Kiến trúc nhà vườn theo phong thủy: mái, nóc, hiên và sân trong

Kiến trúc nhà vườn theo phong thuỷ là cách tạo hình ngôi nhà, mái, hiên, sân trong và các nhà phụ sao cho công trình hoà vào khu vườn mà vẫn có tâm, có nóc, có nền rõ ràng. Nhiều người làm nhà vườn chỉ lo cây và nước, còn ngôi nhà thì chọn theo một mẫu đẹp trên mạng. Vườn có sinh cơ mà nhà không có "hồn" thì sinh cơ không vào được bên trong.

"Hồn là sự sống thật sự của công trình. Sự sống đó tụ hội ở đâu? Nó nằm ở Thiên Tâm – ngay tại đỉnh nóc nhà." — Thầy Vũ Giới

Câu trên trích từ bài viết của Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) về kiến trúc di sản. Nhà vườn là loại nhà gần nhất với kiến trúc truyền thống Việt: mái dốc, hiên rộng, sân, vườn. Hiểu "hồn" của nhà truyền thống thì làm nhà vườn không lạc.

Nhà vườn cần hình khối thế nào theo phong thuỷ?

Nhà vườn theo phong thuỷ cần hình khối đoan chính: mặt bằng vuông vức hoặc chữ nhật cân, mái cân hai phía, có trục giữa rõ ràng, không có góc nhọn chĩa ra vườn. Đoan chính là điều kiện để ngôi nhà có tâm.

Trong Hình Pháp Liên Hoa, Thầy Vũ Giới chia thiết kế phong thuỷ công trình thành bốn mục, mục đầu tiên là hình tướng công trình: hình dáng tổng thể, kiến trúc bên ngoài. Nhà vườn đứng giữa không gian mở, bốn phía đều nhìn thấy, nên hình tướng càng quan trọng.

Các dạng mặt bằng nhà vườn thường gặp:

Dạng	Đặc điểm	Lưu ý phong thuỷ
Nhà chữ Nhất	Một khối dài, hiên trước	Đơn giản, dễ có trục; cần nhà phụ làm long hổ hai bên
Nhà chữ L	Nhà chính và một cánh	Cánh phụ nên thấp hơn, không làm khuyết góc nhà chính
Nhà chữ U, chữ Khẩu	Bao quanh sân trong	Tụ khí tốt nếu sân có lối khí vào và nước có đường quy về
Nhiều khối rời nối hành lang	Phong cách nghỉ dưỡng	Phải có khối chính rõ ràng làm tâm, tránh rời rạc

Nhà vườn hiện đại hay có khối lệch, mái lệch, đua nhọn cho đẹp mắt. Thầy Vũ Giới phản đối việc bỏ trung chính: lập cục trọng ở trung chính, nhà ở cần đoan chính. Có thể hiện đại về vật liệu và chi tiết, nhưng khối chính nên cân.

Vì sao nóc nhà vườn không nên đục lỗ lấy sáng?

Nóc nhà vườn không nên đục lỗ lấy sáng ngay đỉnh vì đỉnh nóc là Thiên Tâm, nơi tụ "hồn" của công trình; đỉnh nóc hở thì theo Phong Thuỷ Liên Hoa, Thiên Tâm bị phá, khí tán. Lấy sáng nên làm ở mái dốc hai bên hoặc bằng cửa sổ, hiên.

Thầy Vũ Giới giải thích lý do kiến trúc cổ Việt Nam có lễ đặt đòn dông, tức lễ Thượng Lương, là nghi thức quan trọng bậc nhất khi làm nhà. Cái lý ở đây là khai mở Thiên Tâm, nạp sự sống, nạp "hồn" cho trạch cục. Có đòn dông, Thiên Tâm mới tụ, nhà mới có khí chất.

Thầy viết thẳng về một công trình mang danh di sản mà trên đỉnh nóc đặt một miếng kính che lỗ lấy sáng: dưới con mắt lý khí, đó là một "lỗ hổng chí mạng"; đỉnh nóc mà hở thì khí tán, hồn bay. Nhà vườn muốn có tinh thần nhà truyền thống thì nên tránh đúng lỗi này.

Nóc và nền là một cặp. Theo Liên Hoa, nóc nhà là dương chủ, nền nhà là âm chủ; hai bên phối với nhau thì nhà mới có khí. Vì vậy, khi thiết kế mái nhà vườn, nên giữ:

• Đường nóc liền, thẳng, cân giữa nhà.
• Hai mái dốc đều nhau, không lệch hẳn một bên.
• Lấy sáng bằng ngói kính rải trên mái dốc, cửa mái bên sườn, hay khoảng hở dưới hiên.
• Không đặt bồn nước, máy móc lộ thiên ngay trên đỉnh nóc.

Nền và hiên nhà vườn nên làm ra sao?

Nền nhà vườn nên cao hơn sân và vườn xung quanh, có bậc cấp lên nhà; hiên nên sâu, bao trước nhà hoặc quanh nhà, làm lớp đệm giữa không gian trong và ngoài. Nền cao giữ thế âm chủ; hiên sâu làm khí chậm lại trước khi vào nhà.

Thầy Vũ Giới giảng rằng nền nhà phải cao hơn phía trước của nó: cao hơn sân, cao hơn lề đường, cao hơn đường dẫn khí vào nhà. Nền thấp thì nóc không phối khí với nền mà phối với hệ âm cao hơn trong cục, khí loạn. Nhà vườn ở quê thường có sân đất, vườn được bồi đắp dần; sau vài năm, sân có thể cao lên bằng nền nhà. Khi xây nên tính trước khoảng chênh đủ lớn.

Hiên là chi tiết rất "Việt" và rất phong thuỷ. Hiên che nắng, che mưa, làm mát nhà; về khí, hiên là vùng chuyển tiếp từ động ngoài vườn sang tĩnh trong nhà. Một số gợi ý:

1. Hiên trước đủ sâu để ngồi được, không chỉ là mái đua.
2. Cột hiên đều, thẳng, không đặt cột ngay giữa trục cửa chính.
3. Bậc cấp lên hiên nằm giữa trục, số bậc vừa phải.
4. Hiên hướng Tây nên sâu hơn hoặc có thêm cây che.

Sân trong và "Tứ thuỷ quy đường" áp dụng thế nào?

Sân trong của nhà vườn nên làm nơi tụ khí và tụ nước: mái các dãy nhà dốc về sân, nước mưa quy về giữa rồi mới thoát ra theo một đường có chủ ý. Đây là tinh thần của phép Tứ thuỷ quy đường trong kiến trúc cổ.

Tứ thuỷ quy đường nghĩa là nước từ bốn mái chảy về sân trong ở giữa. Thầy Vũ Giới gọi đây là phép tiên thiên thuỷ pháp, thu thiên thuỷ. Trong kiến trúc cổ, sân giữa được xem là trái tim của ngôi nhà; nước mưa từ bốn phía hội về đó mang ý nghĩa tụ khí, tụ phúc, và các thành viên dù đi đâu cũng trở về cội gốc.

Nhà vườn không nhất thiết phải là nhà chữ Khẩu kín bốn mặt. Nhà chữ U, chữ L với mái dốc về phía sân cũng dùng được tinh thần này. Các điểm cần giữ:

• Sân trong phẳng, thoát nước tốt, không đọng thành vũng.
• Nước từ sân thoát ra theo một hướng có chủ ý, không thoát thẳng ra cổng.
• Không đặt bể phốt, hố ga lớn ngay giữa sân.
• Giữa sân có thể đặt bể nước, chậu cây, nhưng không đặt vật cao lớn che kín.

Sân trong cũng là nơi lấy sáng cho các phòng bao quanh. Đây là cách lấy sáng đúng hơn nhiều so với đục lỗ trên đỉnh nóc.

Nhà phụ, bếp, kho nên đặt ở đâu so với nhà chính?

Nhà phụ, bếp, kho nên tách khỏi nhà chính hoặc nối bằng hành lang, thấp hơn nhà chính, đặt lùi về một bên hoặc phía sau lệch, không chắn trước và không đè sau nhà chính. Nhà phụ đúng chỗ có thể làm long hổ cho nhà chính.

Nhà quê Việt xưa thường có nhà ngang làm bếp, kho, đặt vuông góc với nhà chính. Cách bố cục này rất hợp lý: bếp có khói, có lửa, tách khỏi nhà ở; khối nhà ngang thấp hơn làm "tay ngai" che một bên sân. Nhà vườn hiện đại có thể học lại bố cục ấy.

Hạng mục phụ	Vị trí nên	Vị trí nên tránh
Bếp	Nhà ngang bên cạnh, nối hành lang	Ngay tâm nhà chính, đối thẳng cửa chính
Kho, nhà để xe	Bên hông, gần cổng	Chắn trước hiên nhà chính
Khu vệ sinh ngoài	Góc phụ, phía sau lệch	Sau lưng chính giữa nhà chính, trước cửa
Chuồng trại	Xa nhà, cuối hướng gió	Sát vách phòng ngủ, đầu hướng gió

Nhà phụ hai bên còn có vai trò long hổ. Thanh Long bên tả và Bạch Hổ bên hữu của nhà chính, theo cách Thầy Vũ Giới giảng, là biểu thị động – tĩnh trong quan hệ phu thê chính phối của âm dương nhị khí. Một bên nhà ngang, một bên hàng cây hay khối kho thấp, ôm lấy sân trước, là cách tạo long hổ tự nhiên cho nhà vườn.

Về chiều cao, nhà phụ cao hơn nhà chính là lỗi hay gặp khi gia chủ làm thêm kho, xưởng sau này. Nhà chính là chủ, nhà phụ là phụ; phụ lấn chủ thì cục đảo lộn.

Vật liệu nhà vườn ảnh hưởng thế nào đến khí?

Vật liệu nhà vườn nên ưu tiên các loại tự nhiên, có "hơi thở" như gỗ, gạch nung, ngói, đá, đất, vì chúng hoà với vườn và giữ được cảm giác sinh cơ; kết cấu chịu lực thì phải đặc chắc, đồng nhất.

Thầy Vũ Giới viết rằng khác biệt giữa lý khí và khoa học thực nghiệm nằm ở chỗ lý khí hướng đến năng lượng hữu cơ, thứ cổ nhân gọi là sinh cơ. Thầy cũng ví người Á Đông như một loài cây cần hấp thụ trực tiếp khí lực tự nhiên. Nhà vườn là lựa chọn sống "hữu cơ" theo đúng nghĩa ấy; vật liệu nên đi cùng hướng.

Một ca thực địa mà Phong Thuỷ Liên Hoa tổng hợp cho thấy cơ thể công trình cũng là phong thuỷ: sàn lầu đổ giả, không bê tông hoá đồng nhất, không tụ được thần khí cục. Vật liệu hoàn thiện có thể mộc mạc, nhưng phần kết cấu như móng, cột, sàn, mái thì phải chắc. Mộc mạc không có nghĩa là tạm bợ.

Sai lầm thường gặp khi thiết kế nhà vườn

Sai lầm thường gặp nhất khi thiết kế nhà vườn là đem một mẫu nhà phố hay biệt thự đô thị đặt vào giữa vườn, không có hiên, không có sân, nền thấp, mái bằng. Nhà như vậy đứng giữa vườn mà không "nói chuyện" được với vườn.

1. Đục lỗ lấy sáng ngay đỉnh nóc.
2. Nền nhà bằng hoặc thấp hơn sân vườn.
3. Không có hiên, cửa kính mở thẳng ra vườn.
4. Bếp, khu vệ sinh nằm ngay trong khối nhà chính, giữa nhà.
5. Nhà phụ làm sau cao hơn nhà chính.
6. Mái lệch, khối lệch, mất trung chính.

Tóm lại, nhà vườn theo phong thuỷ là ngôi nhà có hồn giữa khu vườn có sinh cơ: khối đoan chính, nóc liền, nền cao, hiên sâu, sân trong tụ nước, nhà phụ biết phận. Học lại nhà Việt xưa là học được phần lớn. Hiểu vậy là đủ!

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Phong thuỷ nhà vườn: nước, đất, cây xanh và sinh cơ
• Kiến trúc di sản và sai lầm phá Thiên Tâm
• Tứ thuỷ pháp tràng sinh
• Nguyên tắc kiến trúc phong thuỷ

Câu hỏi thường gặp

Nhà vườn mái bằng có được không?

Được, nhưng mái dốc hợp với nhà vườn hơn cả về khí lẫn khí hậu. Nếu làm mái bằng, nên giữ khối nhà cân, nền cao và có hiên, tránh lỗ thủng giữa mái.

Muốn lấy sáng giữa nhà vườn thì làm thế nào?

Nên dùng sân trong, cửa mái bên sườn hoặc ngói kính rải trên mái dốc. Không đục lỗ ngay đỉnh nóc, vì đó là Thiên Tâm của ngôi nhà.

Bếp nhà vườn có nên làm chung trong nhà chính?

Có thể, nhưng không đặt ngay tâm nhà, không đối thẳng cửa chính. Bếp tách ra nhà ngang nối hành lang là cách làm truyền thống, hợp lý cả về khí lẫn sinh hoạt.

Nhà vườn có cần lễ đặt đòn dông không?

Với nhà mái dốc truyền thống, lễ Thượng Lương là nghi thức quan trọng để khai mở Thiên Tâm. Ngày giờ làm lễ nên chọn theo trạch nhật.