật chuẩn bị Tết. Quý vị xem tiếp các bài văn khấn tất niên, văn khấn giao thừa và văn khấn mùng 1 Tết trong cùng chuỗi để chuẩn bị chu đáo cho từng lễ.

Ảnh bìa: Phương Huy, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Bài liên quan

• Văn khấn tất niên
• Bàn thờ ông Táo đặt ở đâu
• Phong thuỷ nhà bếp, lò nấu, hướng Táo
• Bao sái bàn thờ cuối năm
• Chuyên mục Phong Thuỷ Thờ Cúng · Kinh Gia Tiên

Câu hỏi thường gặp

Cúng ông Táo vào giờ nào?

Phổ biến là trong ngày 23 tháng Chạp, nhiều nhà cúng buổi sáng đến trước trưa; nhà bận có thể cúng từ tối 22 hoặc sớm hơn. Muốn chọn giờ thuận, tự tra bằng app Trạch Cát.

Cúng ông Táo ở bếp hay ở bàn thờ?

Có thể cúng ở gian bếp, ở bàn thờ gia tiên hoặc ban thờ ông Táo riêng. Nhiều gia đình hiện nay cúng ở bàn thờ chính vì bếp chật.

Không có cá chép có cúng được không?

Được. Cá chép là biểu tượng; nhiều gia đình miền Nam không dùng cá chép. Lễ cốt ở lòng thành.

Thả cá chép thế nào cho đúng?

Chọn ao hồ, sông nước sạch, thả nhẹ sát mặt nước, mang túi nilon về bỏ đúng nơi; không ném cá từ cầu cao.