Núi có thế đến, nước có chỗ về: hai điều kiện gốc của phong thủy

Núi có thế đến, nước có chỗ về – sách xưa gọi gọn là "sơn hữu lai thế, thủy hữu quy xứ" – là một trong những câu nền tảng nhất của phong thủy Loan Đầu. Câu ấy ngắn, nhưng gói trong đó gần như toàn bộ cách nhìn một cục đất: núi phải từ đâu đó đi tới, có sức, có hướng; nước phải chảy về một chỗ, tụ lại, có nơi để dừng. Thiếu một trong hai, đất đẹp mấy cũng chỉ là cảnh.

Người mới học hay bị cuốn vào những thứ cầu kỳ: phi tinh, quái lý, ngày giờ. Nhưng Thầy Vũ Giới vẫn nhắc: "Nhất hình nhì số." Hình đứng trước. Và trong hình, câu "núi có thế đến, nước có chỗ về" là cửa đầu tiên phải qua. Bài này giải từng vế, cách nhận ra ở thực địa, và cách dùng cho nhà ở hôm nay.

Vế thứ nhất: núi có thế đến

"Lai thế" là cái thế đi tới. Một quả núi đứng một mình, không có gì nối về phía sau, thì gọi là núi cô – có hình mà không có thế. Núi có thế đến là núi có mạch: phía sau nó là một dãy, một chuỗi đồi, đỉnh nối đỉnh, kéo về từ xa.

Thế đến có mấy dấu hiệu:

• Trùng điệp: nhiều lớp núi nối nhau, lớp sau cao hơn lớp trước, như sóng đuổi nhau về.
• Có khởi có phục: mạch lên xuống nhịp nhàng – lên thành đỉnh, xuống thành eo (quá hiệp), rồi lại lên.
• Có chuyển hướng: mạch uốn trái uốn phải, không đi thẳng đơ như cây gậy.
• Càng gần càng nhỏ, càng mềm: tổ sơn lớn, thô; gần huyệt thì nhỏ dần, thanh dần – khí đã được "luyện".
• Có nơi dừng: đến chỗ huyệt, mạch dừng lại, đất phồng lên, không chạy tiếp.

Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí là thứ vận động – "vận là vận động; vận động gì? vận động khí". Núi có thế đến là núi chở khí đến. Núi không có thế thì không có gì để chở.

Vế thứ hai: nước có chỗ về

"Quy xứ" là chỗ về. Nước trong một cục đất phải có nơi để dồn lại, để tụ – ao, hồ, đầm, khúc sông uốn quanh, ruộng trũng trước mặt. Nước chảy tứ tán, mỗi dòng một ngả, hoặc chảy thẳng tuột đi mất, thì gọi là "thủy vô quy" – nước không có chỗ về.

Dấu hiệu nước có chỗ về:

• Các dòng hội lại: nước từ hai bên, từ sau núi chảy ra, gặp nhau ở trước mặt.
• Có chỗ tụ: hồ, đầm, vũng nước, ruộng trũng – nước dừng lại một lúc trước khi đi.
• Chảy chậm, uốn khúc: nước quanh co thì khí theo nước mà lưu lại.
• Thủy khẩu khoá: cửa nước ra hẹp, có núi, có gò chắn – nước không thoát nhanh.
• Nước trong, không hôi: nước tù, thối là "tử thủy", không phải chỗ về mà là chỗ chết.

Thầy Vũ Giới vẫn dạy khí "chạy như nước – xoắn như gió". Nước có chỗ về thì khí có chỗ dừng. Núi chở khí đến, nước giữ khí lại – hai vế ấy là một cặp phu thê: mạch – thủy.

Vì sao phải đủ cả hai?

Trường hợp	Hiện trạng	Kết quả
Có thế đến, có chỗ về	Long đến, nước tụ trước mặt	Khí đến và được giữ – cục có thể kết
Có thế đến, không chỗ về	Long đẹp, nước chảy tán, thẳng	Khí đến rồi đi – hư hoa
Không thế đến, có chỗ về	Núi cô, nhưng trước có hồ đẹp	Có nơi giữ mà không có gì để giữ
Không thế đến, không chỗ về	Đất trống, nước tán	Không thành cục

Người xưa có câu: "Sơn quản nhân đinh, thủy quản tài lộc." Đó là cách nói tượng hình: núi là sức, là người; nước là của, là lưu thông. Có người mà không có của thì khó; có của mà không có người thì không giữ được. Đừng hiểu theo nghĩa hứa hẹn – hãy hiểu là núi và nước phải cùng đủ.

Đây cũng là tinh thần của "Phu thê chính phối" trong Liên Hoa: nóc – nền, mạch – thủy, long – hổ, mệnh chủ – mệnh trạch. Có chồng mà không có vợ, có vợ mà không có chồng đều chưa thành nhà.

Thế đến thật và thế đến giả

Không phải dãy núi nào phía sau cũng là "thế đến". Người học cần phân biệt:

• Thế đến thật: mạch đi về phía huyệt, đầu mạch hướng về chỗ ở, đến nơi thì dừng, đất phồng lên. Hai bên mạch có nhánh hộ vệ.
• Thế đi ngang: dãy núi chạy ngang phía sau, song song với nhà, không đổ về – núi có đấy nhưng thế đi qua chứ không đến.
• Thế quay đi: mạch có, nhưng đầu mạch chạy ra xa, nhà nằm ở đuôi mạch – khí đã rời đi.
• Thế bị cắt: giữa dãy núi và nhà có đường lớn, kênh sâu, mỏ đá cắt ngang – mạch đứt, thế không đến được.
• Thế quá dữ: mạch dốc đứng, đá lởm chởm, đổ thẳng xuống nhà không có eo, không có nhịp – khí đến mà không dừng, thành sát.

Cũng như vậy với nước: nước tụ thật là nước ôm về, chậm, trong; nước tụ giả là ao tù, vũng đọng hôi, hay hồ nhân tạo mà nước không lưu thông. Thầy Vũ Giới dạy: "Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng." Nhận sai thế đến, nhận sai chỗ về thì phần lý khí tính toán sau cũng không đứng được.

Hai vế trong một nhịp âm dương

Núi tĩnh nhưng thế của núi là động – nó "đi tới". Nước động nhưng chỗ về của nước là tĩnh – nó "dừng lại". Trong núi có động, trong nước có tĩnh. Đó là âm dương lồng trong nhau: "Nhất âm nhất dương chi vị đạo." Câu khẩu quyết "núi có thế đến, nước có chỗ về" thực chất là nói: cái tĩnh phải biết động, cái động phải biết tĩnh – có vậy khí mới đến và mới ở. Hiểu vậy là đủ!

Nhận ra ở thực địa

Đứng ở một khu đất, người học có thể tự đi qua các bước:

1. Quay lưng về phía cao nhất, nhìn ra xa: phía sau có dãy núi, chuỗi đồi nối về không? Mạch có nhịp lên xuống không?
2. Đi ngược mạch một đoạn: lên các eo, các đỉnh nhỏ, xem mạch có liền không, có bị cắt đứt bởi đường, kênh, mỏ đá không.
3. Nhìn xuống phía trước: các dòng nước chảy về đâu? Có hội lại không? Có hồ, ao, ruộng trũng không?
4. Đi theo nước đến cửa ra: cửa có hẹp không, có núi gò chắn không?
5. Đến hai mùa: mùa mưa xem nước dâng thế nào, mùa khô xem chỗ tụ còn nước không.

Thầy Vũ Giới vẫn nói: "Xem phong thủy mà không nhìn ra HÌNH, thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa." Năm bước ấy chưa cần la bàn – chỉ cần mắt và chân.

Đồng bằng và đô thị: thế đến, chỗ về ở đâu?

Đồng bằng ít núi, đô thị càng không có núi. Nhưng nguyên lý vẫn dùng được, chỉ là đổi vật:

• Thế đến ở đồng bằng: chỗ đất cao hơn, gò, đê, dải đất nổi kéo dài. Người xưa nói "cao một tấc là núi" – đất bằng mà chỗ nào nhích cao lên, kéo dài thành dải, chỗ đó là mạch.
• Thế đến ở đô thị: dãy nhà cao phía sau, khối công trình lớn nối nhau; đường lớn dẫn khí đến (đường là "thủy" động nhưng cũng là "mạch" người đi).
• Chỗ về ở đồng bằng: ao làng, hồ, sông uốn khúc, ruộng trũng trước làng.
• Chỗ về ở đô thị: công viên, hồ, quảng trường, ngã ba đường mở rộng trước nhà – chỗ người và xe dồn về, chậm lại.

Một khu phố có dãy nhà cao phía sau làm "thế đến", phía trước có công viên, hồ nước làm "chỗ về" – đó là cục tốt của đô thị. Một căn nhà nằm ở chỗ đường chạy thẳng tuột qua, không có chỗ người dừng – nước không có chỗ về.

Bài học cho từng căn nhà

• Sau lưng có tựa: nhà nên có tường đặc, khối cao phía sau – đó là "thế đến" thu nhỏ. Sau lưng là cửa kính lớn, khoảng trống, ban công hở – thiếu tựa.
• Trước mặt có sân, có chỗ đọng: một khoảng sân, một hồ nước nhỏ, một bồn cây trước cửa là "chỗ về".
• Đường khí trong nhà: từ cửa vào, khí đi qua phòng khách, nên có chỗ dừng (bàn trà, khoảng tụ) chứ không xuyên thẳng ra cửa sau.
• Thoát nước: nước mưa trên mái, trong sân nên dẫn về một chỗ (hố ga, bể) rồi mới ra, không để chảy tứ tán.

Phong thủy là y học cho đất đai: nhà thiếu thế thì bổ thế, nhà thiếu chỗ về thì tạo chỗ về. Phong Thuỷ Liên Hoa gọi việc ấy là lập cục – "Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn, lập cục là luyện bùn thành vàng."

Khi chỉ có một vế: bổ cứu thế nào?

Ít khu đất nào trọn vẹn. Thường gặp là có một vế, thiếu một vế. Ở mức lý pháp:

• Có thế, thiếu chỗ về: tạo chỗ tụ phía trước – sân rộng, hồ nhỏ, bồn cây; làm đường nước trong khuôn viên uốn lại, dẫn về một chỗ.
• Có chỗ về, thiếu thế: tạo tựa phía sau – tường đặc, hàng cây cao, khối nhà phụ cao hơn ở phía sau; nâng nền phía sau cao hơn phía trước.

Bổ cứu là để căn nhà bớt thiếu, không phải để biến đất thường thành đất quý. Đó là lý pháp; còn đặt cụ thể ra sao cho từng nhà thì phải xem tận nơi.

Ba sai lầm thường gặp

Thứ nhất: chỉ nhìn núi, quên nước

Thấy núi đẹp, long mạnh liền mừng, mà không nhìn xem nước đi đâu. Long đến mà nước tán thì khí cũng tán.

Thứ hai: chỉ nhìn nước, quên núi

Thấy hồ rộng, nước trong liền chọn, mà phía sau trống trải, không có gì dẫn khí đến. Hồ đẹp cũng chỉ là cảnh.

Thứ ba: thấy nước là tốt

Nước tù, nước thối, nước chảy xiết thẳng vào nhà – đều không phải "chỗ về". Chỗ về là chỗ nước tụ, trong, chậm, ôm.

Tóm lại: "núi có thế đến, nước có chỗ về" là hai điều kiện gốc của một cục đất. Núi phải có mạch nối về, có nhịp, có nơi dừng; nước phải hội lại, tụ lại, chảy chậm, có cửa khoá. Thiếu một vế thì khí hoặc không đến, hoặc không ở. Ở đồng bằng, đô thị, trong từng căn nhà, nguyên lý ấy vẫn dùng: sau có tựa, trước có tụ. Đại đạo chí giản.

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• La kinh Liên Hoa – xác định hướng long đến, hướng nước về (miễn phí).
• Lập Cục Pháp – lập cục: tạo tựa, tạo chỗ tụ cho căn nhà (miễn phí).
• Vẽ mặt bằng – vẽ đường khí, đường nước trong nhà (miễn phí).

Bài liên quan

• Sơn thủy đoàn tụ: khi núi và nước cùng quây về một chỗ
• Bắc Thần ở thủy khẩu: núi đá trấn cửa nước trong phong thủy
• Quan toả thủy khẩu: vì sao hồ rộng mà cửa nước lỏng là đất hư hoa?
• Thái Cực tỏa thủy: thế nước uốn khúc tụ khí trong phong thủy

Câu hỏi thường gặp

"Sơn hữu lai thế, thủy hữu quy xứ" nghĩa là gì?

Núi phải có thế đi tới (có mạch nối về), nước phải có chỗ về (có nơi hội tụ, dừng lại).

Núi cô là gì?

Là quả núi đứng một mình, không có mạch nối về phía sau – có hình mà không có thế.

Thế nào là nước không có chỗ về?

Nước chảy tứ tán, mỗi dòng một ngả, hoặc chảy thẳng tuột đi, không có hồ ao hay khúc quanh để tụ.

Đồng bằng không có núi thì thế đến ở đâu?

Ở chỗ đất nhích cao, gò, đê, dải đất nổi kéo dài – "cao một tấc là núi".

Nhà phố áp dụng nguyên lý này thế nào?

Sau lưng có tường đặc, khối cao làm tựa; trước mặt có sân, hồ nhỏ, khoảng tụ làm chỗ về.