Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷五 (結作法枝幹星辰部 · 道法雙譚)
Tác giả: Ngô Cảnh Loan 吳景鸞 (đời Tống) soạn · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, Cổ Vụ, đời Thanh) tập chú
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), Địa Lý Sơn Pháp Toàn Thư, tập một.
Đạo Pháp Song Đàm (道法雙譚) của Ngô Cảnh Loan là thiên mở đầu phần "kết tác pháp" trong Địa Lý Đại Thành, tức phép biết trước một mạch núi sẽ kết huyệt ở đâu. Diệp Cửu Thăng đặt thiên này đầu quyển năm Sơn Pháp Toàn Thư, gọi là "chi cán tinh thần bộ": bộ bàn về thân chính, cành nhánh và sao núi. Đọc xong thiên này, người học không còn phải "đi khắp sườn núi như người mù tìm đường", mà nhìn thân long là biết chỗ nào chính kết, chỗ nào chi kết, chỗ nào chỉ là dư khí. Bài này chép nguyên văn những đoạn chính, dịch và giảng theo thứ tự của sách: long tổ, long pháp, bốn cương của long, các kiểu kết trên thân long, phép hồi nghịch, huyệt tinh, huyệt pháp, sa thuỷ và đất bằng.
Trả lời nhanh: Đạo Pháp Song Đàm là thiên kết tác pháp do Ngô Cảnh Loan đời Tống soạn, Diệp Cửu Thăng chép vào quyển năm Sơn Pháp Toàn Thư. Sách dạy nhìn thân long để biết trước chỗ kết: tổ núi phải tôn đặc, long có bốn cương (tôn đặc, đê bình, khiên liên, đoạn tục), kết trước hiệp gọi là phấn thế, kết sau hiệp gọi là tụ khí, nhánh dài là phân chi, nhánh ngắn là phách mạch. Nguyên tắc chốt: đất không nghịch thì không kết, sao không mở mặt thì không kết.
Thầy Vũ Giới giảng: "Tầm long mà không biết chỗ kết thì như đi tìm mỏ vàng mà không biết vàng nằm ở tầng nào. Ngô Cảnh Loan dạy cái gốc: nhìn thân trước, rồi mới biết cành nào ra quả. Hình pháp bất chân thì lý khí vô dụng, ở đây là bài học hình pháp thuần tuý."
Đạo Pháp Song Đàm dạy gì? – 結作法者預知結穴之場
Đạo Pháp Song Đàm dạy phép "kết tác", tức biết trước chỗ kết huyệt để đỡ công tìm. Câu mở đầu của Diệp Cửu Thăng nói thẳng mục đích: kết tác pháp là để biết trước nơi kết huyệt, nhờ đó việc tìm kiếm dễ dàng. Ông dẫn lời Hoàng Diệu Ứng: được huyệt rồi lần ngược tìm long thì mười phần được tám; theo long đi tìm huyệt thì mười phần chỉ được một.

結作法者,預知結穴之場,所以便尋求也。黃妙應云:得穴步龍得者十八,步龍得穴得者十一。……凡一枝龍出,兩邊自有兩大界水,其兩界之中,有幹結、枝結、劈脈掛結、餘氣種種等結。先會其大幹之行度,于是知某係正結,某係分枝,某係餘氣,了然于胸,……如探囊取物,箭無虛發矣。
Dịch: Kết tác pháp là biết trước nơi kết huyệt, để tiện tìm kiếm. Hoàng Diệu Ứng nói: được huyệt rồi bước theo long thì mười phần được tám; bước theo long tìm huyệt thì mười phần được một. … Hễ một nhánh long đi ra, hai bên tự có hai dòng giới thuỷ lớn; trong khoảng hai giới thuỷ có kết của thân chính (cán kết), kết của cành (chi kết), kết treo của mạch tách (phách mạch quải kết), kết của dư khí, đủ loại. Trước hết hiểu đường đi của thân lớn, thì biết chỗ nào là chính kết, chỗ nào là phân chi, chỗ nào là dư khí, rõ trong lòng … như thò tay vào túi lấy đồ, bắn tên không trượt.
Giảng: "Giới thuỷ" (界水) là hai dòng nước chạy kẹp hai bên một mạch núi, đánh dấu ranh giới của long. Ngô Cảnh Loan không bảo đi tìm huyệt từng sườn đồi, mà bảo đứng ở tầm cao nhìn cả một khoảng giữa hai giới thuỷ, hiểu thân lớn đi thế nào. Thân lớn đi đâu, dừng đâu, nhánh tách chỗ nào thì chỗ kết đã hiện ra. Tên "Song Đàm" (hai cuộc bàn) có lẽ vì sách gồm hai phần: phần bàn long và phần bàn huyệt cùng sa thuỷ. Diệp Cửu Thăng ghi ở cuối thiên rằng sách vốn được chọn cho phần kết tác pháp, nhưng vì ngoài kết tác còn có các luận về sa thuỷ, ông "không nỡ cắt xén" nên chép trọn.
Long tổ, tụ giảng và ứng tinh là gì? – 龍祖 · 聚講 · 應星
Long tổ là đỉnh núi lớn nơi mạch long phát ra, "gốc của sinh khí, gốc của biến hoá". Sách đặt chuyện tổ lên đầu vì sang hèn của long định ở tổ: gốc lớn thì cành thịnh, tổ tôn quý thì thế mạnh; tổ không tôn đặc thì nhánh tách ra không có thế, chỉ làm long hầu cận.

擇地莫先于龍,論龍尤要在祖。祖者,生氣之原,變化之本也。或尖如龍樓,平如寶殿,皆以尊特出羣為貴。蓋龍之有祖,猶木之有根。根大則枝盛,祖尊則勢雄。……古人于春夏之霽夜望雲氣,以觀龍之正從,又于樓殿之上分別天池,以証龍之大小。……雲氣之形如傘蓋者真,橫攔者假。
Dịch: Chọn đất không gì trước long, bàn long càng cốt ở tổ. Tổ là nguồn của sinh khí, gốc của biến hoá. Hoặc nhọn như lầu rồng, hoặc bằng như điện báu, đều lấy tôn đặc vượt bầy làm quý. Long có tổ như cây có rễ; rễ lớn thì cành thịnh, tổ tôn thì thế hùng. … Người xưa vào đêm quang tạnh mùa xuân hạ nhìn mây khí để xem long chính hay long tòng, lại trên đỉnh lầu điện phân biệt ao trời (thiên trì) để nghiệm long lớn hay nhỏ. … Mây khí hình như cái lọng là thật, vắt ngang là giả.
Giảng: "Long lâu" (龍樓) là đỉnh nhọn cao, "bảo điện" (寶殿) là đỉnh bằng rộng như mái điện. Đỉnh tổ đứng nổi giữa bầy núi thì long đi ra mới có thế. Sách giải thích vì sao trên đỉnh tổ hay có mây và có ao: chỗ khởi tổ khí vượng phát lên, bốc lên thành mây, tụ xuống thành nước. Tiếp theo sách bàn tụ giảng (聚講): trên đỉnh núi cao, đá lởm chởm, đỉnh nhọn, vuông, tròn chụm lại một chỗ như người ngồi họp bàn. Tụ giảng tan rồi thì long chia nhánh hạ thế, sinh ra ứng tinh (應星): ngôi sao báo trước dạng đầu huyệt.
應星者,入首之証,聚講既散之星也。應為何星,則為何星行龍。或尖如筆,圓如鍾釜,方如几案,皆以中出為上,傍出次之。審其降勢孰輕孰重,重為正龍,輕為纏從。
Dịch: Ứng tinh là chứng của đầu huyệt (nhập thủ), là sao mọc ra sau khi tụ giảng đã tan. Ứng là sao gì thì long đi theo sao ấy. Hoặc nhọn như bút, tròn như chuông nồi, vuông như cái án, đều lấy mạch ra giữa làm trên, ra bên làm thứ. Xét thế hạ xuống bên nào nặng bên nào nhẹ: nặng là long chính, nhẹ là long quấn hộ.
Giảng: Hình gốc trong sách vẽ ứng tinh khai tinh hành long, kèm lời ghi: hình này lấy Tham Lang hành long, Lộc Tồn làm sao mở; các sao khác cũng theo lệ ấy, không phải đều do Liêm Trinh mà ra, sao nào tách ra thì long đi theo sao ấy. Nghĩa là người học không cố định "tổ phải là Liêm Trinh" như nhiều sách sau này, mà nhìn sao thật trên đất. Sách cũng cảnh báo: có long hình chữ đinh (丁) trông như lệch nhưng thật ra mở trướng ra giữa, không khác long chia đều; còn long thế đơn yếu thì dù chân nhánh chia đều cũng vẫn hèn.
Bốn cương của long: tôn đặc, đê bình, khiên liên, đoạn tục – 龍之大綱有四
Long có bốn cương lĩnh: xét về hình thì có tôn đặc và đê bình, xét về thế thì có khiên liên và đoạn tục. Đây là đoạn then chốt nhất của Đạo Pháp Song Đàm, vì nó cho người học một cái thước để phân long chính, long tòng giữa một vùng núi rối.

若夫龍之大綱有四:以形而言,則有尊特、低平;以勢而言,則有牽連、斷續。衆小則取尊特,衆大則就低平;衆牽連則取斷續,衆斷續則就牽連。如是則正從易識,貴賤易明矣。是故龍不難于望勢,而難于分劈;不難于正從,而難于入首。
Dịch: Cương lĩnh lớn của long có bốn: lấy hình mà nói thì có tôn đặc và đê bình; lấy thế mà nói thì có khiên liên và đoạn tục. Núi xung quanh đều nhỏ thì lấy cái tôn đặc; núi xung quanh đều lớn thì lấy cái thấp bằng; xung quanh đều liền nối thì lấy cái đứt quãng; xung quanh đều đứt quãng thì lấy cái liền nối. Như vậy thì chính tòng dễ nhận, sang hèn dễ rõ. Cho nên long không khó ở chỗ nhìn thế, mà khó ở chỗ phân tách; không khó ở chính tòng, mà khó ở nhập thủ.
Giảng: Nguyên tắc ở đây là khác bầy. Giữa đám núi nhỏ, cái đứng cao vượt là chủ; giữa đám núi lớn, cái hạ thấp mềm mại lại là chủ. Đây chính là luật âm dương: dương giữa âm là quý, âm giữa dương là quý. Khiên liên (牽連) là long đi liền không đứt, hùng như ngựa chạy hay thấp như sóng lớn, lớn thì vắt qua châu quận; long này khí mạnh, dư khí nhiều nên hay kết giữa lưng (yêu lạc). Sách dẫn kinh: "Đất lớn phần nhiều từ lưng mà lạc, cành thừa quay lại làm thành quách." Đoạn tục (斷續) là long lui bỏ, xuyên ruộng qua nước, mất dấu như tơ nhện vết ngựa, ngó đứt tơ liền; long này thay đổi thuần tuý, tới tận cùng mới kết nên không có dư khí.
Từ khiên liên sinh ra hai kiểu kết. Phấn thế (奮勢) là kết trước hiệp: long liền nối chưa lui bỏ, đứt xuống rồi vọt lên, đổi thành sao tốt và kết ngay huyệt chính, "như chim cắt vồ mồi, thu mình trước rồi mới vọt". Lấy một đốt qua hiệp làm thật; dài quá thì sợ là phân chi. Tụ khí (聚氣) là kết sau hiệp: long liền nối, tới hiệp thì nổi ngay sao tốt, chân khí tụ trước, phần khí thô chưa hết thì qua hiệp đi tiếp làm thành quách quấn hộ; lấy dư khí ôm lại làm thật, không ngoảnh lại là giả.

Phân chi, phách mạch và kết trên hiệp – 分枝 · 劈脉 · 過峽
Một long đi qua, trước sau trái phải đều có kết nhánh: nhánh dài gọi là phân chi, nhánh ngắn gọi là phách mạch. Sách ví phân chi như tứ chi của thân người, phách mạch như bầu vú: phân chi tự lập môn hộ nên sức nhẹ hơn, phách mạch bám vào khí vượng của thân chính nên sức lại nặng hơn tuy ngắn.

一龍之來,豈無前後左右分結。其長者為分枝,短者為劈脈。……劈脉者,若人身之有乳也。……夫劈脉龍氣雖短,緣其附幹龍旺氣之身,在轉移頓伏之處,截其旺氣,方量氣槩,自與分枝不同。
Dịch: Một long đi tới, há không có kết chia trước sau trái phải. Cái dài là phân chi, cái ngắn là phách mạch. … Phách mạch như thân người có vú. … Phách mạch tuy khí long ngắn, nhưng vì bám vào thân long chính đang vượng khí, ở chỗ chuyển dời, dừng nghỉ, cắt lấy vượng khí, nên khí lượng tự khác với phân chi.
Giảng: Sách chia tiếp: phân chi có hai cách, ở hai bên là thư dực (舒翼, như chim xoè cánh, nhánh từ góc trướng của long lớn mở ra; nghịch thế là trên, thuận thế là dưới) và ở trước sau là quyển vĩ (捲尾, như thú cuộn đuôi, nhảy ngược lật mình). Phách mạch cũng có hai cách: ở chỗ long gập là chiết hiếp (摺脅, như chỗ gập cánh tay), ở chỗ long quay ngược là chuyển thân (轉身). Kém nhất là quải kết (掛結): bám vào thân long chính mà không được cục, không được thế.
Hiệp (峽) là chỗ long đứt xuống, eo lại giữa hai đỉnh. Có hiệp hai bên cùng tiễn cùng đón, có hiệp một bên tiễn một bên đón, có hiệp xuyên ruộng mất dấu, có hiệp liền nối như gối hạc lưng ong; đều lấy mạch ra giữa làm trên. Trên hiệp có ba kiểu kết: kỵ long (騎龍, khí tụ thành hiệp, đỉnh nổi sau hiệp, huyệt cưỡi trên sống long), bàn đảo (蟠倒, thế vượng làm hiệp, sao dừng trước hiệp, là biến thể của kỵ long, lấy cuộn ngược làm trên) và trảm quan (斬關, trước sau hiệp đều nổi đỉnh, long chưa dừng mà khí nghỉ trong hiệp; sau hiệp là trên nhất, vì đó là "trạm dừng của long lớn").
峽脉懶緩則無力,峽仄脊是餘氣,過峽多護則入首多纏,過峽孤露則入首無從。峽高則上聚,峽低則下融,峽寬則穴遠,峽緊則穴近。
Dịch: Mạch hiệp lười chậm thì không có sức; hiệp lệch sống là dư khí; qua hiệp nhiều che hộ thì nhập thủ nhiều quấn; qua hiệp trơ trọi thì nhập thủ không có tòng. Hiệp cao thì tụ trên, hiệp thấp thì kết dưới; hiệp rộng thì huyệt xa, hiệp hẹp thì huyệt gần.
Giảng: Bốn cặp câu này là một bộ quy tắc đọc hiệp đoán huyệt rất gọn. Diệp Cửu Thăng khen: Ngô công lấy tôn đặc, đê bình, khiên liên, đoạn tục mà nói hết biến của hình thế; lấy phấn thế, tụ khí mà nói hết biến của khiên liên; lấy phân chi, phách mạch mà nói hết biến của kết chia; lấy kỵ long, bàn đảo, trảm quan mà nói hết các kết trên sống long. "Sao mà giản lược đến thế."

Vì sao đất không nghịch thì không kết? – 凡地不逆則不結
Đất không nghịch thì không kết, vì có nghịch thì núi quay nước chuyển, âm dương giao nhau, huyệt mới thành. Đây là mệnh đề trung tâm của phần "long pháp hồi nghịch". Nghịch càng xa thì sức càng nặng. Sách chia bốn bậc: long nghịch là trên, tinh nghịch là thứ, mạch nghịch và sa nghịch lại thứ nữa.
凡地不逆則不結。逆則山回水轉,陰陽交而穴始成。逆愈遠則力愈重。……龍逆為上,星逆次之,脉逆砂逆又次之。龍逆者,非來龍逆水而上也,乃大勢回顧,大曲大轉是也。……經曰:順龍之結必逆,逆龍之結必順。
Dịch: Hễ đất không nghịch thì không kết. Nghịch thì núi quay nước chuyển, âm dương giao mà huyệt mới thành. Nghịch càng xa thì sức càng nặng. … Long nghịch là trên, tinh nghịch là thứ, mạch nghịch sa nghịch lại thứ nữa. Long nghịch không phải là long đi ngược nước mà lên, mà là đại thế ngoảnh lại, uốn lớn quay lớn. … Kinh nói: long thuận thì chỗ kết ắt nghịch; long nghịch thì chỗ kết ắt thuận.

Giảng: Bốn loại nghịch được giải rõ. Long nghịch là hồi long cố tổ: long quay đầu nhìn lại tổ, như cái móc treo; long ngang, long chữ đinh hay làm thế "câu thừa" (鈎乘), long chính hay làm thế "tà khái" (斜槩). Tinh nghịch là kết ngang: long tới quá mạnh không quay kịp, giữa lưng tách một đỉnh ngang ra đón nước, ví như long Tý Ngọ mà huyệt Mão Dậu; sách ví như cái lẫy nỏ. Mạch nghịch, sa nghịch là long chạy thẳng, hộ tòng kẹp sát không quay được, thuận nước mà kết; khi ấy mạch nhập thủ nghịch ở trong hoặc sa trái phải nghịch ở ngoài thì khí trong mới thu.
Diệp Cửu Thăng chú thêm: núi và nước phải nghịch nhau rồi mới dung kết, gọi là thư hùng giao độ. Nghịch không chỉ một kiểu: có long nghịch nước, có huyệt tinh nghịch nước, có mạch nghịch nước, có long thuận nước mà án và sa trái phải nghịch nước. "Người đời chỉ biết một phép long nghịch, thì sao biết được sự dung kết của núi sông." Phần kế tiếp, "trung tận nhị kết", phá cách hiểu máy móc rằng mỗi long phải có đủ ba kết sơ, trung, tận: có long làm một huyệt, có long làm năm sáu huyệt; đại cương chỉ có kết giữa lưng và kết tận cùng, kết lớn ở lưng thì chỗ tận là dư khí, không có chuyện vừa kết đất lớn ở lưng vừa kết đất lớn ở tận.

Huyệt tinh nào kết, huyệt tinh nào không kết? – 穴星 · 穴法
Sao không thành thì đất không kết; "thành sao" nghĩa là nổi đỉnh và mở mặt. Huyệt tinh (穴星) là ngọn núi nhỏ ngay sau huyệt, "rễ của huyệt". Sách nói: sao không mở mặt thì quyết không kết; sao không tú nộn thì không kết; thế núi thô già thì không kết, như cây già phải ra cành non mới nở hoa kết quả.

凡結穴之星有四:尊特、秀嫩、肥厚、端巧。不結穴之星凡有二十,如破腦、側面、繃面、縮頭、凸胸、脹腹、尖嘴、空肚、披髮、漏腮、臃腳、散指、拏拳、伸足、排脅、光背、長頸、粗頂、拖腸、濺溺之類,俱為凶惡,必無融結也。
Dịch: Sao kết huyệt có bốn: tôn đặc, tú nộn, phì hậu, đoan xảo. Sao không kết huyệt có hai mươi, như vỡ đầu, nghiêng mặt, căng mặt, rụt đầu, ưỡn ngực, trương bụng, mỏ nhọn, rỗng bụng, xoã tóc, hở mang tai, chân sưng, ngón tán, nắm tay, duỗi chân, sườn bày, lưng trơn, cổ dài, đỉnh thô, lòi ruột, nước tràn; đều là hung ác, ắt không dung kết.
Giảng: Bốn sao kết huyệt, mỗi sao có một điều kỵ đi kèm: tôn đặc như hạc đứng giữa bầy gà, kỵ trơ trọi; phì hậu đầy đặn như người quân tử dày đức, kỵ phù thũng; tú nộn trong sạch như ngọc trong đá, kỵ yếu ớt; đoan xảo tự nhiên không gượng, kỵ gầy gò. Cách đặt điều kỵ ngay cạnh điều tốt là rất hay: cái tốt quá tay là sang cái xấu. Sách dặn khi xem năm sao tốt phải "dời bước đổi hình", đứng đúng chỗ mạch ra mới thấy chính tinh, nhìn từ bên cạnh thì không tính.
山本靜,勢求其動;山本屬陰,穴求其陽。擬諸形容,外若花開蝶舞,內若木實鳥卵。……陽來陰受,陰來陽受,此一定之法。陽受固要開面,陰受亦要開面。倘突而無面,斷為虛假。……穴法之要,特之一字盡之矣。
Dịch: Núi vốn tĩnh, thế phải tìm cái động; núi vốn thuộc âm, huyệt phải tìm cái dương. Phỏng theo hình dung thì ngoài như hoa nở bướm múa, trong như hạt cây trứng chim. … Dương đến âm nhận, âm đến dương nhận, đó là phép nhất định. Dương nhận tất phải mở mặt, âm nhận cũng phải mở mặt. Nếu nhô mà không có mặt thì quyết là giả. … Cốt yếu của huyệt pháp, một chữ "đặc" (khác thường) nói hết.
Giảng: Sách định âm dương theo sống mạch: mạch có sống là âm, không sống là dương. Huyệt âm (nhũ, pha, tiết, nha, lược xỉ, lê hoa) thì cắm ở môi, gờ để lấy dương; huyệt dương (oa, kiềm, ngưỡng chưởng, yến sào, kê sào, phô chiên) thì cắm ở bọt, gò để lấy âm. Tiếp đó là một chuỗi phép chữa bệnh mạch rất cụ thể: mạch to dẹt bệnh ở khí tán thì đè vào dây cung; mạch hùng mạnh bệnh ở khí gấp thì tránh sát; mạch quá dài bệnh ở khí chậm thì dồn vào chỗ gấp; mạch quá ngắn bệnh ở khí yếu thì cưỡi chỗ thịnh. Sách có hai mươi tám hình huyệt pháp minh hoạ các câu này, như "chính diện thủ trung", "trắc diện thủ giác", "hoành lai tựu thế", "đột diện niêm thần", "bình diện điếm đỉnh".
Đoạn "huyệt tín" (穴信) nói về huyệt lạ: có huyệt kỳ quái (hình thừa), có huyệt ẩn vụng (hình thiếu). Gặp huyệt nghi thì "không xét huyệt, chỉ xét mạch": tinh thần của huyệt không nằm ở chỗ thành huyệt mà nằm ở chỗ mạch ra. Câu chốt: có huyệt lạ, không có mạch lạ (有怪穴,無怪脉). Có mạch ấy mà không có hình thì tuy lạ mà thật; có hình ấy mà không có mạch thì tuy giống thật mà giả.

Long hổ, hạ sa, minh đường và thuỷ khẩu – 龍虎 · 下砂 · 明堂 · 水口
Hạ sa quan trọng nhất là sa thu khí, không phải sa thu thuỷ: đây là điểm Diệp Cửu Thăng nhấn mạnh nhiều nhất trong phần sa pháp của Đạo Pháp Song Đàm. Long hổ là sa hộ huyệt hai bên; hạ sa là sa tay dưới quay ngược lại. Không có sa thu thuỷ vẫn có nhiều đất kết, nhưng không có sa thu khí thì quyết không kết huyệt.

九升曰:下砂有兩:有收水之下砂,有收氣之下砂。……收水之砂,庸俗共知;收氣之砂,非衆所識。……無收水之下砂,多有結作;無收氣之下砂,斷不結穴。……收水之下砂必逆水,收氣之下砂多順水。
Dịch: Cửu Thăng nói: hạ sa có hai, có hạ sa thu thuỷ, có hạ sa thu khí. … Sa thu thuỷ thì người tầm thường đều biết; sa thu khí thì không phải ai cũng nhận ra. … Không có hạ sa thu thuỷ vẫn nhiều nơi kết tác; không có hạ sa thu khí thì quyết không kết huyệt. … Hạ sa thu thuỷ ắt nghịch nước; hạ sa thu khí phần nhiều thuận nước.
Giảng: Lý do được giải rất mạch lạc: trên đường dung kết, long và nước cùng đi; tới chỗ kết huyệt, long ắt quay đầu nghịch với nước. Long đã nghịch với nước, thì sa thu khí (nghịch với long) lại thuận với nước. Cho nên nhìn sa chỉ theo chiều nước là sai một nửa. Về long hổ, sách dẫn phú: không có thanh long thì cần nước vòng bên trái, không có bạch hổ thì cần nước quấn bên phải; nhưng "đừng lấy nước làm định cách, chỉ cầu trong huyệt tàng phong". Long hổ ôm như khuỷu tay là cát, thẳng cứng, quay lưng là hung.
Minh đường (明堂) có ba lớp: trong long hổ là nội đường, ngoài long hổ tới án là trung đường, ngoài án tới triều sơn là ngoại đường; trong cần nhỏ gọn để tàng phong, ngoài cần rộng để nạp khí; long lớn thì đường lớn, long nhỏ thì đường nhỏ. Triều án (朝案) là phối âm dương: gần là án, xa là triều; án nên thấp ngang tim, triều nên cao ngang mày. Thuỷ khẩu (水口) là chỗ nước đi: hai núi gặp nhau là quan, ở giữa có núi nhỏ là toả; lớp càng nhiều sức càng nặng. Câu kết đáng thuộc: vào núi hỏi thuỷ khẩu, lên huyệt xem minh đường (入山問水口,登穴看明堂); vùng núi khó được minh đường, vùng bằng khó được thuỷ khẩu.

Về thuỷ pháp, sách nói nước là phối của núi; long dài thì sông lớn kẹp mà nghịch, long nhỏ thì khe suối kẹp mà đón. Nước lấy đến làm nghịch, đi làm thuận; nước đến uốn chữ "chi huyền", đi quanh co không thẳng, ngang thì ôm không quay lưng, tụ thì đọng không chảy. Nhưng Ngô Cảnh Loan kết lại rất đúng tinh thần hình pháp: hoạ phúc của nước đều do long; long thật huyệt đúng thì sa thuỷ tự hợp phép, có chỗ không hợp cũng chỉ là bệnh của một phòng, một việc. Phần tác pháp cũng vậy: người xưa đặt ra phép đào đắp vì "trời đất không có công toàn vẹn", nhưng phải thuận lý tự nhiên, không được tự ý đào khoét làm thương long thương huyệt.
Bình dương phương Nam, phương Bắc và vùng sơn cốc – 南北平陽 · 山谷平陽
Long đất bằng có loại hiện rõ (gò đống) và loại ẩn hình (ruộng bằng, đất bằng), nhưng đều từ núi cao phát tới; phép tìm là lấy nước đi làm long đi, nước dừng làm long dừng. Đây là phần cuối của Đạo Pháp Song Đàm, mở đường cho Bình Dương Toàn Thư ở tập ba.

山谷平陽,形勢不同,結作亦異。山谷多逼窄,貴在開陽;平陽多曠蕩,貴在攢簇。山谷局宜寬,平陽砂宜緊。……經曰:隱隱隆隆,吉在其中。
Dịch: Sơn cốc và bình dương hình thế khác nhau, kết tác cũng khác. Sơn cốc phần nhiều chật hẹp, quý ở chỗ mở ra sáng sủa; bình dương phần nhiều trống trải, quý ở chỗ dồn chụm. Sơn cốc cục nên rộng, bình dương sa nên chặt. … Kinh nói: ẩn ẩn long long, cái tốt ở trong đó.
Giảng: Sách phân hai miền. Long phương Bắc hùng mạnh thô già, không lui bỏ xuống bằng thì thế không dừng được; người đời thích chỗ khởi phục đẹp mà táng vào giữa, phần nhiều bại tuyệt. Muốn tìm long đất Bắc phải biết nước đi dừng, sa quay thu; nước không nhất thiết là hồ khe, mà "chỗ cao là núi, chỗ thấp là nước", cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước. Long phương Nam lui bỏ tú nộn, kết ở núi nhiều mà xuống bằng cũng không ít; đất bằng lấy được nước, được cục làm trên, còn tàng phong không bàn. Đất bằng có hai kiểu: mở miệng là dương, nên tựa vào chỗ quay ôm; nhả môi là âm, nên tựa vào chỗ phát ra. Câu kết của sách: xét ở long, thẩm ở huyệt, biện ở hiệp, nghiệm ở nước, chứng bằng minh đường, "lấy thần mà gặp, không lấy mắt mà gặp".
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), Đạo Pháp Song Đàm là một bản tóm tắt rất sạch của Hình Pháp: gần như toàn thiên không dùng đến la kinh. Điều này khớp với quan điểm "nhất hình nhì khí" mà Phong Thuỷ Liên Hoa luôn đặt lên đầu: hình thế khoảng bảy phần, lý số khoảng ba phần; định cục bằng hình, lý khí mới dùng số.

Có ba chỗ Phong Thuỷ Liên Hoa đặc biệt coi trọng trong thiên này. Thứ nhất là nguyên tắc "khác bầy" của bốn cương: giữa nhỏ lấy lớn, giữa lớn lấy nhỏ, giữa liền lấy đứt, giữa đứt lấy liền. Theo cách Thầy Vũ Giới giảng, đó là luật âm dương áp vào hình núi: "Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!" Thứ hai là mệnh đề "đất không nghịch thì không kết": núi và nước phải giao nhau, đây là phu thê chính phối giữa mạch và thuỷ. Thứ ba là phân biệt sa thu khí với sa thu thuỷ: người học thường chỉ nhìn nước, mà quên rằng khí của long quay về đâu mới là chỗ phải khoá lại.
Phong Thuỷ Liên Hoa cũng lưu ý giới hạn của sách: những câu như "chủ bái tướng", "chủ đại quý" là cách nói của thầy xưa về sức nặng của cuộc đất, không phải lời hứa. Đất lớn hay nhỏ phải nhìn bằng mắt tại chỗ, đo bằng cả đại cục, trung cục, tiểu cục. Đó là lý pháp; còn đứng trên đất mà nhận ra hiệp nào là phấn thế, hiệp nào là tụ khí, sa nào thu khí là thủ pháp, phải học trực tiếp.
Hiểu lầm thường gặp khi đọc Đạo Pháp Song Đàm – 常見誤解
Hiểu lầm lớn nhất là nghĩ "long nghịch" là long chạy ngược dòng nước. Sách đã nói rõ: long nghịch không phải long đi ngược nước mà lên, mà là đại thế ngoảnh lại, uốn lớn quay lớn. Một long chạy xuôi nước vẫn có thể kết, miễn tinh, mạch hoặc sa ở đầu huyệt nghịch lại.

- "Long nào cũng có ba kết sơ, trung, tận." Sách phủ nhận: có long một huyệt, có long nhiều huyệt; đại cương chỉ có kết lưng và kết tận, kết lớn ở chỗ này thì chỗ kia là dư khí hoặc phân tách.
- "Núi cao to là long chính." Chưa chắc. Giữa bầy núi lớn, cái thấp bằng mềm mại mới là chủ; giữa bầy núi nhỏ, cái tôn đặc mới là chủ.
- "Có nước ôm là có huyệt." Không đủ. Sa thu thuỷ chỉ cho tài; sa thu khí mới quyết định có kết hay không.
- "Hình lạ là huyệt quý." Ngược lại, sách dạy "có huyệt lạ, không có mạch lạ": hình lạ mà không có mạch thật thì vẫn là giả.
- "Đã có phép đào đắp thì chỗ nào cũng sửa được." Sách chỉ cho phép đào đắp khi bất đắc dĩ, thuận theo lý tự nhiên, cấm tự ý đào khoét làm thương long thương huyệt.
Tóm lại: Đạo Pháp Song Đàm cho người học một trình tự đọc đất từ trên xuống: tổ tôn đặc, long theo bốn cương, kết theo phấn thế hay tụ khí, nhánh theo phân chi hay phách mạch, huyệt phải nghịch, sao phải mở mặt, sa phải thu khí, minh đường và thuỷ khẩu phải xứng với long. Đại đạo chí giản: biết thân thì biết cành, biết cành thì biết quả.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (19) – Vọng Long Kinh và giải nghĩa, phát huy 望龍經 (sắp đăng). Bài sau: Địa Lý Đại Thành (21) – Ngũ đại thừa khí luận 五大乘氣論.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển năm, "Kết tác pháp chi cán tinh thần bộ · Đạo Pháp Song Đàm" của Ngô Cảnh Loan, Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một. Các đoạn chép: lời dẫn kết tác pháp, Long tổ, Long pháp, Khiên liên, Đoạn tục, Phấn thế, Tụ khí, Phân chi, Phách mạch, Quá hiệp, Long pháp hồi nghịch, Huyệt tinh, Huyệt pháp, Huyệt tín, Hạ sa (lời Cửu Thăng), Thuỷ khẩu, Sơn cốc bình dương; các đoạn khác thuật ý. Hình gốc trích từ chính bản khắc (Long huyệt tam mạch đồ, Tứ nghịch đồ). Chữ dị thể đổi về chính thể; chữ 槩 giữ nguyên trong tên cách "tà khái". Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Lập Cục Pháp: lập cục theo đại cục, trung cục, tiểu cục; dùng khi đã định được long, hiệp và chỗ kết.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí để ghi hướng long đến, hướng nước đi khi thực địa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: đọc đối chiếu các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (1): Giới thiệu sách, lời tựa và phàm lệ
- Hám Long Kinh: Đề yếu và tổng luận Tu Di Sơn
- Táng Thư, Nội thiên: táng là nương sinh khí
- Ngọc Tủy Chân Kinh: tựa sách và tổng mục
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc bốn cương của long, phân biệt phấn thế với tụ khí, sa thu khí với sa thu thuỷ là phần Thư; đứng trên hiệp mà biết huyệt xa hay gần, trên hay dưới là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp ngoài thực địa. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Đạo Pháp Song Đàm là sách của ai? – 道法雙譚誰所著
Sách do Ngô Cảnh Loan (吳景鸞) đời Tống soạn, được Diệp Cửu Thăng chép trọn vào quyển năm Sơn Pháp Toàn Thư trong Địa Lý Đại Thành (1696), làm thiên mở đầu phần kết tác pháp.
Phấn thế và tụ khí khác nhau thế nào? – 奮勢聚氣何別
Phấn thế là kết trước hiệp: long đứt xuống rồi vọt lên kết ngay một đốt. Tụ khí là kết sau hiệp: long nổi sao tốt ngay trên hiệp, khí tụ trước, phần dư đi tiếp làm thành quách ôm lại. Phấn thế xét đốt qua hiệp, tụ khí xét dư khí có ôm lại hay không.
Vì sao nói đất không nghịch thì không kết? – 何謂不逆不結
Vì có nghịch thì núi quay nước chuyển, âm dương mới giao và huyệt mới thành. Nghịch có bốn bậc: long nghịch, tinh nghịch, mạch nghịch và sa nghịch; long nghịch là đại thế quay lại, không phải long chạy ngược dòng.
Sa thu khí và sa thu thuỷ khác nhau ra sao? – 收氣收水之砂
Sa thu thuỷ nghịch với dòng nước, giữ tài. Sa thu khí nghịch với hướng khí của long, nên phần nhiều lại thuận nước. Theo Diệp Cửu Thăng, thiếu sa thu thuỷ vẫn có thể kết, thiếu sa thu khí thì quyết không kết.
Đọc thiên này có cần la kinh không? – 須用羅經否
Gần như không. Đạo Pháp Song Đàm là thiên hình pháp thuần tuý: long, hiệp, sao, sa, thuỷ đều nhận bằng mắt. La kinh chỉ dùng sau khi hình đã định, đúng tinh thần "nhất hình nhì khí" của Phong Thuỷ Liên Hoa.









