Thủy khẩu và cửa ngõ đại đô thị theo phong thủy: sông, biển, cảng

Thuỷ khẩu và cửa ngõ đại đô thị theo phong thuỷ là hai "cửa" lớn nhất của một thành phố: cửa nước, nơi dòng sông đi ra khỏi đô thị, và cửa khí, nơi dòng người, dòng hàng đi vào qua cầu, cảng, sân bay, nút cao tốc. Ở tầm đại cục, hai cửa này quyết định đô thị giữ được khí hay để khí trôi đi. Bài này giải thích cách Phong Thuỷ Liên Hoa nhìn sông, biển và cửa ngõ của một đại đô thị.

"Định cục có hai thủ pháp then chốt: Thuỷ Khẩu và Cục Điểm." — Thầy Vũ Giới

Thuỷ khẩu và cửa ngõ của đại đô thị là gì?

Thuỷ khẩu của đại đô thị là nơi dòng nước chính rời khỏi phạm vi đô thị; cửa ngõ là những điểm dòng người, dòng hàng đi vào đô thị như cầu lớn, cảng, sân bay, nút giao cao tốc. Thuỷ khẩu thuộc về thuỷ, mang sinh cơ thiên địa; cửa ngõ thuộc về khí động của con người.

Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) giảng: định cục có hai thủ pháp then chốt là thuỷ khẩu và cục điểm. Định cục là xác định cục khí, tức khối khí hoàn chỉnh có tâm, có biên, có cửa vào ra. Không định được cục thì theo Thầy, xem như "phá cục", không thể hạ bàn, cũng không thể định số xuất quái; mọi tính toán lý số sau đó đều vô nghĩa.

Ở tầm một ngôi nhà, thuỷ khẩu có thể chỉ là hướng nước mưa thoát ra khỏi sân. Ở tầm đại đô thị, thuỷ khẩu là cửa sông, là đoạn sông chảy ra khỏi thành phố. Cùng một nguyên lý, chỉ khác quy mô.

Lập cục pháp của Liên Hoa chia ba tầng: đại cục là quy hoạch thành phố, vùng đất, đại địa quốc vận; trung cục là làng mạc, xã phường; tiểu cục là nhà cửa, mộ phần. Theo tư tưởng quy hoạch Liên Hoa, đại cục phải bám sát vào hình thái tự nhiên của sơn long (địa mạo núi đồi) và thuỷ long (hệ thống thuỷ văn) để định hình. Thuỷ khẩu là điểm then chốt của thuỷ long trong đại cục.

Sông lớn trong đại đô thị nên được đối xử thế nào?

Sông lớn trong đại đô thị nên được giữ hình uốn tự nhiên, giữ bờ có cây xanh và không gian công cộng, không nắn thẳng, không lấp nhánh, không để bê tông hoá kín hai bờ. Sông là thuỷ long, nguồn sinh cơ chính của cả đô thị.

Thầy Vũ Giới viết: dòng sông chính là nguồn sinh cơ tất yếu cho con người; có thể ví con người như loài "cây biết đi", khí lực kết nối với lòng đất qua đôi bàn chân và dòng nước là mạch dẫn quan trọng nhất nuôi dưỡng sự sống. Sinh cơ là khí của sự sống, dòng khí cuối cùng và tốt nhất mà một cục sinh ra cho người ở.

• Giữ hình uốn: sông uốn ôm đô thị thì khí tụ; sông bị nắn thẳng thì khí trôi nhanh.
• Giữ nhánh và kênh: nhánh sông, kênh rạch là mạch nhỏ đưa sinh cơ vào sâu trong các khu.
• Bờ sông mở: bờ sông là không gian công cộng, có cây, có người đi bộ, không để công trình tư nhân chiếm kín.
• Ngã ba sông: nơi hai dòng gặp nhau, khí hội rất mạnh; cần xét kỹ khi đặt công trình lớn.

Thầy Vũ Giới cũng nhấn mạnh con đường không thay thế được dòng sông: "Con đường làm mất sinh cơ cục… phải làm dòng sông để nạp sinh cơ cho cuộc địa." Thầy từng chia sẻ ví dụ một dòng suối ở trung tâm một thủ đô châu Á, bị lấp làm đường cao tốc nhiều thập niên rồi được khôi phục thành suối giữa phố, trở thành nơi người dân thư giãn và du khách tìm đến. Với đại đô thị, giữ sông luôn dễ hơn khôi phục sông.

Đô thị ven biển: vì sao biển không phải thuỷ long?

Theo Thầy Vũ Giới, biển không thể xem như thuỷ long vì thuỷ của biển không thể âm dương chính phối với núi; do đó các phép thư hùng thông thường không áp dụng được với thuỷ hải, và cách "tựa sơn hướng hải" không phải là cục tốt mặc nhiên. Đô thị ven biển phải kiến tạo cục mới tạo được sinh cơ.

Khi bàn về một đại dự án đô thị ở vùng ven biển, cửa sông, Thầy Vũ Giới viết: "Biển không thể xem như thuỷ long được. Nên tựa sơn hướng hải (thuỷ) là không được. Vì thuỷ của biển không thể âm dương chính phối với núi được. Nên tất cả thư hùng đều không áp dụng được với thuỷ hải. Chỉ có kiến tạo cục mới tọa được sinh cơ cho đại cục này."

Đây là điểm Phong Thuỷ Liên Hoa khác hẳn cách hiểu phổ biến. Nhiều người cho rằng đất nhìn ra biển là "minh đường vô tận", là cục lớn. Theo nguyên lý phu thê chính phối, núi và sông là một cặp âm dương có thể giao hợp; biển quá lớn, quá động, không phải là "bạn đời" của núi.

1. Vùng ven biển thường cô âm hoặc thiếu chủ mạch: đất bồi, đất lấn biển, đất trũng.
2. Không thể dựa vào thuỷ pháp thông thường: phải kiến tạo cục bằng lập cục pháp.
3. Cần trấn cục: Thầy nhận xét ở nơi cô âm như vậy cần một yếu tố trấn khí đủ mạnh làm trục cho cả đại cục.
4. Cần thuỷ nội địa: hồ, kênh, sông nội đô có thể làm thuỷ cho cục, thay cho vai trò mà biển không đảm nhận được.

Thầy Vũ Giới nói rõ quan điểm: "Sình lầy không có chủ mạch, đúng – nhưng lập cục là phép tái tạo mạch, chứ không phải tìm mạch." Đô thị ven biển, đất lấn biển là nơi lập cục pháp phát huy rõ nhất.

Cửa ngõ giao thông của đại đô thị cần thiết kế thế nào?

Cửa ngõ giao thông của đại đô thị như cầu lớn, cảng, sân bay, nút cao tốc cần có không gian đón rộng, có điểm dừng trước khi dòng người phân vào các khu, và không để trục vào xuyên thẳng một mạch tới trung tâm. Cửa ngõ là khí khẩu của đại cục.

Khí khẩu là nơi khí đi vào một cục. Thầy Vũ Giới đặt việc khảo sát khí khẩu là bước thứ hai trong phong thuỷ công trình, sau quan sát hình thế: khí vào từ đâu, mạnh hay yếu, thanh hay tạp, điểm tiếp nhận nằm ở đâu. Với đại đô thị, câu hỏi y hệt, chỉ là quy mô khác.

Loại cửa ngõ	Đặc điểm khí	Hướng thiết kế theo Hình Pháp
Cầu lớn qua sông	Nối hai bờ, khí đi qua thuỷ	Đầu cầu có không gian đón; không đâm thẳng vào khu ở
Cảng	Khí động mạnh, hàng hoá, công nghiệp	Tách khỏi khu ở bằng vành đệm xanh
Sân bay	Khí động rất mạnh, ồn	Đặt ngoài vành đô thị lõi, có trục kết nối có điểm dừng
Nút cao tốc	Dòng xe tốc độ cao	Có đoạn chuyển tiếp, vòng xoay, quảng trường trước khi vào phố

Cần nhắc lại một nguyên tắc của Thầy Vũ Giới: con đường không phải dòng sông. Cửa ngõ đường bộ được xét theo Hình Pháp như một khí khẩu động, không dùng thuỷ pháp để tính. Thầy gọi việc coi đường đô thị là sông là "một sai lầm trong phong thuỷ".

Vì sao thuỷ khẩu của đại đô thị cần được khoá lại?

Thuỷ khẩu cần được khoá lại vì nước ra khỏi cục mà không có gì giữ thì khí theo nước mà đi; thuỷ khẩu có gò đồi, đảo, cầu, cụm công trình hoặc rừng cây chắn bớt thì nước ra chậm, khí được giữ lại trong cục. Đây là nguyên tắc cổ điển của phong thuỷ hình thế.

Phong thuỷ cổ gọi những gò, núi nhỏ, đảo đứng ở chỗ nước chảy ra là vật "khoá thuỷ khẩu". Thuỷ khẩu mở toang, nước chảy thẳng ra không vướng gì, là cục khó giữ tài, khó giữ người. Ở đô thị hiện đại, những vật khoá này có thể là tự nhiên hoặc nhân tạo.

• Tự nhiên: đảo giữa sông, gò đồi hai bên cửa sông, rừng ngập mặn ven cửa.
• Nhân tạo: công viên, rừng cây, cụm công trình có hình vững ở hai bên đoạn sông chảy ra.
• Không nên: nắn thẳng đoạn sông chảy ra cho "thoát lũ nhanh" mà không có phương án giữ khí.

Thuỷ khẩu còn liên quan đến hai tầng vận khí mà quy hoạch Liên Hoa nhấn mạnh: địa vận và thiên vận. Theo tư tưởng Liên Hoa, đồ án quy hoạch chuẩn phải thoả mãn lưu khí đồ của cả hai: địa vận là sự lưu chuyển của thực địa để đắc khí về hình thể không gian, thiên vận là sự luân chuyển thời gian để đắc khí theo thời vận. Thiếu một trong hai yếu tố sẽ phá vỡ cấu trúc cân bằng của cả quy hoạch.

Đọc thuỷ khẩu và cửa ngõ khi tiếp cận một đồ án đại đô thị thế nào?

Khi tiếp cận một đồ án đại đô thị, Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thuỷ khẩu và cửa ngõ theo năm bước: xác định sơn long, thuỷ long của vùng; xác định thuỷ khẩu chính; xác định các khí khẩu giao thông; xét quan hệ giữa thuỷ khẩu và cục điểm; rồi đề xuất cách giữ thuỷ, khoá khẩu, đón khí. Thứ tự đi từ tự nhiên đến nhân tạo.

1. Sơn long, thuỷ long: núi đồi, sông suối, biển của cả vùng; thiết lập đại cục trong quần thể sơn long và thuỷ long là khác nhau.
2. Thuỷ khẩu chính: sông ra ở đâu, có vật khoá không, có ngã ba sông không.
3. Khí khẩu: cầu, cảng, sân bay, cao tốc; dòng người vào từ đâu.
4. Thuỷ khẩu và cục điểm: định tâm đại cục, xét quan hệ với các cửa.
5. Đề xuất: giữ sông, khoá thuỷ khẩu, thiết kế không gian đón ở cửa ngõ, bổ sung thuỷ nội địa nếu là đô thị ven biển.

Sai lầm thường gặp: coi biển là minh đường mặc nhiên; nắn thẳng sông cho dễ quy hoạch; lấp kênh rạch làm đường; tính thuỷ pháp theo cao tốc; để cửa ngõ xuyên thẳng vào lõi đô thị.

Đây là phần lý pháp. Theo Thầy Vũ Giới, "đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp". Các đơn vị quy hoạch cần trao đổi chuyên sâu có thể liên hệ qua Zalo, hẹn trước để Thầy xem hồ sơ. Trao đổi về thiết kế kiến trúc, quy hoạch ở phía Bắc có thể liên hệ Hà Nội 0917 798 886 (KTS Vũ Minh).

Giới hạn cần biết: quy hoạch đại đô thị chịu chi phối của quy hoạch vùng, thuỷ văn, giao thông và nhiều quy chuẩn khác. Phong thuỷ là một lớp tư duy góp phần định hình đại cục, không thay cho các ngành kỹ thuật.

Tóm lại

Tóm lại, đại đô thị có hai cửa: cửa nước và cửa người. Thuỷ khẩu cần giữ hình uốn và được khoá lại; cửa ngõ cần không gian đón và chỗ dừng. Biển không phải thuỷ long; đô thị ven biển phải kiến tạo cục. Con đường không thay được dòng sông. Định được thuỷ khẩu và cục điểm thì mới định được cục. Hiểu vậy là đủ!

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Phong thuỷ đại đô thị: lập cục quy hoạch từ đại cục đến tiểu cục
• Long mạch: sơn long, thuỷ long
• Kiếp mạch thủ khí
• Kiến trúc quy hoạch phong thuỷ

Câu hỏi thường gặp

Thuỷ khẩu trong phong thuỷ đô thị là gì?

Thuỷ khẩu là nơi dòng nước chính rời khỏi cục. Với đại đô thị, đó là đoạn sông chảy ra khỏi thành phố. Thầy Vũ Giới xem thuỷ khẩu là một trong hai thủ pháp then chốt để định cục.

Đất nhìn ra biển có phải là đất tốt về phong thuỷ không?

Không mặc nhiên. Theo Thầy Vũ Giới, biển không thể xem như thuỷ long vì không phối âm dương với núi được; đô thị ven biển phải kiến tạo cục mới có sinh cơ.

Vì sao không nên nắn thẳng sông trong đô thị?

Sông uốn ôm đô thị thì khí tụ; sông bị nắn thẳng thì nước và khí trôi nhanh, khó giữ. Giữ hình uốn tự nhiên và bờ sông xanh là cách giữ sinh cơ.

Cửa ngõ cao tốc có tính thuỷ pháp được không?

Không. Theo Thầy Vũ Giới, con đường không phải dòng sông. Cửa ngõ đường bộ được xét như khí khẩu động theo Hình Pháp.