Như Lai thần cước: bãi bồi châu thổ như bàn chân trong phong thủy

Như Lai thần cước là một cách gọi hình tượng mà người xưa dùng cho những vùng châu thổ đặc biệt: ở nơi sông lớn đổ ra biển, phù sa bồi thành nhiều dải bãi, nhiều cồn cát xoè ra như những ngón chân của một bàn chân khổng lồ. Nhìn từ trên cao xuống, cả vùng đất trông như bàn chân của một vị Phật đặt xuống mép biển – "thần cước" là bàn chân thần.

Cái tên rất đẹp, và vì đẹp nên dễ bị thần bí hoá. Bài này không bàn chuyện linh thiêng; bài này đọc hình thế. Một vùng châu thổ như vậy cho người học phong thủy rất nhiều bài học về long đất bằng, về nước chia nhánh, về chỗ tụ khí ở đồng bằng – những thứ mà người sống ở miền Tây, ở đồng bằng sông Hồng gặp mỗi ngày nhưng ít khi nhìn bằng con mắt hình thế.

Vì sao lại ví như bàn chân?

Hãy hình dung một con sông lớn chảy hàng nghìn cây số từ núi cao về biển. Gần đến biển, nước chậm lại, phù sa lắng xuống, sông chia thành nhiều nhánh. Giữa các nhánh, đất bồi lên thành những dải dài – dải này nối dải kia, đầu tròn, xoè ra theo hình rẻ quạt. Đó là:

• Bàn chân: phần đất liền rộng của châu thổ.
• Ngón chân: những dải bãi bồi, cù lao, cồn cát vươn ra biển giữa các cửa sông.
• Kẽ ngón: các nhánh sông, cửa sông chảy ra biển.
• Gót chân: chỗ sông còn một dòng, trước khi chia nhánh.

Người xưa nhìn hình ấy mà ví như bàn chân Phật đặt xuống, nghĩa là: một vùng đất được "đứng vững" ở mép nước, vừa mở ra biển, vừa giữ lấy đất liền. Ví như vậy để nhớ. Còn đọc thì phải đọc bằng hình thế. Hiểu vậy là đủ!

Long đất bằng: mạch ở đâu khi không có núi?

Người mới học hay nghĩ: đồng bằng không có núi thì không có long. Không phải vậy. Người xưa có câu "bình dương nhất đột, cao nhất thốn vi sơn" – ở đất bằng, cao lên một tấc là núi. Long đất bằng là những dải đất nhích cao hơn xung quanh, kéo dài theo một hướng.

Ở châu thổ, long đất bằng chính là:

1. Giồng đất: những dải đất cao, cát pha, chạy song song với bờ biển cũ – dấu vết của các đợt bồi. Người ta lập làng, lập vườn trên giồng vì đất cao ráo.
2. Đê tự nhiên ven sông: phù sa lắng hai bên bờ thành dải cao, đất màu mỡ.
3. Cù lao: đất bồi giữa sông, có sống lưng cao ở giữa, thấp dần về hai đầu.

Những dải ấy là "ngón chân" của Như Lai thần cước. Mạch đi theo chiều dài của dải đất, từ trong đất liền ra phía biển. Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí vận động theo hình; đất kéo dài thì khí đi theo, đất nhích cao thì khí nổi, đất phồng tròn thì khí tụ.

Nước chia nhánh: lợi và hại

Châu thổ có nhiều nước, nhưng nhiều nước chưa chắc tốt. Phải xem nước đi thế nào:

Hiện trạng nước	Ý nghĩa hình thế
Các nhánh uốn khúc, chảy chậm, ôm quanh dải đất	Nước ôm long, khí được giữ – tốt
Nhánh sông chảy thẳng ra biển, nước xiết	Khí theo nước đi thẳng – dễ tản
Cửa sông có cồn, có bãi chắn ngang	Thủy khẩu có then cài – giữ khí
Cửa sông mở toang, sóng biển đánh vào	Thủy khẩu lỏng, đất dễ xói
Kênh rạch dày, nước lên xuống theo triều đều	Khí lưu thông, có hít có thở
Nước tù, mặn xâm nhập, phèn	Tử thủy – khí suy

Thầy Vũ Giới vẫn nói: "Không có Hình thì Khí không tụ." Ở châu thổ, hình của nước còn quan trọng hơn hình của đất, vì đất thì bằng, chỉ nước mới vẽ ra đường khí.

Chỗ tụ khí trên "bàn chân"

Trên một vùng châu thổ rộng, đâu là chỗ khí tụ? Người xưa đọc theo mấy dấu hiệu:

• Chỗ hai nhánh sông hội lại: nước gặp nhau, xoáy lại, chậm lại – khí dừng. Nhiều chợ, nhiều thị tứ lớn mọc ở ngã ba, ngã tư sông.
• Chỗ dải đất phình rộng ra: ngón chân không đều; chỗ phình to, đầu tròn là chỗ khí dồn.
• Chỗ sông uốn ôm: phía lòng khúc uốn (bờ bồi) là đất được nước ôm; phía lưng khúc uốn (bờ lở) là đất bị nước đánh.
• Chỗ cao ráo giữa vùng trũng: giồng, gò giữa ruộng – đất cao một tấc là núi.

Không phải ngẫu nhiên mà người xưa chọn lập làng trên giồng, lập chợ ở ngã ba sông, xây đình ở chỗ sông ôm. Họ đọc hình bằng kinh nghiệm sống, chưa cần sách vở.

Bờ bồi và bờ lở: bài học rõ nhất của châu thổ

Ai sống ở miền sông nước đều biết: một khúc sông uốn thì một bên bồi, một bên lở. Bên bồi là lòng khúc uốn – nước chảy chậm, phù sa lắng, đất nở ra. Bên lở là lưng khúc uốn – nước xiết đập vào, đất sạt dần.

Trong phong thủy, bên bồi là "thủy ôm" – nước ôm đất, khí tụ. Bên lở là "thủy phản cung" – nước quay lưng, như lưỡi liềm cắt vào. Đây là bài học sống động nhất cho thấy hình thế không phải chuyện huyền bí: nhà ở bờ lở thì có ngày mất đất thật.

Thầy Vũ Giới dạy: "Phong thuỷ chính là y học dành cho đất đai." Bờ lở là đất đang bệnh; chọn chỗ ở thì tránh, đã ở rồi thì phải kè, phải trồng cây giữ đất, phải lùi nhà vào.

Đại cục, trung cục, tiểu cục ở châu thổ

Đọc một vùng châu thổ phải đi từ lớn đến nhỏ, theo đúng tinh thần Lập cục pháp của Liên Hoa:

• Đại cục: cả vùng châu thổ với dòng sông mẹ, các cửa sông ra biển, dãy núi xa ở thượng nguồn. Đây là "bàn chân" nhìn toàn thể – cho biết khí của cả vùng đến từ đâu, đi về đâu.
• Trung cục: một cù lao, một dải giồng, một khúc sông với làng mạc hai bên. Đây là một "ngón chân" – có long đất bằng riêng, có nước ôm riêng, có thủy khẩu riêng.
• Tiểu cục: một khu vườn, một ngôi nhà với ao, mương, lối đi. Đây là chỗ con người sống hằng ngày.

Đại cục tốt mà tiểu cục xấu – nhà nằm ở bờ lở của một cù lao đẹp – thì người ở vẫn chịu cái xấu trước mắt. Tiểu cục tốt mà đại cục suy – vườn đẹp mà cả vùng nhiễm mặn – thì cái tốt nhỏ khó giữ lâu. Phải xét đủ ba tầng.

Châu thổ là đất trẻ

Một điều nữa người học nên nhớ: châu thổ là đất mới bồi, còn đang thay đổi. Núi đứng hàng triệu năm; bãi bồi có khi chỉ vài chục năm đã đổi hình. Cồn hôm nay có thể mai thành bãi ngập; nhánh sông hôm nay có thể vài năm sau đổi dòng. Vì vậy đọc hình thế châu thổ phải đọc cả xu hướng: đất đang bồi thêm hay đang lở dần, dòng đang dịch về phía nào. Đất đang bồi là khí đang đến; đất đang lở là khí đang đi.

Đó cũng là lý do người xưa ở vùng sông nước rất coi trọng việc quan sát qua nhiều mùa, nhiều năm trước khi dựng nhà lâu dài. Học phong thủy ở đồng bằng là học kiên nhẫn. Hiểu vậy là đủ!

Bài học cho nhà ở vùng sông nước

• Chọn đất cao: ưu tiên giồng, gò, dải đất nhích cao; tránh chỗ trũng nhất, chỗ nước đọng.
• Chọn bờ bồi, tránh bờ lở: nhà nằm phía lòng khúc sông uốn; tránh phía lưng khúc uốn.
• Nước trước nhà nên ôm: kênh, rạch trước nhà uốn cong về phía nhà là tốt; kênh thẳng chĩa vào nhà là xấu.
• Giữ ao vườn: ao trước nhà là chỗ tụ nước, tụ khí; đừng lấp hết ao để làm sân bê tông.
• Nền nhà: nâng nền vừa phải trên mức nước cao nhất trong năm; nền thấp ngập là âm quá.
• Cây giữ đất: trồng tre, dừa nước, bần ven bờ – vừa giữ đất, vừa làm "then cài" cho khí.

Những điều ấy người miền sông nước đã làm từ bao đời. Phong thủy chỉ giúp gọi tên và hiểu vì sao.

Âm dương của đất và nước ở châu thổ

Đất là dương khi nhô cao, khô ráo; nước là âm khi trũng thấp, chảy lặng. Ở châu thổ, âm dương ấy đan xen theo từng mét: giồng cao xen ruộng trũng, cù lao xen nhánh sông, bãi bồi xen lạch nước. Chỗ âm dương giao nhau đều đặn – có cao có thấp, có khô có ướt, có tĩnh có động – là chỗ sinh khí. Chỗ chỉ toàn trũng, toàn nước là âm quá; chỗ chỉ toàn cát khô, không nước là dương quá. "Nhất âm nhất dương chi vị đạo."

Ba sai lầm khi nói về Như Lai thần cước

Thứ nhất: thần bí hoá cái tên

Nghe "bàn chân Phật" liền cho đất ấy là linh địa, ai ở cũng được phù hộ. Cái tên là ví von hình dáng; đọc đất phải đọc bằng hình thế.

Thứ hai: coi cả vùng như nhau

Một châu thổ rộng hàng nghìn cây số vuông, có chỗ tụ, có chỗ tán, có bờ bồi, có bờ lở. Không thể nói cả vùng đều tốt hay đều xấu. Đại cục – trung cục – tiểu cục phải xét từng tầng.

Thứ ba: phá hình khi khai thác

Khai thác cát quá mức, san cồn, nắn dòng – vô tình phá "ngón chân", làm đất sạt lở, nước mặn vào sâu. Giữ hình của đất là giữ khí cho cả vùng.

Đèn pin không tự soi sáng chính nó đâu các bạn – một cái tên đẹp không tự nói lên đất tốt.

Tóm lại: Như Lai thần cước là cách ví vùng châu thổ có nhiều dải bãi bồi, cồn cát xoè ra biển như ngón chân. Đọc bằng hình thế: long đất bằng là giồng, đê tự nhiên, cù lao; nước chia nhánh phải ôm, phải chậm; chỗ tụ là ngã ba sông, chỗ đất phình, chỗ sông ôm; bờ bồi tốt, bờ lở xấu. Người ở vùng sông nước chọn đất cao, chọn bờ bồi, giữ ao vườn, trồng cây giữ đất. Đại đạo chí giản.

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• La kinh Liên Hoa – xác định hướng nước đến, nước đi so với nhà (miễn phí).
• Vẽ mặt bằng – vẽ nhà, ao, kênh rạch xung quanh (miễn phí).
• Lập Cục Pháp – lập cục cho nhà ở vùng đất bằng (miễn phí).

Bài liên quan

• Núi có thế đến, nước có chỗ về: hai điều kiện gốc của phong thủy
• Thái Cực tỏa thủy: thế nước uốn khúc tụ khí trong phong thủy
• Bắc Thần ở thủy khẩu: núi đá trấn cửa nước trong phong thủy
• Quan toả thủy khẩu: vì sao hồ rộng mà cửa nước lỏng là đất hư hoa?

Câu hỏi thường gặp

Như Lai thần cước trong phong thủy là gì?

Là cách ví vùng châu thổ có nhiều dải bãi bồi, cồn cát xoè ra biển như ngón chân của một bàn chân lớn.

Đồng bằng không có núi thì long ở đâu?

Ở những dải đất nhích cao: giồng, đê tự nhiên ven sông, cù lao – "cao một tấc là núi".

Bờ bồi và bờ lở khác nhau thế nào trong phong thủy?

Bờ bồi ở lòng khúc uốn, nước ôm đất – tốt; bờ lở ở lưng khúc uốn, nước đánh vào đất – xấu, dễ sạt.

Nhà ở miền Tây nên chọn đất thế nào?

Chọn chỗ cao ráo, bờ bồi, kênh trước nhà uốn ôm; giữ ao vườn, trồng cây giữ đất ven bờ.

Ở vùng đất "bàn chân Phật" có được phù hộ không?

Cái tên chỉ là ví von hình dáng. Đất tốt hay không phải xét hình thế cụ thể từng chỗ.