Quy hoạch khu đô thị vừa theo phong thủy: phân khu, trục nước

Quy hoạch khu đô thị vừa theo phong thuỷ là lập cục cho một khu đô thị gồm nhiều phân khu ở, trục cảnh quan, mặt nước, công trình công cộng, sao cho từng phân khu là một cục tốt và cả khu vận hành như một trung cục thống nhất. Ở quy mô này, người quy hoạch vừa phải nương theo đại cục tự nhiên, vừa có đủ diện tích để chủ động kiến tạo sinh cơ.

"Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn của tự nhiên mà dùng. Còn lập cục là giả kim thuật luyện bùn thành vàng để dùng." — Thầy Vũ Giới

Khu đô thị vừa khác khu đô thị nhỏ ở điểm nào về phong thuỷ?

Khu đô thị vừa khác khu nhỏ ở chỗ có nhiều phân khu, mỗi phân khu cần được lập cục riêng, đồng thời toàn khu phải có một cấu trúc vận khí chung. Khu vừa cũng đủ diện tích để tự tạo trục nước, gò đất, công viên lớn, điều mà khu nhỏ khó làm.

Với khu đô thị nhỏ, bài toán chủ yếu là nương vào đại cục sẵn có và tổ chức một tâm, một cổng cho tốt. Với khu đô thị vừa, bài toán chuyển thành bài toán mạng lưới: nhiều cổng, nhiều tâm phụ, nhiều dòng khí cần được phân phối hợp lý đến các phân khu.

Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), tư tưởng chủ đạo của quy hoạch kiến trúc phong thuỷ là thiết kế cục bộ từng phân khu sao cho đồng nhất với các quy luật vận khí gốc của âm dương và bát quái. Thầy cũng nhận định việc lập một đồ án quy hoạch chuẩn phong thuỷ là thách thức rất phức tạp, nhất là trong điều kiện phát triển đô thị đương đại.

Tiêu chí	Khu đô thị nhỏ	Khu đô thị vừa
Cấu trúc cục	Một trung cục, một tâm chính	Một trung cục lớn, nhiều tiểu cục phân khu, nhiều tâm phụ
Phụ thuộc đại cục	Rất lớn	Lớn, nhưng có thể chủ động bổ sung
Mặt nước	Hồ nhỏ, mương cảnh quan	Có thể tạo trục nước, hệ hồ liên hoàn
Giao thông	Đường nội bộ đơn giản	Mạng đường nhiều cấp, nhiều cổng
Thời gian	Thường xây trong một giai đoạn	Phát triển nhiều giai đoạn, cần tính thiên vận

Chia phân khu theo lập cục ba tầng như thế nào?

Chia phân khu theo lập cục ba tầng là coi toàn khu đô thị là trung cục nằm trong đại cục của vùng, còn mỗi phân khu là một tiểu cục có tâm, cổng và lưng tựa riêng. Ranh giới phân khu nên bám theo địa hình, mặt nước và cây xanh, không chỉ theo lưới đường.

Lập cục pháp là phép kiến tạo cục theo ba tầng Đại – Trung – Tiểu cục, trọng trung chính. Thầy Vũ Giới nhấn mạnh: tiểu cục và trung cục phải nương tựa vào cấu trúc đại cục sẵn có; đại cục phải bám sát hình thái tự nhiên của sơn long (địa mạo núi đồi) và thuỷ long (hệ thống thuỷ văn) để định hình.

Khi chia phân khu, các câu hỏi cần đặt ra:

1. Phân khu này nhận khí từ đâu: từ trục nước, từ trục đường chính hay từ không gian mở?
2. Phân khu có lưng tựa không: dải cây cao, gò đất, khối công trình phía sau?
3. Tâm thực của phân khu nằm ở đâu, có trùng với tâm hình học không?
4. Phân khu có bị trục giao thông lớn cắt ngang, đâm thẳng vào không?
5. Các phân khu liền kề có tranh khí của nhau, hay bổ sung cho nhau?

Thầy Vũ Giới phân biệt rõ tâm biểu kiến (tâm hình học trên bản đồ) và tâm thực (tâm vận khí). Với khu đô thị vừa, sai tâm ở cấp khu sẽ kéo theo sai ở mọi phân khu, giống như đặt la kinh sai chỗ thì mọi vòng số đều lệch.

Trục nước và cây xanh: xương sống sinh cơ của khu đô thị vừa

Ở khu đô thị vừa, trục nước và mạng cây xanh nên được thiết kế như xương sống sinh cơ, chạy qua hoặc ôm lấy các phân khu, chứ không phải những mảng cảnh quan rời rạc. Đây là chỗ khu vừa có lợi thế lớn so với khu nhỏ.

Sinh cơ là khí của sự sống. Thầy Vũ Giới cho rằng một cuộc đất chỉ thực sự quý khi có sinh cơ, và sinh cơ cần đủ nước, đất (gồm núi, gò) và cây xanh. Thầy đặc biệt lưu tâm đến nước, vì dòng chảy là mạch nuôi sự sống.

Thầy cũng cảnh báo một nhầm lẫn phổ biến trong đô thị: coi con đường như dòng sông. "Con đường không thay thế dòng sông được. Vậy nên phải làm dòng sông để nạp sinh cơ cho cuộc địa." Thầy từng dẫn ví dụ về một thành phố lớn ở châu Á đã tháo dỡ đường cao tốc phủ trên một dòng suối cũ để trả lại dòng nước giữa trung tâm, biến khu vực bê tông thành không gian xanh sống động. Theo Thầy, thiếu sinh cơ từ dòng nước thì môi trường sống dễ bị "vô cơ hoá".

• Trục nước: dòng chảy hoặc hệ hồ liên hoàn, vị trí và chiều chảy tính theo vận khí đồ.
• Dải cây xanh: làm lưng tựa cho phân khu, che chắn sát khí từ trục giao thông lớn.
• Địa hình: tận dụng hoặc tạo gò, bậc nền để có cao – thấp, động – tĩnh.
• Không gian mở: công viên, quảng trường làm minh đường cho từng phân khu.

Thầy Vũ Giới nhấn mạnh: dòng sông, dù là nhân tạo, chỉ mang lại sinh cơ khi được thiết kế và vận hành đúng tiêu chuẩn vận khí đồ để tiếp nhận năng lượng từ thiên địa.

Vì sao quy hoạch khu đô thị vừa phải tính cả địa vận và thiên vận?

Phải tính cả địa vận và thiên vận vì khu đô thị vừa thường phát triển qua nhiều năm, nhiều giai đoạn; địa vận cho biết khí đắc theo không gian, thiên vận cho biết khí đắc theo thời gian. Quy hoạch chỉ tính không gian mà bỏ qua thời gian thì dễ hụt hơi giữa chừng.

Theo Thầy Vũ Giới, một đồ án quy hoạch chuẩn mực phải thoả mãn trọn vẹn lưu khí đồ của cả địa vận và thiên vận. Địa vận là sự lưu chuyển của thực địa nhằm đắc khí về mặt hình thể không gian; thiên vận là sự luân chuyển của thời gian để đắc khí trong trục thời vận. Thiếu một trong hai yếu tố sẽ phá vỡ cấu trúc cân bằng của toàn bộ quy hoạch.

Trong thực tế, tính thiên vận cho khu đô thị vừa liên quan đến:

• Thứ tự phát triển phân khu: phân khu nào làm trước để tạo đà cho khí của toàn khu.
• Thời điểm khởi công các hạng mục chính: cổng, trục nước, tâm khu.
• Tính linh hoạt: chừa không gian cho giai đoạn sau điều chỉnh mà không phá cục ban đầu.

Lưu khí đồ là đồ hình mô tả sự lưu chuyển của khí trong một cục, "chạy như nước – xoắn như gió". Cùng với vận khí đồ và huyệt vị đồ, đây là một trong ba đồ hình nền của Phong Thuỷ Liên Hoa, xây trên vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục.

Khu đất không có long mạch tốt thì làm thế nào?

Khi khu đất không có sẵn long mạch tốt, quy hoạch dùng lập cục pháp để gom khí và tạo huyệt trường, tức Kiếp mạch thủ khí, thay vì bỏ đất hoặc chỉ dựa vào hướng. Đây là chỗ lập cục khác tầm long điểm huyệt.

Kiếp mạch thủ khí là thuật ngữ Liên Hoa chỉ đỉnh cao của lập cục: ở nơi không đủ cơ duyên để tự tụ huyệt khí, người lập cục dùng pháp gom mạch tản mát về, lập nên huyệt tụ khí. Thầy Vũ Giới giải thích: mạch thì ở đâu cũng có, nhưng có khi chỉ là bàn long, long mạch phân tán, không cục thế, nên khí không tụ. Khi đó phải dùng lập cục để tạo thành một huyệt trường.

Thầy cũng có câu: "Sình lầy không có chủ mạch, đúng – nhưng lập cục là phép tái tạo mạch, chứ không phải tìm mạch." Với nhiều khu đô thị vừa xây trên đất nông nghiệp, đất trũng, câu này đặc biệt có ý nghĩa: cái quý của khu không chỉ nằm ở đất sẵn có, mà ở cách lập cục.

Đây là phần thủ pháp chuyên sâu. Bài viết dừng ở nguyên lý; phương án cụ thể cho từng khu đất phải dựa trên khảo sát và được trao đổi trực tiếp với chủ đầu tư. "Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp."

Quy trình phối hợp quy hoạch phong thuỷ cho khu đô thị vừa

Quy trình phối hợp quy hoạch phong thuỷ cho khu đô thị vừa gồm bảy bước, đi song song với quy hoạch kỹ thuật: khảo sát đại cục, định cục và tâm khu, phân khu, thiết kế sinh cơ, tổ chức giao thông và cổng, tính thiên vận cho phân kỳ, và hướng dẫn thiết kế công trình.

1. Khảo sát đại cục: địa hình, thuỷ văn, giao thông vùng, các công trình lớn lân cận.
2. Định cục, định tâm: xác định trung cục và tâm vận khí của toàn khu.
3. Phân khu: ranh giới, tâm phụ, lưng tựa và khí khẩu của từng phân khu.
4. Thiết kế sinh cơ: trục nước, hệ hồ, dải cây xanh, địa hình theo vận khí đồ.
5. Giao thông và cổng: vị trí cổng chính, phụ; cấp đường; tránh trục xuyên và đường đâm.
6. Thiên vận và phân kỳ: thứ tự phát triển, thời điểm khởi công hạng mục chính.
7. Hướng dẫn thiết kế: quy định hình khối, khoảng lùi, chiều cao, cửa cho các phân khu.

Phong thuỷ sư làm việc cùng kiến trúc sư quy hoạch, kỹ sư hạ tầng và chủ đầu tư. Thầy Vũ Giới cho rằng điểm khác biệt của tư tưởng quy hoạch Liên Hoa là sự giao thoa giữa khoa học tổ chức không gian hiện đại và vận khí đồ Ngũ Vận Lục Khí cổ truyền, hướng đến sự bền vững với môi trường.

Liên hệ: TP.HCM – Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới); Hà Nội – 0917 798 886 (KTS Vũ Minh) cho phần kiến trúc, quy hoạch, dự toán. Chi phí xây dựng tham khảo theo công cụ Dự toán Liên Hoa (/du-toan).

Giới hạn cần biết: phong thuỷ quy hoạch đi cùng, không thay thế, quy chuẩn quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật và thủ tục pháp lý. Không ai hứa trước kết quả kinh doanh của một dự án; mục tiêu là một khu đô thị có bố cục tốt và có sinh cơ cho người ở.

Tóm lại

Tóm lại, quy hoạch phong thuỷ cho khu đô thị vừa là bài toán mạng lưới: chia phân khu theo lập cục ba tầng, dựng trục nước và cây xanh làm xương sống sinh cơ, định tâm và cổng theo dòng khí, tính cả địa vận lẫn thiên vận, và dùng lập cục để tái tạo mạch khi đất thiếu long mạch. Theo Thầy Vũ Giới, lập cục là luyện bùn thành vàng.

— Vũ Giới —

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Kiến trúc quy hoạch phong thuỷ
• Long mạch: sơn long và thuỷ long
• Phong thuỷ bất động sản khi mua nhà đất
• Kiếp mạch thủ khí

Câu hỏi thường gặp

Khu đô thị vừa có cần mỗi phân khu một cổng riêng không?

Thường nên có, vì mỗi phân khu là một tiểu cục cần khí khẩu riêng. Vị trí cổng phân khu phải hài hoà với cổng chính và dòng khí của toàn khu.

Hồ điều hoà trong khu đô thị có được tính là sinh cơ không?

Có thể, nếu vị trí, hình dạng và dòng chảy được thiết kế theo vận khí đồ. Một hồ đặt sai chỗ chỉ là mặt nước kỹ thuật, chưa chắc tạo được sinh cơ.

Đất trũng, đất nông nghiệp có làm khu đô thị tốt được không?

Được, nhờ lập cục. Theo Thầy Vũ Giới, lập cục là phép tái tạo mạch chứ không chỉ là tìm mạch; nhưng phương án cụ thể cần khảo sát kỹ đại cục.

Thiên vận ảnh hưởng thế nào đến dự án nhiều giai đoạn?

Thiên vận là khí theo thời gian, nên thứ tự phát triển phân khu và thời điểm khởi công hạng mục chính cần được tính, để cục được kích hoạt đúng lúc và không bị hụt giữa chừng.

Phong thuỷ sư tham gia từ giai đoạn nào của dự án?

Tốt nhất là từ khi lập ý tưởng quy hoạch, trước khi chốt mạng đường và phân lô. Tham gia muộn thì phần lớn chỉ còn bổ cứu.