💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (15): Nghi Long Kinh chú (1) – thượng thiên, trung thiên 疑龍經註

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (15): Nghi Long Kinh chú (1) – thượng thiên, trung thiên 疑龍經註

Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷之二 · 龍法枝幹部 · 疑龍經註 (上卷 · 中卷)
Tác giả: Dương Quân Tùng 楊筠松 (kinh) · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) chú · Quách Đình Ngạn 郭廷彥 (Hải Xương) tham
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập một.

Hám Long Kinh dạy nhận sao. Nghi Long Kinh dạy chỗ dễ nghi nhất: nhánh nào là cán, nhánh nào là chi, chỗ nào thật kết, chỗ nào chỉ là hộ vệ đẹp mắt. Quyển hai Sơn Pháp Toàn Thư của Địa Lý Đại Thành đặt Nghi Long Kinh vào "Long pháp chi cán bộ", kèm lời chú của Diệp Cửu Thăng. Bài này dịch lời dẫn và lời chú cho thượng thiên, trung thiên; Nghi Long Kinh có bản dịch riêng trên Kho Sách Quý, nên ở đây chỉ trích câu kinh làm mốc.

Trả lời nhanh: Diệp Cửu Thăng giải mâu thuẫn bề ngoài giữa hai kinh: Hám Long nói sao núi, Nghi Long nói "trên chính long không mọc ngọn". Cán long chia nhánh hộ tòng rồi đi bằng thẳng, hết nhánh mới nổi ngọn chia nhánh mới; chi long khởi phục liên tục; đi bằng mà không khởi phục có khi chỉ là mặt bên của sa lớn. Ngọn đẹp phần nhiều là chi làm hộ tòng; chỗ núi tụ giữa cán long chỉ là chỗ "nghỉ chân". Tận long hai nước giao bị gió thổi, chân long đã hồi long ngoảnh tổ từ trước. Nước phối long như vợ chồng; minh đường thật có núi ngoài bao, bình dương trong rộng. Phì sấu theo xương thịt, thư hùng theo cao thấp. Mặt long rộng bằng có triều thuỷ, lưng long dốc có nước cắt vách.

Thầy Vũ Giới giảng: "Người đi núi lâu năm mới thấy cái khó nhất không phải là tìm ra ngọn đẹp, mà là dám bỏ qua ngọn đẹp. Nghi Long Kinh dạy cái dám ấy: ngọn đẹp thường là lính hầu, người quý lại đi thấp ở giữa."

Lời dẫn: ba loại hành độ – 三種行度

Trước khi chú kinh, Diệp Cửu Thăng viết một đoạn dẫn để gỡ một thắc mắc mà người đọc hai kinh hay gặp.

Sơ đồ ba loại hành độ: cán long, chi long và đại sa trắc diện
Theo lời dẫn của Diệp Cửu Thăng cho Nghi Long Kinh: cán long chia nhánh rồi đi bằng thẳng, hết nhánh mới nổi ngọn; chi long khởi phục liên tục; đi bằng mà không khởi phục có khi chỉ là mặt bên của sa lớn. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

疑龍、撼龍二經,皆楊公龍法書也。疑龍重在別枝幹,撼龍重在辨峯巒,皆龍法緊要也。但後之讀是兩經者不能無疑焉。何則?撼龍專言峯巒以別九星,而疑龍則曰「正龍身上不生峯」……不幾二經自相矛盾乎?抑知幹龍行度非無峯巒,但龍要分枝分從,然後起頂。既分之後,只是平行,不折腰,不跌斷,挺挺行去,直至枝從將盡,不能護龍,則龍又起一峯巒,再分枝從為護衛也。若枝龍行度,則一起一伏,一峯之下連接一峯,不能平行,段段起伏,與幹大異也。然有平行無起伏而非龍者,此乃大砂側面護龍,又不及枝龍能起伏者也。不知三種行度,則不能讀兩種經文。

Dịch: Nghi Long và Hám Long hai kinh đều là sách long pháp của Dương công. Nghi Long nặng về phân chi cán, Hám Long nặng về biện núi ngọn, đều là chỗ then chốt của long pháp. Nhưng người sau đọc hai kinh không khỏi nghi: Hám Long chuyên nói núi ngọn để phân cửu tinh, mà Nghi Long lại nói "trên chính long không mọc ngọn"… há chẳng phải hai kinh tự mâu thuẫn? Nên biết cán long đi không phải không có núi ngọn, mà long cần chia nhánh chia tòng rồi mới nổi đỉnh. Chia xong rồi thì chỉ đi bằng, không gãy lưng, không sụp đứt, thẳng thẳng mà đi, cho tới khi nhánh tòng sắp hết, không hộ được long nữa, thì long lại nổi một núi ngọn, lại chia nhánh tòng làm hộ vệ. Còn chi long đi thì một khởi một phục, dưới một ngọn nối liền một ngọn, không đi bằng được, đoạn đoạn khởi phục, khác hẳn cán. Nhưng có loại đi bằng không khởi phục mà không phải long, đó là mặt bên của sa lớn hộ long, lại không bằng chi long còn biết khởi phục. Không biết ba loại hành độ thì không đọc được hai kinh.

Giảng: Đây là một chìa khoá đọc rất gọn. Cán long có nổi ngọn, nhưng chỉ ở chỗ cần chia nhánh hộ vệ mới; giữa hai chỗ ấy nó đi bằng. Chi long thì nhấp nhô liên tục. Và có một cái bẫy: dải đất dài bằng phẳng không nhấp nhô có thể chỉ là "mặt bên" của một sa lớn, không phải long. Bài 4 đã nói "đại cán quý ở bằng thẳng"; ở đây Diệp Cửu Thăng cho biết bằng thẳng giữa những chỗ chia nhánh.

Cán long không nổi ngọn và chỗ nghỉ chân – 幹龍頓宿

Câu kinh mở đầu "nghi long chỗ nào khó nghi nhất, tìm được ngọn sao lại hoá ra là chi" được chú như sau.

Đỉnh Thái Sơn có mặt bằng
Đỉnh Thái Sơn (泰山) có mặt bằng rộng: Nghi Long Kinh nói trên chính long không mọc ngọn, cán long lớn đi bằng mà thẳng. Ảnh: ╬ಠ益ಠ), Wikimedia Commons, CC0.

此明幹龍之體也。世之言龍者,必好言星峯,抑知幹龍不起星峯乎。凡尋得星峯,俱係枝龍,或為幹龍關峽之用,從行之用,護托之用。譬之貴人中行,其星峯皆矗矗之旗鎗,左右隨者也。若夫正幹,必不起峯。又幹龍行度,于其中間忽有峯巒攢聚,世人多以為山水團聚,內必融結美地,抑知此非團聚,乃幹龍頓宿之處,非融結也。何以知其不結?面前山水雖有環抱之情,背後護龍皆反背而不抱,故知其不融結矣。

Dịch: Đây nói rõ thể của cán long. Người đời nói long tất thích nói ngọn sao, nên biết cán long không nổi ngọn sao. Phàm tìm được ngọn sao đều là chi long, hoặc làm quan hiệp, làm tòng hành, làm hộ thác cho cán long. Ví như người quý đi giữa, các ngọn sao đều là cờ giáo dựng đứng theo hai bên. Còn chính cán thì tất không nổi ngọn. Lại cán long đang đi, giữa chừng bỗng có núi ngọn chụm tụ, người đời phần nhiều cho là sơn thuỷ đoàn tụ, trong tất dung kết đất đẹp; nên biết đó không phải đoàn tụ, mà là chỗ cán long dừng nghỉ, không phải dung kết. Làm sao biết không kết? Núi nước phía trước tuy có tình ôm, nhưng hộ long sau lưng đều quay lưng không ôm, nên biết không dung kết.

Giảng: Hình ảnh "người quý đi giữa, cờ giáo hai bên" là trục của cả Nghi Long Kinh. Tiêu chí phân chỗ kết thật với chỗ nghỉ chân cũng rõ: phải xem sau lưng, hộ long có ôm lại không. Phía trước đẹp mà phía sau quay lưng là trạm dừng trên đường, long còn đi tiếp.

Tinh phong cờ giáo và số lớp hộ tòng – 旗鎗 護纏

Kinh nói chi long cũng có thể kết, "nửa là hoa hư, nửa là thai thật". Lời chú cho tiêu chí phân biệt.

Sông Vũ Di Sơn có núi hai bên
Sông ở Vũ Di Sơn (武夷山) có núi hai bên: những ngọn nhọn đẹp hai bờ thường chỉ là hộ tòng, như cờ giáo theo hầu người quý đi giữa. Ảnh: Windmemories, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

此言星峯旗鎗係枝龍,而不結其中,亦有結作者。其結與不結,但看護從。若護從重重迴抱,則為結作;若止一重回抱,其外即反背而去,此一重回抱非為結穴,而回乃枝葉之交互耳,不得誤認者也。

Dịch: Đây nói ngọn sao cờ giáo là chi long, phần nhiều không kết, nhưng trong đó cũng có cái kết. Kết hay không kết chỉ xem hộ tòng: nếu hộ tòng lớp lớp vòng ôm lại thì là kết tác; nếu chỉ một lớp ôm lại, ngoài đó liền quay lưng đi, thì một lớp ôm ấy không phải để kết huyệt, mà chỉ là cành lá đan chéo nhau thôi, không được nhận lầm.

Giảng: Một lớp ôm có thể là ngẫu nhiên của địa hình; nhiều lớp ôm mới là "ý" của long. Đây là tiêu chí đếm được ngoài thực địa, và cũng là lý do lời chú Hám Long ở bài 14 nói phúc lực theo số lớp hộ tòng.

Hồi long: long đã quay đầu trước chỗ tận – 回龍

Kinh nói: "tìm tới chỗ cùng của cán long, hai nước giao nhau, huyệt bị gió". Lời chú giải vì sao người tìm ở đó không thấy.

Sơ đồ hồi long: long quay đầu nhìn tổ trước chỗ tận long hai nước giao
Theo lời chú của Diệp Cửu Thăng cho Nghi Long Kinh: chỗ tận long hai nước giao thường bị gió thổi nước cuốn, không kết; chân long đã chuyển thân ngoảnh tổ từ trước, lấy tổ làm triều sơn. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

此言回龍法也。尋至龍盡之處,水交而風吹,則非結穴之所也。然龍豈不結乎?抑知龍本不到此處,先已轉身而顧祖矣。若不識回龍之法,只于水交處尋,其能得穴乎。

Dịch: Đây nói phép hồi long. Tìm tới chỗ long tận, nước giao mà gió thổi, thì không phải chỗ kết huyệt. Nhưng long há không kết sao? Nên biết long vốn không tới chỗ này, đã chuyển thân ngoảnh tổ từ trước rồi. Nếu không biết phép hồi long, chỉ tìm ở chỗ nước giao, sao được huyệt?

Giảng: Lời chú ngắn mà đổi cả cách đi tìm: đừng chạy thẳng tới cuối dãy núi. Hãy xem ở đoạn trước, chỗ nào long quặt lại như móc câu, nhìn về tổ; tổ khi ấy thành triều sơn, "không câu nệ nghìn dặm xa". Đây là hình thức kết mà bài 13 đã nói Liêm Trinh hay tạo.

Phi phong hai bên, chính long thấp bằng – 飛峯 正龍低平

Đoạn kinh "chân long chỗ bằng không có ngọn sao, hai bên mọc ngọn rất khó bắt" được chú rõ ràng.

Các đỉnh đá vôi song song ở Ninh Bình
Các đỉnh đá vôi song song ở Ninh Bình: hai bên nổi ngọn cao, phần thấp ở giữa có khi mới là chân long, đúng chỗ Nghi Long Kinh nói dễ nghi. Ảnh: Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

此言真龍中行不起峯,兩邊夾從高起峯,令人難捉也。時人于真龍平坦,則疑為非龍;兩邊飛峯節節起頂,又疑為是龍。抑知兩邊之峯乃護從,而低平之正龍最貴重也。正龍結大地,護龍為小結,雖有小結而總來為正龍之羅城門戶耳。祿無祿者,祿存之下不出小圓峯為龍也。破不破者,破軍之下不抽好嫩枝行龍也。無祿不破,則頑然一大星,故為水口山。

Dịch: Đây nói chân long đi giữa không nổi ngọn, hai bên kẹp tòng nổi ngọn cao, làm người khó bắt. Người thời nay thấy chân long bằng phẳng thì nghi không phải long; thấy hai bên phi phong đốt đốt nổi đỉnh lại nghi là long. Nên biết ngọn hai bên là hộ tòng, còn chính long thấp bằng mới quý trọng nhất. Chính long kết đại địa, hộ long là tiểu kết; dù có tiểu kết, rốt cuộc cũng là la thành môn hộ cho chính long. "Lộc không lộc" là dưới Lộc Tồn không ra ngọn tròn nhỏ để làm long; "Phá không phá" là dưới Phá Quân không rút được nhánh non đẹp để hành long. Không lộc, không phá thì là một sao lớn trơ trơ, nên làm núi thuỷ khẩu.

Giảng: Đây là điều mà người học hay sai nhất: thấy hai hàng ngọn cao đẹp thì đi dọc hàng ngọn ấy mà tìm. Lời chú bảo hãy nhìn xuống phần thấp ở giữa. Hộ long có thể có tiểu kết, nhưng đó là đất nhỏ, và chính chúng là "tường thành cổng ngõ" cho đất lớn ở giữa.

Nước phối long, chi cán lớn nhỏ và đặc triều – 水配龍 特朝

Lời chú cho đoạn "tìm long nghìn dặm, trước xem nguồn nước trên dư đồ" có một hình ảnh rất đẹp.

Tranh Cát Trĩ Xuyên di cư đồ của Vương Mông đời Nguyên
Cát Trĩ Xuyên di cư đồ (葛稚川移居圖) của Vương Mông (王蒙), thế kỷ 14, Bảo tàng Cố Cung Bắc Kinh: dòng suối men theo chân núi suốt từ trên xuống, như nước phối long đi kèm long từ tổ tới huyệt. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

此言枝幹大小結法也。龍以幹為大,但幹龍平蔓綿長三五百里,非知得水源清楚,不能辨得幹龍也……凡看此種之結與不結,先要看水口。若水口交固而內局寬平,羅城完密,則結作矣……凡有一龍,必有一水相配,猶夫婦然。大水配大龍,小水配小龍。此水與龍俱從祖山分落,緊緊隨行一步不離者也。此龍必幫此水而行。此水必繞此龍而走,至結穴處,與龍交會而後去。此水長遠,則為大龍大結;短近,則為小龍小結也。凡有好龍,必有好朝。朝何以為好?好朝者,乃一枝山特特生來為我作朝,謂之特朝。非上龍則無是也。

Dịch: Đây nói phép kết lớn nhỏ của chi cán. Long lấy cán làm lớn, nhưng cán long bò bằng dài ba năm trăm dặm, không biết rõ nguồn nước thì không phân được cán long… Phàm xem loại này kết hay không, trước phải xem thuỷ khẩu: nếu thuỷ khẩu giao chặt mà nội cục rộng bằng, la thành kín đủ, thì là kết tác… Phàm có một long tất có một nước phối với nó, như vợ chồng. Nước lớn phối long lớn, nước nhỏ phối long nhỏ. Nước ấy và long đều từ tổ sơn phân lạc, theo sát nhau một bước không rời. Long này tất dựa nước này mà đi, nước này tất quấn long này mà chạy, tới chỗ kết huyệt thì giao hội với long rồi mới đi. Nước ấy dài xa thì là long lớn kết lớn; ngắn gần thì là long nhỏ kết nhỏ. Phàm có long tốt tất có triều tốt. Triều thế nào là tốt? Triều tốt là một nhánh núi riêng sinh ra để làm triều cho ta, gọi là đặc triều. Không phải long thượng hạng thì không có.

Giảng: "Nước phối long như vợ chồng" là một công cụ đo lường rất thực tế: muốn biết long lớn hay nhỏ, đi dò dòng nước sinh ra cùng với nó từ tổ, xem nó dài bao xa. Trên bản đồ địa hình hiện nay, việc này làm được khá chính xác. Đặc triều cũng là một tiêu chí rõ: núi triều tự sinh ra hướng về ta, không phải núi đi ngang qua.

Triều sơn, minh đường và thuỷ khẩu – 朝山 明堂 水口

Từ long, kinh chuyển sang huyệt. Diệp Cửu Thăng chú rằng muốn tìm huyệt, trước hết nhìn triều sơn.

Hồ nước giữa núi ở Vũ Di Sơn
Hồ nước giữa núi ở Vũ Di Sơn: minh đường thật là bên ngoài có núi bao, bên trong có bình dương rộng và nước lắng tụ. Ảnh: 老过, Wikimedia Commons, CC BY 2.5 CN.

此言穴與明堂、水口、朝山也。尋得真龍,須求真穴。而真穴必隱拙而難尋,而尋之之法,莫過于先認朝山也。真穴難尋,朝山易見,得朝便可得穴也。然朝山亦不一,須要細辨,有真有假,有正有橫。特朝為真,過山為假;正則當面直來而拜伏,橫則側面向我而有情也。前朝之餘氣,後纏之餘山,相湊則成水口。水口之內則為明堂,而明堂則以體橫寬抱為美……明堂有真有假,真者外山包裹而內有寬坦之平洋也。假者,關峽之間,外山包裹亦似有穴有明堂。不知此間只有一重山環抱,而外面則曠蕩而無關闌,莫認為明堂也。

Dịch: Đây nói huyệt với minh đường, thuỷ khẩu, triều sơn. Tìm được chân long phải cầu chân huyệt; mà chân huyệt tất ẩn vụng khó tìm; cách tìm không gì bằng trước nhận triều sơn. Chân huyệt khó tìm, triều sơn dễ thấy; được triều thì được huyệt. Nhưng triều sơn cũng không một loại, phải phân kỹ: có thật có giả, có chính có ngang. Đặc triều là thật, núi đi qua là giả; chính thì trước mặt thẳng tới mà lạy phục, ngang thì nghiêng mặt hướng về ta mà hữu tình. Khí thừa của triều phía trước và núi thừa của triền phía sau chụm lại thì thành thuỷ khẩu; trong thuỷ khẩu là minh đường; minh đường lấy thể ngang rộng ôm làm đẹp… Minh đường có thật có giả: thật là núi ngoài bao bọc mà trong có bình dương rộng phẳng; giả là ở giữa quan hiệp, núi ngoài bao bọc cũng như có huyệt có minh đường, không biết ở đó chỉ có một lớp núi vòng ôm, còn bên ngoài trống trải không có quan lan; chớ nhận làm minh đường.

Giảng: Thứ tự tìm của Diệp Cửu Thăng rất thực dụng: long thật → triều sơn (dễ thấy) → huyệt (khó thấy). Minh đường giả ở quan hiệp là một cái bẫy quen thuộc: đứng giữa eo núi, hai bên núi bao rất đẹp, nhưng đi ra ngoài một lớp thì trống trải. Một lớp ôm, lại là bài học của mục hộ tòng ở trên.

Hư trá, diệu khí, nhân nhục và phì sấu – 虛詐 曜氣 裀褥 肥瘦

Đoạn tiếp theo gom nhiều khái niệm phân thật giả của cục và tính chất của long.

Sơ đồ nhân nhục dưới chân huyệt và phân biệt phì sấu với thư hùng
Theo lời chú của Diệp Cửu Thăng cho Nghi Long Kinh: nhân nhục là bãi bằng dưới chân núi như chiếu đệm, chỉ khí thừa; phì sấu theo xương thịt, thư hùng theo cao thấp, không được lẫn. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

局之所以假,穴之所以虛者,乃外纏不轉,內托反背故也。內中看之似有情,外面看之便反背,此所以為虛詐也。然有真龍真穴,龍虎背後有衣裾拖出,似乎反背而去,然此乃貴龍曜氣,為官闕拜舞之袖……裀褥者,山下之坪也。龍有裀褥,為有餘氣,即枝龍亦主富足……然龍之肥瘦,以肉多豐厚為肥,以石多細勁為瘦,不得以雄龍為瘦、雌龍為肥……蓋肥瘦以骨肉言,雌雄以高峻平坦辨,不容混淆者也。若辨肥瘦二龍吉凶之法,則肥龍喜瘦山為護從,瘦龍喜肥山為護從,則二氣相感而吉;反此則偏枯而凶。若夫瘦龍之體,固瘦而裀褥廣鋪,則似不足而實有餘。瘦者其清,裀褥是厚,清而且厚,則係大貴之龍矣。

Dịch: Cục sở dĩ giả, huyệt sở dĩ hư, là vì triền ngoài không quay lại, thác trong quay lưng. Từ trong nhìn thì như hữu tình, từ ngoài nhìn thì quay lưng; đó là hư trá. Nhưng có chân long chân huyệt mà sau lưng Long Hổ có vạt áo kéo ra, như quay lưng đi, thì đó là diệu khí của quý long, là tay áo lạy múa nơi cửa khuyết… Nhân nhục là bãi bằng dưới núi. Long có nhân nhục là có khí thừa, dù chi long cũng chủ giàu đủ… Nhưng béo gầy của long lấy thịt nhiều dày dặn làm béo, đá nhiều mảnh cứng làm gầy; không được lấy long hùng làm gầy, long thư làm béo… Vì béo gầy nói theo xương thịt, thư hùng phân theo cao dốc hay bằng phẳng, không được lẫn. Phép phân cát hung của long béo long gầy: long béo ưa núi gầy làm hộ tòng, long gầy ưa núi béo làm hộ tòng, hai khí cảm nhau thì cát; ngược lại thì thiên khô mà hung. Còn thể long gầy, vốn gầy mà nhân nhục trải rộng, thì như thiếu mà thực thừa; gầy là thanh, nhân nhục là dày, thanh mà lại dày, đó là long đại quý.

Giảng: Ba chỗ đáng giữ. Một, phân "quay lưng" thật (hư trá) với diệu khí (vạt áo kéo theo nước nhưng huyệt không thấy). Hai, nhân nhục là một dấu hiệu rất dễ nhìn: chân núi có bãi bằng như tấm chiếu thì có khí thừa. Ba, Diệp Cửu Thăng tách hai trục béo gầy và thư hùng, điều nhiều sách để lẫn. Một ngọn cao dốc (hùng) vẫn có thể béo đất; một dải thấp (thư) vẫn có thể gầy đá.

Đại thế: cán tôn mà kết ở lưng – 地勢屬坤

Cuối thượng thiên, kinh nói đại thế các dòng sông lớn. Lời chú rút ra một nguyên tắc quan trọng.

Núi đá vôi đứng giữa đồng ở Ninh Bình
Núi đá vôi đứng giữa đồng ở Ninh Bình: đất bằng rộng thu được đại thế, Diệp Cửu Thăng nói đế viên tất kết ở bình nguyên giữa lưng long. Ảnh: Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

此言龍以中幹為尊,而穴則以分落而結也。尋龍論脈兩句,脈者山脊也,勢者平原而有山水環抱歸向之所也。平原為坤之正體,故平原最得大勢,能收大勢也。所以帝垣必結于平原。龍以幹為尊,然幹龍必行至海而止。若言盡龍,則當于海邊求大地矣。然大地成垣者,不在盡頭之海邊,却在腰間之平原處。以腰間平原能收大勢,而海邊之龍多為風蕩散也……大抵幹龍長行,其起處太老,其盡處則散,惟中腰結作為美。

Dịch: Đây nói long lấy trung cán làm tôn, mà huyệt thì kết ở chỗ phân lạc. Hai câu "tìm long bàn mạch": mạch là sống núi, thế là nơi bình nguyên có núi nước vòng ôm quy hướng. Bình nguyên là chính thể của Khôn, nên bình nguyên được đại thế nhất, thu được đại thế. Vì thế đế viên tất kết ở bình nguyên. Long lấy cán làm tôn, nhưng cán long tất đi tới biển mới dừng; nếu nói tận long thì phải tìm đại địa ở bờ biển. Nhưng đại địa thành viên không ở bờ biển cuối cùng mà ở bình nguyên giữa lưng; vì bình nguyên giữa lưng thu được đại thế, còn long ở bờ biển phần nhiều bị gió thổi tan… Đại để cán long đi dài, chỗ khởi quá già, chỗ tận thì tản, chỉ kết ở giữa lưng là đẹp.

Giảng: Nguyên tắc "đầu quá già, cuối thì tản, giữa lưng mới đẹp" nối với "trung lạc" ở bài 5, nơi Diệp Cửu Thăng nói đất lớn phần nhiều lạc ở lưng long. Ở đây ông nâng lên tầm một lục địa: kinh đô nằm ở bình nguyên giữa, không ở mũi đất cuối cùng ngoài biển.

Trung thiên: phân bối diện, triều thuỷ, nội khí – 分背面 內氣外氣

Sang trung thiên, Nghi Long Kinh đi vào những chỗ "nghi" tinh tế hơn. Lời chú trọng tâm là phép phân lưng mặt.

Sơ đồ phân bối diện của long: mặt rộng bằng có triều thuỷ, lưng dốc có nước cắt vách
Theo lời chú của Diệp Cửu Thăng cho Nghi Long Kinh: lưng long dựa vào triền sơn, dốc đứng, nước cắt vách đá; mặt long mở rộng bằng, có triều thuỷ vòng vào, chỗ rộng bằng quặt lớn là huyệt. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

分背面法,先看龍之纏山。纏山者,抱龍背之山。纏山之面則向龍,龍之背則靠纏山,此定法也。然從纏山龍身中間看,則纏山抱龍有情,亦似有結穴之局,但必無寬濶之明堂,其朝山必閉塞而不開矣。此龍背之體段也。若龍神開面處,必寬濶平坦,朝水迂回有情,其寬平大曲處是穴矣。于是朝山下生纏山,逆上相湊而成水口,水口之中又有羅星以塞之,此為真龍真穴無疑也。……內氣有二:穴氣為內氣,水神為外氣;配龍之水為內氣,主水,他山流來之客水為外氣。外氣殘內氣者,主山低小而水神高大,龍身薄弱而水神浩蕩,此水氣殘山氣也,必主人丁稀少……惟龍虎有力,不使客水得入內堂,則此水可用。

Dịch: Phép phân lưng mặt: trước xem triền sơn của long. Triền sơn là núi ôm lưng long; mặt triền sơn hướng về long, lưng long thì dựa vào triền sơn; đó là phép nhất định. Nhưng từ khoảng giữa triền sơn và thân long mà nhìn, thì triền sơn ôm long hữu tình, cũng như có cục kết huyệt, nhưng tất không có minh đường rộng, triều sơn tất bị lấp không mở. Đó là thể đoạn của lưng long. Còn chỗ long thần mở mặt tất rộng rãi bằng phẳng, triều thuỷ quanh co hữu tình; chỗ rộng bằng quặt lớn là huyệt. Rồi dưới triều sơn sinh triền sơn ngược lên chụm lại thành thuỷ khẩu, trong thuỷ khẩu lại có la tinh lấp lại; đó là chân long chân huyệt không nghi… Nội khí có hai nghĩa: huyệt khí là nội khí, thuỷ thần là ngoại khí; nước phối long (chủ thuỷ) là nội khí, khách thuỷ từ núi khác chảy tới là ngoại khí. Ngoại khí lấn nội khí là núi chủ thấp nhỏ mà thuỷ thần cao lớn, thân long mỏng yếu mà thuỷ thần mênh mông; đó là khí nước lấn khí núi, tất chủ người ít… Chỉ khi Long Hổ có lực, không để khách thuỷ vào nội đường, thì nước này mới dùng được.

Giảng: Phân lưng mặt là kỹ năng then chốt của trung thiên. Lưng: dốc, nước cắt vách đá, minh đường hẹp, triều sơn bị chắn. Mặt: rộng, bằng, triều thuỷ vòng vào. Lời chú về nội khí ngoại khí cũng rất đáng chú ý: một ngọn núi nhỏ bên một dòng sông mênh mông là "nước lấn núi". Diệp Cửu Thăng tự nói đoạn này "có tinh nghĩa, người thường không biết". Lời chú trung thiên còn bàn song thư hùng (hai long cùng kết, phân cao thấp theo nước ôm nhiều hay ít), huyệt có triều sơn mà không có triều thuỷ, có thuỷ tụ mà không có triều sơn.

Mười núi chín nước cùng tụ: chọn chân long – 十山九水

Đoạn chú cuối trong phần này trả lời câu khó nhất: khi nhiều long cùng tụ về một chỗ, long nào là thật?

Sơ đồ mười núi chín nước cùng tụ và ba phép chọn chân long
Theo lời chú của Diệp Cửu Thăng cho Nghi Long Kinh: khi nhiều núi cùng tụ, phân quý tiện (quý long không chầu ai, trướng nhiều lớp), xét dài ngắn, xem đốn phục để chọn chân long. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

此言衆山會聚,龍砂難分,而論辨之之法也。千山十水同來聚會,條條似皆結作,將何以辨其何條為正龍乎?然辨之則有法也。辨之之法,一分貴賤,次步短長,三觀頓伏。星體何為貴?貴龍必不肯朝顧他山,堂堂自走,放開手足,分布自如;若賤龍則手足短縮,撓掉皆伏藏也。貴龍則重重帳蓋,賤龍徒雄強而無帳……何為長?凡幹龍行度必長,然長必須有貴格者,方是龍……何為頓伏?凡真龍行度,必有頓伏,或穿田,或渡峽,成一體段者,又真龍頓伏之處必分小枝,枝上必為小關局,亦有小小結作也。……面之後係背,背之後必有纏山。既見前之面,又見後之纏,則真龍在此,從而覓穴無難矣。

Dịch: Đây nói khi nhiều núi hội tụ, long sa khó phân, và bàn phép phân biệt. Nghìn núi mười nước cùng tới tụ hội, dải nào cũng như kết tác, lấy gì phân dải nào là chính long? Nhưng phân thì có phép: một là phân sang hèn, hai là đo dài ngắn, ba là xem đốn phục. Thể sao thế nào là sang? Quý long tất không chịu chầu ngó núi khác, đường đường tự đi, buông tay chân, phân bố tự nhiên; tiện long thì tay chân ngắn rụt, mái chèo đều nép giấu. Quý long thì trướng cái lớp lớp, tiện long chỉ hùng mạnh suông mà không có trướng… Thế nào là dài? Phàm cán long đi tất dài, nhưng dài phải có quý cách mới là long… Thế nào là đốn phục? Phàm chân long đi tất có đốn phục, hoặc xuyên điền, hoặc qua hiệp, thành một thể đoạn; chỗ đốn phục của chân long tất chia nhánh nhỏ, trên nhánh tất có tiểu quan cục, cũng có tiểu kết nho nhỏ… Sau mặt là lưng, sau lưng tất có triền sơn. Đã thấy mặt phía trước, lại thấy triền phía sau, thì chân long ở đây, tìm huyệt không khó.

Giảng: Ba phép chọn có thứ tự: quý tiện trước, dài ngắn sau, đốn phục cuối. Tiêu chí quý nhất là "không chịu chầu ngó núi khác": long nào cũng quay về một long, long ấy là chủ. Lời chú cuối nối lại toàn bộ phần này: thấy mặt phía trước, thấy triền phía sau, là đã tìm được chân long.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa coi lời chú Nghi Long Kinh là một bài học về khiêm tốn trước cái đẹp. Ngọn đẹp, cục đẹp, minh đường đẹp đều có thể là giả: ngọn đẹp là hộ tòng, cục đẹp là chỗ nghỉ chân, minh đường đẹp ở eo núi chỉ có một lớp ôm. Tiêu chí của Diệp Cửu Thăng luôn là xem tiếp ra ngoài một lớp, xem sau lưng, xem nước đi cùng long từ đâu tới.

Phép "nước phối long như vợ chồng" và "ngoại khí không lấn nội khí" rất hợp với Việt Nam, nơi nhiều dãy núi nhỏ chạy sát những con sông lớn. Một gò đẹp bên sông lớn chưa chắc đã tốt, nếu dòng nước mênh mông lấn hẳn thế núi. Ngược lại, một dòng suối nhỏ đi theo long từ tổ xuống là dấu hiệu long thật.

Các câu ứng nghiệm trong kinh và chú, như phong hầu, người ít, giàu đủ, là ngôn ngữ sách cổ để nói tính chất của đất. Liên Hoa giữ phần thể cách. Phân lưng mặt, phân hộ long với chính long trên một vùng thật là thủ pháp, phải học trực tiếp.

Tóm lại – 總結: Có ba loại hành độ: cán long chia nhánh rồi đi bằng thẳng, chi long khởi phục liên tục, đại sa đi bằng nhưng không phải long. Ngọn sao phần nhiều là chi làm cờ giáo hộ tòng; núi tụ giữa cán long là chỗ nghỉ chân, sau lưng hộ long quay đi thì không kết. Hộ tòng nhiều lớp ôm mới là kết. Tận long hai nước giao bị gió; chân long đã hồi long ngoảnh tổ từ trước. Chính long thấp bằng ở giữa, phi phong hai bên là hộ. Nước phối long như vợ chồng, nước dài thì long lớn; có long tốt tất có đặc triều. Tìm huyệt trước nhận triều sơn; minh đường thật có núi ngoài bao, bình dương trong rộng. Phì sấu theo xương thịt, thư hùng theo cao thấp; long gầy mà nhân nhục rộng là đại quý. Cán tôn nhưng kết ở lưng. Mặt long rộng bằng có triều thuỷ, lưng long dốc có nước cắt vách; ngoại khí không được lấn nội khí. Nhiều long cùng tụ thì phân quý tiện, dài ngắn, đốn phục.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (14) – Hám Long Kinh chú (3): Vũ Khúc, Phá Quân, Tả Phụ, Hữu Bật 撼龍經註.

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (16) – Nghi Long Kinh chú (2): hạ thiên, nghi long thập vấn 疑龍經註 (sắp đăng).

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một, Sơn Pháp Toàn Thư quyển hai, Long pháp chi cán bộ, Nghi Long Kinh chú: lời dẫn, thượng quyển, trung quyển (tới đoạn quý tiện, đoản trường, đốn phục). Bài chỉ dịch lời chú của Diệp Cửu Thăng; nguyên văn và bản dịch Nghi Long Kinh có riêng trên Kho Sách Quý. Hiệu đính: 璮褥 đọc là 裀褥. Các đoạn lược đánh dấu "……". Sách thuộc công cộng; chữ dị thể đổi về chính thể. Hình vẽ là sơ đồ vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết ba loại hành độ, biết hồi long, biết nước phối long, biết phân lưng mặt là phần Thư; đứng giữa một vùng nhiều long cùng tụ mà chỉ ra long nào là chủ, chỗ nào là mặt, chỗ nào chỉ là trạm nghỉ là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Hám Long Kinh và Nghi Long Kinh có mâu thuẫn không? – 二經矛盾否

Không. Theo Diệp Cửu Thăng, cán long có nổi ngọn nhưng chỉ ở chỗ cần chia nhánh hộ vệ mới; giữa các chỗ ấy nó đi bằng thẳng. Hám Long nói ngọn, Nghi Long nói đoạn bằng; hai kinh bổ sung nhau.

Vì sao ngọn sao đẹp thường không phải chân long? – 星峯多是枝

Vì ngọn sao phần nhiều là chi long làm quan hiệp, tòng hành, hộ thác cho cán long, như cờ giáo theo hai bên người quý; chính cán đi thấp bằng ở giữa.

Hồi long là gì? – 何謂回龍

Là long chưa tới chỗ tận đã chuyển thân quặt lại như móc câu, nhìn về tổ, lấy tổ làm triều sơn. Chỗ tận long hai nước giao thường bị gió thổi nước cuốn, không kết.

Nước phối long nghĩa là gì? – 水配龍

Mỗi long có một dòng nước cùng phân lạc từ tổ, theo sát nhau tới huyệt rồi mới giao hội mà đi, như vợ chồng. Nước dài xa thì long lớn kết lớn, ngắn gần thì long nhỏ kết nhỏ.

Phân lưng mặt của long thế nào? – 分背面

Lưng long dựa vào triền sơn, dốc đứng, nước cắt vách đá, minh đường hẹp, triều sơn bị chắn. Mặt long mở rộng bằng phẳng, có triều thuỷ quanh co hữu tình; chỗ rộng bằng quặt lớn là huyệt.

Từ khoá: địa lý đại thành · 地理大成 · nghi long kinh chú · 疑龍經註 · cán long · chi long · hồi long · bối diện · nhân nhục · minh đường · phong thủy long mạch

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…