Quy hoạch khuôn viên thiền đường, khu tu tập theo phong thủy

Quy hoạch khuôn viên thiền đường theo phong thuỷ là việc sắp xếp toàn bộ một nơi tu tập gồm cổng, sân, thiền đường, nhà ở, nhà bếp, nhà khách, lối kinh hành, nước và cây xanh thành một cục thống nhất. Phần đông khu tu tập nhỏ được xây dần theo nhu cầu: có tiền làm thiền đường trước, vài năm sau thêm nhà ở, rồi thêm bếp. Xây kiểu "chắp vá" như vậy dễ làm khu tu thành nhiều mảnh rời, khí không tụ về một tâm.

"Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn của tự nhiên mà dùng. Còn lập cục là giả kim thuật luyện bùn thành vàng để dùng." — Thầy Vũ Giới

Câu trên của Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) rất hợp với các khu tu tập ngày nay. Hiếm ai còn tìm được thế đất "tựa sơn hướng thuỷ" đúng sách. Đất thường là một mảnh vườn, một thửa ruộng cũ, một lô đất ven đô. Lập cục là phép biến mảnh đất bình thường ấy thành một nơi có sinh khí.

Vì sao khuôn viên tu tập cần lập cục tổng thể?

Khuôn viên tu tập cần lập cục tổng thể vì mỗi hạng mục đều ảnh hưởng đến khí của hạng mục khác; đặt thiền đường đúng mà bếp, nhà vệ sinh, bãi xe đặt sai thì khí vùng tĩnh vẫn bị xâm phạm.

Lập cục pháp, theo Thầy Vũ Giới, là phép kiến tạo ba tầng cục, tạo sinh cơ cho người thụ hưởng:

1. Đại cục: quy hoạch thành phố, vùng đất, đại địa.
2. Trung cục: làng mạc, xã phường, thôn xóm.
3. Tiểu cục: nhà cửa, mộ phần, lăng mộ.

Một khu tu tập vài nghìn mét vuông nằm giữa trung cục và tiểu cục. Với vùng đất xung quanh, nó là một tiểu cục. Với các hạng mục bên trong, nó lại là trung cục, có tâm, có cửa khí, có long hổ riêng. Người lập cục phải nhìn được cả hai chiều này.

Sinh cơ là khí của sự sống. Thầy Vũ Giới nói một cuộc đất chỉ đáng dùng khi có sinh cơ, và tông chỉ của phong thuỷ là tạo ra một nơi có sự sống. Với khu tu tập, sinh cơ thể hiện ở chỗ người đến thấy yên, cây cối tốt, nước trong, và người ở lâu không bị suy kiệt.

Chọn đất làm khu tu tập cần xét những gì?

Chọn đất làm khu tu tập trước hết xét đại cục xung quanh: đất có chỗ dựa, có nước tụ hay chảy uốn, không bị đường lớn, nhà máy, nghĩa địa hay công trình gây ồn bao vây. Sau đó mới xét hình dạng lô đất, đường vào và cao độ nền.

Một số tiêu chí cơ bản:

• Có tựa: phía sau có đồi, rặng cây, khối nhà cao hoặc đất cao hơn.
• Có minh đường: phía trước có khoảng mở, sân, ruộng, mặt nước.
• Có nước sống: kênh, suối, ao tự nhiên, nước chảy chậm và uốn quanh tốt hơn chảy xiết thẳng.
• Đất vuông vức, không khuyết góc lớn: lô đất méo, nhọn đầu khó lập tâm.
• Nền không trũng: mùa mưa không ngập, nước không đổ vào khuôn viên.
• Đường vào hữu tình: không có đường lớn đâm thẳng vào cổng.

Thầy Vũ Giới từng viết rằng con đường không thay thế được dòng sông, nên phải làm dòng sông để nạp sinh cơ cho cuộc địa. Đất khu tu nằm cạnh đường lớn mà không có nước thì càng cần tạo mặt nước, dòng nước nhân tạo để cân lại.

Đất không đạt đủ các tiêu chí trên vẫn dùng được nếu biết lập cục. Thầy nói: "Sình lầy không có chủ mạch, đúng – nhưng lập cục là phép tái tạo mạch, chứ không phải tìm mạch." Việc tái tạo này cần khảo sát thực địa, không thể làm trên bản đồ.

Phân khu động – tĩnh trong khuôn viên tu tập thế nào?

Khuôn viên tu tập nên chia ba vùng: vùng động ở ngoài cùng gần cổng, vùng chuyển tiếp ở giữa, và vùng tĩnh ở trong cùng có tựa. Thiền đường thuộc vùng tĩnh; cổng, bãi xe, nhà khách thuộc vùng động.

Vùng	Hạng mục	Yêu cầu chính
Động (ngoài)	Cổng, bãi xe, nhà đón khách, khu để giày dép	Gần đường, có khoảng đệm, không nhìn thẳng vào thiền đường
Chuyển tiếp (giữa)	Sân, lối đi, vườn, hồ nước, nhà ăn	Khí đi chậm, uốn, có cây và nước làm dịu
Tĩnh (trong)	Thiền đường, chính điện, nhà ở của người tu	Có tựa phía sau, xa tiếng ồn, nền cao nhất khuôn viên
Phụ trợ (bên cạnh)	Bếp, nhà vệ sinh, kho, bể nước thải	Tách khỏi trục chính, không nằm sau lưng hay trên tầng thiền đường

Nguyên tắc này đi ra từ âm dương. Thầy Vũ Giới nhắc: "Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!" Động là dương, tĩnh là âm. Một khu tu chỉ có tĩnh mà không có động sẽ thành chết lặng; chỉ có động mà không có tĩnh thì không tu được. Phân khu chính là sắp động – tĩnh về đúng chỗ.

Thiền đường nên đặt ở đâu trong tổng thể khu tu?

Thiền đường nên đặt ở vùng tĩnh, trên phần đất cao và vững nhất, có tựa phía sau, nhìn ra sân hay mặt nước phía trước, và nằm gần trục chính của khuôn viên. Thiền đường là "tâm" của cả khu, các hạng mục khác sắp quanh nó.

Những điểm cần xét khi đặt thiền đường trong tổng thể:

1. Nền cao hơn sân và lối đi: Thầy Vũ Giới giảng rằng nền nhà phải cao hơn phía trước của nó, cao hơn sân, lề đường và đường dẫn khí vào. Nền là âm chủ, nóc là dương chủ; nền thấp thì nóc mất phối, khí loạn.
2. Không nằm ngay trục cổng: người vừa vào cổng không nên nhìn thẳng vào cửa thiền đường. Khí từ cổng vào cần một lần chuyển hướng, qua sân, qua vườn, rồi mới tới.
3. Không giáp bếp và nhà vệ sinh: nếu khuôn viên nhỏ buộc phải gần, cần có hành lang, vườn hay khoảng hở ngăn cách.
4. Không bị công trình khác che phía trước: nhà khách hay nhà ăn cao lớn chắn ngay trước thiền đường làm mất minh đường.
5. Hình khối đoan chính: thiền đường nên vuông vức, mái cân, không có góc nhọn chĩa vào các khu khác.

Thầy Vũ Giới phản đối việc nắn cửa, xoay hướng để "hợp hướng". Lập cục trọng ở trung chính. Thiền đường đặt nghiêng lệch so với trục khuôn viên chỉ để đón một hướng được cho là tốt thường phá trật tự của cả khu.

Lối kinh hành, nước và cây nên bố trí ra sao?

Lối kinh hành nên là vòng khép kín hoặc đường đi uốn nhẹ trong vùng chuyển tiếp, có bóng cây, nền phẳng, không băng qua bãi xe hay bếp. Nước và cây dùng để làm khí chậm lại, dịu đi, và tạo sinh cơ cho khu tu.

Lưu khí đồ của Liên Hoa mô tả khí "chạy như nước – xoắn như gió". Khí đi thẳng thì tán; khí uốn thì tụ. Lối kinh hành, đường dạo, dòng nước trong khu tu nên theo lý ấy: uốn cong mềm, không thẳng tắp như đường băng.

Về nước, một số nguyên tắc chung:

• Hồ nước đặt phía trước thiền đường, trong minh đường, tốt hơn đặt phía sau.
• Nước phải sạch, có lưu thông; ao tù, nước đọng thành khí uế.
• Dòng nước nên ôm về phía thiền đường, không chảy thẳng ra cổng.
• Không đặt hồ nước sát chân tường thiền đường, tránh ẩm.

Kiến trúc cổ có phép Tứ thuỷ quy đường: nước mưa từ bốn mái chảy về sân trong ở giữa. Thầy Vũ Giới gọi đây là một phép tiên thiên thuỷ pháp, nước hội về trung tâm thì khí tụ về tâm. Khu tu có sân trong ở giữa các dãy nhà có thể học theo tinh thần này.

Về cây, nên trồng cây tán rộng, sống lâu ở phía sau và hai bên làm tựa; phía trước để thoáng, trồng cây thấp, thảm cỏ. Tránh cây lớn mọc ngay trước cửa thiền đường hay rễ sát móng.

Nhà ở, nhà bếp và nhà khách sắp xếp thế nào?

Nhà ở của người tu nên ở vùng tĩnh, gần thiền đường nhưng thấp hơn và lùi về một bên; nhà bếp, nhà ăn ở vùng chuyển tiếp; nhà khách ở vùng động gần cổng. Người tu đi từ nơi ở đến thiền đường không phải băng qua khu khách và bãi xe.

Một vài điểm hay bị bỏ qua:

• Bếp: bếp là hoả khí, có khói, mùi và tiếng ồn. Bếp không nên đặt phía sau lưng thiền đường hay ở tầng dưới thiền đường.
• Nhà vệ sinh, bể tự hoại: đặt ở góc phụ, xa trục chính, không nằm trên lối kinh hành, không ở phía trước thiền đường.
• Nhà khách: nên có lối riêng từ cổng, để khách đến không đi xuyên qua vùng tĩnh.
• Kho, khu kỹ thuật: máy phát, máy bơm nên xa thiền đường, có vách cách âm.

Trong tình huống thường gặp, khu tu nhỏ chỉ có một dãy nhà dài. Khi đó nên đặt thiền đường ở đầu có tựa và cao nhất, nhà ở ở giữa, bếp và nhà vệ sinh ở đầu còn lại, có khoảng hở hoặc hành lang ngăn. Không đặt thiền đường ở giữa hai khu bếp và vệ sinh.

Sai lầm thường gặp khi xây khu tu tập

Sai lầm thường gặp nhất khi xây khu tu tập là xây từng hạng mục theo khả năng tài chính mà không có quy hoạch tổng thể từ đầu. Mỗi lần xây thêm lại chiếm mất chỗ đẹp của hạng mục sau.

1. Xây nhà ở và bếp trước ở vị trí tốt nhất, đến khi xây thiền đường chỉ còn góc thừa.
2. San lấp toàn bộ ao, mương sẵn có để lấy mặt bằng, làm mất nguồn sinh cơ tự nhiên.
3. Đổ bê tông kín toàn khuôn viên, không còn đất, không còn cây.
4. Đặt tượng, tháp cao ngay trước thiền đường, chắn minh đường.
5. Làm cổng lớn, đường thẳng từ cổng tới thẳng cửa thiền đường.
6. Đặt bãi xe sát vách thiền đường.

Cách tránh rất đơn giản: vẽ quy hoạch tổng thể ngay từ đầu, kể cả khi chỉ đủ tiền làm một hạng mục. Các hạng mục sau sẽ có chỗ đã định, không chiếm chỗ của nhau.

Tóm lại, khuôn viên tu tập là một cục. Lập cục ba tầng, chia động – tĩnh, đặt thiền đường làm tâm, dùng nước, cây và lối đi uốn để khí chậm lại. Xây dần được, nhưng phải có bản quy hoạch từ đầu. Phong thuỷ sư chính là kiến trúc sư cổ; khu tu tập là nơi điều đó thấy rõ nhất. Hiểu vậy là đủ!

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Thiền đường theo phong thuỷ: chọn vị trí, hình thể và giữ khí tĩnh
• Kiến trúc quy hoạch phong thuỷ
• Minh đường trong phong thuỷ Hình Pháp
• Sinh cơ trận là gì

Câu hỏi thường gặp

Khu tu nhỏ chỉ vài trăm mét vuông có cần lập cục không?

Cần. Diện tích nhỏ càng phải tính kỹ, vì mỗi hạng mục đặt sai đều ảnh hưởng trực tiếp đến thiền đường. Nguyên tắc động – tĩnh, nền cao, có tựa vẫn giữ nguyên.

Đất khu tu nằm cạnh nghĩa trang thì có dùng được không?

Phải khảo sát thực tế. Cần xét khoảng cách, hướng nghĩa trang so với cổng và thiền đường, có rặng cây, tường hay khoảng đệm che chắn không. Không nên kết luận chỉ qua bản đồ.

Có nên xây tháp hay tượng lớn ở giữa sân?

Tuỳ vị trí. Tháp, tượng đặt đúng chỗ có thể làm tâm cho sân; đặt chắn trước thiền đường hay thẳng cổng thì thành vật cản. Nên đưa vào quy hoạch tổng thể, không đặt theo cảm tính.

Đã xây thiền đường rồi, muốn mở rộng thêm nhà ở thì làm thế nào?

Nên vẽ lại tổng mặt bằng hiện trạng, xác định vùng tĩnh, vùng động trước khi chọn chỗ xây thêm. Nhà ở mới không nên chắn trước, đè sau hay cao hơn thiền đường.