Phong thủy đại đô thị: lập cục quy hoạch từ đại cục đến tiểu cục

Phong thuỷ đại đô thị là phép lập cục cho cả một vùng đất rộng lớn, nơi hàng chục nghìn người sẽ sống, làm việc và nhận khí của cùng một đại cục. Ở quy mô này, sai một nét quy hoạch không còn là chuyện của một căn nhà, mà là chuyện của cả một thế hệ cư dân.

"Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn của tự nhiên mà dùng. Còn lập cục là giả kim thuật luyện bùn thành vàng để dùng."

— Thầy Vũ Giới

Câu nói trên của Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) là chìa khoá để hiểu phong thuỷ ở tầm đô thị. Phần đông các đại đô thị mới mọc lên trên đồng bằng, bãi bồi hay vùng ven biển, nơi không có "mỏ vàng" để tìm. Người làm phong thuỷ phải lập cục bằng chính hình thể quy hoạch.

Phong thuỷ đại đô thị là gì?

Phong thuỷ đại đô thị là phần ứng dụng của lập cục pháp ở tầng đại cục, dùng để tổ chức một vùng đất lớn sao cho khí được thu, được giữ và được phân phối đều cho từng khu dân cư. Lập cục pháp là phép kiến tạo cục theo ba tầng: Đại cục, Trung cục và Tiểu cục.

Thầy Vũ Giới giảng về ba tầng cục như sau:

• Đại cục: quy hoạch thành phố, vùng đất, đại địa quốc vận.
• Trung cục: làng mạc, xã phường, thôn xóm.
• Tiểu cục: nhà cửa, mộ phần, lăng mộ.

Đại đô thị nằm trọn ở tầng thứ nhất, tầng có sức ảnh hưởng lớn nhất, vì mọi trung cục và tiểu cục bên trong đều phải nương vào nó.

Trong một bài giảng về kiến trúc quy hoạch, Thầy Vũ Giới nhấn mạnh: quy hoạch kiến trúc phong thuỷ là quá trình tổ chức không gian cho một khu vực từ quy mô nhỏ đến các đại đô thị, với tư tưởng chủ đạo là thiết kế cục bộ từng phân khu sao cho đồng nhất với các quy luật vận khí gốc của Âm Dương và Bát Quái. Thầy cũng nói thẳng rằng lập nên một đồ án quy hoạch chuẩn phong thuỷ là thách thức cực kỳ phức tạp trong điều kiện đô thị đương đại.

Vì sao quy hoạch đại đô thị phải đi từ đại cục xuống tiểu cục?

Quy hoạch đại đô thị phải đi từ đại cục xuống tiểu cục vì khí vận động theo tầng: cục nhỏ nhận khí từ cục lớn, không có chiều ngược lại. Theo Thầy Vũ Giới, trong quy hoạch kiến trúc phong thuỷ, sự liên kết giữa các cấp độ không gian là nguyên tắc bất di bất dịch.

Cụ thể, tiểu cục và trung cục phải nương tựa vào cấu trúc đại cục sẵn có. Đại cục thì phải bám sát hình thái tự nhiên của sơn long (địa mạo núi đồi) và thuỷ long (hệ thống sông nước) để định hình. Làm ngược lại, tức là vẽ từng khu đẹp trên giấy rồi ghép lại, sẽ cho ra một tập hợp nhiều cục nhỏ không chung mạch.

Tầng cục	Phạm vi trong đô thị	Câu hỏi phong thuỷ chính
Đại cục	Toàn vùng quy hoạch, quan hệ với núi, sông, biển	Khí vào từ đâu, tụ ở đâu, thoát ở đâu?
Trung cục	Phân khu, khu ở, khu trung tâm, khu công cộng	Phân khu nào nhận khí trực tiếp, phân khu nào cần lập cục bổ sung?
Tiểu cục	Lô đất, công trình, nhà ở, công trình tâm linh	Công trình có nương đúng thế của phân khu hay không?

Không thể sửa đại cục bằng tiểu cục. Khu đô thị đặt sai trục so với dòng sông thì từng căn nhà bên trong chọn hướng kỹ đến đâu cũng chỉ chữa phần ngọn. Thầy Vũ Giới cho biết phong thuỷ quy hoạch là chuyên mục ứng dụng lập cục, đã có giáo trình riêng để giảng dạy và thực hành. Quy mô nhỏ hơn, xem thêm chuyên mục Khu Đô Thị Vừa và Khu Đô Thị Nhỏ.

Sơn long, thuỷ long và hai tầng vận khí của một đồ án

Một đồ án đại đô thị đạt chuẩn phong thuỷ phải thoả mãn lưu khí đồ của cả địa vận và thiên vận. Lưu khí đồ là đồ hình mô tả cách khí lưu chuyển, "chạy như nước – xoắn như gió", là một trong ba đồ hình nền của nguyên lý gốc Liên Hoa.

Theo bài giảng của Thầy Vũ Giới:

• Địa vận là sự lưu chuyển của thực địa, nhằm đắc khí về mặt hình thể vật lý của không gian.
• Thiên vận là sự luân chuyển của thời gian, nhằm đắc khí trong trục thời vận.

Thiếu một trong hai yếu tố này sẽ phá vỡ cấu trúc cân bằng của toàn bộ quy hoạch.

Sơn long và thuỷ long đọc như thế nào ở quy mô đô thị?

Sơn long là mạch đất, thế núi, dải đồi. Thuỷ long là hệ sông, kênh, hồ, bờ biển. Ở tầng đại cục, đây là hai dòng âm dương lớn; chỗ hai hệ giao nhau, ôm nhau là chỗ khí có cơ hội tụ.

Đồng bằng không có núi vẫn có sơn long, chỉ là mạch thấp. Thầy Vũ Giới gọi đó là "bàn long": mạch phân tán, không thành cục thế nên khí không thể tụ. Đây là bài toán phổ biến nhất của các đại đô thị mới.

Con đường trong đô thị có thay thế được dòng sông không?

Không. Theo Thầy Vũ Giới, coi con đường trong đô thị như dòng sông là một sai lầm trong phong thuỷ. Con đường có thể dẫn dòng người, dòng xe, nhưng không mang sinh cơ như một thuỷ long thật.

"Con đường không thay thế dòng sông được. Vậy nên phải làm dòng sông để nạp sinh cơ cho cuộc địa là vậy."

— Thầy Vũ Giới

Sinh cơ là khí của sự sống, là dòng khí cuối cùng và quý nhất mà một cục địa sinh ra để nuôi người. Thầy Vũ Giới giảng rằng một cuộc đất chỉ thật sự có giá trị khi có sinh cơ, và để đạt chuẩn sinh cơ cần hội tụ ba yếu tố: nước, đất (gồm cả núi) và cây xanh.

Nước là yếu tố hay bị đánh tráo nhất: nhiều người áp Tràng Sinh thuỷ pháp, vốn khai thác sinh cơ từ sông suối, vào để tính cho đường lộ. Thầy Vũ Giới ví điều đó như tin rằng búp bê là người thật.

Với đại đô thị, hệ quả rất rõ:

• Khu đô thị chỉ có lưới đường mà thiếu sông, kênh, hồ thật sẽ dần bị "vô cơ hoá": đông đúc nhưng khô khí.
• Dòng sông tự nhiên bị lấp, bị cống hoá để lấy đất làm đường là mất đi một mạch sinh cơ của cả vùng.
• Dòng sông nhân tạo chỉ mang lại sinh cơ khi được thiết kế và vận hành đúng tiêu chuẩn của vận khí đồ để tiếp nhận năng lượng thiên địa.

Thầy Vũ Giới từng chia sẻ câu chuyện một thủ đô châu Á tháo dỡ đường cao tốc để trả lại dòng suối cũ giữa trung tâm. Muốn đô thị sống, hãy giữ và làm sống lại thuỷ long, đừng chỉ trải thêm nhựa đường.

Kiếp mạch thủ khí: lập huyệt trường nhân tạo cho vùng đất không có chủ mạch

Kiếp mạch thủ khí là phép gom những mạch khí tản mát về một nơi để lập nên huyệt tụ khí, ở những vùng đất không đủ cơ duyên tự kết huyệt. Thầy Vũ Giới gọi đây là đỉnh cao của lập cục pháp, của toàn cục và đại cục.

Thầy giải nghĩa: nói "cướp mạch" thì hơi mạnh, thật ra là thu hồi, quy tụ, định khí để lập thành huyệt. Huyệt tìm được bằng tầm long điểm huyệt là huyệt tự nhiên của thiên địa. Còn huyệt trường nhân tạo là thứ người làm phong thuỷ phải kiến tạo, và muốn kiến tạo thì phải thấu nguyên lý gốc của sự vận hành khí.

Với đại đô thị trên đất bằng, đất bãi bồi hay vùng sình lầy, kiếp mạch thủ khí là con đường chính. Học trò từng hỏi Thầy: vùng sình lầy không có mạch thì làm sao xây được? Thầy Vũ Giới đáp:

"Sình lầy không có chủ mạch, đúng – nhưng lập cục là phép tái tạo mạch, chứ không phải tìm mạch."

Công cụ của người lập cục ở quy mô đô thị là chính các thành phần quy hoạch: hồ, kênh, trục cây xanh, khối cao tầng, quảng trường, đường vành đai. Khi được sắp theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, chúng trở thành "cơ thể cục" để khí vận hành.

Cách bố trí cụ thể cho từng vùng đất là phần thủ pháp. "Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp."

Các bước tiếp cận một đồ án đại đô thị theo Phong Thuỷ Liên Hoa

Một đồ án đại đô thị theo Phong Thuỷ Liên Hoa đi theo trình tự: đọc đại cục bằng hình, định tâm, chia trung cục, lập cục bổ sung, rồi mới tính lý số và thời vận. Đây là trình tự chung rút từ các bài giảng của Thầy Vũ Giới về Hình Pháp và lập cục, không phải quy trình cố định cho mọi dự án.

1. Khảo sát đại cục bằng Hình Pháp. Đọc sơn long, thuỷ long, hướng gió, vùng cao thấp, các dòng nước tự nhiên và nhân tạo trong toàn lưu vực. Thầy Vũ Giới nhấn mạnh: "Định cục là dựa vào hình, còn lý khí thì dựa vào số."
2. Định tâm cho đại cục. Xác định Thái cực của toàn vùng, phân biệt tâm biểu kiến (trung tâm hình học trên bản vẽ) với tâm thực (trung tâm vận khí). Hai tâm này nhiều khi không trùng nhau.
3. Chia trung cục theo thế khí. Phân khu ở, khu thương mại, khu công cộng, khu tâm linh theo chỗ khí tụ, khí động, khí tĩnh, chứ không chỉ theo tỷ lệ diện tích.
4. Kiến tạo thuỷ long và sinh cơ. Giữ lại sông, kênh tự nhiên; thiết kế hồ, kênh nhân tạo theo vận khí đồ; bố trí cây xanh thành dải nối liền chứ không rải rác.
5. Lập cục bổ sung nơi khí tán. Với vùng không có chủ mạch, dùng phép kiếp mạch thủ khí để lập huyệt trường nhân tạo.
6. Tính lý số và thời vận. Sau khi cục đã thành hình mới dùng la kinh lấy độ số, tính thiên vận cho từng giai đoạn triển khai.
7. Kiểm tra lại từng tiểu cục. Các công trình trọng điểm như trung tâm hành chính, công trình tâm linh, trường học phải nương đúng thế của phân khu.

Xin nhắc lời Thầy Vũ Giới: đến công trình mà chỉ chăm chăm nhìn la kinh lấy số là dở rồi, vì định cục chưa mà đã lấy số.

Sai lầm thường gặp khi "gắn" phong thuỷ vào quy hoạch lớn

Sai lầm lớn nhất khi làm phong thuỷ cho đại đô thị là gắn phong thuỷ vào sau, khi quy hoạch đã chốt xong. Lúc đó, phong thuỷ chỉ còn là phần trang trí. Dưới đây là những tình huống thường gặp:

• Xem phong thuỷ bằng biểu tượng. Đặt linh vật, cổng chào, tên đường "đẹp" mà không đụng đến hình thể quy hoạch. Thầy Vũ Giới phản đối lối làm phong thuỷ kiểu "đường đâm thì đặt cục đá, phản cung thì treo gương bát quái".
• Coi đường là sông. Tính thuỷ pháp cho trục đường chính rồi yên tâm rằng đô thị đã có "thuỷ".
• Chạy theo hướng, nắn trục. Xoay trục chính chỉ để "hợp hướng" mà bỏ qua thế đất thật. Phong Thuỷ Liên Hoa chủ trương lập cục trọng trung chính, nắn lai long chứ không bóp méo khẩu khí.
• Chỉ hỏi chuyện sinh lời. Khu đất bền vững là khu đất có sinh cơ, không phải khu đất được quảng cáo "vượng khí".

Cần nói rõ giới hạn: phong thuỷ không thay quy chuẩn xây dựng hay nghiên cứu thuỷ văn, địa chất, giao thông, mà phối hợp cùng các ngành đó. Thầy Vũ Giới từng viết: kiến thức xây dựng và kiến trúc hiện đại, không biết thì không làm phong thuỷ hiện đại được. Với đồ án cụ thể, mọi kết luận phải dựa trên khảo sát thực địa và hồ sơ quy hoạch thật.

Tóm lại: đại đô thị muốn sống lâu phải có đại cục bám vào sơn long, thuỷ long; có sinh cơ thật từ nước, đất, cây; và có người lập cục hiểu nguyên lý gốc. Định cục bằng hình trước, tính số sau. Đại đạo chí giản.

— Vũ Giới —

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Kiến trúc quy hoạch phong thuỷ
• Kiếp mạch thủ khí
• Phong thuỷ dự án bất động sản: đọc sa bàn chọn vị trí
• Sinh cơ trận là gì?

Câu hỏi thường gặp

Phong thuỷ có áp dụng được cho một khu đô thị hàng nghìn hecta không?

Có. Lập cục pháp có ba tầng, trong đó đại cục chính là quy hoạch thành phố và vùng đất. Quy mô càng lớn thì càng phải định cục bằng hình thế sơn long, thuỷ long trước, và càng cần khảo sát thực địa kỹ.

Đô thị trên đất bằng, không có núi thì lấy gì làm long mạch?

Đất bằng vẫn có mạch, chỉ là mạch thấp và phân tán. Khi mạch tán, khí không tụ, người làm phong thuỷ phải dùng lập cục và kiếp mạch thủ khí để tái tạo mạch, tạo huyệt trường nhân tạo bằng chính các thành phần quy hoạch.

Hồ nhân tạo trong khu đô thị có được tính là thuỷ long không?

Có thể, nếu hồ được thiết kế và vận hành đúng vận khí đồ để thu nhận và lưu chuyển khí. Một hồ đào chỉ để lấy đất đắp nền, nước tù không lưu thông, thì chưa mang sinh cơ như một thuỷ long thật.

Mua nhà trong một đại đô thị, gia chủ nên xem điều gì trước?

Nên xem vị trí phân khu của căn nhà trong đại cục trước: gần nước thật hay chỉ gần trục đường, khu tụ hay khu thoát, có dải cây xanh liền mạch không. Sau đó mới xem hình thể căn nhà và hướng. Nhất vị nhì hướng.