Nhà vườn nhiều thế hệ theo phong thủy: nhà thờ họ, nhà ở, mộ phần

Phong thuỷ khuôn viên nhà vườn ở quê nhiều thế hệ là bài toán khác hẳn một ngôi nhà đơn lẻ. Trong cùng một mảnh đất có thể có nhà thờ họ, nhà ông bà, nhà các con, giếng nước, ao, có khi cả mộ phần tổ tiên. Mỗi thế hệ xây thêm một ít theo nhu cầu; sau vài chục năm, khu vườn thành một cụm công trình chen nhau, không còn trục, không còn tâm.

"Mệnh ta là trời sinh. Nghĩa là: ta được Trời lập cục mà thành." — Thầy Vũ Giới

Câu trên của Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) mở đầu bài giảng về lập cục pháp, phép kiến tạo cục cho cả âm trạch và dương trạch. Một khu vườn có nhà thờ họ, nhà ở và mộ phần chính là nơi âm trạch và dương trạch cùng nằm trong một cục. Lập cục cho khu vườn ấy là lập cục cho cả một dòng họ.

Vì sao khuôn viên nhiều thế hệ phải lập cục chung?

Khuôn viên nhiều thế hệ phải lập cục chung vì các công trình trong đó chia nhau cùng một nguồn khí: cùng đường vào, cùng nguồn nước, cùng chỗ tựa phía sau. Mỗi nhà tự làm theo ý mình thì cục chung bị chia nát, không nhà nào được trọn khí.

Thầy Vũ Giới chia lập cục làm ba tầng: đại cục là thành phố, vùng đất; trung cục là làng mạc, thôn xóm; tiểu cục là nhà cửa, mộ phần. Một khu vườn nhiều thế hệ là trung cục thu nhỏ: có nhiều tiểu cục bên trong, nhưng tất cả cùng phụ thuộc vào cục lớn của khu vườn.

Theo cách Thầy Vũ Giới trình bày về bốn sự trợ giúp của phong thuỷ, âm trạch mồ mả là nơi khí âm đức tiếp sâu vào cốt tinh, hồn phách của dòng họ; dương trạch là bể khí hấp thu trực tiếp vào thể xác người đang sống. Khuôn viên có cả hai thì cả hai luồng tác động đều có mặt. Đó là lý do việc sắp xếp càng cần cẩn thận.

Hình Pháp Liên Hoa nghiên cứu hình và thế của cả dương trạch lẫn âm trạch. Một người làm phong thuỷ cho khu vườn nhiều thế hệ cần nắm cả hai phần, hoặc phải phối hợp với người nắm phần còn lại.

Nhà thờ họ nên đặt ở đâu trong khuôn viên?

Nhà thờ họ nên đặt ở vị trí cao và vững nhất của khuôn viên, có tựa phía sau, nằm trên trục chính, phía trước có sân rộng làm minh đường. Đây là "tâm" của cả khu vườn; các nhà khác sắp theo nó.

Đạo thờ gia tiên, theo Thầy Vũ Giới, là gốc đạo của người Việt. Một bài tổng hợp trên trang của Thầy nói về cơ chế "bộ ba" bảo vệ linh hồn: thần gia tiên, mộ phần – huyệt vị, và người sống thờ cúng. Nhà thờ họ là nơi người sống thực hiện phần thứ ba ấy, nên phải được đặt ở chỗ xứng đáng nhất.

Các nguyên tắc chung khi đặt nhà thờ họ:

1. Nền cao nhất khu ở: cao hơn sân, cao hơn nhà ở của con cháu. Nền là âm chủ; nền nhà thờ thấp hơn nhà xung quanh thì mất thế chủ.
2. Có tựa: phía sau là đất cao, rặng cây, hay khối nhà thấp hơn ở khoảng cách vừa phải.
3. Có minh đường: phía trước là sân rộng, không xây chắn.
4. Trên trục chính: cổng, sân, nhà thờ nằm trên cùng một trục, nhưng cổng không đối thẳng cửa nhà thờ mà có lần chuyển hướng hoặc bình phong.
5. Không bị đè: không có nhà cao tầng của con cháu xây sát sau lưng hay ngay trước mặt.

Nhiều gia đình hiện nay không có nhà thờ họ riêng; nhà ông bà, nhà trưởng là nơi thờ chung. Khi đó, ngôi nhà ấy đóng vai trò nhà thờ họ trong cục, và các nguyên tắc trên áp dụng cho nó.

Nhà ở của các thế hệ nên sắp xếp ra sao?

Nhà ở của các thế hệ nên sắp hai bên nhà thờ họ hoặc lùi về phía trước lệch, làm long hổ ôm lấy sân chung; nhà ở thấp hơn nhà thờ, không chắn trước và không che sau nhà thờ.

Trong Hình Pháp, Thanh Long ở bên tả, Bạch Hổ ở bên hữu của công trình chính. Thầy Vũ Giới giảng rằng long hổ chỉ là cái tên biểu thị động – tĩnh trong quan hệ phu thê chính phối của âm dương nhị khí. Hai dãy nhà ở hai bên, một bên nhiều sinh hoạt hơn, một bên tĩnh hơn, ôm lấy sân giữa: đó là long hổ tự nhiên của khu vườn.

Cách sắp	Ưu điểm	Điều cần giữ
Hai dãy nhà hai bên sân, nhà thờ ở giữa phía sau	Có long hổ, có minh đường, có tâm	Hai dãy không cao hơn nhà thờ; sân giữa để thoáng
Các nhà xếp thành hàng ngang cạnh nhà thờ	Tiết kiệm đất, dễ chia lô	Nhà thờ nên ở giữa hàng, có sân trước rộng nhất
Nhà con cháu ở phía trước, nhà thờ ở sau	Nhà thờ yên tĩnh	Nhà phía trước không được chắn mất minh đường, phải chừa lối và sân

Một vấn đề thực tế: khi chia đất cho con cháu, mỗi người muốn có mặt tiền riêng ra đường. Kết quả là các nhà quay lưng vào nhau, nhà thờ họ bị kẹp ở giữa không có lối. Nên quy hoạch lối đi chung, sân chung trước khi chia đất, để mỗi nhà có lối riêng mà vẫn giữ được trục chung.

Có nên để mộ phần trong vườn nhà không?

Mộ phần trong vườn nhà là tập quán còn gặp ở nhiều vùng quê; nếu đã có hoặc buộc phải có, mộ nên ở phía sau lệch hoặc góc vườn tách biệt, xa nhà ở, xa giếng nước, không nằm trước cửa nhà ở hay giữa sân. Việc lập mộ mới phải tuân thủ quy định về đất đai, nghĩa trang của địa phương.

Âm trạch và dương trạch có tính chất khác nhau. Dương trạch là nơi người sống sinh hoạt, cần khí động vừa phải, ánh sáng, thông thoáng. Âm trạch là nơi yên nghỉ, cần tĩnh, cần đất vững. Hai loại khí này cần được phân vùng, không trộn vào nhau.

Một số nguyên tắc chung khi khu vườn đã có mộ phần:

• Mộ không nằm trên trục chính từ cổng vào nhà thờ hay nhà ở.
• Mộ không nằm ngay trước cửa nhà ở, không đối diện cửa phòng ngủ.
• Mộ cách xa giếng nước, ao nước sinh hoạt; giữ nguồn nước sạch.
• Khu mộ có ranh giới rõ: tường thấp, hàng cây, lối đi riêng.
• Mộ được chăm sóc sạch sẽ, không bỏ hoang, không để cây dại phủ kín.

Hình thể âm trạch, kết huyệt âm trạch là phần chuyên sâu trong Hình Pháp Liên Hoa. Thầy Vũ Giới coi lập cục pháp lăng mộ là mật pháp cao nhất của phong thuỷ. Bài viết này chỉ nêu nguyên tắc phân vùng; việc cải táng, xây sửa, dời mộ cần người có chuyên môn xem tận nơi và chọn ngày.

Giếng, ao và nguồn nước bố trí thế nào?

Giếng nước sinh hoạt nên đặt bên cạnh hoặc phía trước lệch của nhà, không đối thẳng cửa chính, xa mộ, xa chuồng trại và bể phốt; ao nên ở phía trước, trong vùng minh đường, có nước lưu thông.

Nước là sinh cơ của khu vườn. Thầy Vũ Giới viết rằng con đường không thay thế được dòng sông; một cuộc đất thiếu nước thì thiếu sinh cơ, môi trường sống bị "vô cơ hoá". Vườn quê thường có sẵn ao, mương, giếng; giữ được chúng là giữ được nguồn khí của cả khu.

Những lưu ý chung:

1. Không lấp ao cũ để lấy đất xây nhà nếu không thật cần thiết.
2. Ao phía trước nên có bờ cong ôm về nhà, không có góc nhọn chĩa vào.
3. Giếng không đặt ngay giữa sân, không đặt sát chân tường nhà thờ.
4. Nước thải sinh hoạt không đổ vào ao phía trước.
5. Giếng cũ không dùng nữa thì lấp có chủ ý, không bỏ hoang hở miệng.

Cây cổ thụ và "cây gia tiên" trong vườn nên giữ thế nào?

Cây cổ thụ trong vườn nhiều thế hệ nên giữ lại nếu không đe doạ kết cấu nhà và không đứng chắn cửa chính; cây lớn phía sau và hai bên là chỗ tựa, là long hổ tự nhiên của khu vườn.

Trong các bài giảng của Liên Hoa, dòng họ được ví như một cái cây: tổ tiên là gốc, con cháu là cành lá, âm đức từ mộ phần bồi đắp cho "cây gia tiên". Hình ảnh ấy cũng nhắc người ta rằng những cây cổ thụ trong vườn ông bà có ý nghĩa hơn một cái cây. Chúng đã đứng đó qua nhiều đời, khí của khu vườn đã quen với chúng.

Nếu buộc phải chặt cây cổ thụ, nên có lý do rõ ràng: cây mục, nghiêng, rễ phá móng, cành đe doạ mái. Khi chặt nên chọn ngày, và nên trồng cây thay thế ở vị trí hợp lý để khu vườn không mất chỗ tựa.

Sai lầm thường gặp ở khuôn viên nhiều thế hệ

Sai lầm thường gặp nhất là chia đất xây nhà theo từng phần riêng mà không có quy hoạch chung, khiến nhà thờ họ bị che lấp, sân chung mất, ao bị lấp.

• Con cháu xây nhà cao tầng sát trước hoặc sau nhà thờ họ.
• Nhà thờ họ không còn lối đi, phải đi qua sân nhà người khác.
• Lấp ao, đổ bê tông kín vườn.
• Mộ phần nằm ngay trước cửa nhà ở hay sát giếng nước.
• Mỗi nhà một hướng, quay lưng vào nhau.
• Bỏ hoang nhà thờ, mộ phần khi con cháu đi làm xa.

Thầy Vũ Giới nói phong thuỷ là y học cho đất đai. Khu vườn nhiều thế hệ là một cơ thể sống lâu năm; chữa cho nó phải từ tốn, có kế hoạch, và có sự đồng thuận của cả gia đình.

Tóm lại, khu vườn nhiều thế hệ là một cục chung của dòng họ: nhà thờ làm tâm, nhà ở làm long hổ, ao giếng làm minh đường, mộ phần phân vùng riêng, cây cổ thụ làm tựa. Quy hoạch trước rồi mới chia đất. Hiểu vậy là đủ!

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Phong thuỷ nhà vườn: nước, đất, cây xanh và sinh cơ
• Phong thuỷ âm trạch và dương trạch giống, khác nhau thế nào
• Kinh gia tiên: cây gia tiên, cội nguồn là sinh mạch
• Thờ cúng gia tiên đúng tinh thần hiếu kính

Câu hỏi thường gặp

Nhà con cháu có được cao hơn nhà thờ họ không?

Không nên, nhất là khi xây sát trước hoặc sau nhà thờ. Nếu buộc phải cao tầng, nên đặt nhà ở hai bên, lùi xa, để nhà thờ vẫn có tựa và minh đường.

Mộ ông bà trong vườn có cần dời ra nghĩa trang không?

Tuỳ hoàn cảnh và quy định địa phương. Nếu mộ đúng vị trí, tách biệt khu ở thì có thể giữ và chăm sóc. Việc dời mộ cần người có chuyên môn xem và chọn ngày.

Lấp ao trước nhà để làm sân có ảnh hưởng không?

Ao trước nhà là nguồn sinh cơ và vùng minh đường. Lấp ao làm khu vườn mất nước, nên cân nhắc giữ một phần mặt nước hoặc tạo hồ nhỏ thay thế.

Chia đất cho con cháu thì nên làm gì trước?

Nên vẽ quy hoạch tổng thể: xác định nhà thờ, sân chung, lối đi chung, ao giếng, rồi mới chia lô. Làm ngược lại thì rất khó sửa về sau.