Bố trí bên trong thiền đường theo phong thủy: tâm, chỗ ngồi, bàn thờ

Bố trí bên trong thiền đường theo phong thuỷ là việc sắp đặt tâm phòng, chỗ ngồi, bàn thờ, lối đi và các lớp không gian sao cho khí trong phòng tụ, tĩnh và thông. Nhiều nơi xây thiền đường rất đẹp nhưng người ngồi vẫn khó định, vì nội cục bị sắp theo cảm tính: bàn thờ đặt chỗ trống nhất, bồ đoàn xếp theo số người, lối đi cắt ngang giữa phòng.

"Thiền không phải là trốn chạy cuộc đời, mà là học cách đứng vững giữa dòng đời biến động." — Thầy Vũ Giới

Câu trên trích từ thông báo khoá thiền dẫn nhập của Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa). Nếu thiền là học cách đứng vững, thì thiền đường là nơi giúp người ngồi đứng vững dễ hơn. Bài này không bàn chuyện chọn đất hay hướng xây thiền đường; bài đi vào bên trong căn phòng, nơi người tu thật sự ngồi xuống.

Nội cục thiền đường là gì và vì sao quan trọng?

Nội cục thiền đường là toàn bộ cách sắp đặt bên trong phòng thiền: tâm phòng, chỗ ngồi, bàn thờ, lối đi, cửa, cửa sổ, trần và nền. Trong Hình Pháp Liên Hoa, phần này thuộc mục "hình thể nội cục", tức bố cục và hình dạng không gian bên trong công trình.

Thầy Vũ Giới chia thiết kế phong thuỷ công trình thành bốn mục: hình tướng công trình, hình thể nội cục, cảnh quan tiểu cục và cảnh quan môi trường. Một thiền đường đặt đúng chỗ, hình khối đẹp mà nội cục rối thì khí vào phòng vẫn tán. Người ngồi trong đó cảm thấy bồn chồn mà không rõ lý do.

Nội cục quan trọng với thiền đường hơn với nhà ở vì một lẽ đơn giản: nhà ở là nơi động, người đi lại, nấu nướng, trò chuyện; thiền đường là nơi tĩnh, người ngồi yên hàng giờ. Khí trong phòng tĩnh phải được tổ chức kỹ hơn, vì người ngồi lâu sẽ tiếp nhận nó lâu hơn.

Tâm của thiền đường nên xác định thế nào?

Tâm của thiền đường nên xác định theo tâm thực, tức tâm vận khí, chứ không chỉ lấy giao điểm hai đường chéo của mặt bằng. Đây là bước đầu tiên, vì mọi vị trí khác trong phòng đều sắp theo tâm này.

Phong Thuỷ Liên Hoa phân biệt hai loại tâm. Tâm biểu kiến là tâm hình học trên mặt bằng kiến trúc, một điểm thuần tuý đo đạc. Tâm thực là điểm hội tụ nguồn khí thật sự vận hành trong cấu trúc đó. Thầy Vũ Giới viết rằng phần đông người thực hành hiện nay quá chấp vào tâm biểu kiến, nên "sai một ly, đi một dặm".

Với một phòng thiền hình vuông, cửa giữa, không có cột lệch, hai loại tâm có thể gần nhau. Với phòng hình chữ nhật dài, cửa lệch một bên, có cột hay bậc cấp, tâm thực thường dịch khỏi tâm hình học. Cách xác định tâm thực là phần thủ pháp, cần người có học khảo sát tại chỗ; bài này chỉ nêu nguyên tắc.

Vùng tâm của thiền đường nên được giữ như sau:

• Thoáng: không đặt cột, tủ, chậu cây lớn hay vật nặng ngay tâm.
• Tĩnh: không cho lối đi chính băng qua tâm.
• Ổn định: nền tại tâm bằng phẳng, không lệch cốt, không đặt hố ga hay đường ống thoát nước ngay bên dưới.
• Thông lên: phía trên tâm không có dầm lớn, quạt trần to hay đèn chùm nặng treo thấp.

Thầy Vũ Giới gọi trục khí trung tâm là Thiên tâm thập đạo: trục phóng chiếu từ lập cực điểm để lập sơn hướng. Một thiền đường mà vùng tâm bị đè, bị cắt thì trục này bị phá, phòng mất "chỗ dựa" của khí.

Chỗ ngồi thiền nên xếp ra sao trong phòng?

Chỗ ngồi thiền nên xếp quanh hoặc trước vùng tâm, có tựa phía sau, không quay lưng ra cửa, và không đặt ngay trên đường khí từ cửa vào. Người dẫn thiền ngồi ở vị trí có tựa chắc nhất, nhìn được toàn phòng.

Lý do của nguyên tắc "có tựa" rất đời thường: người ngồi quay lưng ra cửa sẽ luôn có phản xạ cảnh giác với phía sau. Tâm không yên thì khó định. Trong ngôn ngữ phong thuỷ, phía sau là Huyền Vũ, phải có chỗ dựa thì người ngồi mới an.

Một số cách xếp chỗ ngồi thường gặp và điều cần lưu ý:

Cách xếp	Hợp với	Điều cần giữ
Hàng ngang hướng về bàn thờ	Phòng hình chữ nhật, nhiều người	Hàng đầu không sát bàn thờ; chừa khoảng trống trước bàn thờ
Vòng quanh tâm phòng	Phòng vuông, nhóm nhỏ	Tâm để trống; không ai ngồi ngay cửa vào
Hai dãy đối diện	Phòng dài, hẹp	Lối giữa hai dãy không thông thẳng từ cửa này sang cửa kia
Một người ở phòng thiền tại gia	Góc phòng hay phòng nhỏ	Lưng tựa tường đặc, không ngồi dưới dầm, không đối diện gương

Bàn thờ trong thiền đường đặt ở đâu cho đúng?

Bàn thờ trong thiền đường nên đặt ở vị trí có tựa chắc phía sau, nhìn ra không gian ngồi, không đối diện thẳng cửa ra vào, và phía trên phải thông thoáng. Nếu thiền đường ở tầng dưới, bàn thờ không được nằm ngay bên dưới nhà vệ sinh, bồn nước hay một bàn thờ khác ở tầng trên.

Nguyên tắc "phía trên thông thoáng" đi ra từ khẩu quyết Thông thiên thấu địa mà Thầy Vũ Giới hay giảng. Thông thiên là phía trên thông với trời; thấu địa là phía dưới tiếp với đất. Khi giảng về bàn thờ Thổ Địa, Thầy viết rằng phía trên bàn thờ cần tiếp cận trần nhà, không nên đặt ngay bên dưới bàn thờ Phật hay các bàn thờ khác; khi dịch bàn thờ bên trên ra khỏi vị trí đó, bàn thờ mới thật sự thông thiên.

Với thiền đường, lý ấy dùng được theo hướng ngược lại: bàn thờ Phật, bàn thờ Tổ trong thiền đường thuộc phần thiên khí, nên cần khoảng trên thoáng, không bị đè, và phía sau có tựa đặc. Bàn thờ không cần to. Cái cần là đúng chỗ và sạch.

Những điểm cần tránh khi đặt bàn thờ trong thiền đường:

1. Đặt bàn thờ dựa lưng vào vách kính hay cửa sổ, phía sau trống.
2. Đặt bàn thờ ngay dưới dầm ngang lớn.
3. Đặt bàn thờ đối diện thẳng cửa chính, người vừa bước vào đã "đâm" vào bàn thờ.
4. Đặt bàn thờ sát vách giáp nhà vệ sinh, bếp hay phòng máy.
5. Đặt quá nhiều tượng, nhiều tầng bàn thờ chồng lên nhau, gây rối khí.

Thiền đường không đặt bàn thờ thì một bức tường đặc, sạch, có ánh sáng dịu chính là "tựa" của phòng.

Lối đi, cửa và cửa sổ trong thiền đường bố trí thế nào?

Lối đi trong thiền đường nên men theo cạnh phòng, không cắt ngang chỗ ngồi hay vùng tâm. Cửa vào nên có một khoảng đệm, như tiền sảnh nhỏ hay bình phong, để người vào kịp chậm lại và để khí ngoài vào không xộc thẳng.

Thầy Vũ Giới mô tả sự lưu chuyển của khí bằng một câu ngắn: "chạy như nước – xoắn như gió". Đó là nội dung của Lưu khí đồ, một trong ba đồ hình nền của Liên Hoa, xét khí đi theo cả mặt phẳng lẫn chiều đứng. Khí đi thẳng từ cửa này sang cửa kia là khí xuyên, không tụ. Khí đi vòng theo cạnh phòng, chậm lại rồi mới tới vùng ngồi là khí có tình.

Một số nguyên tắc với cửa và cửa sổ:

• Không làm hai cửa đối thẳng nhau ở hai đầu phòng.
• Cửa sổ nên ở cao hơn tầm mắt người ngồi, để lấy sáng mà không lấy cảnh động.
• Nếu có cửa kính lớn ra vườn, nên có rèm hoặc mái hiên để điều sáng và che bớt gió.
• Khu để giày dép, túi xách nên đặt ngoài phòng hoặc ở tiền sảnh, không để trong vùng ngồi.

Trần, nền và vật liệu ảnh hưởng thế nào đến khí của phòng thiền?

Trần thiền đường nên cao vừa phải, phẳng hoặc dốc đều, không có dầm lồi lớn; nền nên vững, ấm, bằng phẳng, cao hơn phần sân bên ngoài. Vật liệu nên tự nhiên, ít phản âm, ít phản quang.

Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, nóc và nền là một cặp phu thê chính phối: nóc là dương chủ, nền là âm chủ. Thầy Vũ Giới giảng rằng nền nhà phải cao hơn sân, cao hơn lề đường và cao hơn đường dẫn khí vào nhà; nền thấp thì nóc không phối khí với nền mà phối với hệ âm cao hơn trong cục, gây loạn khí. Thiền đường cũng vậy. Nền thiền đường thấp hơn sân, trời mưa nước tạt vào, là lỗi lớn hơn mọi lỗi trang trí.

Trần quá thấp làm người ngồi thấy bị đè; trần quá cao mà phòng nhỏ làm khí tán lên trên.

Về vật liệu, Thầy Vũ Giới từng viết về khí của vật: đồ tươi khác đồ đông lạnh ở phần "khí", dù chất dinh dưỡng cơ bản vẫn còn. Vật liệu cũng vậy. Gỗ, đất nung, gạch, vải tự nhiên giữ được cảm giác ấm, có sinh khí hơn kính, inox, nhựa bóng. Đây là cảm nhận chung của nhiều người ngồi thiền, không phải công thức bắt buộc.

Sai lầm thường gặp khi bố trí phòng thiền

Sai lầm thường gặp nhất khi bố trí phòng thiền là lo trang trí trước khi lo trật tự khí. Phòng đầy tượng, đèn, tranh, cây cảnh nhưng tâm bị đè, lối đi cắt ngang, chỗ ngồi không có tựa. Dưới đây là các lỗi gặp nhiều trong các tình huống thường gặp:

1. Đặt vật lớn giữa phòng: chậu cây, đài phun nước, tượng lớn đặt ngay tâm, làm vùng tâm thành vật cản.
2. Đặt hồ nước, đài phun trong phòng thiền: nước động tạo tiếng và ẩm; phòng thiền cần tĩnh, nước trong phòng kín dễ thành khí ẩm đọng.
3. Gương lớn trong phòng: gương phản chiếu người ngồi, làm phân tán sự chú ý và làm khí phản xạ loạn.
4. Đặt phòng thiền chung tường với phòng ngủ, bếp hay khu giặt: khí động và khí uế ngấm sang.
5. Treo vật phẩm trấn yểm theo phong trào: treo gương bát quái, đặt vật phẩm mà không có lý khí, không có "kê toa".

Thầy Vũ Giới phản đối lối phong thuỷ "đường đâm thì đặt cục đá, phản cung thì treo gương bát quái". Mỗi công trình phải xét riêng theo lý khí. Thiền đường càng không nên biến thành nơi trưng bày vật phẩm. Vật phẩm, nếu có, chỉ là phần bổ cứu sau khi Hình Pháp đã đúng.

Thiền đường đẹp đến đâu cũng cần người tu

Một thiền đường bố trí đúng phong thuỷ chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là người ngồi trong đó thật sự tu tập. Thầy Vũ Giới viết rằng các môn học thuộc Đạo phải học bằng trí và công phu tu tập thì mới đạt đến Ngộ; không có con đường tắt.

Tôn chỉ tu học của Phong Thuỷ Liên Hoa kết hợp hai dòng: Đạo giáo luyện khí và Phật giáo luyện tâm, dùng thiền định làm chìa khoá. Pháp thiền nền trong khoá dẫn nhập của Thầy là Tứ Niệm Xứ (Vipassana) của Bổn Sư Thích Ca. Thầy cũng nói rõ mình là người bình thường, không phải Tăng Ni, chia sẻ kinh nghiệm hành trì giữa đời.

Căn phòng không ngồi thay người được. Thầy Vũ Giới có câu: "Đèn pin không tự soi sáng chính nó đâu các bạn – tỉnh ngộ nhé." Phòng thiền là đèn soi ra ngoài; tự soi vào trong là việc của mỗi người.

Lưu ý: thiền và luyện khí là công phu tu tập, không thay thế điều trị y khoa. Người có bệnh tim mạch, huyết áp, bệnh về xương khớp hay đang điều trị tâm lý nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi ngồi thiền lâu hoặc tập các phép thở.

Tóm lại, bố trí bên trong thiền đường đi theo thứ tự: định tâm thực, giữ tâm thoáng, xếp chỗ ngồi có tựa, đặt bàn thờ thông thiên, cho lối đi men theo cạnh, giữ nền cao và trần yên. Trang trí đến sau cùng. Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ!

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Thiền đường theo phong thuỷ: chọn vị trí, hình thể và giữ khí tĩnh
• Cách ngồi thiền tại nhà cho người mới bắt đầu
• Khoá thiền dẫn nhập 30 ngày: tu giữa đời thường
• Cân bằng âm dương trong nhà ở theo Phong Thuỷ Liên Hoa

Câu hỏi thường gặp

Phòng thiền có nên đặt tượng Phật lớn ở giữa phòng không?

Không nên. Vùng giữa phòng là tâm, cần để thoáng. Tượng nên đặt trên bàn thờ ở vị trí có tựa chắc phía sau, nhìn ra vùng ngồi.

Phòng thiền trong căn hộ không có tường đặc phía sau thì sao?

Có thể tạo tựa bằng tủ thấp, vách gỗ hay bình phong đặt cố định sau chỗ ngồi. Điều quan trọng là người ngồi không quay lưng ra cửa hay ra khoảng trống.

Ngồi thiền quay mặt về hướng nào là tốt?

Phong Thuỷ Liên Hoa xét vị trí trước hướng: nhất vị nhì hướng. Chọn được chỗ ngồi có tựa, không dưới dầm, không trên đường khí từ cửa vào rồi mới xét hướng mặt.

Có nên bật nhạc nền trong thiền đường?

Tuỳ pháp thiền. Với thiền tĩnh, nên giữ yên lặng. Nếu dùng chuông hay nhạc dẫn, âm lượng nhỏ, nguồn âm đặt ở góc, không đặt loa ngay sau lưng người ngồi.

Phòng thiền có cần cửa sổ không?

Nên có để lấy sáng và thông khí, nhưng đặt cao hơn tầm mắt người ngồi, có rèm điều sáng. Phòng kín hoàn toàn dễ bí khí, ẩm và ngột ngạt.