Địa Lý Đại Thành · Lý Khí Tam Quyết
地理大成 · 理氣三訣 卷三下 通氣訣 · 賴公乘氣訣 · 扶龍法 · 借局法 · 楊公截偽存真法
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) soạn · Diệp Tiều 葉樵 (Vân Khách) tham · Quách Đình Ngạn 郭廷彥 (Dĩnh Xuyên, Hải Xương) đính · Trịnh Mưu 鄭謀 (Dụng Tân) hiệu
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập 4.
Bài này đọc nửa sau quyển ba Lý Khí Tam Quyết, phần Thông Khí quyết hạ (通氣訣下). Sau năm lệ ở bài trước, Diệp Cửu Thăng chép thêm bốn phép tác dụng trong huyệt mà ông cho là truyền từ Lại công (Lại Văn Tuấn, tức Lại Bố Y) và Dương công (Dương Quân Tùng): Lại công thừa khí quyết (nhĩ thụ, yêu thụ, trực long trực hướng, cách sơn thủ khí), phù long pháp, tá cục pháp, và Dương công tiệt nguỵ tồn chân pháp. Cuối cùng là một câu ngắn cho đất bình dương. Đoạn văn gốc ngắn, nhưng mỗi câu là một thủ pháp, nên bài giảng kỹ từng câu và vẽ lại các hình trong sách.
Trả lời nhanh: Thừa khí là cách đặt quan tài sao cho khí long vào huyệt đúng chỗ. Long vào gần đầu thì cho khí vào tai (nhĩ thụ), như long Hợi (Thiên Hoàng) vào huyệt Càn (Thiên Cứu), hơi gia về Nhâm để khí Hợi xuyên thẳng tai trái mà khí Nhâm không lấn vào. Long vào bên hông thì cho khí vào eo (yêu thụ), như long Cấn (Thiên Thị) hướng Bính (Thái Vi). Long thẳng hướng thẳng như Dậu đến Mão thì khí xung não, phải thụ huyệt ở Canh hoặc Tân cho khí vào xiên. Phù long là đỡ chữ thật, bỏ chữ tạp khi hai chữ cùng chạy vào đầu. Tá cục là lập hướng phối với hậu long khi đầu long đã đổi tính. Tiệt nguỵ tồn chân là cắt khí giả ở nhũ đầu xoay lệch, giữ khí thật.
Thầy Vũ Giới giảng: "Năm lệ ở bài trước nói chuyện chọn hướng. Bốn phép ở bài này nói chuyện đặt quan tài. Chọn hướng đúng mà đặt quan tài lệch nửa chữ thì khí vào não, vào lưng, hoặc khí giả vào tai; công sức trước đều mất."
Lại công thừa khí: khí vào tai, Thiên Hoàng bắn Thiên Cứu – 賴公乘氣訣 · 耳受
Bài ca đầu tiên dùng tên sao để gọi chữ trên la kinh: Thiên Hoàng (天皇) là Hợi, Thiên Cứu (天廐) là Càn. Đây là lối gọi của các bài ca cổ, mỗi sơn ứng một sao trên trời.

天皇氣射天廐星,微挨西畔加壬行。天廐穴容始為吉,左耳受氣官班崇。
此右落亥龍,左耳乘氣法也。微挨加壬者,使亥氣正貫入耳也。天廐穴容者,不令壬氣侵入左耳也。文字難明,為圖于左。凡耳受之法皆仝此。天皇亥,天廐乾。
Dịch: Khí Thiên Hoàng bắn vào sao Thiên Cứu, hơi nhích về bờ tây mà gia Nhâm. Huyệt Thiên Cứu có chỗ dung mới là tốt; tai trái nhận khí thì quan chức cao.
Chú: Đây là phép long Hợi rơi bên phải, tai trái thừa khí. "Hơi nhích gia Nhâm" là để khí Hợi xuyên thẳng vào tai. "Huyệt Thiên Cứu có chỗ dung" là không để khí Nhâm xâm vào tai trái. Chữ nghĩa khó rõ, nên vẽ hình bên trái. Phàm phép tai nhận khí đều giống như thế. Thiên Hoàng là Hợi, Thiên Cứu là Càn.

Giảng: Trong sách có hai hình đặt chồng nhau. Hình trên: ba chữ Nhâm, Hợi, Càn; quan tài nằm ở Càn, đầu hơi gia về phía Nhâm, ghi "gia Nhâm · huyệt dung", là cách đúng. Hình dưới ghi "bất gia", quan tài để thẳng, khí Nhâm theo đó lấn vào, ghi "huyệt thực", là cách sai. Hai chữ "dung" (容) và "thực" (寔) rất đáng nhớ: huyệt dung là trong huyệt còn chỗ cho khí vào, khí đến tai rồi tụ; huyệt thực là huyệt bị lấp đầy bởi khí tạp, khí thật không còn chỗ.
Vì sao phải nhích về Nhâm? Long Hợi đến từ phía tây bắc lệch bắc. Quan tài toạ Càn thì long Hợi ở sát bên, chạm vào gần đầu, tức là vị trí tai. Nếu để quan tài ngay chính Càn, tai trái lại hướng đúng vào khoảng giữa Hợi và Nhâm, nên khí Nhâm (dương) chen vào cùng khí Hợi (âm), âm dương lẫn lộn. Nhích đầu một chút về Nhâm thì tai trái quay thẳng vào Hợi, khí Hợi đi một mạch vào tai, khí Nhâm trượt qua ngoài. Cái khéo nằm ở chữ "vi" (微, hơi một chút): nhích nhiều thì lại thành toạ Hợi, mất cục.
Yêu thụ: khí vào eo, Thiên Thị hành long hướng Thái Vi – 腰受
天市行龍太微向,氣冲左腧官資旺。陰陽相見福祥來,二樞配合相隨唱。
此艮龍左腰受氣法也。挨加之法,為圖于左。天市艮,太微丙,二樞:艮為陽樞,丙為陰樞也。凡龍向相隔五位者為腰受。
Dịch: Long Thiên Thị đi, lập hướng Thái Vi; khí xung vào du huyệt bên trái thì quan và của đều vượng. Âm dương gặp nhau thì phúc lành đến, hai then (nhị xu) phối hợp xướng hoạ theo nhau.
Chú: Đây là phép long Cấn, eo trái nhận khí. Cách nhích và gia, vẽ hình bên trái. Thiên Thị là Cấn, Thái Vi là Bính; hai then: Cấn là then dương, Bính là then âm. Phàm long và hướng cách nhau năm vị thì gọi là eo nhận.

Giảng: Hình trong sách vẽ ba chữ Sửu, Cấn, Dần; quan tài đặt nghiêng để eo trái hứng thẳng khí Cấn, ghi là đúng; hình dưới ghi "bất gia" là sai, khí Sửu hoặc Dần chen vào. "Du" (腧) là chữ của y học, chỉ du huyệt ở lưng, chỗ khí của tạng phủ rót vào; người xưa xem quan tài như thân người nằm, khí long rót vào thân ở đầu, tai, eo hay chân, mỗi chỗ một phép.
Câu "long và hướng cách nhau năm vị" cần đọc kỹ. Cách hiểu thuận nhất: đếm từ chữ toạ của quan tài đến chữ long đến, tính cả hai đầu. Như toạ Nhâm hướng Bính thì Nhâm, Tý, Quý, Sửu, Cấn là năm vị: long Cấn đến bên hông trái quan tài, đúng chỗ eo. Còn long ở sát chữ toạ, cách một vị, thì chạm gần đầu, là tai nhận như phép Hợi Càn ở trên. Long trùng chữ toạ là trực thụ, sẽ nói ở mục sau. Thầy ghi chú đây là cách hiểu để tính, sách không đếm hộ.

Hai chữ "nhị xu" (二樞) là then cửa trời: Cấn ở đông bắc là cửa quỷ, Bính gần chính nam là đầu Ly. Sách gọi Cấn là then dương, Bính là then âm; long một then, hướng một then, "âm dương tương kiến" là long hướng giao nhau đúng chỗ, nên phúc lành đến.
Trực long trực hướng: gà vàng gáy về Phù Tang, khí xung não – 直龍直向
金鷄啼向扶桑東,氣冲腦散虧神功。庚辛受穴始為吉,官職宏伯資財豐。
此直龍直向法也。直來直受,則氣冲腦散;庚辛受穴,則直氣斜入而不冲矣。
Dịch: Gà vàng gáy hướng về Phù Tang phía đông, khí xung vào não mà tán, hỏng công thần diệu. Thụ huyệt ở Canh hoặc Tân mới là tốt, quan chức lớn, của cải nhiều.
Chú: Đây là phép long thẳng hướng thẳng. Đến thẳng nhận thẳng thì khí xung vào não mà tán; thụ huyệt ở Canh Tân thì khí thẳng vào xiên mà không xung nữa.

Giảng: Kim kê (金鷄) là Dậu, gà thuộc Dậu; Phù Tang (扶桑) là cây thần nơi mặt trời mọc ở phương đông, tức Mão. Long Dậu đến, toạ Dậu hướng Mão, là long một đường thẳng vào đỉnh đầu quan tài. Sách vẽ hai hình: một hình long Dậu chạy thẳng vào đầu, ghi "chỗ này thì xung não"; một hình quan tài toạ Canh hoặc toạ Tân, khí Dậu đi vào chéo. Lý ở đây giống dòng nước: nước đổ thẳng vào thì xói, đổ chéo vào thì thấm. Khí long cũng vậy, vào thẳng quá mạnh thì "tán", vào xiên thì "dung".

Cách sơn thủ khí: Hợi không vảy giáp phải dụng tâm tìm – 隔山取氣
此隔山取氣法也。夾竹云:隔山取氣君須學,亥無鱗甲用心求。
Dịch: Đây là phép cách sơn lấy khí. Sách Giáp Trúc nói: "Cách núi lấy khí, anh phải học; Hợi không vảy giáp thì phải dụng tâm mà tìm."
Giảng: Phép Canh Tân thụ huyệt cho long Dậu chính là "cách sơn thủ khí": không nhận khí ở chữ của long, mà cách sang chữ bên cạnh để nhận khí xiên. Câu dẫn "Hợi vô lân giáp" nói đến long Hợi trơn, không có những đốt nhỏ như vảy, như giáp; long như thế khó nhận chỗ khí rẽ, phải dụng tâm xem mạch mới tìm được chữ cách sơn. Phép này nối với phép tai nhận ở mục đầu: đều là lệch quan tài khỏi chữ long một khoảng vừa đủ.

Ba phép nhĩ thụ, yêu thụ, cách sơn đều xoay quanh một ý: khí long phải vào huyệt bằng một góc, không vào đúng đỉnh đầu. Đây cũng là lý do sách Tam Hợp luôn nói "thừa khí" mà không nói "thừa long", như đã đọc ở lệ thứ hai bài trước.
Lại công phù long: đỡ khí thật, buông khí tạp – 賴公扶龍法
扶龍者,扶起真氣,放去雜氣,使之清純也。如辛戌雙行入首,後龍節節是陰,則宜放倒戌氣,扶起辛氣,立乾山巽向,乘辛氣入右耳;若後龍節節是陽,則宜放倒辛氣,扶起戌氣,立辛山乙向,乘戌氣入左耳。能扶起真氣,則發福悠久。
Dịch: Phù long là đỡ dậy khí thật, buông bỏ khí tạp, khiến khí trong thuần. Như Tân và Tuất cùng chạy song song vào đầu huyệt: nếu hậu long đốt nào cũng âm, thì nên buông khí Tuất, đỡ khí Tân, lập Càn sơn Tốn hướng, thừa khí Tân vào tai phải; nếu hậu long đốt nào cũng dương, thì nên buông khí Tân, đỡ khí Tuất, lập Tân sơn Ất hướng, thừa khí Tuất vào tai trái. Đỡ được khí thật thì phát phúc lâu dài.

Giảng: Theo phép tịnh âm tịnh dương của Tam Hợp, Tân thuộc âm, Tuất thuộc dương. Khi hai chữ âm dương cùng chạy vào đầu một lúc (song hành), khí lẫn, không thuần. Muốn biết giữ chữ nào, không nhìn đầu huyệt mà nhìn hậu long: các đốt long phía sau thuần âm thì chữ âm Tân là khí thật; thuần dương thì chữ dương Tuất là khí thật. Sau đó chọn toạ hướng sao cho khí thật vào tai: toạ Càn hướng Tốn thì Tân ở bên phải đầu, vào tai phải; toạ Tân hướng Ất thì Tuất ở bên trái đầu, vào tai trái. Đó là phép nhĩ thụ của mục đầu, áp dụng cho trường hợp long song hành.

Lại công tá cục: lập hướng âm ngay trên long để phối hậu long – 借局法
借局者,如後龍節節是陰,而入首盡是陽,不可用截偽扶龍等法,則當於本龍之上竟立陰向,以配後龍,雖初年未利,而福蔭久遠也。如後龍節節是庚酉辛,而到頭成局變作純坤申氣,無法可移,只是就坤申龍立艮向,以配後龍也。陽局倣此。
Dịch: Tá cục là như hậu long đốt nào cũng âm, mà đầu huyệt toàn là dương, không thể dùng các phép tiệt nguỵ, phù long; thì cứ ở trên chính long ấy lập hướng âm để phối hậu long. Tuy những năm đầu chưa lợi, nhưng phúc ấm lâu xa. Như hậu long đốt nào cũng là Canh Dậu Tân, mà đến đầu thành cục lại biến thành khí thuần Khôn Thân, không có cách nào dời được, thì chỉ việc trên long Khôn Thân lập hướng Cấn để phối hậu long. Cục dương theo đó mà suy.
Giảng: Phù long dùng khi đầu huyệt còn có chữ thật để đỡ. Tá cục dùng khi đầu huyệt đã đổi tính hoàn toàn: hậu long Canh Dậu Tân thuần âm, đến đầu lại thành Khôn Thân thuần dương. Lúc này không xê dịch được, không đỡ được, thì "mượn" tính của hậu long: lập hướng âm (Cấn) để hướng phối với hậu long chứ không phối với đầu long. Cái giá là những năm đầu chưa lợi, vì khí đầu huyệt không hợp hướng; cái được là phúc lâu, vì gốc khí của cả mạch là âm. So với lệ "bỏ long theo hướng" ở bài trước (phát nhanh mà không bền), tá cục là phép ngược lại: chậm mà bền.

Dương công tiệt nguỵ tồn chân: cắt khí giả ở nhũ đầu xoay lệch – 楊公截偽存真法
如卯龍入首,而下邊乳頭却擺轉數丈是乙,面前流水是辛歸庚入丁,長流水去,宜就卯立辛向,截去下邊乙氣則吉;若乘乙偽氣,便主絕人丁。
Dịch: Như long Mão vào đầu, mà nhũ đầu phía dưới lại xoay đi mấy trượng thành Ất; nước trước mặt từ Tân về Canh rồi vào Đinh, nước chảy dài đi. Nên ở khí Mão lập hướng Tân, cắt bỏ khí Ất phía dưới thì tốt; nếu thừa khí giả Ất thì chủ tuyệt nhân đinh.

Giảng: Đây là trường hợp rất hay gặp trên thực địa: long vào đầu đúng chữ Mão (âm), nhưng đoạn cuối gò nhũ lại uốn lệch đi vài trượng, đo ở chân gò thì ra Ất (dương). Người mới học thấy chân gò ở Ất thì đặt huyệt theo Ất, thế là thừa khí giả. Dương công dạy: khí thật là khí Mão của long, đoạn xoay Ất chỉ là cái đuôi; phải đặt huyệt cao lên, thừa khí Mão, lập hướng Tân (âm phối âm), để đoạn Ất ở dưới huyệt bị "cắt" ra ngoài. Nước Tân về Canh vào Đinh cũng thuận với hướng Tân. Lời răn "tuyệt nhân đinh" cho thấy người xưa coi việc thừa nhầm khí giả là lỗi nặng nhất.

Đất bình dương: theo long, theo cục, theo đầu ngòi – 平洋
已上諸法,若在平洋,則從龍、從局、從浜頭之氣,活潑移動,與山法同。
Dịch: Các phép trên, nếu ở đất bình dương, thì theo khí của long, của cục, của đầu ngòi, linh hoạt dời động, giống như phép đất núi.
Giảng: "Bang đầu" (浜頭) là đầu một con ngòi, con lạch cụt ở vùng sông nước Giang Nam, chỗ nước vào rồi dừng. Ở đồng bằng không có gò nhũ để thấy long, thì long là mạch đất cao hơn một chút, cục là thế nước bao quanh, khí là chỗ đầu ngòi nước dừng. Các phép nhĩ thụ, yêu thụ, phù long, tá cục, tiệt nguỵ đều dùng được, chỉ đổi cái được đọc: thay vì đọc gò núi thì đọc dòng nước và đầu ngòi. Câu này nối với Vô Sự quyết bài 109 về thuỷ thành đồng bằng.

Đến đây hết quyển ba. Sau trang này trong bản gốc là nửa trang trắng, chữ in từ mặt sau thấm qua. Quyển bốn, Lại công Bát Sa quyết, là phần Diệp Cửu Thăng chú để "đủ bốn pháp, đủ ba châm", đọc ở bài sau.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Bốn phép trong bài này là phần thủ pháp đặt quan tài của Tam Hợp, khác với phần chọn hướng. Liên Hoa tóm thành một bảng đọc nhanh: long vào sát chữ toạ thì dùng tai nhận, nhích quan tài một chút để khí thật vào tai và chữ bên cạnh không lấn; long vào bên hông thì dùng eo nhận; long trùng chữ toạ thì tránh, lùi sang chữ bên cạnh mà thụ huyệt; hai chữ song hành thì xem hậu long mà đỡ chữ thật; đầu long đổi tính hẳn thì mượn cục hậu long; nhũ đầu xoay lệch thì cắt đuôi giả, giữ khí đầu.

Liên Hoa giữ hai lưu ý. Một, mọi phép ở đây giả định người làm đã thấy được khí vào huyệt ở chữ nào; la kinh chỉ đo được hướng gò, không đo được khí. Thấy khí là phần Nhãn, phải học trên núi thật. Hai, tá cục và tiệt nguỵ là hai phép đánh đổi: tá cục chấp nhận chậm để được bền, tiệt nguỵ chấp nhận đặt huyệt cao hơn chỗ dễ đặt để tránh khí giả. Khi tư vấn cho gia chủ, nói rõ điều được và điều mất của mỗi phép, không hứa phát nhanh.
Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解
Hiểu lầm một: thừa khí là đặt quan tài thẳng theo long. Sách nói rõ long thẳng hướng thẳng thì khí xung não mà tán; khí phải vào tai, vào eo, hoặc vào xiên qua chữ bên cạnh.
Hiểu lầm hai: "gia Nhâm" là toạ hẳn sang Nhâm. Chữ trong sách là "vi ai" (微挨), hơi nhích một chút; nhích nhiều thì khí Nhâm lại lấn vào, huyệt thành "thực".

Hiểu lầm ba: chân gò ở chữ nào thì long là chữ ấy. Phép tiệt nguỵ tồn chân cho thấy đoạn đuôi gò có thể xoay lệch thành chữ khác; khí thật ở đầu long, không ở đuôi.
Hiểu lầm bốn: tá cục là phép dở vì những năm đầu không lợi. Sách nói phúc ấm lâu xa; chậm là cái giá để hướng phối được với gốc khí của cả mạch long.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Lý Khí Tam Quyết quyển ba, Tác pháp Thông Khí quyết hạ (Diệp Cửu Thăng soạn; Diệp Tiều 葉樵 (Vân Khách) tham, Quách Đình Ngạn 郭廷彥 (Dĩnh Xuyên, Hải Xương) đính, Trịnh Mưu 鄭謀 (Dụng Tân) hiệu), bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập bốn: Lại công thừa khí quyết, Lại công phù long pháp, tá cục pháp, Dương công tiệt nguỵ tồn chân pháp. Các sơ đồ trong bài vẽ lại theo hình của bản khắc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (112) – Thông Khí quyết (1): tổng thuyết và năm lệ thông khí 通氣訣. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (114) – Lại công Bát Sa quyết: tiêu sa theo trung châm, 28 tú 撥砂訣.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem hai mươi bốn sơn, chính châm, phùng châm, phân kim khi đọc bài.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, xem thuỷ khẩu và hướng theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
- Mục Lục Địa Lý Đại Thành: 114 bài của bộ sách, đọc theo thứ tự.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (112): Thông Khí quyết (1), tổng thuyết và năm lệ
- Địa Lý Đại Thành (105): Vĩnh Trinh quyết, phối hướng nạp giáp tam hợp
- Thôi Quan Thiên: Bình dương long
- Linh Thành Tinh Nghĩa (6): Lý khí, tinh quang, tiên thiên hậu thiên
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc các phép nhĩ thụ, yêu thụ, cách sơn thủ khí, phù long, tá cục, tiệt nguỵ là phần Thư; trên gò nhũ thật thấy khí vào huyệt ở chữ nào, nhích quan tài bao nhiêu là vừa, đoạn đuôi gò nào là khí giả là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Nhĩ thụ khí là gì? – 耳受
Là đặt quan tài để khí long vào tai. Như long Hợi vào huyệt Càn, hơi nhích đầu về Nhâm cho khí Hợi xuyên thẳng tai trái, không để khí Nhâm lấn vào.
Yêu thụ khí là gì? – 腰受
Là long vào bên hông quan tài, khí vào eo. Sách lấy ví dụ long Cấn (Thiên Thị) hướng Bính (Thái Vi); long và hướng cách nhau năm vị thì gọi là eo nhận.
Vì sao long thẳng hướng thẳng lại xấu? – 直龍直向
Khí đến thẳng nhận thẳng thì xung não mà tán. Như long Dậu hướng Mão, phải thụ huyệt ở Canh hoặc Tân cho khí vào xiên.
Phù long và tá cục khác nhau thế nào? – 扶龍 · 借局
Phù long dùng khi hai chữ âm dương cùng vào đầu, xem hậu long mà đỡ chữ thật. Tá cục dùng khi đầu long đổi tính hẳn, lập hướng phối với hậu long; chậm phát nhưng bền.
Tiệt nguỵ tồn chân là gì? – 截偽存真
Là cắt khí giả ở đoạn đuôi gò nhũ xoay lệch, giữ khí thật của long. Như long Mão mà đuôi gò xoay thành Ất, phải thừa khí Mão lập hướng Tân.








