💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (75): Tạp luận: nhận long điểm huyệt, lập hướng thu thuỷ ở đất bằng 雜論說

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (75): Tạp luận: nhận long điểm huyệt, lập hướng thu thuỷ ở đất bằng 雜論說

Địa Lý Đại Thành · Bình Dương Toàn Thư
地理大成 · 平陽全書 (卷之九 · 雜論說 · 平洋認龍點穴訣 · 平陽立向收水訣)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Quách Tải Thái 郭載采 (Cửu Chương, Hải Xương) tham · Trâu Bang Du 鄒邦瑜 (Mỹ Tư) đính · Thẩm Hiến Văn 沈憲文 (Điển Thần) hiệu
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập ba, Bình Dương Toàn Thư quyển chín.

Tạp luận thuyết (雜論說) là quyển chín của Bình Dương Toàn Thư, nơi Diệp Cửu Thăng gom các bài luận rời của nhiều nhà về đất bằng mà sách lớn chưa nói hết. Ông ví chúng là "tấc vàng mảnh ngọc", không thể vì ngắn mà bỏ. Bài này dịch lời tựa quyển chín và hai thiên thực hành đứng đầu quyển: Bình dương nhận long điểm huyệt quyết (平洋認龍點穴訣) và Bình dương lập hướng thu thuỷ quyết (平陽立向收水訣). Một thiên dạy đứng giữa cánh đồng mênh mông mà tìm ra lưng long, chỗ quá giáp, chỗ kết huyệt; một thiên dạy lấy la kinh đo nước đến nước đi mà lập hướng theo bốn cục Tam Hợp.

Trả lời nhanh: Quyển chín Bình Dương Toàn Thư (Địa Lý Đại Thành 1696) gom tạp luận về đất bằng. Thiên nhận long điểm huyệt dạy: trước xét tổ tông và nguồn nước của cả vùng; chỗ nước đến là lưng, chỗ nước hợp là mặt; chỗ sa thuỷ có tình là long; hai lạch đối khoá như chữ bát là quá giáp; đến đầu phải có hai nhánh nước ôm đưa khí vào huyệt, minh đường thấp nhỏ, nước tuỳ long giao trước cục. Đất bằng là dương có thừa, nên đến đầu phải nhô lên một chút (dương đến âm nhận), táng chỗ thấp phẳng thì tuyệt. Được nước phải vừa phải: gần thì cần dư khí, xa thì minh đường phải thấp, gần nước lớn thì lùi huyệt. Thiên lập hướng thu thuỷ dạy: đo phương nước đến và nước ra, hợp cục nào thì thu theo cục ấy; nước đến từ trường sinh, lâm quan, đế vượng, đi ra ở suy, bệnh, tử, mộ, tuyệt là đúng phép.

Thầy Vũ Giới giảng: "Đứng giữa đồng ruộng miền Tây mà hỏi long ở đâu thì ai cũng bối rối. Cửu Thăng không bắt mình tìm núi. Ông bảo hỏi nước trước: nước từ đâu tới, hợp lại ở đâu. Biết được lưng và mặt của cả vùng rồi mới nói tới huyệt."

Đồng Tháp Mười nhìn từ trên cao
Đồng Tháp Mười: đất bằng trải như chiếu mở, phải hỏi nước trước mới nhận ra long. Ảnh: Thang Nguyen, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Lời tựa quyển chín: vì sao phải gom tạp luận – 雜論說序

九升氏曰。先賢成書。既以鱗次編集。但古人成書。止能及耳目心思之所及。而不能及耳目心思之所不及。是以成書之外。不無妙義。其有一端之論。偶舉之說。或辨北地。或議澤國。或推山谷落陽之體。或詳于說龍氣。或一于別砂水。咸足以補成書之未備。則皆寸金片玉也。寧得輕棄之哉。……至有一種議論。如風水二字解者。葬書正解。原是乘風則散。界水則止。故謂之風水。而此以為地氣流行。一如風水二物之流行。故謂之風水。此論固非正義。然以風水二物狀氣。甚得氣之情形。且足以啟人之聰明。則不得以其戾乎古而竟黜之也。余故集雜論一帙。使讀者引伸觸類云。

Dịch: Cửu Thăng nói: sách của các bậc tiên hiền đã được xếp liền nhau như vảy cá mà biên tập. Nhưng sách người xưa chỉ với tới được chỗ tai mắt tâm trí họ với tới, không với tới chỗ tai mắt tâm trí họ không tới. Vì vậy ngoài các sách đã thành, không phải không còn nghĩa mầu. Có những lời luận một đầu mối, những câu nói nêu ra tình cờ: hoặc biện đất bắc, hoặc bàn vùng sông nước, hoặc suy thể núi rơi xuống đất bằng, hoặc nói kỹ khí long, hoặc chuyên phân sa thuỷ; đều đủ để bù chỗ sách lớn còn thiếu, đều là tấc vàng mảnh ngọc, sao có thể nhẹ tay bỏ đi. … Đến như có loại luận như bài giải hai chữ Phong Thuỷ: Táng Thư giải đúng thì vốn là "cưỡi gió thì tan, gặp nước giới thì dừng", nên gọi là phong thuỷ; còn bài này cho rằng địa khí lưu hành giống như gió và nước lưu hành, nên gọi là phong thuỷ. Lời ấy hẳn không phải nghĩa chính, nhưng lấy gió và nước để tả khí thì rất được cái tình hình của khí, lại đủ mở mang trí sáng của người học, nên không thể vì nó trái với người xưa mà gạt bỏ. Vì vậy ta gom tạp luận thành một tập, để người đọc suy rộng ra theo loại.

Giảng: Lời tựa này cho thấy thái độ biên tập của Diệp Cửu Thăng: ông không chỉ chép kinh điển, ông còn giữ những ý hay của người sau, kể cả khi chúng không đúng "chính nghĩa". Ở phần Phàm lệ của Bình Dương Toàn Thư, ông đã nói thẳng quyển chín là "tạp luận các nhà, trong đó có chỗ tạp nhạp không thuần, có chỗ nghị luận trái lý"; ông từng định sửa, nhưng nghĩ sách đã truyền lâu, sửa hết sợ người đời kinh ngạc, nên tạm giữ nguyên. Người học đọc quyển chín vì vậy phải tự chọn lọc: lấy cái dùng được, biết cái nào là kiến giải riêng. Ví dụ chính ông nêu là bài giải hai chữ Phong Thuỷ, sẽ dịch ở bài sau.

Một đoạn tranh Trường giang vạn lý đồ tương truyền của Hạ Khuê
Trường giang vạn lý đồ (長江萬里圖), tương truyền của Hạ Khuê (夏珪): một phương có tổ tông của một phương, nước phát nguồn rồi chia nhánh. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Nhận long ở đất bằng: hỏi nước trước, hỏi núi sau – 平洋認龍

(平洋之地)……之鋪。如席之展。片片段段。逐浪隨波而來。不知何為背。何為面。何為主。何為從。何為過峽。何為渡水。何為穴場。何為朝案。境界茫然。奚所憑據。然一方自有一方之祖宗。先審其祖宗起于何地。水源發于何所。何處分枝。何處入路。水自何處合。砂自何處交。則知水來處是背。水合處是面矣。既審背面。次看隨龍水趨向何處。護龍砂灣抱何處。則知砂水有情處是龍。無情處非龍矣。

Dịch: (Đất bằng) … trải ra như chiếu mở, từng mảnh từng đoạn, theo sóng theo nước mà tới, không biết đâu là lưng, đâu là mặt, đâu là chủ, đâu là tùng, đâu là quá giáp, đâu là độ thuỷ, đâu là huyệt trường, đâu là triều án; cảnh giới mênh mang, lấy gì làm bằng cứ. Nhưng một phương tự có tổ tông của một phương. Trước xét tổ tông ấy khởi ở đất nào, nguồn nước phát ở chỗ nào, chỗ nào chia nhánh, chỗ nào vào đường; nước từ chỗ nào hợp, sa từ chỗ nào giao; thì biết chỗ nước đến là lưng, chỗ nước hợp là mặt. Đã xét lưng mặt, sau xem nước tuỳ long chảy về đâu, sa hộ long cong ôm ở đâu, thì biết chỗ sa thuỷ có tình là long, chỗ vô tình không phải long.

Giảng: Đây là phương pháp "từ lớn tới nhỏ" của đất bằng. Ở núi, người ta lần theo sống núi từ tổ sơn xuống. Ở đồng bằng không có sống núi để lần, Cửu Thăng thay bằng hệ thống nước: nguồn nước phát ở đâu, chia nhánh ở đâu, hợp lại ở đâu. Quy tắc then chốt chỉ có hai câu: nước đến là lưng, nước hợp là mặt. Một vùng đất bị các dòng nước chia ra, phía nước bắt nguồn là phía long đi tới (lưng), phía các dòng hội lại là phía long dừng và mở mặt. Sau đó mới xét nhỏ: dòng nào là "nước tuỳ long" (chạy kèm hai bên long), sa nào là "sa hộ long" (dải đất cao uốn ôm). Chỗ nước và sa cùng hướng về, cùng ôm lấy, đó là thân long.

Sơ đồ nhận long đất bằng: nước đến là lưng, nước hợp là mặt
Ở đồng bằng không có sống núi để lần, xét hệ thống nước: phía nước phát nguồn là lưng (long tới), phía các dòng hợp lại là mặt (long dừng), huyệt ở gần chỗ hợp; sau mới xét nước tuỳ long và sa hộ long. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Quá giáp, độ thuỷ và chỗ đến đầu kết huyệt – 過峽 · 渡水 · 到頭

既識龍身。然後步步詳察。節節推究。若見兩浜左右對鎖。形如八字。並無扯拽反逆之勢。此即龍之過峽處也。其峽愈多。龍神愈貴。至于峽從中出。兩旁均齊。横開大幛者。至貴之龍也。但過峽最要兩邊夾從。非夾從則風吹水刼。斷不成地。又有峽斷過水者。何以審其脈。蓋真脈過水。左右必有砂水扛送。水中必有微高之脊。冬閘其水。必溫。水底之土必硬。既識過峽渡水。龍身的確無差。然後審其到頭。若是真龍到頭結穴。左右必有兩股兜浜。界送氣脈入穴。穴前必有低小明堂。左右隨龍水送到局前交互。前有朝案之砂。橫攔之水。灣環向穴。四圍護送之砂。回頭駐劄。面面有情。明堂平正。水口交牙。前看兜收。後有拱送。左砂向右。右砂向左。穴住天心。如貴人坐衙。大將登壇。無不拱衛者。此天然之結局也。

Dịch: Đã nhận được thân long, sau đó từng bước xét kỹ, từng đốt suy cứu. Nếu thấy hai con lạch (bang) hai bên trái phải khoá đối nhau, hình như chữ bát (八), không có thế kéo giật trái nghịch, đó là chỗ long quá giáp. Giáp càng nhiều, long thần càng quý. Đến như giáp ra từ chính giữa, hai bên đều nhau, mở ngang thành bức trướng lớn, là long quý nhất. Nhưng quá giáp cần nhất hai bên có kẹp tùng; không có kẹp tùng thì gió thổi nước cướp, quyết không thành đất. Lại có giáp đứt mà vượt qua nước, lấy gì xét mạch? Mạch thật vượt nước thì trái phải ắt có sa thuỷ khiêng đưa, trong lòng nước ắt có sống hơi cao; mùa đông đắp chặn nước ấy thì nước ắt ấm, đất đáy nước ắt cứng. Đã biết quá giáp độ thuỷ, thân long chắc chắn không sai, sau đó xét chỗ đến đầu. Nếu là long thật đến đầu kết huyệt, trái phải ắt có hai nhánh lạch ôm (đâu bang), làm giới đưa khí mạch vào huyệt; trước huyệt ắt có minh đường thấp nhỏ; nước tuỳ long hai bên đưa tới trước cục thì giao nhau; phía trước có sa triều án, có nước chặn ngang cong vòng hướng về huyệt; sa hộ tống bốn phía quay đầu đóng lại, mặt nào cũng có tình; minh đường bằng phẳng ngay ngắn, thuỷ khẩu giao răng; trước nhìn thì thu lại, sau có củng tống; sa trái hướng phải, sa phải hướng trái; huyệt ở giữa thiên tâm như quý nhân ngồi nha, đại tướng lên đàn, không gì không chầu giữ. Đó là kết cục tự nhiên.

Giảng: Ba dấu hiệu Cửu Thăng đưa ra đều kiểm được tận mắt. Quá giáp ở đất bằng là chỗ hai con lạch từ hai bên thọc vào, thắt dải đất lại như cái eo, nhìn từ trên cao thành hình chữ bát. Độ thuỷ là chỗ long vượt qua một dòng nước: dưới nước có sống hơi cao, đáy cứng; đoạn "mùa đông chặn nước thì nước ấm" là kinh nghiệm dân gian rằng nơi có mạch thì nước ngầm thông, không lạnh tù. Đến đầu phải đủ bộ: hai nhánh lạch ôm đưa khí, minh đường thấp nhỏ, hai nước tuỳ long giao trước cục, có án, thuỷ khẩu giao răng. Hình ảnh "quý nhân ngồi nha" nhắc rằng huyệt thật là chỗ mọi thứ chung quanh đều quay mặt về.

Rạch nhỏ len giữa cây ở đồng bằng sông Cửu Long
Rạch nhỏ ở đồng bằng sông Cửu Long: chỗ long đất bằng vượt nước (độ thuỷ) thường chỉ là một dải đất hẹp giữa hai lạch. Ảnh: Jean-Pierre Dalbéra, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Các biến cách của huyệt đất bằng – 平洋穴法變格

或有大塊平田到頭。左右不開界水。僅有穴前低田。作小明堂。即以小明堂為定穴之的。或有氣歸角上。只有一浜界脈。外借隨龍水界限者。此即于角上扦穴。或有極大圩頭。一望無際之處。四面各分氣脈。俱有界水者。此則隨脈扦穴。但有來龍一邊生氣不駐之所。不可扦穴。或有龍自前來。而局面反在前者。此當以倒騎龍穴法扦之。但要外陽有大水注蓄。否則財祿耗散。或有結穴之後。餘氣不止。滔滔向前者。但審兩邊砂水夾輔有情。而生氣融蓄之處。以順騎龍穴法扦之。……又有隨水盤旋結蟠龍穴者。順水來龍逆回結顧祖穴者。兩水夾送到頭順水結穴者。有衆大特小。衆小特大者。有散中取聚。聚中取特者。有直來取横。横來取直者。有正中取偏。偏中取正者。種種不同。局局變換。豈圖式能盡。要在于體認山水之情性。知其向背。詳其開闔。察其聚散。認其生氣所止之處。以為定穴之的耳。

Dịch: Có khi một khối ruộng bằng lớn đến đầu, trái phải không mở nước giới, chỉ có thửa ruộng thấp trước huyệt làm minh đường nhỏ, thì lấy minh đường nhỏ ấy làm đích định huyệt. Có khi khí về ở góc, chỉ có một lạch làm giới mạch, bên ngoài mượn nước tuỳ long làm giới hạn, thì cắm huyệt ở góc. Có khi đầu một cái vùng (vu) cực lớn, nhìn không thấy bờ, bốn mặt mỗi mặt chia khí mạch, đều có nước giới, thì theo mạch mà cắm huyệt; nhưng phía long tới mà sinh khí không dừng thì không được cắm. Có khi long từ phía trước tới mà cục diện lại ở phía trước, thì dùng phép đảo kỵ long mà cắm; nhưng cần dương ngoài có nước lớn rót chứa, không thì tài lộc hao tán. Có khi kết huyệt rồi mà dư khí không dừng, cuồn cuộn đi tới trước, thì xét chỗ hai bên sa thuỷ kẹp phò có tình, sinh khí dung chứa, dùng phép thuận kỵ long mà cắm. … Lại có huyệt bàn long kết theo nước xoay vòng; long thuận nước tới rồi nghịch quay lại kết huyệt cố tổ; hai nước kẹp đưa tới đầu, kết huyệt thuận nước; có chỗ chúng lớn riêng nhỏ, chúng nhỏ riêng lớn; có chỗ trong tán lấy tụ, trong tụ lấy riêng; có chỗ thẳng tới lấy ngang, ngang tới lấy thẳng; có chỗ chính giữa lấy lệch, lệch mà lấy chính. Muôn vẻ khác nhau, cục nào cũng biến đổi, đồ thức sao vẽ hết được. Cốt ở chỗ thể nhận tính tình sơn thuỷ: biết hướng hay quay lưng, xét mở hay khép, xem tụ hay tán, nhận chỗ sinh khí dừng lại để làm đích định huyệt mà thôi.

Giảng: Đoạn này liệt kê gần hai chục biến cách, nhưng câu chốt nằm cuối: đồ thức không vẽ hết, phải nhận tính tình. Có bốn cặp phép đáng nhớ vì gặp nhiều ở đồng bằng Việt Nam: huyệt ở góc khi chỉ có một lạch làm giới; huyệt theo mạch trên một vùng đất bao đê lớn; đảo kỵ long khi cục diện quay về phía long tới (phải có nước lớn phía ngoài); thuận kỵ long khi dư khí còn chạy tới trước (phải có sa thuỷ kẹp phò và dư khí quay lại làm án, nếu không là "quá long", táng vào thì tuyệt). Các cặp "chúng lớn riêng nhỏ", "trong tán lấy tụ" là phép "đặc dị": giữa nhiều thứ giống nhau, cái khác đi mới là chủ.

Mộ đặt giữa đồng lúa ở Việt Nam
Mộ giữa đồng lúa: huyệt đất bằng có nhiều biến cách, không giống huyệt núi. Ảnh: Lilyatcarleton, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Dương đến âm nhận: đến đầu phải nhô lên – 陽來陰受

然平洋之地。形如仰掌。乃陽氣有餘。而陰氣不足者也。到頭必微微隆起。見陰氣而後可以扦穴。此乃陽來陰受之法也。若于低平之處立穴。則獨陽不生。縱然砂水有情。暫時溫飽。隨即敗絕矣。故景純曰。隱隱隆隆。吉在其中。張子微曰。平洋漸低漸下者。葬之必絕。卜則巍曰。平洋以一凸為奇。又曰。所惡者泥水坑邊尋穴。意有在矣。

Dịch: Nhưng đất bằng hình như bàn tay ngửa, là dương khí có thừa mà âm khí không đủ. Đến đầu ắt phải hơi hơi nhô lên, thấy âm khí rồi sau mới cắm huyệt được; đó là phép dương đến âm nhận. Nếu lập huyệt ở chỗ thấp phẳng thì cô dương không sinh, dù sa thuỷ có tình cũng chỉ ấm no tạm thời, rồi bại tuyệt ngay. Cho nên Cảnh Thuần (Quách Phác) nói: "ẩn ẩn long long, cát ở trong ấy". Trương Tử Vi nói: "đất bằng càng thấp càng xuống, táng vào ắt tuyệt". Bốc Tắc Nguy nói: "đất bằng lấy một chỗ lồi làm lạ", lại nói "điều đáng ghét là tìm huyệt bên hố bùn nước"; ý thật có chỗ.

Giảng: Đây là nguyên lý âm dương căn bản nhất của phép đất bằng, và nó ngược với phép núi. Ở núi, núi là âm thừa, nên huyệt phải tìm chỗ lõm, chỗ phẳng (oa, kiềm) để lấy dương. Ở đồng bằng, cả vùng là "bàn tay ngửa", dương thừa, nên huyệt phải tìm chỗ nhô lên để lấy âm. Ba câu dẫn của Quách Phác, Trương Tử Vi, Bốc Tắc Nguy đều cùng một ý: một chỗ lồi nhẹ, ẩn ẩn hiện hiện giữa ruộng, mới là chỗ khí dừng; chỗ càng lúc càng thấp, chỗ mép hố bùn thì khí tán, nước đọng.

Gò đất tròn nhỏ giữa đồng cỏ
Gò tròn nhỏ giữa đồng: dương đến âm nhận, chỗ đến đầu phải hơi nhô lên. Ảnh: Ann Cook, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Được nước phải vừa phải – 平洋得水

又云。平洋以得水為先。而得水亦自有法。以遠水為得水者固非。而以近水為得水者亦非。以逆水為得水者固非。而以順水為得水者尤非。以近大水為得水者固非。而以近小水為得水者亦非。此皆非得水者也。畢竟何者乃為得水。蓋天地之理。無太過。無不及。惟貴于中和。故近水者要有餘氣。否則割脚矣。遠水者。明堂要低。否則氣散矣。近大水者。穴宜退後。否則蕩胸矣。近小水者。穴宜甦出。否則水不見矣。逆水者。要有近案。否則直冲矣。順水者。要有交牙。否則雌雄不交矣。故逆水當朝。欲其之玄轉折而來。射如箭者非也。横水過堂。欲其環抱如帶而來。直如弦者非也。大水奔逐向前。不匯聚者非也。小水紆縈如索。不纏遶者非也。至于十字交劍。反弓拗逆。斜飛捲簾。來小去大。分流析脈。衆深獨淺。內聚外散。色濁味臭。穿胸射脅。蕩背割肩。蛟潭龍湫。悲鳴湍急。諸般凶格。皆宜檢點。一有差誤。如墮穽中。又須細辨水路出入。然後立向消納。惟收來水于生旺之方。撥去水于休囚之位。乃為得法耳。左綠仙師曰。認水立朝。有彼吉此凶之應。三合聯珠。貫召瑞迎祥之宰。覆驗舊坟。萬無一失。諸般卦例。一切置之度外。此雖平洋水訣。未始不可類推而變通也。

Dịch: Lại nói: đất bằng lấy được nước làm đầu, mà được nước cũng tự có phép. Lấy nước xa làm được nước hẳn là sai, lấy nước gần làm được nước cũng sai; lấy nước nghịch làm được nước hẳn là sai, lấy nước thuận làm được nước càng sai; lấy gần nước lớn làm được nước hẳn là sai, lấy gần nước nhỏ làm được nước cũng sai. Đó đều không phải được nước. Rốt cuộc thế nào mới là được nước? Lý trời đất không thái quá, không bất cập, chỉ quý ở trung hoà. Cho nên gần nước thì cần có dư khí, không thì cắt chân; xa nước thì minh đường phải thấp, không thì khí tán; gần nước lớn thì huyệt nên lùi về sau, không thì nước đãng vào ngực; gần nước nhỏ thì huyệt nên nhô ra, không thì không thấy nước; nước nghịch thì cần án gần, không thì xung thẳng; nước thuận thì cần giao răng, không thì thư hùng không giao. Cho nên nước nghịch chầu trước, muốn nó uốn chữ chi (之), chữ huyền (玄) mà tới; bắn như tên là sai. Nước ngang qua đường, muốn nó vòng ôm như đai; thẳng như dây cung là sai. Nước lớn chạy đuổi về trước, không hội tụ là sai. Nước nhỏ quanh co như dây thừng mà không quấn quanh là sai. Còn như thập tự giao kiếm, phản cung ngược cong, xiên bay cuốn rèm, đến nhỏ đi lớn, chia dòng xẻ mạch, chỗ khác sâu riêng nó nông, trong tụ ngoài tán, màu đục mùi hôi, xuyên ngực bắn sườn, đãng lưng cắt vai, đầm giao long vực rồng, kêu buồn chảy xiết: các thứ cách hung ấy đều phải kiểm. Sai một chút như rơi xuống hố. Lại phải phân kỹ đường nước ra vào, rồi lập hướng tiêu nạp: chỉ thu nước đến ở phương sinh vượng, gạt nước đi về chỗ hưu tù, mới là được phép. Tả Lục tiên sư nói: "nhận nước lập hướng, có ứng bên này cát bên kia hung; tam hợp liên châu là chủ việc gọi lành đón tốt; kiểm lại mộ cũ, muôn phần không sai một; các thứ quái lệ đều để ra ngoài". Đây tuy là quyết nước đất bằng, nhưng chưa từng không thể suy loại mà biến thông.

Giảng: Sáu cặp "gần – xa, nghịch – thuận, lớn – nhỏ" là bài học về trung hoà, đặc trưng của cách nghĩ Tam Hợp. Không có loại nước nào tự nó tốt; mỗi loại cần một điều kiện bù: gần nước cần dư khí (bãi đất trước huyệt), nước lớn cần lùi huyệt, nước nhỏ cần đưa huyệt ra, nước nghịch cần án gần, nước thuận cần thuỷ khẩu giao răng. Danh sách mười mấy hung cách cuối đoạn gần như trùng với các cách hung trong Thuỷ Long Kinh: nước bắn thẳng, nước phản cung, nước chia nhánh tháo khí, nước đục hôi, nước xiết kêu. Câu dẫn Tả Lục (Tả Lục tiên sư, tức thầy địa lý họ Tả được truyền tụng) cho thấy bước cuối là lý khí: thu nước sinh vượng, tiêu nước hưu tù theo tam hợp, gạt bỏ các quái lệ rườm rà.

Bảng được nước vừa phải ở đất bằng theo Bình Dương Toàn Thư
Sáu tình huống được nước: gần nước, xa nước, gần nước lớn, gần nước nhỏ, nước nghịch, nước thuận, mỗi tình huống cần một điều kiện riêng, thiếu thì thành cắt chân, khí tán, đãng ngực, không thấy nước, xung thẳng, thư hùng không giao. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Lập hướng thu thuỷ theo bốn cục Tam Hợp – 平陽立向收水訣

凡登穴場。既定穴道。須審水從何方發源到堂。何方出口。將羅經格準方位。若合水局。以水局收之。合金局。以金局收之。合火局木局。以火局木局收之。所謂認水立向者此也。務要從胎養長生冠臨旺而來。從衰病死墓絕方出口。所謂來于生旺。去于囚謝者此也。若胎養長生水來。大旺人丁。冠帶臨官水朝堂。螽斯千口。旺神聚局。財祿倣宜者此也。又曰生與旺而同歸。人共財而咸吉。若流破胎養長生冠臨方。主墮胎夭折。流破旺方。財祿消耗。墓庫水來絕丁。沐浴水來淫亂。其應如響。詳玉尺經。平洋宜認水立向。以向上納水消水。蓋水之方位原無吉凶。而向之轉移。禍福隨之。假如水自巽巳上來。轉庚申酉方出丑艮。此金局水城也。若立巽巳向。則旺丁。立庚酉向。則人財兩旺。朝去水立丑艮向。或左右兜抱。不至流神直牽。亦能發旺財丁。蓋生旺水必由穴前過也。此以金局收金局水也。若立火局向。則長生水不上堂。而人丁零替。立木局向。則生旺俱不入局。而人財俱不發。立水局向。則絕水到堂。生旺背局。餘倣此。

Dịch: Phàm lên huyệt trường, đã định được huyệt, phải xét nước từ phương nào phát nguồn tới đường, ra cửa ở phương nào; đem la kinh đo cho chuẩn phương vị. Nếu hợp thuỷ cục thì lấy thuỷ cục mà thu; hợp kim cục thì lấy kim cục mà thu; hợp hoả cục, mộc cục thì lấy hoả cục, mộc cục mà thu. Cái gọi là "nhận nước lập hướng" là thế. Cốt phải để nước từ thai, dưỡng, trường sinh, quan đới, lâm quan, đế vượng mà tới, từ phương suy, bệnh, tử, mộ, tuyệt mà ra cửa; cái gọi là "đến ở sinh vượng, đi ở tù tạ" là thế. Nếu nước thai, dưỡng, trường sinh tới thì người đinh rất vượng; nước quan đới, lâm quan chầu đường thì con cháu đông như châu chấu nghìn miệng; vượng thần tụ cục thì tài lộc thích nghi. Lại nói: sinh với vượng cùng về, người với của đều tốt. Nếu nước phá các phương thai, dưỡng, trường sinh, quan, lâm thì chủ sẩy thai chết yểu; phá phương vượng thì tài lộc tiêu hao; nước mộ khố tới thì tuyệt đinh; nước mộc dục tới thì dâm loạn; ứng như tiếng vang. Xem kỹ ở Ngọc Xích Kinh. Đất bằng nên nhận nước lập hướng, lấy hướng mà nạp nước tiêu nước; vì phương vị của nước vốn không có cát hung, hướng xoay đổi thì hoạ phúc theo. Giả như nước từ Tốn Tỵ tới, chuyển qua Canh Thân Dậu, ra ở Sửu Cấn: đó là thuỷ thành kim cục. Nếu lập hướng Tốn Tỵ thì vượng đinh; lập hướng Canh Dậu thì người của đều vượng; lập hướng Sửu Cấn chầu nước đi, hoặc hai bên trái phải ôm lại, không đến nỗi dòng nước kéo thẳng, cũng phát vượng tài đinh; vì nước sinh vượng ắt đi qua trước huyệt. Đó là lấy kim cục thu nước kim cục. Nếu lập hướng hoả cục thì nước trường sinh không lên đường, người đinh lụi tàn; lập hướng mộc cục thì sinh vượng đều không vào cục, người của đều không phát; lập hướng thuỷ cục thì nước tuyệt tới đường, sinh vượng quay lưng với cục. Các cục khác theo đó.

Giảng: Thiên này là bản tóm tắt gọn nhất của phép nhận nước lập hướng Tam Hợp dùng cho đồng bằng. Bốn cục: thuỷ cục (Thân Tý Thìn), kim cục (Tỵ Dậu Sửu), hoả cục (Dần Ngọ Tuất), mộc cục (Hợi Mão Mùi). Ví dụ trong sách là kim cục: Tỵ là trường sinh, Dậu là đế vượng, Sửu là mộ. Nước tới từ Tốn Tỵ (trường sinh), đi qua Canh Dậu (vượng), ra ở Sửu Cấn (mộ) là "đến ở sinh vượng, đi ở mộ tuyệt", đúng kim cục. Khi ấy lập ba hướng của kim cục đều được: hướng Tỵ (sinh), hướng Dậu (vượng), hướng Sửu (mộ, chầu nước đi, cần hai bên ôm lại). Nếu nhầm sang hướng của cục khác thì cùng một dòng nước mà thành nước tuyệt, nước suy. Câu "phương vị của nước vốn không có cát hung, hướng xoay đổi thì hoạ phúc theo" là chìa khoá của toàn thiên.

Sơ đồ thuỷ thành kim cục trong Bình dương lập hướng thu thuỷ quyết
Mười hai cung trường sinh của kim cục: nước tới từ Tốn Tỵ (trường sinh), qua Canh Dậu (đế vượng), ra ở Sửu Cấn (mộ); nước đến ở sinh vượng, đi ở tù tạ thì tốt. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa coi hai thiên này là một quy trình hoàn chỉnh cho đồng bằng, gồm bốn bước theo đúng thứ tự Cửu Thăng đặt ra: hệ nước cả vùng (nước đến là lưng, nước hợp là mặt), thân long (chỗ sa thuỷ có tình), quá giáp và đến đầu (lạch đối khoá chữ bát, hai nhánh ôm, minh đường thấp nhỏ), rồi mới lý khí (nhận nước lập hướng). Người học hay làm ngược: cầm la kinh đo hướng trước, chưa biết mình đang đứng ở lưng hay ở mặt của cả vùng.

Ở đồng bằng sông Cửu Long, nguyên tắc "dương đến âm nhận" rất dễ kiểm: các xóm cũ, mồ mả cũ đều nằm trên giồng đất, trên mô cao hơn ruộng chung quanh một chút; nơi trũng thấp quanh năm ngập là nơi không ai ở lâu. Ở đồng bằng Bắc Bộ cũng vậy với các gò, các doi đất cao trong làng. Liên Hoa giữ quan điểm của Cửu Thăng về trung hoà: không có "nước tốt" tuyệt đối, chỉ có nước hợp với vị trí huyệt. Lý pháp thì chia sẻ; còn nhận ra hai lạch "đối khoá chữ bát" ngoài thực địa, đo chênh cao một gang tay, định huyệt ở góc hay theo mạch cho một thửa đất cụ thể là thủ pháp, phải học trực tiếp.

Dòng sông uốn khúc qua vùng châu thổ nhìn từ trên cao
Sông uốn qua châu thổ: Liên Hoa đọc đồng bằng theo hệ thống nước, nước đến là lưng, nước hợp là mặt. Ảnh: Papa han, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解

Hiểu lầm 1: đất bằng thì chỗ nào cũng như nhau. Cửu Thăng dạy mỗi phương có tổ tông riêng; xét nguồn nước, chỗ chia, chỗ hợp là biết lưng mặt, chủ tùng.

Hiểu lầm 2: ở đồng bằng chọn chỗ thấp cho gần nước. Đất bằng là dương thừa; huyệt phải ở chỗ hơi nhô lên. Táng chỗ thấp phẳng thì "ấm no tạm thời rồi bại tuyệt".

Hiểu lầm 3: nước càng gần càng lớn càng tốt. Gần nước cần dư khí, nước lớn cần lùi huyệt; không thì cắt chân, đãng ngực.

Hiểu lầm 4: phương của dòng nước tự nó cát hung. Sách nói rõ phương nước không cát hung, hướng xoay đổi thì hoạ phúc theo; một dòng nước có thể là sinh vượng với hướng này, là tuyệt với hướng khác.

Khu đất ngập nước ở xã Mỹ An, Tháp Mười
Đất ngập ở Mỹ An: gần nước mà không có dư khí thì bị "cắt chân", không phải cứ sát nước là được nước. Ảnh: Khả Vân Đại Hãn, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Ghi nhớ nhanh: nước đến là lưng, nước hợp là mặt; sa thuỷ có tình là long; hai lạch đối khoá chữ bát là quá giáp; đến đầu có hai nhánh ôm và minh đường thấp nhỏ; đất bằng dương thừa, huyệt phải nhô lên; được nước phải trung hoà; nước đến ở sinh vượng, đi ở mộ tuyệt; hướng xoay thì hoạ phúc theo.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (74) – Bình dương quyết, kèm sơn huyệt quyết 平洋訣 (sắp đăng).

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (76) – Bình dương thuỷ khẩu luận, Ngọc Tủy Kinh, Ngọc Xích Kinh 平陽水口論.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Bình Dương Toàn Thư quyển chín: Tạp luận thuyết, lời tựa của Cửu Thăng thị (tờ 1a–1b); Bình dương nhận long điểm huyệt quyết (tờ 2a–5b); Bình dương lập hướng thu thuỷ quyết (tờ 6a–6b); bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập ba. Sách thuộc công cộng. Đầu thiên Nhận long điểm huyệt ở tờ 2a in mờ, mấy chữ đầu câu "平洋之地…之鋪" đọc theo văn mạch. Chữ dị thể đổi về chính thể. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo phương nước đến, nước ra để nhận cục Tam Hợp.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
  • Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc câu "nước đến là lưng, nước hợp là mặt" là phần Thư; đứng giữa đồng mà thấy được hai lạch đối khoá, thấy chỗ đất nhô một gang tay, đo nước nhận cục cho đúng là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Ở đồng bằng nhận long bằng cách nào? – 平洋如何認龍

Xét nguồn nước, chỗ chia nhánh, chỗ hợp của cả vùng: chỗ nước đến là lưng, chỗ nước hợp là mặt; rồi xem chỗ nước tuỳ long và sa hộ long cùng hướng về, có tình, đó là thân long.

Quá giáp ở đất bằng trông thế nào? – 平洋過峽何狀

Là chỗ hai con lạch hai bên khoá đối nhau như chữ bát, thắt dải đất lại, hai bên có kẹp tùng che gió; giáp càng nhiều long càng quý.

Vì sao huyệt đất bằng phải ở chỗ nhô lên? – 平洋何以取凸

Vì đất bằng như bàn tay ngửa, dương thừa âm thiếu; phải thấy âm (chỗ hơi nhô) mới nhận được khí, gọi là dương đến âm nhận. Chỗ thấp phẳng là cô dương, không sinh.

Thế nào là được nước đúng cách? – 何謂得水

Là trung hoà: gần nước cần dư khí, xa nước cần minh đường thấp, nước lớn thì lùi huyệt, nước nhỏ thì đưa huyệt ra, nước nghịch cần án gần, nước thuận cần thuỷ khẩu giao răng.

Nhận nước lập hướng theo Tam Hợp làm sao? – 認水立向

Đo phương nước đến và nước ra, xem hợp cục nào trong bốn cục thuỷ, kim, hoả, mộc; lập hướng của cục ấy để nước đến ở sinh vượng, đi ở suy mộ tuyệt.

Từ khoá: nhận long điểm huyệt đất bằng · 平洋認龍點穴訣 · lập hướng thu thuỷ · 平陽立向收水訣 · tạp luận thuyết · bình dương toàn thư · địa lý đại thành · dương lai âm thụ · phong thủy đồng bằng

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…