💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (10): Biện biệt địa sư pháp và Trạch chủ thuyết – chọn thầy, chọn chủ 辨別地師法 擇主說

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (10): Biện biệt địa sư pháp và Trạch chủ thuyết – chọn thầy, chọn chủ 辨別地師法 擇主說

Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 (卷之首上 · 辨別地師法 · 擇主說)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · người em Tiều Vân 樵雲 tham duyệt · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 (Hải Xương) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập một.

Khép lại quyển đầu thượng của Địa Lý Đại Thành, sau khi đã thích danh long, huyệt, sa, thuỷ và đặt bài Phủ sát đề cương phú, Diệp Cửu Thăng không viết thêm một phép xem đất nào nữa. Ông quay sang con người. Hai bài cuối quyển là Biện biệt địa sư pháp 辨別地師法 (phép phân biệt thầy địa lý) và Trạch chủ thuyết 擇主說 (bàn về việc thầy chọn chủ). Bài thứ nhất viết cho người con có cha mẹ cần an táng, dạy cách nhận ra thầy giả; bài thứ hai viết cho người thầy, dạy cách nhận ra gia chủ không nên cùng làm. Hơn ba trăm năm sau, hai bài này vẫn đọc như viết cho hôm nay.

Trả lời nhanh: Diệp Cửu Thăng nêu mười ba dấu hiệu của thầy địa lý không đáng mời. Ba điều về nhân phẩm: cầm bản đồ đi từng nhà dâng đất, khoe có "kiềm ký" của cổ nhân, miệng lúc nào cũng nói long Hợi Cấn. Bảy điều về học vấn: chỉ biết hát hình, lên núi chưa xem long huyệt đã lấy la bàn ra đo, chỉ nói màu đất, chỉ nói nghịch thuỷ sa, khen "thạch trung thổ huyệt" trời sinh, xưng có bí quyết, đọc thuộc lòng mà không giải được nghĩa. Thêm ba thuật lung lạc: làm ra trầm mặc, cao ngạo hoặc khiêm tốn giả. Ngược lại, thầy cũng phải chọn chủ: không nên cùng bàn táng với người chỉ hỏi phòng nào phát, người đòi ứng nghiệm nhanh, người ưa cục giả, người không có chủ ý; không nên giao du với người gian hiểm, ngu ngoan, kiêu ngạo, hung ác.

Thầy Vũ Giới giảng về đoạn này: "Tìm thầy gấp hơn tìm đất. Đất tốt nằm sẵn trong núi, nhưng phải có người có mắt mới thấy được, có tâm mới chịu nói thật."

Vì sao Diệp Cửu Thăng viết phép chọn thầy? – 辨別地師法序

Mở bài, ông tự đặt một câu hỏi vặn: cả bộ Sơn Pháp Toàn Thư dạy nghề cho thầy địa lý, vậy có phải đã quên người con, là người thật sự cần an táng cha mẹ?

Một quyển sách cổ Trung Hoa đóng chỉ, bìa có nhãn tên sách
Sách cổ đóng chỉ (sách y học đời Thanh): Sơn Pháp Toàn Thư cũng là loại sách khắc gỗ như thế, mà Diệp Cửu Thăng nói viết ra là để mưu cho người con. Ảnh: Qian, Lei, Wikimedia Commons, Public domain.

或曰:地理者,人子之事也。子之山法全書皆為地師謀,而不為人子謀,無乃失本乎?余曰:余全為人子謀也。人子自能學道者,可從此以入道矣;人子不能學道,則地師之精妙,即人子之大利也。無奈地師不能精妙,且善局騙耳。……夫天下盡皆人子,則無一人無厝葬之事……為地師則有利,于是漸變為射利之途焉。自為射利之途,而變偽百出,黎丘貌似,真道大喪,而孝子仁人反受其害矣。世人雖知其弊,而勢又不得不延師。勢必延師,則地之得不得在師,是得師更急于得地也。然不能識師,焉能得師?

Dịch: Có người hỏi: địa lý là việc của người làm con. Bộ Sơn Pháp Toàn Thư của ông đều mưu cho thầy địa lý mà không mưu cho người con, chẳng phải là mất gốc sao? Tôi đáp: tôi hoàn toàn mưu cho người con. Người con tự học được đạo thì theo sách này mà vào đạo; người con không học được thì cái tinh diệu của thầy địa lý chính là cái lợi lớn của người con. Ngặt nỗi thầy địa lý lại không tinh diệu, mà còn khéo bày cuộc lừa. … Thiên hạ ai cũng là con của cha mẹ, không ai không có việc an táng. … Làm thầy địa lý thì có lợi, thế là dần thành con đường săn lợi. Đã thành con đường săn lợi thì trăm thứ giả trá nảy ra, như con quỷ ở gò Lê Khâu giả dạng người thân, đạo thật mất hết, mà con hiếu người nhân lại chịu hại. Người đời tuy biết cái tệ ấy, nhưng thế không thể không mời thầy. Đã phải mời thầy thì được đất hay không là ở thầy, cho nên tìm được thầy còn gấp hơn tìm được đất. Nhưng không biết nhận ra thầy thì làm sao được thầy?

Giảng: Điển "gò Lê Khâu" (黎丘) lấy từ sách Lã Thị Xuân Thu: ở gò Lê Khâu có con quỷ hay giả dạng con cháu người ta, khiến một ông lão say rượu về sau giết nhầm chính con mình vì tưởng là quỷ. Diệp Cửu Thăng dùng điển ấy để nói cái hại của thầy giả: nó giống thầy thật đến mức người ngay không phân biệt nổi, và cái giá phải trả là xương cốt cha mẹ. Câu then chốt của cả bài là "được thầy gấp hơn được đất". Ông còn đoán trước người ta sẽ trách ông làm khó những kẻ kiếm ăn bằng nghề này, và trả lời thẳng: người con thì nhiều, thầy thật thì ít; kẻ săn lợi không phải thầy địa lý mà là bọn gian trá; việc táng cha mẹ là việc lớn, cái lợi của kẻ săn lợi là việc nhỏ.

Ba điều về nhân phẩm: dâng đất, kiềm ký, Hợi Cấn – 人品三則

Ông chia người làm bốn hạng: có nhân phẩm mà không học vấn, không nhân phẩm cũng không học vấn, có học vấn mà không nhân phẩm, có cả hai. Thầy lấy học vấn làm trọng, nhưng "đạo phải có đồ để chở", nên người có học thật phần nhiều cũng có nhân phẩm. Ba dấu hiệu đầu tiên vì vậy nhắm vào nhân phẩm.

Sơ đồ mười ba dấu hiệu nhận ra thầy địa lý không đáng mời trong Địa Lý Đại Thành: ba về nhân phẩm, bảy về học vấn, ba ác trạng
Ba điều tâm bất thiện về nhân phẩm, bảy điều văn sức thiển lậu về học vấn và ba thuật lung lạc mà Diệp Cửu Thăng liệt kê để người con chọn thầy. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

地師之最無人品者,莫如畫圖而沿門獻地。夫彼求地,則彼自能延師;而地師者既非其子孫眷屬也……沿門奔走,是無人品也。昔熊道軒人言其傲,軒曰:吾何傲哉,不過不沿門獻地耳。……鉗記者,昔明師所見之地,而時勢不能做……故留鉗記以待後人。非必美地盡有鉗記,亦非必鉗記俱係大地。……若其辭句不曰代代做三公,則曰代代掛朱衣者,此叫街乞聲,皆庸惡偽造也。……亥艮者,係天星氣貴之龍,然必其地融結得大,而後亥艮始驗也。若砂頭小結,亥艮何益?……戌乾壬子,盡扯作亥;子癸寅甲,則牽為艮耳。……已上三者,俱心存不臧,為無人品。

Dịch: Thầy địa lý không có nhân phẩm nhất, không ai bằng kẻ vẽ bản đồ rồi đi từng nhà dâng đất. Người ta cần đất thì tự khắc mời thầy; còn thầy địa lý đâu phải con cháu họ hàng nhà người ta … Chạy rông từng cửa là không có nhân phẩm. Xưa có người chê Hùng Đạo Hiên kiêu ngạo, Đạo Hiên đáp: tôi kiêu chỗ nào, chẳng qua không đi từng nhà dâng đất mà thôi. … Kiềm ký là ngôi đất minh sư đời trước đã thấy mà thời thế không làm được … nên để lại lời ghi chờ người sau. Không phải đất đẹp nào cũng có kiềm ký, cũng không phải kiềm ký nào cũng là đại địa. … Nếu lời lẽ không nói "đời đời làm tam công" thì nói "đời đời mặc áo đỏ", ấy là tiếng ăn mày rao đầu phố, đều là đồ ngụy tạo tầm thường. … Hợi Cấn là long quý theo khí thiên tinh, nhưng phải là đất kết lớn rồi Hợi Cấn mới ứng. Nếu chỉ là đầu sa kết nhỏ thì Hợi Cấn có ích gì? … Tuất, Càn, Nhâm, Tý đều kéo thành Hợi; Tý, Quý, Dần, Giáp thì lôi thành Cấn. … Ba điều trên đều là lòng dạ không lành, là không có nhân phẩm.

Giảng: Điều thứ nhất nghe có vẻ khắt khe, nhưng lý lẽ rất rõ: kẻ mang đất đến tận cửa là kẻ cần bán hơn là người cần giúp, nên lời khen đất của họ không còn khách quan. Điều thứ hai nhắm vào thói mượn danh cổ nhân. Ông thừa nhận kiềm ký thật có, và kể vài ngôi đất phát lớn nhờ kiềm ký như đất họ Chu (Chu Hy), đất Từ Trung Sơn Vương do lời ghi của Quách Phác, cùng một ngôi đất có kiềm ký của Ngô và Liêu; ngoài ra thì "lèo tèo". Còn đất phát phúc thì nhiều không đếm xuể, đâu phải đều có kiềm ký. Kiềm ký thật của Ngô Cảnh Loan, Lại Bố Y là ca hành hay luật thi, văn chương rực rỡ, đọc là phân biệt được; kiềm ký giả thì chỉ toàn "đời đời làm quan". Điều thứ ba nói về người đọc nhiều Thôi Quan Thiên của Lại Văn Tuấn, ngồi trong nhà bàn lý khí giỏi mà lên núi không biết phân loan đầu. Thầy giả biết thế, cứ nói long Hợi Cấn cho họ mừng, rồi kéo các sơn lân cận vào cho đủ. Diệp Cửu Thăng nhắc lại một ý đã nói ở bài tinh thần: thiên tinh khí quý chỉ ứng khi đất thật kết lớn.

Hát hình và lên núi liền dùng bàn – 喝形 上山便用盤

Từ đây là bảy dấu hiệu về học vấn. Hai điều đầu chỉ ra hai lối tắt quen thuộc: chỉ gọi tên hình vật, và chỉ lấy la bàn ra đo.

Thầy phong thuỷ đứng trước nhà đo hướng bằng la kinh
Thầy phong thuỷ đo hướng bằng la kinh: theo Diệp Cửu Thăng, la bàn là việc sau cùng, chỉ đặt khi đã đứng đúng trong huyệt thật. Ảnh: Charlotte Frejya-Richwoods, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

楊廖二公喝形,原因妙理難通庸眾,故借形以曉俗。然山頭亦有真成形者,故玉髓論之。但無形者多,有形者寡,美地原不必成形也。而今之好論形者,則由星辰不辨,枝幹不分,生氣不識,穴法不請,天星理氣又不理會,于是無一可開口,而道又不可不行,故只得論形也。獅子形毬上穴,長蛇形王字穴,鄙俚可厭。……針盤者,點穴既定,于是向穴中格其係某龍入首、某水上堂,當立某向,所謂卦向穴中作也。若其上山不問有穴無穴、是龍非龍,便取出羅盤格者,則其人既不知巒頭,又不識用理氣者也。二者無一,何為明師?

Dịch: Dương, Liêu hai ông hát hình vốn vì diệu lý khó thông với người thường, nên mượn hình để người đời dễ hiểu. Nhưng đầu núi cũng có chỗ thật thành hình, cho nên Ngọc Tuỷ Kinh có bàn. Có điều không thành hình thì nhiều, thành hình thì ít, đất đẹp vốn không cần thành hình. Còn kẻ ngày nay ưa bàn hình là vì tinh thần không phân được, cành cán không biện được, sinh khí không nhận được, huyệt pháp không hiểu, thiên tinh lý khí cũng không để ý, thế là không có gì để mở miệng, mà nghề thì không thể không hành, nên đành bàn hình. Hình sư tử thì huyệt trên quả cầu, hình rắn dài thì huyệt chữ Vương, quê kệch đáng ghét. … La bàn là để khi điểm huyệt đã định, đứng trong huyệt mà đo xem long nào nhập thủ, nước nào lên đường, nên lập hướng nào, tức là "quái hướng làm trong huyệt". Nếu lên núi không hỏi có huyệt hay không, là long hay không phải long, đã lấy la bàn ra đo, thì người ấy vừa không biết loan đầu, vừa không biết dùng lý khí. Hai thứ không có thứ nào, sao là minh sư được?

Giảng: Diệp Cửu Thăng không bác bỏ hình tượng. Ông nói rõ Dương Quân Tùng, Liêu Vũ dùng hình để dạy người thường, và có những đầu núi thật thành hình, như bộ Ngọc Tuỷ Kinh mà kệ sách có giới thiệu. Cái ông chê là lấy hình thay cho học: không phân được tinh thể, không biện được chi cán, thì đặt tên con vật cho ngọn núi để có chuyện mà nói. Dấu hiệu thứ hai thì rất dễ nhận ngoài thực địa: la bàn là việc sau cùng, khi đã đứng đúng trong huyệt. Người vừa đến chân núi đã đặt bàn đo hướng là đang làm ngược thứ tự "loan đầu trước, lý khí sau" mà bài Phủ sát đề cương phú vừa nói ở bài trước.

Chỉ giảng thổ sắc, chỉ giảng nghịch thuỷ sa – 講土色 講逆水砂

Hai điều tiếp theo là hai đề tài dễ nói, dễ làm người nghe tin, nhưng nếu chỉ nói có vậy thì lộ ra người nói không có học vấn.

Sơ đồ so sánh sa thu khí (thượng sa) và sa thu thuỷ (nghịch thuỷ sa) trước huyệt theo Địa Lý Đại Thành
Sa thu khí đi xuôi theo nước mà mặt quay ngược về long huyệt, có nó thì huyệt mới kết; sa thu thuỷ ở hạ thủ chỉ giữ nước. Đất có hay không là ở thượng sa, không ở hạ sa. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

龍穴既真,土色又好,固為全美。然有龍穴真而土色不美者,有土色美而地不融結者。廖公曰:嘗見地吉而土色不美者,葬之發福;土色好而地不結者,葬之凶。則土色關係甚輕也。……上砂者,收氣之砂;逆砂者,收水之砂。無收氣之砂,決不融結,故地之有無在上砂,而不在下砂也。學問精妙者,必知上砂;若淺陋者,必不知上砂,但言逆砂矣。其開口必曰:水不上堂休點穴,下砂不轉莫尋龍。抑知即此二句,他便解錯了。吳公曰有收氣之下砂,有收水之下砂。……此下砂指收氣之下砂言,本不言逆水下砂也。

Dịch: Long huyệt đã thật, màu đất lại tốt, dĩ nhiên là trọn đẹp. Nhưng có chỗ long huyệt thật mà màu đất không đẹp, có chỗ màu đất đẹp mà đất không kết. Liêu công nói: từng thấy đất tốt mà màu đất không đẹp, táng vào phát phúc; màu đất đẹp mà đất không kết, táng vào thì hung. Vậy màu đất quan hệ rất nhẹ. … Thượng sa là sa thu khí; nghịch sa là sa thu thuỷ. Không có sa thu khí thì quyết không kết, cho nên đất có hay không là ở thượng sa, không ở hạ sa. Người học vấn tinh diệu ắt biết thượng sa; kẻ nông cạn ắt không biết thượng sa, chỉ nói nghịch sa. Mở miệng ắt nói: "nước không lên đường thì đừng điểm huyệt, hạ sa không quay thì chớ tìm long". Đâu biết chính hai câu ấy họ đã hiểu sai. Ngô công nói có hạ sa thu khí, có hạ sa thu thuỷ. … Chữ hạ sa ở đây chỉ hạ sa thu khí, vốn không nói hạ sa nghịch thuỷ.

Giảng: Về màu đất, bài này chỉ nhắc lại kết luận đã giảng kỹ ở bài thổ sắc: hình thế là chủ, màu đất là phụ. Đoạn về nghịch thuỷ sa đáng đọc chậm hơn. Diệp Cửu Thăng dẫn Ngô Cảnh Loan để gỡ một chỗ hiểu sai rất phổ biến. "Hạ sa" trong câu "hạ sa không quay thì chớ tìm long" là sa thu khí: nó đi xuôi theo nước nhưng mặt quay ngược về long huyệt, tức cái mà người đời gọi là thượng sa. Có sa ấy che tới thì nước mới bị kẹp lại mà lên đường, nên hai vế "nước lên đường" và "hạ sa quay" vốn là một khí. Kẻ học nông tách thành hai việc, đọc vế đầu thành nước đặc triều, vế sau thành sa thu thuỷ, nên đi tìm đất chỉ nhìn sa chặn nước mà bỏ qua sa quyết định huyệt kết. Đây là chỗ nối thẳng với bài sa pháp.

Thạch trung thổ huyệt và hai chữ "bí quyết" – 石中土穴 秘訣

Hai điều này cùng một gốc: không có gì để nói, nên nói thứ người nghe không kiểm chứng được.

Khe đá lớn có đất và cây mọc bên trong
Đất trong khe đá lớn (Arribes, Tây Ban Nha): túi đất như thế chưa phải thạch trung thổ huyệt; phải có khí kết, sau lưng không bị chém đứt như vách. Ảnh: LBM1948, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

石中土穴,廖公論之甚詳,而今之土穴,皆錯指大石縫中無氣之土,非結成之土穴也。此等穴若穴後斬斷如墻壁者,大凶。石中土穴,庸俗最喜,故地師口口稱道天成。抑知天地結穴,乃其靈氣所凝,原不為葬骨而設;而葬法乃盜竊天地靈氣之法也。焉有生成如壙之石穴哉!……有種地師並不開口講論巒頭理氣,有人扣之,則曰我有秘訣在。夫曰秘訣,是不可輕與人言之物也。……然天下之道,除妖術之外,無一事有秘訣者。作聖作賢、成仙成佛,皆無有秘訣者,何獨地理有秘訣乎?……吾見巍科高甲、富商大賈,其子弟未必如父兄,彼非不訓誨也,蓋神明在人,無訣可傳故也。……多讀精思者尚不能,而一訣何容如此哉?

Dịch: Thạch trung thổ huyệt (huyệt đất giữa đá), Liêu công đã bàn rất kỹ; nhưng cái gọi là thổ huyệt ngày nay đều chỉ nhầm thứ đất không có khí trong khe đá lớn, không phải thổ huyệt kết thành. Loại huyệt ấy nếu sau lưng bị chém đứt như vách tường thì đại hung. Thạch trung thổ huyệt là thứ người tầm thường ưa nhất, nên thầy địa lý luôn miệng khen là "trời làm sẵn". Đâu biết trời đất kết huyệt là do linh khí đọng lại, vốn không phải đặt ra để chôn xương; còn phép táng là phép "trộm" linh khí trời đất. Làm gì có huyệt đá sinh sẵn như cái huyệt mộ! … Có loại thầy địa lý không hề mở miệng bàn loan đầu lý khí, ai hỏi thì nói: tôi có bí quyết. Đã gọi là bí quyết thì là thứ không thể dễ dàng nói với người. … Nhưng đạo trong thiên hạ, trừ yêu thuật ra, không việc gì có bí quyết. Làm thánh làm hiền, thành tiên thành Phật đều không có bí quyết, sao riêng địa lý có bí quyết? … Tôi thấy người đỗ đạt cao, nhà buôn lớn, con em chưa chắc đã bằng cha anh, không phải họ không dạy bảo, mà vì cái thần minh ở trong người, không có quyết nào truyền được. … Người đọc nhiều nghĩ kỹ còn chưa làm được, một câu quyết sao làm nổi?

Giảng: Đoạn thạch trung thổ huyệt nên đọc cùng mục thạch huyệt ở bài 9: Diệp Cửu Thăng không sợ đá, ông còn khen thạch huyệt thanh quý. Cái ông bác là thói nhận bừa túi đất trong khe đá làm huyệt "trời sinh", bất kể khe ấy có khí hay không, sau lưng có bị chém đứt hay không. Câu "phép táng là phép trộm linh khí trời đất" rất đáng nhớ: huyệt là chỗ khí đọng, người phải biết tìm và khai đúng, không có cái hố nào trời đào sẵn cho người chết.

Đoạn bí quyết thì gần như một bài nghị luận ngắn, châm biếm sâu cay: chỉ cần hai chữ "bí quyết" là khỏi phải đọc sách, khỏi phải trả lời ai, lại còn hơn người đọc hết sách mới đối đáp được. Lập luận của ông dựa trên một nhận xét về giáo dục: cha anh giỏi mà con em không bằng, không phải vì giấu nghề, mà vì cái hiểu nằm trong người, không gói thành câu được. Phong Thuỷ Liên Hoa vẫn nói "lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp"; thủ pháp cần dạy trực tiếp chính vì nó là con mắt và tay nghề, không phải một câu thần chú để giữ kín.

Đọc thuộc lòng bừa – 亂念書

Điều cuối trong bảy điều học vấn nhắm vào kiểu người khoe trí nhớ.

Thư pháp bài Tỳ Bà Hành của Lưu Nhiên năm 1586
Thư pháp Tỳ Bà Hành (琵琶行) do Lưu Nhiên chép năm 1586 đời Minh: người xưa chép sách để hiểu và nghiền ngẫm, không phải để đọc thuộc khoe người. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

明道在讀書。讀書者好學深思,以求其得也。若讀而不解,即多讀何益?而世有一種好念書者,主家非蒙師,彼又不來課背先生之書,只管背誦何為也?其意以為人前顯吾書熟,熟則熟矣,卻決解不來,不則杜撰之亂話。……而所背之書,非催官、玉尺,則雪心賦、入式歌,此又其必然者。故知亂念書者非明師。已上七者,文飾淺陋,犯者決無學問。

Dịch: Sáng đạo là ở đọc sách. Người đọc sách ham học nghĩ sâu để cầu chỗ đắc. Nếu đọc mà không hiểu thì đọc nhiều có ích gì? Đời có một loại thầy ưa đọc thuộc: chủ nhà đâu phải thầy đồ dạy vỡ lòng, họ cũng không đến để trả bài cho thầy, cứ đọc thuộc lòng làm gì? Ý là muốn khoe trước người rằng ta thuộc sách; thuộc thì thuộc thật, nhưng giải nghĩa thì quyết không ra, không thì bịa ra lời nói bậy. … Sách họ đọc thuộc, không phải Thôi Quan, Ngọc Xích thì là Tuyết Tâm Phú, Nhập Thức Ca, điều ấy lại là tất nhiên. Cho nên biết kẻ đọc thuộc bừa không phải minh sư. Bảy điều trên là che đậy sự nông cạn bằng lời văn; kẻ phạm vào quyết không có học vấn.

Giảng: Bốn tên sách ông kể là những sách vần, dễ thuộc, phổ biến nhất trong giới thầy địa lý thời ấy: Thôi Quan Thiên, Ngọc Xích Kinh, Tuyết Tâm Phú, Nhập Thức Ca. Ông không chê sách, ông chê cách dùng sách: đọc để khoe chứ không để hiểu. Cách thử ông gợi ý rất thực tế: cứ hỏi nghĩa một câu vừa đọc. Ông kể đã hỏi nhiều người, "ai cũng như vậy", đọc ra được mà giải không ra.

Ba thuật lung lạc: trầm mặc, cao ngạo, khiêm tốn giả – 做惡狀

Ngoài mười điều trên, ông thêm ba "ác trạng", tức ba cách làm ra dáng để lung lạc người. Người con biết mười điều trước đã phân được nhân phẩm và học vấn, biết thêm ba thuật này thì "họ không còn cách nào lừa mình".

Tranh lụa đời Tống vẽ cảnh bề tôi can gián trước vua
Cự toạ đồ (卻坐圖), tranh khuyết danh đời Tống: cảnh bề tôi thẳng thắn can gián. Người có học thật dám nói thẳng, không làm ra trầm mặc, cao ngạo hay khiêm tốn giả. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

奸險之徒,做出多般惡狀以籠絡人,此亦相法之所宜知者。一種沉默者,會客之際,多不開口,人問之,則曰妙道難言……一味沉默,似有道而實無學問。一種高傲者,高視闊步,傍若無人……若有人窮問,或微笑不答,或高聲怒罵,不曰你那里曉得,則曰妙道豈輕與人言。此一種惡狀,其妙用在怒,以其聲音顏色拒人而掩其寡陋。一種謙遜者,主人意旨,惟命是從,見人論道,下風求教,做盡謙受益光景……此一種醜態,其妙用在喜,以其卑聲下氣入人而固其交與。蓋自知不識,而立意要騙人,故用此籠絡人法也。更有自以為高明而不知己之不識者,夫騙人者係光棍,不自知者係迂腐人。

Dịch: Bọn gian hiểm làm ra nhiều dáng xấu để lung lạc người, đó cũng là điều phép xem thầy nên biết. Một loại trầm mặc: lúc tiếp khách phần nhiều không mở miệng, ai hỏi thì nói "diệu đạo khó nói" … Cứ một mực im lặng, trông như có đạo mà thật ra không có học vấn. Một loại cao ngạo: nhìn cao bước rộng, coi như không có ai … Nếu có người hỏi đến cùng thì hoặc cười mỉm không đáp, hoặc to tiếng mắng, không nói "anh biết gì" thì nói "diệu đạo đâu dễ nói với người". Dáng xấu này dùng cơn giận làm diệu dụng, lấy giọng nói sắc mặt để đẩy người ra mà che chỗ kém cỏi. Một loại khiêm tốn: ý chủ nhà thế nào cũng vâng theo, thấy ai bàn đạo thì hạ mình xin dạy, làm đủ cảnh "khiêm thì được ích" … Dáng xấu này dùng niềm vui làm diệu dụng, lấy giọng hạ hơi thấp để lọt vào lòng người mà giữ chặt mối giao. Ấy là tự biết mình không biết mà quyết ý lừa người, nên dùng thuật lung lạc này. Lại có kẻ tự cho là cao minh mà không biết mình không biết; kẻ lừa người là quang côn, kẻ không tự biết là người hủ lậu.

Giảng: Ba ác trạng này có chung một điểm: chúng né câu hỏi. Kẻ trầm mặc không trả lời vì "khó nói", kẻ cao ngạo không trả lời vì "anh không hiểu", kẻ khiêm tốn giả không cần trả lời vì cái gì cũng chiều theo chủ nhà. Diệp Cửu Thăng nêu phép thử ngược lại: có việc thì có lý của việc, có lý thì cổ nhân có sách bàn lý ấy; được hỏi thì giảng, giảng thì không hại gì. Chính vì người ta không hiểu mới phải đi hỏi, thầy mà không nói thì người hỏi hiểu bằng cách nào? Ông còn phân biệt hai hạng người: kẻ cố ý lừa và kẻ thật lòng tưởng mình giỏi. Hạng sau không gian nhưng hại không kém, vì họ tin chắc vào điều sai.

Trạch chủ: phòng phân và đòi ứng nhanh – 擇主說 談房分 責速效

Phần thứ hai đảo vai: chủ phải chọn thầy, thầy cũng phải chọn chủ, không thì không ở với nhau lâu được. Có hạng chủ không nên cùng bàn việc táng, có hạng không nên giao du. Hạng không nên bàn táng có bốn; hai hạng đầu là người chỉ bàn phòng phân và người đòi ứng nghiệm nhanh.

Sơ đồ vòng mười hai năm thái tuế điền thực các phương, giải thích vì sao phong thuỷ âm trạch ứng nghiệm chậm
Theo Diệp Cửu Thăng, đất ứng chậm: đại tượng phải đủ mười hai năm thái tuế đi giáp một vòng; có khi sáu năm đã ứng vì thái tuế điền đúng phương xung đối với năm táng. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

凡人子之葬親,當以葬事為重,盡人子之終事也;次則求子孫之福吉……蓋子孫福蔭固所當求,然乃後焉之事也。若有眾房之家,而其人開口不論葬親,但言房分,則忘本逐末,私心錮蔽極矣,可與之葬乎?況天下古今之人家,必無房分一樣均齊者……諺云五指有長短也。房分之說,古雖有之,其為害由于行道之奸術,每日某房與我錢,則令其房福利,于是此說甚行。兄弟疑忌,兄葬弟阻,弟葬兄阻,而親骸不能入土矣。……地理之說固著應驗,但地乃厚重之物,其為驗也遲,大象要十二年太歲一週,填實各方砂水吉凶始驗。或有六年而驗者,乃所葬之年適在來山來水一邊所要填之辰,而六年之歲適填其位,故驗也。不則焉能速效乎?故責望速者,不可與葬。

Dịch: Người con táng cha mẹ thì phải lấy việc táng làm trọng, là làm trọn việc cuối cùng của đạo làm con; sau đó mới cầu phúc lành cho con cháu … Phúc ấm con cháu dĩ nhiên nên cầu, nhưng là việc về sau. Nếu nhà nhiều phòng, người ấy mở miệng không bàn việc táng cha mẹ mà chỉ nói phòng phân, thì là quên gốc đuổi ngọn, lòng riêng che lấp đến cùng cực, có thể cùng họ táng được sao? Huống chi xưa nay trong thiên hạ không có nhà nào các phòng đều nhau như một … Tục ngữ nói năm ngón tay có ngắn dài. Thuyết phòng phân xưa tuy có, nhưng cái hại của nó là từ gian thuật của kẻ hành nghề: hôm nay phòng nào đưa tiền cho ta thì ta làm cho phòng ấy được lợi, thế là thuyết ấy thịnh hành. Anh em nghi kỵ nhau, anh táng thì em ngăn, em táng thì anh ngăn, xương cốt cha mẹ không vào được đất. … Thuyết địa lý quả có ứng nghiệm, nhưng đất là vật dày nặng nên ứng chậm: đại tượng phải đủ mười hai năm thái tuế đi giáp một vòng, điền thực cát hung của sa thuỷ các phương thì mới ứng. Có khi sáu năm đã ứng, là vì năm táng vừa ở một bên lai sơn lai thuỷ là chỗ cần điền, đến năm thứ sáu thái tuế vừa điền đúng vị ấy nên ứng. Không thế thì sao có chuyện ứng nhanh? Cho nên người đòi ứng nhanh không nên cùng táng.

Giảng: "Phòng phân" là thuyết chia phần phúc hoạ cho từng phòng (từng nhánh con) trong nhà theo các phương sa thuỷ. Diệp Cửu Thăng không phủ nhận thuyết ấy có từ xưa, nhưng chỉ ra hai điều: không nhà nào các phòng đều nhau được, và cái hại lớn nhất là thầy gian dùng nó để thu tiền từng phòng, đến mức anh em ngăn nhau, cha mẹ nằm chờ không được chôn. Đó là lý do một gia đình mở miệng chỉ hỏi phòng nào phát là gia đình thầy nên tránh.

Các gia đình tảo mộ trong nghĩa trang người Hoa dịp Thanh Minh
Các gia đình người Hoa tảo mộ dịp Thanh Minh (nghĩa trang Chonghe Dong): việc táng và giữ mộ là việc chung của cả nhà, không nên để thuyết phòng phân chia rẽ anh em. Ảnh: Rangan Datta Wiki, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đoạn "đòi ứng nhanh" chứa một chỉ dẫn kỹ thuật quý: đất ứng chậm, đại tượng phải đủ một vòng mười hai năm thái tuế đi qua các phương; trường hợp sáu năm đã ứng là khi thái tuế đến đúng phương xung đối với năm táng. Ý này giúp người học bình tĩnh trước lời hứa "táng xong năm sau phát", và cũng giúp người xem mộ cũ đối chiếu sự việc trong nhà theo chu kỳ dài thay vì từng năm lẻ.

Ưa cục giả, không có chủ ý, và bốn hạng không nên giao – 好假局 無主意

Hai hạng chủ còn lại và bốn hạng người không nên kết giao khép bài Trạch chủ.

Sơ đồ chọn gia chủ trong Địa Lý Đại Thành: bốn hạng không nên cùng bàn việc táng và bốn hạng không nên giao du
Thầy cũng phải chọn chủ: người chỉ bàn phòng phân, đòi ứng nhanh, ưa cục giả, không có chủ ý thì không nên cùng bàn táng; người gian hiểm, ngu ngoan, kiêu ngạo, hung ác thì không nên giao. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

好假局:古云誤葬尋因求正面,神仙俱是下偏頗。蓋好穴多無好局也。有等自以為知地,而實不知,所喜者係好看之假局,使順之而扦,則為師者喪良心;逆之,又賓主不合,則何必廢許多唇舌也。此不必與議葬。無主意:葬係重滯之事,移動俱屬繁難。無主意之人,今日一人說好便認為好,明日一人說不好便以為不好,忽喜忽怒,無常。夫他事易于移改,此事移改不易……故不可與下葬。若夫不可與相交之人,則好險愚頑、驕傲兇惡,亦有四也。此四者,天地之所厭惡,必無得地之理,況與往來,有損無益,故不必交與也。

Dịch: Ưa cục giả: cổ nhân nói "táng nhầm tìm nguyên do là vì cầu chính diện, thần tiên đều táng chỗ lệch". Bởi huyệt tốt phần nhiều không có cục đẹp. Có người tự cho là biết đất mà thật ra không biết, thứ họ thích là cục giả đẹp mắt; chiều theo mà táng thì thầy mất lương tâm, trái ý thì chủ khách không hợp, việc gì phải tốn bao nhiêu lời. Hạng này không cần cùng bàn táng. Không có chủ ý: việc táng là việc nặng nề, di dời đều phiền khó. Người không có chủ ý, hôm nay một người nói tốt liền cho là tốt, mai một người nói không tốt liền cho là không tốt, chợt mừng chợt giận, không thường. Việc khác dễ sửa đổi, việc này sửa đổi không dễ … nên không thể cùng hạ táng. Còn hạng người không nên kết giao thì là gian hiểm, ngu ngoan, kiêu ngạo, hung ác, cũng có bốn. Bốn hạng này trời đất ghét, tất không có lý được đất, huống chi qua lại với họ có hại không ích, nên không cần giao du.

Giảng: Câu "thần tiên đều táng chỗ lệch" là lời của người đã đi nhiều núi: huyệt thật thường không nằm ở chỗ trông cân đối đẹp đẽ nhất, mà ở chỗ khí thật dừng, có khi lệch, có khi khuất. Gia chủ chỉ ưa cục đẹp mắt sẽ đẩy thầy vào thế khó: chiều thì sai lương tâm, không chiều thì mất lòng. Hạng "không chủ ý" thì nguy ở chỗ việc táng không làm lại được; nghe mỗi người một câu rồi đổi ý, thì đất tốt mấy cũng không giữ được. Câu cuối "bốn hạng này trời đất ghét, tất không có lý được đất" là quan niệm đạo đức chung của địa lý cổ: đất lành dành cho người có đức. Diệp Cửu Thăng không nói điều ấy như lời doạ, mà như lời khuyên thầy giữ mình.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Lối vào ngôi mộ tổ họ Thái trên sườn đồi ở Hồng Kông
Mộ tổ họ Thái (dựng năm 1927) trên sườn đồi ở Hồng Kông: một ngôi mộ tổ lâu đời là kết quả của cả thầy giỏi lẫn gia chủ có chủ ý. Ảnh: Punkinpun, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai bài này như một bản quy tắc nghề nghiệp viết từ thế kỷ XVII, và thấy ba điều còn nguyên giá trị.

Thứ nhất, cách thử thầy của Diệp Cửu Thăng rất cụ thể và kiểm chứng được. Không cần là người trong nghề, người con vẫn hỏi được: thầy xem long huyệt trước hay đo la bàn trước? Thầy có giải nghĩa được câu vừa đọc không? Thầy có nói được vì sao huyệt kết ở đây, sa nào thu khí, hay chỉ nói màu đất và đặt tên hình con vật? Thầy có từ chối giảng vì "bí quyết" không? Mười ba dấu hiệu là mười ba câu hỏi mở.

Thứ hai, thứ tự học mà bài này ngầm khẳng định: loan đầu là nền, lý khí dùng sau khi đã đứng trong huyệt thật. Thiên tinh quý (Hợi Cấn) chỉ ứng khi đất kết lớn; la bàn chỉ có nghĩa khi huyệt đã điểm đúng. Đây cũng là thứ tự Liên Hoa giữ khi dạy và khi khảo sát.

Thứ ba, quan hệ thầy chủ là quan hệ hai chiều. Bài Trạch chủ cho thấy người thầy có trách nhiệm từ chối: từ chối chia phúc cho từng phòng để lấy tiền, từ chối hứa ứng nghiệm nhanh, từ chối táng vào cục giả cho vừa ý chủ. Gia chủ đọc bài này cũng hiểu vì sao một người thầy nghiêm túc sẽ hỏi về hoàn cảnh gia đình, thống nhất trong nhà trước khi bàn đến đất.

Trong dương trạch, tinh thần ấy dùng được nguyên vẹn: nghi ngờ người chỉ nói hướng nhà mà không xem thế đất quanh nhà, người hứa đổi vận trong vài tháng, người không chịu giải thích lý do cho từng đề xuất.

Tóm lại – 總結: Biện biệt địa sư pháp nêu mười ba dấu hiệu nhận ra thầy địa lý không đáng mời. Ba điều về nhân phẩm: đi từng nhà dâng đất, khoe kiềm ký giả, miệng luôn nói Hợi Cấn. Bảy điều về học vấn: chỉ hát hình, lên núi liền dùng la bàn, chỉ nói thổ sắc, chỉ nói nghịch thuỷ sa mà không biết thượng sa thu khí, khen thạch trung thổ huyệt trời sinh, xưng có bí quyết, đọc thuộc mà không giải được. Thêm ba thuật lung lạc: trầm mặc, cao ngạo, khiêm tốn giả. Trạch chủ thuyết dạy thầy không cùng bàn táng với người chỉ nói phòng phân, đòi ứng nhanh (đất ứng chậm, đủ mười hai năm thái tuế mới thành đại tượng), ưa cục giả, không có chủ ý; không giao du với người gian hiểm, ngu ngoan, kiêu ngạo, hung ác. Gốc của cả hai bài là câu "được thầy gấp hơn được đất".

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (9) – Thuỷ pháp, minh đường, vọng khí, thường thuỷ, biện thổ sắc 水法 明堂.

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (11) – Hắc Nang Kinh và An thiên ước củ 黑囊經 安阡約矩 (sắp đăng).

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một, Sơn Pháp Toàn Thư quyển đầu thượng: bài Biện biệt địa sư pháp (các mục hoạ đồ hiến địa, xưng đắc kiềm ký, khẩu khẩu Hợi Cấn, hát hình, thượng sơn tiện dụng bàn, giảng thổ sắc, giảng nghịch thuỷ sa, thạch trung thổ huyệt, bí quyết, loạn niệm thư, tố ác trạng) và bài Trạch chủ thuyết. Đoạn văn Hán trích có lược bớt, chỗ lược đánh dấu bằng dấu ba chấm. Sách thuộc công cộng; chữ dị thể đổi về chính thể. Hình vẽ là sơ đồ vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết mười ba dấu hiệu để tránh thầy giả là phần Thư; tự mình phân được thượng sa thu khí với sa thu thuỷ, biết lúc nào mới đặt la bàn, giải được nghĩa từng câu kinh là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Làm sao nhận ra thầy địa lý không đáng mời? – 辨別地師

Theo Địa Lý Đại Thành có mười ba dấu hiệu: đi từng nhà dâng đất, khoe kiềm ký, luôn nói Hợi Cấn; chỉ hát hình, lên núi liền dùng la bàn, chỉ nói màu đất, chỉ nói nghịch thuỷ sa, khen thạch trung thổ huyệt, xưng bí quyết, đọc thuộc không giải được; và ba thuật làm ra trầm mặc, cao ngạo, khiêm tốn giả.

Kiềm ký là gì, có nên tin không? – 鉗記

Kiềm ký là lời ghi của minh sư đời trước về ngôi đất mình thấy mà chưa làm được. Kiềm ký thật có nhưng rất ít, thường là thơ văn hay; lời ghi chỉ hứa "đời đời làm quan" là đồ ngụy tạo.

Vì sao lên núi dùng la bàn ngay là dấu hiệu xấu? – 上山便用盤

Vì la bàn dùng để lập hướng sau khi đã điểm được huyệt. Chưa xem có long có huyệt hay không đã đo hướng là không biết loan đầu, cũng không biết dùng lý khí.

Phong thuỷ mộ phần bao lâu thì ứng nghiệm? – 太歲一週

Diệp Cửu Thăng nói đất ứng chậm: đại tượng phải đủ mười hai năm thái tuế đi giáp một vòng; có khi sáu năm đã ứng khi thái tuế đến đúng phương xung đối với năm táng. Người đòi ứng nhanh là hạng thầy không nên cùng bàn táng.

Thuyết phòng phân là gì? – 房分

Là thuyết chia phúc hoạ cho từng nhánh con trong nhà theo phương sa thuỷ. Sách cho rằng không nhà nào các phòng đều nhau, và thầy gian hay dùng thuyết này để thu tiền từng phòng, khiến anh em ngăn nhau táng.

Có bí quyết phong thuỷ không? – 秘訣

Diệp Cửu Thăng cho rằng trừ yêu thuật, không đạo nào có bí quyết; cái hiểu nằm trong người, phải đọc nhiều nghĩ kỹ và học trực tiếp, không gói vào một câu quyết được.

Từ khoá: địa lý đại thành · 地理大成 · biện biệt địa sư · chọn thầy phong thuỷ · thầy địa lý · kiềm ký · hát hình · bí quyết phong thuỷ · phòng phân · trạch chủ · thái tuế · thượng sa

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…