Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (修方卻病 · 卷一 · 鼻口喉項氣化)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Phong thuỷ nhà ở và bệnh mũi, miệng, họng, cổ được sách cổ chép thế nào? Sau mục bệnh tai và bệnh mắt, quyển một Tu Phương Khước Bệnh của bộ Dương Trạch Đại Thành đi tiếp xuống các khiếu còn lại trên đầu và cổ: mũi (鼻), "trùng đồng, bốn vú" (重瞳四乳), sáu ngón (六指), miệng răng môi lưỡi (口齒唇舌), câm (暗啞), nghẹn (哽噎), họng (喉) và cổ (項). Bài này dịch, xếp nhóm và giảng tám mục ngắn ấy như tư liệu học thuật cổ.
Trả lời nhanh: Dương Trạch Đại Thành quy mũi về quẻ Cấn và trung cung, miệng lưỡi về quẻ Đoài, họng và cổ về phương Ất, hoành cách về phương Bính. Hình thế gây bệnh hay gặp: cung Cấn bị phá hay đào khoét (mũi tắc, chảy máu cam), phương Đoài có hố, góc nhọn (bệnh miệng, câm), cối giã gạo đặt ở phương Ất hay chắn hai cửa (nghẹn, đau họng), hố phân, cống bẩn ở phương Ất, phương Thìn (tràng nhạc ở cổ). Đây là học thuật cổ; các bệnh ấy phải khám tai mũi họng, răng hàm mặt.
Thầy Vũ Giới giảng: "Sách cổ nói cung nào ứng bộ phận nào là để mình nhìn kỹ cung ấy, chứ không phải để mình sợ cung ấy."
Vì sao bệnh mũi được quy về quẻ Cấn và trung cung? – 艮為鼻
Dương Trạch Đại Thành quy mũi về quẻ Cấn vì Cấn là núi, mũi là "núi" giữa mặt; trong tướng pháp, mũi cũng gọi là Trung Nhạc, ứng với trung cung. Vì vậy cung Cấn (đông bắc) và trung cung của nhà bị phá, bị tắc, có vật đỏ, vật nhọn thì sách cho là ứng bệnh mũi: tắc mũi, chảy máu cam, mũi đỏ, mũi lở.
Nguyên văn – 原文
問鼻病。曰:艮為鼻,中宮亦屬鼻。艮宮有破損,鼻氣窒塞難通;中宮紅石紅磚瓦一二塊主流鼻血。平洋屋住炊箕頂,鼻息不疏。火形尖樣在艮,常流鼻血。火孛居申,鼻頭帶赤。壬向見艮流糟鼻紅爛。明堂左右角斜,血衄在鼻。中宮火木,鼻衄難禁。艮方鑿傷,虫食鼻盡。……艮方太空塌,鼻無山根直柱。壬脈酉巳水交,鼻如鷹嘴。寅艮脈巽巳向,鼻孔仰朝。
Dịch: Hỏi bệnh mũi. Đáp: Cấn là mũi, trung cung cũng thuộc mũi. Cung Cấn bị phá tổn thì hơi mũi tắc khó thông; trung cung có một hai viên đá đỏ, gạch ngói đỏ thì chảy máu mũi. Nhà ở đồng bằng mà nằm dưới đỉnh hình cái nia, thì hơi thở không thông. Hình lửa nhọn ở phương Cấn thì hay chảy máu cam. Sao Hoả, sao Bột ở phương Thân thì đầu mũi đỏ. Nhà hướng Nhâm thấy Cấn thì mũi đỏ lở như mũi rượu. Minh đường góc trái phải xiên lệch thì chảy máu cam. Trung cung Hoả Mộc thì máu cam khó cầm. Phương Cấn bị đục khoét thì "sâu ăn mũi". Phương Cấn trống sụt quá thì mũi không có sơn căn thẳng. Mạch Nhâm, nước Dậu Tị giao nhau thì mũi khoằm như mỏ chim ưng. Mạch Dần Cấn, hướng Tốn Tị thì lỗ mũi hếch lên.

Giảng: Mục mũi trộn hai loại câu. Loại thứ nhất là câu về bệnh: tắc mũi, chảy máu cam, mũi đỏ lở. Loại thứ hai là câu về hình dáng mũi: mũi không có sơn căn, mũi khoằm, mũi hếch. Loại thứ hai cho thấy tác giả nghĩ địa hình nhà, mộ "nặn" ra cả tướng mạo con cháu; đó là chỗ phong thuỷ cổ gặp tướng pháp cổ. Câu đáng giữ nhất là "cung Cấn bị phá thì mũi tắc": một góc nhà đông bắc ẩm, sụt, bị đào bới, rêu mốc thì nấm mốc, bụi đất bay vào phòng, người dị ứng sẽ ngạt mũi thật. Còn "một viên gạch đỏ ở giữa nhà làm chảy máu cam" là tượng Hoả, chỉ nên đọc như học thuật cổ.
"Trùng đồng, bốn vú, sáu ngón" là khí hoá gì? – 重瞳四乳六指
Dương Trạch Đại Thành có hai mục rất ngắn về những đặc điểm cơ thể lạ: hai con ngươi trong một mắt (trùng đồng), bốn núm vú, sáu ngón tay. Lý của sách là "đôi" sinh "đôi": phương Tý Quý là con ngươi, quẻ Khảm là vú, quẻ Cấn là ngón; phương ấy có hai đỉnh núi, hai dòng nước, hay "dư khí" lộ ra ngoài, thì sinh thêm một con ngươi, một núm vú, một ngón.
Nguyên văn – 原文
問重瞳四乳是何氣化。曰:子癸為瞳,坎為乳,雙峰雙水,瞳乳重重。巳向午未雙峰出重瞳。午方重峰,渺渺出異瞳。子方雙峰,細細出四乳。丁向申亥雙朝,出異乳。問生六指是何氣化。曰:艮為指,艮方山水顯露餘氣,內拖大指餘一指,餘氣外拖小指餘一指。艮方水路雙來,手足俱生六指。……子癸脈水,子癸山出六指。逢計遇羅,必主餘指。
Dịch: Hỏi trùng đồng, bốn vú là khí hoá gì. Đáp: Tý Quý là con ngươi, Khảm là vú; hai đỉnh, hai dòng nước thì con ngươi, vú đều đôi. Hướng Tị mà Ngọ Mùi có hai đỉnh thì sinh người trùng đồng. Phương Ngọ núi chồng lớp thì sinh con ngươi lạ. Phương Tý hai đỉnh nhỏ thì sinh người bốn vú. Hướng Đinh mà Thân Hợi hai bên cùng chầu thì sinh vú lạ. Hỏi sinh sáu ngón là khí hoá gì. Đáp: Cấn là ngón tay; phương Cấn núi nước lộ ra dư khí, dư khí kéo vào trong thì thừa một ngón cái, kéo ra ngoài thì thừa một ngón út. Phương Cấn đường nước đến đôi thì tay chân đều sáu ngón. Mạch nước Tý Quý, núi Tý Quý thì sinh sáu ngón. Gặp sao Kế, sao La thì chủ thừa ngón.

Giảng: Đây là phần cho thấy rõ nhất phép "tượng hình" của sách: hai đỉnh thì hai con ngươi, đường nước đôi thì ngón đôi. Trùng đồng trong sử cổ là "tướng lạ" của bậc vua, nên tác giả coi là chuyện hình thế đặc biệt chứ không phải bệnh. Còn thừa ngón, thừa núm vú ngày nay được biết là dị tật bẩm sinh, liên quan đến di truyền và quá trình phát triển của thai, không do thế đất quanh nhà. Sách có một câu "phương Tý nước tụ thì người sáu ngón ắt nghèo hèn"; đó là định kiến của thời xưa với người có khác biệt cơ thể, bài dịch ghi lại để đủ nguyên văn chứ Phong Thuỷ Liên Hoa không theo. Người thừa ngón hoàn toàn có thể sống tốt, nhiều trường hợp được bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình từ nhỏ.
Miệng, răng, môi, lưỡi được sách quy về đâu? – 兌為口
Dương Trạch Đại Thành quy miệng và lưỡi về quẻ Đoài, vì Thuyết quái nói "Đoài vi khẩu". Phương Đoài (tây) bị phá thì bệnh miệng; gặp sao La, sao Kế thì lưỡi bệnh. Răng thì được nối với ngưỡng cửa và chân cột: ngưỡng cửa bị mọt thì sâu răng, chân cột mục thì đau răng. Môi thì nối với chỗ khuyết: Cấn Đoài đều phá, Khôn Đoài có chỗ khuyết thì sinh môi sứt.
Nguyên văn – 原文
問口病齒牙唇舌分係氣化。曰:兌為口,為舌,兌有破損,主口病。兌遇羅計,主舌……。四餘並攢,口臭如糞。……巽向左水紐,牙縫齒不平。脾氣凝滯,加風熱口內生瘡,木尅土也。……虫蛀門檻,……牙疳;……柱腳爛,火牙痛。艮兌兩傷缺口唇。坤兌方破缺出缺唇。……酉方破坑,口唇瘡。……乾戌氣多爛口弦。酉水休囚口濕涎。
Dịch: Hỏi bệnh miệng, răng, môi, lưỡi chia thuộc khí hoá nào. Đáp: Đoài là miệng, là lưỡi; Đoài bị phá tổn thì bệnh miệng. Đoài gặp La, Kế thì bệnh lưỡi. Bốn sao dư cùng tụ thì miệng hôi. Hướng Tốn mà nước bên trái xoắn thì kẽ răng không đều. Khí tỳ ngưng trệ, thêm phong nhiệt thì trong miệng lở loét, vì Mộc khắc Thổ. Ngưỡng cửa bị mọt thì cam răng. Chân cột mục thì đau răng do hoả. Cấn và Đoài đều tổn thì sứt môi. Phương Khôn Đoài có chỗ phá khuyết thì sinh môi sứt. Phương Dậu có hố vỡ thì lở môi. Khí Càn Tuất nhiều thì lở mép. Nước Dậu suy thì miệng chảy dãi.

Giảng: Phép nối "ngưỡng cửa là răng, chân cột là chân răng" là một hình ảnh đẹp: cửa nhà như cái miệng, ngưỡng cửa như hàm răng, cột như chân răng. Người xưa nhìn ngưỡng cửa bị mọt, chân cột bị mục thì biết nhà ẩm, gỗ hư, nên sửa; nối sang răng là tượng. Câu "khí tỳ ngưng trệ thêm phong nhiệt thì lở miệng" là câu y lý, không phải phong thuỷ; nó cho thấy tác giả đọc cả sách thuốc. Riêng môi sứt (sứt môi, hở hàm ếch) là dị tật bẩm sinh, nay được phẫu thuật rất tốt; không có liên hệ nào với phương Đoài của nhà.
Sách cổ nói gì về chứng câm? – 暗啞
Dương Trạch Đại Thành cho rằng câm (暗啞) là do "Hoả khắc Kim thanh": phương Đoài là Kim, Kim chủ tiếng nói; phương Đoài có hố, có ba góc nhọn lộn xộn như sao Hoả thì Hoả khắc Kim, tiếng không ra. Danh sách kèm theo phần lớn là các vật "chắn ngang miệng nhà": nhà nhỏ chắn ngang trước cửa, gò đất chắn ngang, đá lớn trong giếng trời đối cửa giữa, mô đất trước mặt như cái mâm.
Nguyên văn – 原文
問暗啞。曰:兌方坑坎破損,或三角亂尖,假火星尅金聲,主暗啞。戌乾休囚水來,亦主暗啞。……辰井啞。門被支水射,巳水冲啞口,……山尖射天井。……門前小屋橫。……門前土阜橫,……前壘石堆或土墩,面前一山如絮盤。……天井大石對中門。壬脈反水向午丁。酉山懶緩辰水大。灰袋香爐案,多啞。
Dịch: Hỏi chứng câm. Đáp: phương Đoài có hố vũng phá tổn, hoặc ba góc nhọn lộn xộn, giả sao Hoả khắc tiếng Kim, thì chủ câm. Nước suy từ Tuất Càn đến cũng chủ câm. Giếng ở Thìn thì câm. Cửa bị nhánh nước bắn vào, nước Tị xung thì câm. Đỉnh nhọn chĩa vào giếng trời. Nhà nhỏ nằm ngang trước cửa. Gò đất nằm ngang trước cửa. Trước mặt chất đống đá hay ụ đất, trước mặt một ngọn núi như cái mâm. Đá lớn trong giếng trời đối cửa giữa. Mạch Nhâm nước chảy ngược, hướng Ngọ Đinh. Núi Dậu thoai thoải, nước Thìn lớn. Án hình túi tro, lư hương thì nhiều người câm.

Giảng: Hình ảnh chung của mục này là "miệng nhà bị chặn": trước cửa có nhà nhỏ, gò đất, đống đá nằm ngang thì như cái miệng bị bịt. Đó là lối nghĩ tượng hình. Về hình pháp, một vật lớn chắn ngay trước cửa thật làm lối vào chật, minh đường bí, thiếu gió; dọn đi là đúng. Còn chứng câm, khó nói ngày nay được biết liên quan nhiều nhất đến khiếm thính bẩm sinh, tổn thương thần kinh, hoặc rối loạn phát triển ngôn ngữ; trẻ chậm nói cần được khám thính lực và can thiệp sớm. Người khiếm thính hay khó nói vẫn giao tiếp, học tập, làm việc đầy đủ qua ngôn ngữ ký hiệu và các hỗ trợ khác; không nên vì một câu sách cổ mà nghĩ đó là "lỗi nhà".
Nghẹn, đau họng và bệnh ở cổ được sách quy về đâu? – 哽噎 · 喉 · 項
Dương Trạch Đại Thành quy họng về phương Ất, hoành cách (膈) về phương Bính; cối giã, cối xay đặt ở hai phương ấy thì sinh chứng nghẹn. Đau họng, "song nga, đơn nga" (viêm amidan hai bên, một bên) được nối với cái cối đặt chắn giữa hai cửa hay cối giã đập thẳng vào cửa. Cổ thì nối với hố phân, cống bẩn: hố phân ở phương Ất, cống bẩn đối miệng bếp, hố ở phương Thìn thì sinh tràng nhạc (瘰癧, "cửu tử sang").
Nguyên văn – 原文
問哽噎氣化。曰:乙為喉,丙為膈,乙丙碓磨磋,哽食病。……墻下埋碎石,哽噎多成疾。乙方石墩土培主哽咽。……門前小屋橫哽食障膈。乙方尖角形,哽病封喉。……問喉病。曰:乙方碓當兩門,喉內雙蛾。……碓橫舂打門,喉內生單蛾。火在乙方,喉火腫塞(井在乙方亦然)。……問項疾。曰:乙方有糞坑,項生瘍子瘡。……灶門對陰溝泥水污穢生虫,應女子頸項生九子瘡。……山峽緊逼,項生瘿疣。……戌方井崩,九子瘡生。水坑污穢女命方,項生瘰癧。辰方有坑,瘰癧子生。
Dịch: Hỏi chứng nghẹn là khí hoá gì. Đáp: Ất là họng, Bính là hoành cách; ở Ất, Bính có cối giã, cối xay nghiến thì bệnh nghẹn ăn. Dưới chân tường chôn đá vụn thì hay thành bệnh nghẹn. Phương Ất có ụ đá, đất đắp thì nghẹn. Nhà nhỏ nằm ngang trước cửa thì nghẹn ăn, tắc hoành. Phương Ất có hình góc nhọn thì nghẹn bít họng. Hỏi bệnh họng. Đáp: cối giã ở phương Ất chắn giữa hai cửa thì trong họng sưng hai bên (song nga); cối giã nằm ngang đập vào cửa thì sưng một bên (đơn nga). Hoả ở phương Ất thì họng sưng nóng tắc (giếng ở phương Ất cũng thế). Hỏi bệnh cổ. Đáp: phương Ất có hố phân thì cổ sinh nhọt. Miệng bếp đối cống ngầm, nước bùn bẩn sinh dòi thì ứng phụ nữ cổ nổi "cửu tử sang". Khe núi ép sát thì cổ sinh bướu. Giếng ở phương Tuất sụt lở thì sinh cửu tử sang. Hố nước bẩn ở phương mệnh của phụ nữ thì cổ sinh tràng nhạc. Phương Thìn có hố thì sinh tràng nhạc.

Giảng: Câu "khe núi ép sát thì cổ sinh bướu" rất đáng chú ý. Bướu cổ đơn thuần ở vùng núi xưa phần nhiều do thiếu i-ốt trong nước và đất; người xưa thấy dân trong thung lũng hẹp hay có bướu, nên ghi thành "sơn hiệp khẩn bức". Họ quan sát đúng hiện tượng, chỉ giải thích theo tượng hình. Câu "miệng bếp đối cống bẩn sinh dòi" cũng là quan sát vệ sinh thật: bếp gần cống bẩn là nơi ruồi nhặng, mầm bệnh. Còn "cửu tử sang" (tràng nhạc) trong y văn cổ phần nhiều là lao hạch ở cổ, một bệnh nhiễm trùng, phải điều trị bằng thuốc theo bác sĩ. Cối giã chắn giữa hai cửa thì là chuyện lối đi: vật nặng chắn lối thì vấp ngã, bụi gạo bay.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Tám mục trong bài này có một nét chung: chúng đều đặt một bộ phận cơ thể vào một quẻ hay một can, rồi coi mọi vật "chắn", "đục", "đôi", "bẩn" ở phương ấy là nguyên nhân bệnh. Đó là phép tượng loại của thời trước y học hiện đại. Đọc chậm, ta vẫn nhặt được những hạt quan sát thật: góc nhà ẩm mốc làm ngạt mũi, chân cột mục báo nhà ẩm, cống bẩn gần bếp làm ruồi nhặng, vật lớn chắn cửa làm nhà bí, thung lũng hẹp thiếu i-ốt làm bướu cổ.
Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), "Không có Hình thì Khí không tụ", và người xem nhà trước hết phải đọc được hình. Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí phải "chạy như nước, xoắn như gió"; trước cửa bị chắn ngang, minh đường bị bịt là khí không vào được. Sửa là dọn chỗ chắn, khơi cống, thay gỗ mục, làm bếp cách xa cống, không phải đặt vật trấn.
Khi xem một ngôi nhà ngày nay, có thể dùng mục này như một bảng kiểm nhỏ: góc đông bắc có ẩm, có nấm mốc, có bị đào bới bỏ dở không; ngưỡng cửa, chân cột, khung cửa gỗ có mọt, mục không; trước cửa chính có nhà kho, đống vật liệu, bồn hoa xây quá cao chắn ngang không; bếp có sát cống, sát hố ga không thoáng không. Những việc ấy đều sửa được bằng tay thợ bình thường, và mỗi việc sửa xong đều làm nhà sạch hơn, thoáng hơn.
Giới hạn phải nói thẳng: Phong Thuỷ Liên Hoa không chữa viêm mũi, chảy máu cam, sâu răng, viêm họng, nghẹn, bướu cổ hay tràng nhạc, và không "chữa" được dị tật bẩm sinh. Những bệnh ấy phải khám tai mũi họng, răng hàm mặt, nội tiết, hoặc chuyên khoa phù hợp. Chảy máu mũi không cầm được, nghẹn không nuốt được, khó thở do họng sưng là cấp cứu. Phong thuỷ chỉ góp phần làm nơi ở khô, sạch, thoáng.

Tóm lại – 總結: Dương Trạch Đại Thành quy mũi về Cấn và trung cung, miệng lưỡi về Đoài, họng cổ về Ất, hoành cách về Bính; trùng đồng, bốn vú, sáu ngón được giải bằng "đôi sinh đôi"; câm do "Hoả khắc Kim" và vật chắn ngang cửa; nghẹn, họng do cối giã; cổ do hố bẩn, khe núi hẹp. Phần quan sát ẩm mốc, gỗ mục, cống bẩn, vật chắn cửa còn dùng; phần quy bệnh là học thuật cổ.
Bài trước: Dương Trạch Đại Thành (135) 目病 · 離為目: bệnh mắt, ánh sáng và bốn án mắt.
Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (137) 瘡疽 · 手足 · 臟腑相貫 · 五臟: ngoài da, tay chân, tạng phủ.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành, phần Tu Phương Khước Bệnh (修方卻病) quyển 1, các mục 鼻病, 重瞳四乳, 六指, 口齒唇舌, 暗啞, 哽噎, 喉病, 項疾 (tờ 86–92 quyển), bản khắc Càn Long 6 (1741), tập 15, thuộc công cộng. Danh sách được trích chọn, xếp nhóm lại; vài chữ khắc mờ không dịch. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: kiểm vật chắn trước cửa, vị trí bếp và cống.
- La Kinh Liên Hoa: đo phương Cấn, Đoài, Ất, Bính khi đối chiếu sách cổ.
- Lập Cục Pháp: xét minh đường, thế núi nước trước nhà.
Bài liên quan – 相關文章
- Dương Trạch Đại Thành (1): tác giả, các bài tựa và mục lục bộ sách
- Huyền Cơ Phú: ứng nghiệm bệnh tật, quan lộc, khoa danh
- Hoàng Đế Trạch Kinh: nhà như thân người, sinh khí và tử khí
- Dương Trạch Đại Thành (137) 瘡疽 · 手足 · 臟腑相貫 · 五臟: ngoài da, tay chân, tạng phủ
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết "Cấn là mũi, Đoài là miệng" là phần Thư; đứng trước cửa mà thấy ngay vật gì đang chắn minh đường, góc nào đang ẩm mục là phần Nhãn, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Đoài vi khẩu" nghĩa là gì? – 兌為口
"Đoài vi khẩu" là câu trong chương Thuyết quái, nghĩa là quẻ Đoài tượng cho cái miệng. Dương Trạch Đại Thành dựa vào đó để quy bệnh miệng, lưỡi, môi và chứng câm cho phương Đoài (tây) của nhà.
Đặt vật chắn trước cửa chính có sao không? – 門前橫物
Sách cổ gán vật chắn ngang trước cửa cho chứng câm và nghẹn. Theo hình pháp, vật lớn chắn ngay trước cửa làm minh đường bí, lối đi chật, thiếu gió; nên dọn đi hoặc lùi ra xa.
Sinh con sáu ngón có phải do phong thuỷ nhà không? – 六指
Không. Thừa ngón là dị tật bẩm sinh, liên quan đến di truyền và sự phát triển của thai. Câu trong Dương Trạch Đại Thành là học thuật cổ; nếu cần, bác sĩ chỉnh hình sẽ tư vấn phẫu thuật.
Bướu cổ có liên quan đến địa hình không? – 瘿疣
Sách cổ ghi "khe núi ép sát thì cổ sinh bướu". Thực tế, bướu cổ đơn thuần ở vùng núi xưa thường do thiếu i-ốt; nay dùng muối i-ốt và khám nội tiết khi có bướu.








