Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷之一 · 龍法星辰部 · 撼龍經註 (統論 · 貪狼 · 巨門)
Tác giả: Dương Quân Tùng 楊筠松 (kinh) · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) chú · Hoàng Tấn 黃瑨 (Hải Xương) tham
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập một.
Từ bài này, Địa Lý Đại Thành bước vào quyển một Sơn Pháp Toàn Thư: Hám Long Kinh của Dương Quân Tùng, kèm lời chú của Diệp Cửu Thăng. Nguyên văn và bản dịch đầy đủ của Hám Long Kinh đã có riêng trên Kho Sách Quý, nên ở đây em chỉ trích vài câu kinh làm mốc và dịch trọn phần lời chú của Diệp Cửu Thăng. Chỗ đáng đọc nhất là cách ông giải thích kinh bằng kinh nghiệm thực địa, đôi khi sửa cả cách hiểu của người đời. Bài này gồm lời mở đầu về ba loại sách địa lý, tổng luận, bình địa long, viên cục, sao Tham Lang và sao Cự Môn.
Trả lời nhanh: Diệp Cửu Thăng chia sách địa lý làm ba loại: sách của địa tiên (từ thực địa, khó đọc mà dùng được), sách của văn nho (từ suy tưởng, dễ đọc mà vào núi không dùng được) và sách của tục vu (nông cạn, toàn hoạ phúc). Ông cho Hám Long Kinh là loại thứ nhất. Trong lời chú, ông đổi Tu Di thành Côn Lôn làm tổ mạch, dạy ở đất bằng thì tìm thế nước, giải mười hai dạng Tham Lang (năm cát, bảy hung), dạy Tham Lang phải có Liêm Trinh làm tổ mới đại quý, phân thượng lĩnh xà (quý) với hạ lĩnh xà (giàu), và cho biết Cự Môn đi thẳng nhưng lạc mạch ngang lưng, biến ra Vũ Khúc mới kết.
Thầy Vũ Giới giảng: "Kinh là lời thầy tổ nói gọn. Chú là học trò giỏi đi núi về rồi giảng lại cho dễ hiểu. Đọc Hám Long Kinh mà có lời chú của Diệp Cửu Thăng bên cạnh, giống như có người đã leo trước con dốc chỉ cho mình chỗ đặt chân."
Ba loại sách địa lý – 地理書有三種
Trước khi chú kinh, Diệp Cửu Thăng viết một đoạn ngắn đặt ở đầu Hám Long Kinh, như lời dặn cho người muốn đọc sách địa lý.

一部地理書在案頭,人觀之以為皆地理書也,不知內中之書有三種:一種是地仙做者,一種是文儒做者,一種是俗巫做者。俗巫之書,鄙俚淺陋,內多禍福之句,此人一見而知其庸下者也。地仙之書,從閱歷得,目有實見,心有實悟,了明山川之真情性、結作之真關竅,其語句皆從真知確見中流出……讀之難得其味,極能令人生厭……文儒之書,從想當然得……其理條直,其言明暢,句句合讀者之心……但用此入山尋龍步龍點穴,則山川却不如彼議論,毫不相像,一無可用也。
Dịch: Một bộ sách địa lý trên án, người ta xem đều cho là sách địa lý cả, không biết trong đó có ba loại: một loại do địa tiên làm, một loại do văn nho làm, một loại do tục vu làm. Sách tục vu quê mùa nông cạn, nhiều câu hoạ phúc, ai thấy cũng biết là hạng thấp. Sách địa tiên có được từ trải nghiệm, mắt có thấy thật, lòng có ngộ thật, hiểu rõ chân tính tình của sơn xuyên, chân then chốt của kết tác; lời câu đều chảy ra từ hiểu biết thật và thấy tận mắt… đọc khó thấy vị, rất dễ làm người chán… Sách văn nho có được từ suy đoán "hẳn là như thế"… lý lẽ thẳng thớm, lời lẽ sáng sủa, câu nào cũng hợp lòng người đọc… nhưng đem nó vào núi tìm long, đi long, điểm huyệt thì núi sông lại chẳng như lời bàn ấy, không giống chút nào, không dùng được gì.
Giảng: Ông tả sách văn nho rất sắc: long tất phải cong như cung, huyệt tất phải bao bọc, đất tất phải năm màu, sa tất phải ôm vòng, thuỷ tất phải rút giữa, huyệt tất phải đoan trang. Ngồi ở nhà lớn mà bàn thì hay; vào núi thì vô dụng. Lời khuyên của ông: muốn thật sự vào núi tìm long điểm huyệt thì cất loại sách ấy lên gác, đi đọc loại sách "nhạt mà dễ chán", rồi mới có được con mắt thật. Đây là lý do ông đặt Hám Long Kinh, một sách của địa tiên, làm quyển đầu tiên sau phần nhập môn.
Tổng luận: Côn Lôn là tổ của long mạch – 統論
Hám Long Kinh mở đầu bằng câu "Tu Di Sơn là xương cốt của trời đất". Lời chú của Diệp Cửu Thăng sửa nhẹ mà quan trọng.

此言天下大龍脈也。須彌山從香水海起,其巔為忉利天,日月環其腰為出沒,其四方為四大部州,說出釋典。昧楊公此經下文是言地脈之祖,當是崑崙,非是須彌,或傳寫之誤,未可知也。天下輿地如傘,崑崙如傘頂,如一身之脊梁,四肢分行,南北東西為四世界……此龍左界為黃河,如人之大腸;右界為長江,如人膀胱。其中幹龍分枝劈脈,山氣水血兩相勾連,逢小水關鎖則為住結,大為帝都王州,其小者為郡縣市鎮并陰基也。地理家學大而扦都立郡,故不可不明天下之大勢。
Dịch: Đây nói đại long mạch của thiên hạ. Núi Tu Di nổi lên từ biển Hương Thuỷ, đỉnh là cõi trời Đao Lợi, mặt trời mặt trăng vòng quanh lưng núi mà mọc lặn, bốn phương là bốn đại bộ châu; thuyết ấy ra từ kinh Phật. Xét đoạn dưới của kinh này, Dương công nói tổ của địa mạch, lẽ ra là Côn Lôn chứ không phải Tu Di; hoặc là lỗi chép truyền, chưa biết được. Đất đai thiên hạ như cái lọng, Côn Lôn như đỉnh lọng, như xương sống một thân người, bốn chi chia ra, nam bắc đông tây là bốn thế giới… Long này ranh bên trái là Hoàng Hà như ruột già người, ranh bên phải là Trường Giang như bàng quang. Trong đó cán long chia nhánh tách mạch, khí núi và huyết nước móc nối nhau, gặp nước nhỏ quan toả thì dừng kết; lớn là đế đô vương châu, nhỏ là quận huyện, thị trấn và âm cơ. Nhà địa lý học điều lớn đến mức đặt đô lập quận, nên không thể không rõ đại thế thiên hạ.
Giảng: Hai điều đáng chú ý. Một là thái độ khảo chứng: ông không ngại nói rằng chữ "Tu Di" trong kinh có thể là chép sai, vì nội dung kinh đang nói tổ địa mạch thật trên mặt đất. Hai là phép so sánh thân người: núi là khí, nước là huyết, Hoàng Hà và Trường Giang là hai ranh lớn kẹp đại cán. Đó chính là phép "hai nước kẹp tận là cán" mà bài 4 đã học, đem áp dụng cho cả một lục địa.
Bình địa long: ở đất bằng tìm thế nước – 平地龍
Đoạn kinh "Chớ bảo núi cao mới có long, tới đất bằng lại mất dấu thật" được Diệp Cửu Thăng chú rất kỹ, vì đây là chỗ người học hay lạc nhất.

此言平地龍之行度結作也。平地之龍,其脈從高山落,在高山則認星峯,在平地則尋水勢。若有兩水夾來,衆枝回遶,則其中是龍也。平地結作,必仰掌如回窠,蹤曰平地,亦必隱隱微微起丘阜,當從丘阜中覓其細小之回窠,即穴情也。或有逆勢勾轉如旋螺者,則螺是穴,其微起之勾夾是案也。平地之龍多盤旋曲轉成地,其穴必盤在中央,成盤龍形……其穴外必四傍回護,山遠水遶,遠遶多者為大地,少者為小地。得其竅者,反比高山為易識,但要眼目明亮耳。
Dịch: Đây nói hành độ và kết tác của long đất bằng. Long đất bằng, mạch từ núi cao lạc xuống; ở núi cao thì nhận ngọn sao, ở đất bằng thì tìm thế nước. Nếu có hai dòng nước kẹp lại, các nhánh vòng quanh, thì ở giữa là long. Đất bằng kết tác tất ngửa bàn tay như ổ vòng; tuy gọi là đất bằng nhưng tất cũng ẩn ẩn hiện hiện nổi gò đống; phải từ trong gò ấy tìm cái ổ vòng nhỏ, đó là huyệt tình. Hoặc có thế nghịch quặt lại như ốc xoắn, thì ốc là huyệt, chỗ hơi nổi quặt kẹp là án. Long đất bằng phần nhiều cuộn vòng quanh co mà thành đất, huyệt tất cuộn ở giữa, thành hình bàn long… Ngoài huyệt tất bốn bên vòng hộ, núi xa nước quanh; quanh xa nhiều là đất lớn, ít là đất nhỏ. Người được then chốt thì lại thấy dễ nhận hơn núi cao, chỉ cần mắt sáng mà thôi.
Giảng: Kinh có câu nổi tiếng: "cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước". Diệp Cửu Thăng biến câu ấy thành một quy trình: tìm hai dòng nước kẹp, tìm gò ẩn hiện ở giữa, tìm ổ vòng nhỏ trong gò. Câu kết "phép long huyệt đất bằng thực ra bằng thẳng, chẳng qua ẩn vi khó nhận; biết chỗ diệu của thế nước thì cũng dễ tìm" là lời rất đáng nhớ với người học ở đồng bằng sông Hồng hay đồng bằng sông Cửu Long.
Viên cục và chín sao – 垣局 九星
Kinh tiếp theo nói Bắc Thần và tam viên rồi mới dẫn vào chín sao. Lời chú giải thích vì sao.

此言紫薇帝垣也……地形合紫垣者,其勢圓而微長如雞子模樣,四山環遶無空缺,其大而落平陽者為帝都,小而居山中者為禁地,皆世所罕有,故曰此星萬里不得一也……此經不論三垣,專論九星,不過借此為引子也。……九星者,北斗七星并輔弼二星也。天下山川除合三垣之外,俱九星所司管。三垣係皇朝之用,與臣民無涉,故言地理者止論九星,不必論三垣也……九星以貪巨武為三吉,輔弼為次吉,破祿文廉為四凶。在天成象,在地成形,一切巒頭皆稟九星之氣以成形,觀其形,便知其為凶為吉者也。但一星之中,又有吉凶,辨在錙銖,不容粗畧。
Dịch: Đây nói đế viên Tử Vi… Địa hình hợp Tử viên thì thế tròn mà hơi dài như quả trứng gà, bốn núi vòng quanh không chỗ trống khuyết; lớn mà lạc xuống bình dương là đế đô, nhỏ mà ở trong núi là cấm địa, đều là thứ đời hiếm có, nên nói "sao này vạn dặm không được một"… Kinh này không bàn tam viên, chỉ bàn cửu tinh, chẳng qua mượn đó làm lời dẫn… Cửu tinh là bảy sao Bắc Đẩu cùng hai sao Phụ, Bật. Sơn xuyên thiên hạ trừ chỗ hợp tam viên ra đều do cửu tinh cai quản. Tam viên là việc dùng của triều đình, không liên quan đến thần dân, nên người nói địa lý chỉ bàn cửu tinh, không cần bàn tam viên… Cửu tinh lấy Tham, Cự, Vũ làm tam cát, Phụ, Bật là thứ cát, Phá, Lộc, Văn, Liêm là tứ hung. Ở trời thành tượng, ở đất thành hình; mọi loan đầu đều bẩm khí cửu tinh mà thành hình, xem hình là biết hung hay cát. Nhưng trong một sao lại có cát hung, phân biệt ở từng li từng tí, không được qua loa.
Giảng: Lời chú này dọn đường rất thực tế: tam viên là chuyện kinh đô, người làm địa lý cho dân thường chỉ cần cửu tinh. Câu cuối "trong một sao lại có cát hung" là chìa khoá để đọc cả quyển: không có chuyện sao cát thì luôn tốt, sao hung thì luôn xấu. Chính các đoạn về Tham Lang mười hai dạng và Lộc Tồn chín loại sẽ chứng minh điều này.
Tham Lang: chính hình và các dạng giả – 貪狼星第一
Sao đầu tiên là Tham Lang. Diệp Cửu Thăng chú hình chính trước, rồi chỉ ra hai loại Tham Lang dễ làm người lầm.

貪狼屬木,其形頭圓身聳如筍,為正形正象。若生枝而斜起頂而側,為貪狼破面,非為吉也。身挺而尖,兩邊垂腳,號曰乘龍。若腳下橫拖尖曜,為貪狼帶劍,主文掌兵權。若數峯相連,橫看是頂,旁看是峯,一邊開面而身直去,此名出陣龍,多為大地作朝山秀氣,非貪狼正龍也。……玄武者,結穴之主山也。言此龍只作他人秀氣,不能結作……但有玄武則青龍白虎朱雀四獸必聚而成局;若四獸不聚,則為空亡龍而不結作矣。
Dịch: Tham Lang thuộc Mộc, hình đầu tròn thân vút như măng là chính hình chính tượng. Nếu mọc cành mà lệch, nổi đỉnh mà nghiêng, là Tham Lang phá diện, không phải cát. Thân thẳng mà nhọn, hai bên rủ chân, gọi là thừa long. Nếu dưới chân kéo ngang một diệu nhọn, là Tham Lang đới kiếm, chủ văn quan nắm binh quyền. Nếu vài ngọn liền nhau, nhìn ngang là đỉnh, nhìn bên là ngọn, một bên mở mặt mà thân đi thẳng, gọi là xuất trận long, phần nhiều làm triều sơn tú khí cho đất lớn, không phải chính long Tham Lang… Huyền Vũ là núi chủ kết huyệt. Ý nói long này chỉ làm tú khí cho người khác, không kết được… Có Huyền Vũ thì bốn thú Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước tất tụ lại thành cục; nếu bốn thú không tụ thì là long không vong, không kết.
大龍過峽之處,兩邊或有天乙太乙兩貴人拱夾,其天乙太乙皆貪狼木也。關峽星峯亦秀麗可觀,而大龍正身却在中央過度,時師不知此是關峽貴人,多向此中覓穴……上段明作朝之貪狼,此段明扛峽之貪狼。世人一見貪狼便認為龍,不知此等貪狼皆非真龍,最易誤人,故公先為指出,使世人不致誤錯,此救世明道之苦心也。
Dịch: Chỗ đại long quá hiệp, hai bên có khi có hai quý nhân Thiên Ất, Thái Ất chầu kẹp; Thiên Ất, Thái Ất đều là Tham Lang Mộc. Ngọn sao ở quan hiệp cũng tú lệ đáng xem, nhưng chính thân đại long lại đi qua ở giữa; thầy thời không biết đó là quý nhân quan hiệp, phần nhiều tìm huyệt trong đó… Đoạn trên nói rõ Tham Lang làm triều, đoạn này nói rõ Tham Lang khiêng hiệp. Người đời thấy Tham Lang liền nhận là long, không biết những Tham Lang ấy đều không phải chân long, dễ làm người lầm nhất; cho nên Dương công chỉ ra trước, để người đời khỏi sai, đó là khổ tâm cứu đời sáng đạo.
Giảng: Bài học ở đây là "đẹp chưa chắc là long". Một dãy măng đá đẹp có thể chỉ là triều sơn cho đất khác; hai ngọn nhọn đẹp hai bên eo núi có thể chỉ là quý nhân khiêng hiệp, còn chân long đi thấp ở giữa. Tiêu chí của Diệp Cửu Thăng là bốn thú có tụ hay không: có Huyền Vũ thật thì Long, Hổ, Chu Tước tất tụ lại.
Mười hai dạng Tham Lang và Liêm Trinh làm tổ – 貪狼十二樣
Sau hai dạng giả, kinh nói chân long Tham Lang lại có mười hai dạng. Lời chú giải từng chữ.

十二樣者,尖、圓、平、直、小、欹、斜、側、巖、倒、破、空是也。尖者,平地卓起如筍;圓者,端正不欹,四面看來皆同;平者,橫在山巔如橫木然,故曰若臥蠶;直者,中心出脈,正直行去,不開面向一邊也;小者,一小尖峯在山頂也。此五者為吉龍。欹者,山帶岩石,邊高邊低,四面不均;斜者,邊有邊無;側者,側面向一邊,而出脈處反尖狹;巖者,露石巉岩;倒者,一峯斜側如將傾倒;破者,水路流破,望如折裂;空者,山多岩洞而中空也。此七者為不吉之星,前去多不能結作好穴。
Dịch: Mười hai dạng là tiêm, viên, bình, trực, tiểu, khi, tà, trắc, nham, đảo, phá, không. Tiêm là đất bằng dựng lên như măng; viên là đoan chính không lệch, bốn mặt nhìn như nhau; bình là nằm ngang trên đỉnh núi như khúc gỗ ngang, nên nói như tằm nằm; trực là mạch ra giữa, đi thẳng, không mở mặt về một bên; tiểu là một ngọn nhọn nhỏ trên đỉnh núi. Năm dạng này là cát long. Khi là núi mang đá, bên cao bên thấp, bốn mặt không đều; tà là bên có bên không; trắc là mặt nghiêng về một bên mà chỗ ra mạch lại nhọn hẹp; nham là đá lộ lởm chởm; đảo là một ngọn nghiêng lệch như sắp đổ; phá là đường nước chảy xẻ, nhìn như nứt gãy; không là núi nhiều hang mà rỗng giữa. Bảy dạng này là sao không cát, phía trước phần nhiều không kết được huyệt tốt.
此言貪狼須要廉貞作祖也。尖峯為火,一峯為火星,衆火連座則為廉貞,故曰火星要起廉貞位。一火孤單,勢力不大;廉貞則勢大力雄而尊貴也。由廉貞之下生出貪狼,廉貞作祖,貪狼行龍,其貴最顯。若非廉貞作祖,則祖宗先已不貴,僅有貪狼,不過清貴,焉能至三公耶?
Dịch: Đây nói Tham Lang phải có Liêm Trinh làm tổ. Ngọn nhọn là Hoả, một ngọn là Hoả tinh, nhiều Hoả liền toà thì là Liêm Trinh; nên nói "Hoả tinh phải nổi ở vị Liêm Trinh". Một Hoả lẻ loi thế lực không lớn; Liêm Trinh thì thế lớn lực mạnh mà tôn quý. Dưới Liêm Trinh sinh ra Tham Lang, Liêm Trinh làm tổ, Tham Lang hành long, quý hiển nhất. Nếu không phải Liêm Trinh làm tổ thì tổ tông trước đã không quý, chỉ có Tham Lang thì chẳng qua thanh quý, sao lên tới tam công được?
Giảng: Mười hai dạng là bảng phân loại rất dùng được ngoài thực địa, sơ đồ trên vẽ lại theo đúng lời chú. Đoạn Liêm Trinh làm tổ nối thẳng với bài 4 về thái tổ: tổ phải là Hoả hay Thuỷ cương sát, rồi bác hoán ra cát tinh. Tham Lang đẹp mà tổ không có Liêm Trinh thì "thanh quý", tức là sang nhưng không lớn.
Biện mạch trên đỉnh và mạch quá hiệp – 辨脈法
Đoạn kinh "trên đỉnh núi cao bằng như bàn tay, giữa chia mạch nhỏ như rắn" được Diệp Cửu Thăng mở rộng thành phép biện mạch.

此言辨脈法也。脈有兩,有頂上之脈,有卸落過峽之脈。頂上之脈,于龍身平坦處看平坦之上,人皆以為山脊也,不知其上更有微現微起,脊如蛇,發貴之脈,其脈中行,而兩邊亦有微砂夾護;若富脈,則從一邊走,止一邊有護于山頂上走,可以預知前地之富貴也。過峽之脈,必從大山卸落,大山後列如帳,帳中落脈,其象如帶,其脈亦有兩樣:若上大下細,尖如鼠尾,則名上嶺蛇,前去結地必貴;若上大中細而下又畧大,如鶴之伸頸,則名下嶺蛇,前去結地但富也。善觀地者觀龍觀脈,觸目皆通,故能使龍穴無遁情。今之言地理者焉知論龍辨脈,止識到頭一局而已。
Dịch: Đây nói phép biện mạch. Mạch có hai: mạch trên đỉnh và mạch tá lạc quá hiệp. Mạch trên đỉnh: ở chỗ thân long bằng phẳng, xem trên mặt bằng ấy, người ta đều cho là sống núi, không biết trên đó còn hơi hiện hơi nổi một sống như rắn; mạch phát quý thì đi giữa, hai bên cũng có sa nhỏ kẹp hộ; mạch phát giàu thì đi một bên, chỉ một bên có hộ, đi trên đỉnh núi; nhờ đó biết trước đất phía trước giàu hay sang. Mạch quá hiệp tất tá lạc từ núi lớn, núi lớn xếp phía sau như trướng, mạch lạc trong trướng, hình như dải đai. Mạch này cũng có hai dạng: nếu trên to dưới nhỏ, nhọn như đuôi chuột, gọi là thượng lĩnh xà, phía trước kết đất tất quý; nếu trên to giữa nhỏ dưới lại hơi to, như cổ hạc vươn ra, gọi là hạ lĩnh xà, phía trước kết đất chỉ giàu. Người giỏi xem đất xem long xem mạch, nhìn đâu cũng thông, nên long huyệt không giấu được tình. Người nói địa lý ngày nay sao biết bàn long biện mạch, chỉ biết một cục ở đầu long mà thôi.
Giảng: Hai tiêu chí rất cụ thể: mạch đi giữa có sa kẹp hai bên là quý, mạch đi lệch một bên là giàu; mạch quá hiệp thu nhỏ dần như đuôi chuột là quý, mạch thắt giữa rồi phình lại như cổ hạc là giàu. Câu phê bình cuối "chỉ biết một cục ở đầu long" vẫn đúng với nhiều người học hôm nay.
Bác hoán, yêu lạc, la thành, hãn môn, la tinh – 剝換 羅星
Kinh nói "bác hoán như người thay áo đẹp, như ve lột xác". Lời chú gom các ý bác hoán, chân long yêu lạc và la tinh.

大山行龍變出小山,則小山為貴秀之氣,龍于此處露其貴也;小山行龍忽起大山,張布氣勢,龍于此處現其勢也。九星行度皆如是剝換,于剝換中生子生孫,必不脫本龍星之骨氣,惟仍舊剝出本星,方是本星之真龍也。……一番剝換,則一番分出枝龍,從山許多條由來,其中只一條是龍,其餘多是奴從。龍則居中結穴,其奴從俱在外面抱也。貪狼行龍多不在大盡處結地,大抵從腰裏結作,而餘枝從外面回轉作穴星之羅城,而出水之處必有兩山捍門,以鎖內氣,又有羅星當門以塞水口也。羅城、捍門、羅星三者,幹龍大地方有;枝龍小結,則無是矣。……羅星者,小石墩也,不宜居羅城裏,宜在羅城外塞水口則吉。
Dịch: Núi lớn hành long biến ra núi nhỏ, thì núi nhỏ là khí quý tú, long ở chỗ đó lộ cái quý; núi nhỏ hành long bỗng nổi núi lớn, giương bày khí thế, long ở chỗ đó hiện cái thế. Cửu tinh đi đều bác hoán như thế; trong bác hoán sinh con sinh cháu, tất không thoát cốt khí của sao bản long; chỉ khi vẫn bóc ra sao gốc mới là chân long của sao ấy… Mỗi lần bác hoán thì một lần chia ra chi long, núi theo nhiều nhánh; trong đó chỉ một nhánh là long, còn lại phần nhiều là tôi tớ. Long ở giữa kết huyệt, tôi tớ đều ôm ở ngoài. Tham Lang hành long phần nhiều không kết đất ở chỗ tận cùng, đại để kết ở lưng; các nhánh thừa từ ngoài quay lại làm la thành cho huyệt tinh; chỗ nước ra tất có hai núi hãn môn khoá nội khí, lại có la tinh chắn cửa lấp thuỷ khẩu. La thành, hãn môn, la tinh ba thứ ấy chỉ cán long đất lớn mới có; chi long tiểu kết thì không… La tinh là gò đá nhỏ, không nên ở trong la thành, nên ở ngoài la thành chắn thuỷ khẩu thì cát.
Giảng: Ý "sinh con sinh cháu không thoát cốt khí" chính là ứng tinh và biến tinh của bài 3: bác hoán xong phải bóc ra lại sao gốc mới là chân long sao ấy. Còn la tinh là một chi tiết thuỷ khẩu rất dễ quan sát: một gò đá nhỏ giữa cửa nước, ngoài vòng núi ôm. Ở Tràng An, Ninh Bình, có thể thấy nhiều hình ảnh núi chắn cửa nước như thế.
Cự Môn: tôn tinh đoan trang – 巨門星第二
Sao thứ hai là Cự Môn. Diệp Cửu Thăng chú hình và tính của nó.

巨門屬土,其頭平身方,為正形正象。此星其性端莊,其形高昂,兩邊不生枝腳,多起方圓,如四角帳,從帳中出脈。此龍行處枝葉手腳不多,跌斷關峽亦少;已身固少枝葉,而外護之擁從反多。行龍固少關峽,而一斷則離蹤失脈,如梭中拖絲,隱隱微微,畧有脊脈者也。此星尊貴,過峽之時,兩邊必有好峯夾從;若無夾從,則尊星失體,不能成穴,多作清高佛老道場而已。
Dịch: Cự Môn thuộc Thổ, đầu bằng thân vuông là chính hình chính tượng. Tính sao này đoan trang, hình cao ngẩng, hai bên không mọc cành chân, phần nhiều nổi vuông tròn như trướng bốn góc, mạch ra từ trong trướng. Long này đi thì cành lá tay chân không nhiều, sụp đứt quan hiệp cũng ít; thân mình tuy ít cành lá mà hộ vệ bên ngoài lại nhiều. Hành long tuy ít quan hiệp, nhưng một khi đứt thì lìa dấu mất mạch, như sợi tơ kéo trong thoi, ẩn ẩn vi vi, chỉ hơi có sống mạch. Sao này tôn quý; lúc quá hiệp hai bên tất có ngọn đẹp kẹp theo; nếu không có kẹp theo thì tôn tinh mất thể, không thành huyệt, phần nhiều làm đạo tràng thanh cao của nhà Phật nhà Lão mà thôi.
Giảng: Cự Môn là "người quý ít nói": thân không cành lá, nhưng đi đâu cũng có người theo hầu. Nếu thấy một dãy đỉnh bằng vuông mà trơ trọi không hộ vệ, thì theo Diệp Cửu Thăng đó là đất chùa, đất quán, không phải đất kết cho nhà thường.
Cự Môn kết tác, phân thật giả – 巨門結作 假穴
Phần cuối của Cự Môn là cách nó kết huyệt và cách nhận giả huyệt trên phương phong.

此方峯平頂直行,橫望之如橋扛,頭類橫臥之平貪狼,蓋貪巨二星之兼體也。此方峯直行,却不向直頭落脈,直頭是煞氣,從橫腰落脈,變出武曲。脈既橫落,故夾輔之護從,亦回轉而護龍矣。此種龍神結穴,必不在高壠,多在低平處開窩穴而近水也……巨門行龍長至三十里,其中起方峯不過三四座,不多起也。每座端正方長,必無欹斜之形……大凡九星行龍皆不宜斜側生腳照顧他人,蓋照顧他人,則本身是奴從而不貴也。……穴真則護衛俱在而結局;惟穴假,故護衛飛走而不停,觀其護從而真假自辨矣。
Dịch: Phương phong này đỉnh bằng đi thẳng, nhìn ngang như đòn khiêng, đầu giống Tham Lang bằng nằm ngang, ấy là kiêm thể của hai sao Tham, Cự. Phương phong đi thẳng nhưng không lạc mạch ở đầu thẳng, vì đầu thẳng là sát khí; nó lạc mạch ngang lưng, biến ra Vũ Khúc. Mạch đã lạc ngang thì các hộ tòng kẹp phụ cũng quay lại hộ long. Loại long thần này kết huyệt tất không ở gò cao, phần nhiều mở oa huyệt ở chỗ thấp bằng gần nước… Cự Môn hành long dài tới ba mươi dặm, trong đó nổi phương phong chẳng qua ba bốn toà, không nổi nhiều; toà nào cũng đoan chính vuông dài, tất không có hình lệch nghiêng… Phàm cửu tinh hành long đều không nên nghiêng lệch mọc chân chiếu cố người khác, vì chiếu cố người khác thì bản thân là tôi tớ, không quý… Huyệt thật thì hộ vệ đều có mặt mà kết cục; chỉ huyệt giả thì hộ vệ bay đi không dừng; xem hộ tòng thì thật giả tự phân.
Giảng: Ba điều cần giữ: Cự Môn không lạc mạch ở đầu thẳng; nó kết thấp gần nước; và giả huyệt trên phương phong nhận ra bằng hộ vệ không dừng. Câu "chiếu cố người khác thì bản thân là tôi tớ" là một nguyên tắc chung cho cả chín sao: núi mọc chân ngoảnh về nơi khác thì đang làm hộ vệ cho long khác.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đặc biệt quý lời mở đầu về ba loại sách. Nó trùng với tinh thần "khôi phục nguyên lý gốc" của Liên Hoa: sách nào cũng phải đem ra núi mà kiểm. Lời chú của Diệp Cửu Thăng cho Hám Long Kinh có giá trị chính vì nó là lời của người đi núi, nhiều chỗ ông nói thẳng kinh nghiệm "thấy tận mắt".
Phép bình địa long và phép biện mạch rất hợp với Việt Nam. Phần lớn dân cư sống ở đồng bằng và trung du, nơi long đi ngầm qua ruộng và gò thấp. Quy trình "hai nước kẹp, gò ẩn hiện, ổ vòng nhỏ" là bài tập đầu tiên cho người học Hình Pháp ở đồng bằng. Còn bảng mười hai dạng Tham Lang giúp tránh lối học "thấy ngọn nhọn là Tham Lang, là tốt".
Người đọc nên lưu ý: các câu về phẩm trật, tam công, tể tướng là ngôn ngữ thời xưa để nói cỡ lực đất. Phong Thuỷ Liên Hoa giữ nguyên lý, không dùng những câu đó để hứa hẹn kết quả với ai. Phân biệt mạch quý mạch giàu trên một sống núi thật là thủ pháp, phải học trực tiếp.
Tóm lại – 總結: Diệp Cửu Thăng chia sách địa lý làm ba loại và xếp Hám Long Kinh vào loại địa tiên, khó đọc mà dùng được. Ông cho tổ địa mạch là Côn Lôn, Hoàng Hà và Trường Giang là hai ranh lớn. Ở đất bằng tìm thế nước: hai nước kẹp, gò ẩn hiện, ổ vòng nhỏ là huyệt. Tam viên là việc của triều đình, dân thường chỉ bàn cửu tinh; trong một sao lại có cát hung. Tham Lang có hai dạng giả (xuất trận làm triều, quý nhân khiêng hiệp) và mười hai dạng thật (năm cát, bảy hung); có Liêm Trinh làm tổ mới đại quý. Mạch đi giữa có kẹp là quý, đi lệch là giàu; thượng lĩnh xà quý, hạ lĩnh xà giàu. Bác hoán không thoát cốt khí sao gốc; Tham Lang hay kết ở lưng, có la thành, hãn môn, la tinh. Cự Môn ít cành lá mà nhiều hộ tòng, không lạc ở đầu thẳng mà lạc ngang lưng ra Vũ Khúc, kết thấp gần nước; giả huyệt nhận bằng hộ vệ bay đi.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (11) – Nhập môn: Hắc Nang Kinh 黑囊經 (sắp đăng).
Bài sau: Địa Lý Đại Thành (13) – Hám Long Kinh chú (2): Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh 撼龍經註.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một, Sơn Pháp Toàn Thư quyển một, Long pháp tinh thần bộ, Hám Long Kinh chú: lời dẫn, Thống luận, Viên cục, Tham Lang tinh đệ nhất, Cự Môn tinh đệ nhị. Bài chỉ dịch lời chú của Diệp Cửu Thăng; nguyên văn và bản dịch Hám Long Kinh có riêng trên Kho Sách Quý. Hiệu đính: 空亾 đọc là 空亡; 膀光 là 膀胱; 博換 đọc là 剝換. Các đoạn lược đánh dấu "……". Sách thuộc công cộng; chữ dị thể đổi về chính thể. Hình vẽ là sơ đồ vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, ghi phương vị ngọn sao và hướng mạch khi đi thực địa.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.
Bài liên quan – 相關文章
- Hám Long Kinh đề yếu: tổng luận Tu Di Sơn
- Hám Long Kinh: cửu tinh và Tham Lang
- Hám Long Kinh: Cự Môn
- Hám Long Kinh: Hữu Bật và đất bình dương
- Địa Lý Đại Thành (4): tổ tông phụ mẫu, chi cán
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết mười hai dạng Tham Lang, biết thượng lĩnh xà, biết Cự Môn lạc ngang là phần Thư; đứng trước một dãy núi thật mà phân được ngọn nào là chân long, ngọn nào chỉ khiêng hiệp, mạch nào quý, mạch nào giàu là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Diệp Cửu Thăng chia sách địa lý thành mấy loại? – 地理書三種
Ba loại: sách địa tiên (từ thực địa, khó đọc mà dùng được), sách văn nho (từ suy tưởng, dễ đọc mà vào núi không dùng được) và sách tục vu (nông cạn, toàn câu hoạ phúc).
Vì sao lời chú đổi Tu Di thành Côn Lôn? – 須彌崑崙
Tu Di là núi trong kinh Phật. Diệp Cửu Thăng xét đoạn sau của kinh đang nói tổ địa mạch thật trên mặt đất, nên cho rằng phải là Côn Lôn, có thể chữ Tu Di là lỗi chép truyền.
Mười hai dạng Tham Lang là gì? – 貪狼十二樣
Tiêm, viên, bình, trực, tiểu là năm dạng cát; khi, tà, trắc, nham, đảo, phá, không là bảy dạng hung, phía trước phần nhiều không kết huyệt tốt.
Thượng lĩnh xà khác hạ lĩnh xà thế nào? – 上嶺蛇下嶺蛇
Mạch quá hiệp trên to dưới nhỏ, nhọn như đuôi chuột là thượng lĩnh xà, phía trước kết quý; trên to giữa nhỏ dưới lại to như cổ hạc là hạ lĩnh xà, phía trước chỉ giàu.
Cự Môn kết huyệt ở đâu? – 巨門結穴
Phương phong Cự Môn đi thẳng nhưng không lạc mạch ở đầu thẳng vì đó là sát khí; nó lạc ngang lưng, biến ra Vũ Khúc, kết oa huyệt ở chỗ thấp bằng gần nước.








