Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷之一 · 龍法星辰部 · 撼龍經註 (武曲 · 破軍 · 左輔 · 右弼 · 九星變穴 · 九星吉凶 · 雌雄 · 定穴)
Tác giả: Dương Quân Tùng 楊筠松 (kinh) · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) chú · Hoàng Tấn 黃瑨 (Hải Xương) tham
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập một.
Đây là bài cuối của phần Hám Long Kinh chú trong Địa Lý Đại Thành. Bốn sao còn lại là Vũ Khúc, Phá Quân, Tả Phụ, Hữu Bật; tiếp theo là các thiên ngắn cửu tinh biến huyệt, cửu tinh cát hung, thư hùng và định huyệt, cuối cùng là lời tổng kết của Diệp Cửu Thăng cho cả bộ kinh. Như hai bài trước, em chỉ trích câu kinh làm mốc và dịch phần lời chú; Hám Long Kinh có bản dịch riêng trên Kho Sách Quý. Phần lời chú ở đây có nhiều điểm thực hành nhất: quan, quỷ, diệu để chứng huyệt; vì sao hung tinh đi trước, tôn tinh kết sau; cách xem thuỷ khẩu; bốn loại gò nhỏ trên đất bằng; và sáu cặp thư hùng.
Trả lời nhanh: Vũ Khúc là Kim, như chuông úp, nồi úp; cao là Vũ Khúc, thấp là Tả Phụ. Long sắp kết đều phải bóc ra Phụ tinh, nhưng huyệt vẫn theo sao gốc. Quỷ là núi chống sau huyệt: ngắn mà quay lại ôm thì tốt, dài đi thẳng là đoạt khí; quan là chân kéo ra sau triều sơn; diệu là chân kéo theo nước sau Long Hổ. Phá Quân đi như cờ chạy, là sao giương uy; tam cát phải mang tứ hung mới hành long, tứ hung phải đổi ra tam cát mới thành huyệt. Thuỷ khẩu phần nhiều là Phá, Lộc không chân. Tả Phụ hình mũ phốc đầu, làm thị vệ cho viên cục. Hữu Bật không hình, là đất bằng, xem nước mà biết long. Thư hùng là nghĩa thứ nhất của địa lý: sáu cặp phải giao hội.
Thầy Vũ Giới giảng: "Hám Long Kinh dạy chín sao như dạy chín kiểu người. Đến phần cuối, Dương công và Diệp Cửu Thăng mới nói điều quan trọng nhất: không ai sống một mình. Sao cát cần sao hung giương uy, sao hung cần sao cát mới thành việc, và mọi thứ phải có đôi, có thư có hùng."
Vũ Khúc: chuông úp, nồi úp và phép bóc Phụ nhập huyệt – 武曲星第六
Lời chú mở đầu sao thứ sáu bằng việc phân Vũ Khúc với Tả Phụ, hai sao cùng thể Kim.

武曲星屬金,其體頭圓腳闊,如覆釜覆鍾。高而端嚴為武曲,低者即左輔也。二星雖同體而俱吉,但武曲尊貴,左輔多為護衛矣。高山行龍,及將結穴,九星俱必剝出左輔方能作穴,不則高峻難住也。凡龍俱剝輔星入穴,而作穴則隨主龍之星,如貪狼行龍而剝輔,則穴出乳;巨門行龍而剝輔,則穴開窩,仍依龍星,不逐輔變者也。
Dịch: Vũ Khúc thuộc Kim, thể đầu tròn chân rộng, như nồi úp, chuông úp. Cao mà đoan nghiêm là Vũ Khúc, thấp là Tả Phụ. Hai sao tuy cùng thể và đều cát, nhưng Vũ Khúc tôn quý, Tả Phụ phần nhiều làm hộ vệ. Núi cao hành long, tới lúc sắp kết huyệt, chín sao đều phải bóc ra Tả Phụ mới làm huyệt được, không thì cao dốc khó dừng. Phàm long đều bóc Phụ tinh mà vào huyệt, nhưng làm huyệt thì theo sao của chủ long: như Tham Lang hành long mà bóc Phụ thì huyệt ra nhũ; Cự Môn hành long mà bóc Phụ thì huyệt mở oa; vẫn theo sao của long, không theo Phụ mà biến.
Giảng: Đây là một quy tắc rất thực tế cho vùng núi: long cao không dừng được ngay, nó phải hạ xuống thành những gò tròn thấp (Tả Phụ) rồi mới kết. Nhưng hình huyệt cuối cùng vẫn mang dấu sao gốc. Đây cũng là chỗ ứng tinh, biến tinh của bài 3 hiện ra cụ thể: gò Phụ là lớp áo cuối, không phải bản tính.
Quỷ, quan, diệu: chứng huyệt từ ba phía – 鬼 官 曜
Phần dài nhất trong lời chú sao Vũ Khúc là về quỷ tinh, kèm quan tinh và diệu tinh. Diệp Cửu Thăng gỡ một cách hiểu sai phổ biến.

落者,落頭結穴也;尾後圓峯,鬼也。何以知落?有鬼撐于背後,則知其前面結穴也。何以知龍尚行?以背後之尾星搖動而不住也。蓋真氣住而結作,則官鬼皆住;若真氣尚行,則諸砂皆隨走而不肯住。……然此是以陰陽雜五行之說,不是龍家辨官鬼之正法。龍家看官鬼,不論五行,但從龍上看其分脈。以奪我龍氣者為鬼也。看鬼可以知龍之行止:若鬼住,則知龍住而結穴;若鬼不回頭,則龍行而未住矣。
Dịch: Lạc là lạc đầu kết huyệt; ngọn tròn sau đuôi là quỷ. Làm sao biết lạc? Có quỷ chống sau lưng thì biết phía trước kết huyệt. Làm sao biết long còn đi? Vì sao ở đuôi phía sau lay động không dừng. Bởi chân khí dừng mà kết thì quan quỷ đều dừng; nếu chân khí còn đi thì các sa đều theo mà đi, không chịu dừng… Nhưng đó là thuyết lấy âm dương trộn ngũ hành, không phải phép chính của nhà long pháp để biện quan quỷ. Nhà long pháp xem quan quỷ không bàn ngũ hành, chỉ trên long xem chỗ chia mạch; cái gì đoạt khí long của ta là quỷ. Xem quỷ có thể biết long đi hay dừng: nếu quỷ dừng thì biết long dừng mà kết huyệt; nếu quỷ không quay đầu thì long còn đi chưa dừng.
正龍無鬼,若見鬼山不出半里之間,必橫斜落脈有穴結也……橫龍必要有鬼環抱穴後方好,然鬼不宜長而去,宜短而抱也。鬼係奪氣之物,最宜回頭護穴,則為有用;若不回頭顧穴,則為鬼劫之凶矣。……穴後之星為鬼,穴前之星為官,二星皆要有情顧穴則吉,故官要回頭向穴,鬼要回頭就身也。……龍虎背後有拖出之山,名曰曜星,順水拖出,穴中不見,最為貴氣,主離鄉作官。
Dịch: Chính long không có quỷ; nếu thấy núi quỷ không ra ngoài nửa dặm thì tất là lạc mạch ngang nghiêng có huyệt kết… Hoành long tất phải có quỷ vòng ôm sau huyệt mới tốt, nhưng quỷ không nên dài mà đi, nên ngắn mà ôm. Quỷ là vật đoạt khí, tốt nhất là quay đầu hộ huyệt thì có ích; nếu không quay đầu ngó huyệt thì là cái hung của quỷ kiếp… Sao sau huyệt là quỷ, sao trước huyệt là quan; hai sao đều phải hữu tình ngó huyệt thì cát, nên quan phải quay đầu hướng huyệt, quỷ phải quay đầu về thân… Sau lưng Long Hổ có núi kéo ra, gọi là diệu tinh, kéo thuận theo nước, trong huyệt không thấy, là khí quý nhất, chủ rời quê làm quan.
Giảng: Quan, quỷ, diệu là ba "nhân chứng" của huyệt. Quỷ ở sau, quan ở trước (sau triều sơn), diệu ở hai bên (sau Long Hổ). Diệp Cửu Thăng nhấn mạnh: đừng lấy ngũ hành để gọi quan quỷ như một số thầy làm; hãy xem trên đất cái nào chia khí của long. Tiêu chí "ngắn mà ôm, dài mà đi" là thước đo đơn giản nhất.
Hộ triền, minh đường và quỷ quý – 纏護 明堂
Lời chú tiếp theo nói về hộ triền, minh đường và hai loại quỷ quý nhất.

龍以傳送重疊為美,若無纏送,即係真龍亦孤單無用,止出高僧仙客也。富貴福澤以護從重數多少為定。……此言鬼星之形,亦隨九星之龍也。貪巨五吉之龍,其鬼形各異,其形雖不甚類本星,而必隨本星而變……官鬼曜星俱為証穴之用,而明堂尤緊。明堂要寬平團聚,水口關鎖為吉。若面前太寬,一望無山,謂之人劫客風射穴,不為吉也。……賜帶鬼如帶抱身,重數若多,其福最厚……玉几方屏鬼,玉几抱穴,屏列几後,此鬼更貴。
Dịch: Long lấy truyền tống trùng điệp làm đẹp; nếu không có triền tống thì dù là chân long cũng cô đơn vô dụng, chỉ ra cao tăng tiên khách. Phúc trạch giàu sang lấy số lớp hộ tòng nhiều ít mà định… Đây nói hình quỷ tinh cũng theo long của cửu tinh. Long năm cát Tham, Cự… mỗi loại hình quỷ một khác; hình tuy không giống bản tinh lắm nhưng tất theo bản tinh mà biến… Quan, quỷ, diệu tinh đều để chứng huyệt, mà minh đường càng gấp. Minh đường phải rộng bằng đoàn tụ, thuỷ khẩu quan khoá thì cát. Nếu phía trước quá rộng, nhìn một dải không có núi, gọi là nhân kiếp khách phong bắn vào huyệt, không cát… Tứ đái quỷ như cái đai ôm thân, lớp nhiều thì phúc dày nhất… Ngọc kỷ phương bình quỷ: ngọc kỷ ôm huyệt, bình xếp sau kỷ; quỷ này càng quý.
Giảng: Ba ý đáng giữ: hộ tòng là thước đo phúc lực (một lớp, hai lớp, nhiều lớp); minh đường phải rộng mà tụ, không phải càng rộng càng tốt; và quỷ tốt là quỷ ôm như cái đai hay xếp như ghế tựa và bình phong phía sau. Một long thật mà không có ai hộ tống, theo lời chú, chỉ hợp cho người tu hành.
Phá Quân: từ tam thai, lục phủ mà ra – 破軍星第七
Phá Quân là sao "đáng ghét" nhất về hình. Diệp Cửu Thăng lại nói nó sinh ra từ khí tôn quý.

破軍星屬金,其體頭圓身聳,尾拖而漸低,望之欹側如走旗,其下枝腳尖利,如戈如矛。此星形態凶惡,人所厭惡,不知此星實掌威武,與祿存皆為張勢布爪牙之星也。此星由天星尊貴之氣所生,不得輕視。惟龍上先有三台六府貴星,後方有此。……于高山平頂上另起小星,號曰六府星……大貴之龍方有此星,尋常之龍不能有也。此星雖曰六星,然亦不必執,或多或少,得一個便是貴龍;有二個如魚目則成一台,已一二品貴矣。凡見山頂有此山,便知前頭結好地……此星今人不論久矣。
Dịch: Phá Quân thuộc Kim, thể đầu tròn thân vút, đuôi kéo thấp dần, nhìn nghiêng lệch như lá cờ chạy, cành chân phía dưới nhọn sắc như giáo như mác. Hình thái sao này hung ác, người ta ghét, không biết sao này thực nắm uy võ, cùng Lộc Tồn đều là sao giương thế bày nanh vuốt. Sao này do khí tôn quý của sao trời sinh ra, không được coi nhẹ. Chỉ khi trên long trước có các quý tinh tam thai lục phủ thì sau mới có nó… Trên đỉnh bằng của núi cao nổi riêng sao nhỏ, gọi là lục phủ tinh… Chỉ long đại quý mới có sao này, long thường không có. Sao này tuy gọi sáu sao nhưng không cần câu nệ, nhiều hay ít, được một cái đã là quý long; có hai cái như mắt cá thì thành một thai, đã là quý nhất nhị phẩm. Phàm thấy đỉnh núi có loại núi này là biết phía trước kết đất tốt… Sao này người nay không bàn đã lâu.
Giảng: Lời chú này nối lại với phần lục phủ tinh ở bài 2: những ngọn nhỏ mọc trên đỉnh bằng của núi lớn là dấu hiệu long quý ở phía trước. Diệp Cửu Thăng tiếc rằng "người nay không bàn đã lâu", một nhận xét vẫn đúng hôm nay: rất ít người đi núi để ý những ngọn nhỏ trên đỉnh.
Hung tinh hành long, tôn tinh kết huyệt – 尊星活了死龍骨
Đoạn chú quan trọng nhất của phần Phá Quân giải câu kinh "tôn tinh làm sống xương long chết".

此言九星兼帶剝換也。三吉必帶四凶而後能行龍,四凶必換三吉而後能成穴。九星皆有破祿文者,凡行龍之過脈必係文曲,其開張手腳、橈棹圓者是祿,尖者是破也……若夫作穴,則凶星必換出吉星,其凶星但作閑行引過之物,不為穴星。即有穴形,亦是假穴,不可下;下之則凶。其下凶星假穴者,由其不識真龍之行度。前頭必然換出三吉尊星也,蓋一換三吉尊星開局結穴,則將後面行過之凶星俱變為吉,故曰尊星活了死龍骨,換了破軍廉祿文。此九星之剝換以成穴也。
Dịch: Đây nói cửu tinh kiêm đới và bác hoán. Tam cát tất mang tứ hung rồi mới hành long được; tứ hung tất đổi ra tam cát rồi mới thành huyệt được. Cửu tinh đều có Phá, Lộc, Văn: phàm mạch qua của hành long tất là Văn Khúc; tay chân mở rộng, mái chèo tròn là Lộc, nhọn là Phá… Còn khi làm huyệt thì hung tinh tất đổi ra cát tinh; hung tinh chỉ là vật đi nhàn dẫn qua, không làm huyệt tinh. Dù có hình huyệt cũng là giả huyệt, không được hạ; hạ thì hung. Người hạ vào giả huyệt trên hung tinh là vì không biết hành độ của chân long: phía trước tất đổi ra tôn tinh tam cát. Một khi đổi ra tôn tinh tam cát mở cục kết huyệt, thì các hung tinh đã đi qua phía sau đều biến thành cát; nên nói "tôn tinh làm sống xương long chết, đổi đi Phá Quân, Liêm, Lộc, Văn". Đây là cửu tinh bác hoán mà thành huyệt.
此舉大勢以証破軍也。世人皆惡破祿凶星,試即天下大勢觀之,則到處皆破軍也。至于低小之山,非祿則文,非文即輔;貪巨武曲百難希一……然尋龍有術,必先望氣。望氣之法,于春夏之交、二分之日、丑寅之時,望雲氣從何起。雲氣起處,乃幹龍之祖山、龍樓寶殿之所也,其下必有真龍矣。
Dịch: Đây nêu đại thế để chứng Phá Quân. Người đời đều ghét hung tinh Phá, Lộc; thử xem đại thế thiên hạ thì đâu đâu cũng là Phá Quân. Còn núi thấp nhỏ thì không Lộc thì Văn, không Văn thì Phụ; Tham, Cự, Vũ trăm chỗ khó có một… Nhưng tìm long có thuật, tất trước phải vọng khí. Phép vọng khí: vào lúc giao xuân hạ, ngày xuân phân thu phân, giờ Sửu Dần, nhìn mây khí bốc lên từ đâu. Chỗ mây khí bốc lên là tổ sơn của cán long, là nơi long lâu bảo điện; dưới đó tất có chân long.
Giảng: Hai đoạn này là một lời giải thoát cho người học: nếu chỉ chịu nhận long khi thấy Tham, Cự, Vũ thì "trăm chỗ khó có một". Phá, Lộc, Văn là vật liệu bình thường của địa hình. Điều quyết định là phía trước có đổi ra tôn tinh hay không. Phép vọng khí lúc sáng sớm cũng là một quan sát thực địa hợp lý: mây sương thường bốc lên trước tiên ở những khối núi cao nhất.
Thuỷ khẩu, quan lan và la tinh – 水口 關闌 羅星
Từ Phá, Lộc, lời chú đi sang thuỷ khẩu, vì hai sao này thường làm núi khoá cửa nước.

天下山山必帶破祿,其必帶破祿者,蓋惟二星能枝腳蔓布,舒張得開,以成垣局也。惟破祿枝腳交橫,方能圍繞關欄,結成水口。地軸者,水口也。祿存無祿,破軍不破,則不能結作,俱為關闌水口山,而水口之中,又必有羅星也……凡水口大關大鎖,中有羅星守門,則為大結作之所;小關小鎖,則小結之場也。小關小鎖則羅星不固,如戈戟橫臥,尖頭入水,或兩邊水口山亦生尖腳入水。若兩邊水口山不生腳入水,羅星方圓不生尖腳,此上上大地之關鎖也。故曰但看無腳是關闌,但重數多而深長則益吉矣。
Dịch: Núi nào trong thiên hạ cũng tất mang Phá, Lộc, vì chỉ hai sao này cành chân bò rộng, giãn mở được, để thành viên cục. Chỉ cành chân Phá, Lộc giao ngang mới vây quanh quan lan được, kết thành thuỷ khẩu. Địa trục là thuỷ khẩu. Lộc Tồn không đới lộc, Phá Quân không đới phá thì không kết được, đều làm núi quan lan thuỷ khẩu; trong thuỷ khẩu lại tất có la tinh… Phàm thuỷ khẩu quan lớn khoá lớn, giữa có la tinh giữ cửa, là chỗ kết tác lớn; quan nhỏ khoá nhỏ là trường tiểu kết. Quan nhỏ khoá nhỏ thì la tinh không vững, như giáo kích nằm ngang, đầu nhọn chĩa vào nước, hoặc núi thuỷ khẩu hai bên cũng mọc chân nhọn vào nước. Nếu núi thuỷ khẩu hai bên không mọc chân vào nước, la tinh vuông tròn không mọc chân nhọn, đó là quan khoá của đất thượng thượng. Cho nên nói "cứ xem không chân là quan lan"; lớp nhiều mà sâu dài thì càng cát.
Giảng: Tiêu chí "không chân" rất tinh tế: núi khoá thuỷ khẩu tốt là núi đứng sừng sững bên nước mà không thò chân nhọn vào dòng; la tinh tốt là gò vuông tròn giữa dòng. Có chân nhọn chĩa vào nước là khoá yếu, đất nhỏ. Người đi thực địa có thể kiểm ngay ở cửa sông, cửa suối.
Tả Phụ: mũ phốc đầu và thị vệ của viên cục – 左輔星第八
Sao thứ tám là Tả Phụ, thân thuộc với Vũ Khúc.

左輔星屬金,其體起兩個圓頂,一高一低,形如襆頭。高者為天馬也。變體則兩頂相去畧遠,其間腰長,形如杖鼓……此星多近武曲,蓋同是金體:高峻則為武曲,低矮則為左輔矣……此言左輔體段也。左輔之星不能自作主龍,多為大龍之侍衛。大龍成垣,則輔為之近侍也……三垣之局,諸星外衛,垣內近侍皆係輔弼二星,近帝座,所以其氣貴也。但入垣之輔弼多在平地,隱隱微微,為難見耳。
Dịch: Tả Phụ thuộc Kim, thể nổi hai đỉnh tròn, một cao một thấp, hình như mũ phốc đầu; đỉnh cao là thiên mã. Biến thể thì hai đỉnh cách nhau hơi xa, lưng ở giữa dài, hình như trống trượng cổ (trống nhỏ thắt eo)… Sao này phần nhiều gần Vũ Khúc, vì cùng thể Kim: cao dốc là Vũ Khúc, thấp lùn là Tả Phụ… Đây nói thể đoạn của Tả Phụ. Sao Tả Phụ không tự làm chủ long được, phần nhiều làm thị vệ cho đại long. Đại long thành viên cục thì Phụ làm cận thị… Cục tam viên, các sao vệ bên ngoài, cận thị trong viên đều là hai sao Phụ, Bật, gần đế toà nên khí quý. Nhưng Phụ, Bật vào viên phần nhiều ở đất bằng, ẩn ẩn vi vi, khó thấy.
Giảng: Phần Tả Phụ trong kinh dài và nhiều chỗ nói về đế đô; lời chú của Diệp Cửu Thăng tóm lại: Tả Phụ là hộ vệ, không làm chủ. Khi Tả Phụ kẹp Tham Lang thì thành ba ngọn nhọn hình chữ phẩm, người đời hay nhận nhầm là tam thai; khi kẹp Vũ Khúc thì thành ba đỉnh tròn. Ngọn giữa là chủ, hai bên là Phụ. Ông kết: xem cát hung của Tả Phụ chung quy ở chỗ có triền hộ hay không.
Bốn loại gò nhỏ trên đất bằng – 平中小墩四種
Lời chú Tả Phụ có một đoạn ngắn mà rất được việc cho người học ở đồng bằng.

平中小堆阜共有四種,或祿或文,或輔或弼,世不能辨。若是祿則圓而無腳,輔則圓而有腳有面,若是文則如半月而狹長,弼則如半月而匾濶也。此最易錯誤者。祿凶輔吉,其可不細辨乎。……低小之山祿文輔三星相類,甚難分辨:祿存圓而飽,文曲如蛾眉初月,左輔體亦圓但半飽半餓,邊開面于祿存不同也。平中忽起如漿乃是右弼之動,又與三星不同。
Dịch: Gò đống nhỏ trên đất bằng tổng có bốn loại: hoặc Lộc, hoặc Văn, hoặc Phụ, hoặc Bật; người đời không phân được. Nếu là Lộc thì tròn mà không chân; Phụ thì tròn mà có chân có mặt; nếu là Văn thì như nửa vầng trăng mà hẹp dài; Bật thì như nửa vầng trăng mà dẹt rộng. Đây là chỗ dễ sai nhất. Lộc hung Phụ cát, sao có thể không phân kỹ… Núi thấp nhỏ thì ba sao Lộc, Văn, Phụ giống nhau, rất khó phân: Lộc Tồn tròn mà no đầy; Văn Khúc như mày ngài, trăng non; Tả Phụ thể cũng tròn nhưng nửa no nửa đói, một bên mở mặt, khác Lộc Tồn. Giữa bãi bằng bỗng nổi lên như sóng là cái động của Hữu Bật, lại khác ba sao kia.
Giảng: Đây gần như một "khoá phân loại" cho gò nổi ở đồng bằng. Tiêu chí chính chỉ có hai: tròn hay dẹt, có chân có mặt hay không. Bảng ở sơ đồ trên vẽ lại đúng bốn loại. Với đồng bằng Bắc Bộ, nơi nhiều làng nằm trên gò, bảng này có giá trị thực hành rõ rệt.
Hữu Bật: bình dương xem nước – 右弼星第九
Sao thứ chín không có hình. Lời chú biến nó thành phép xem đất bằng.

右弼屬水,其體平坦。凡星峯跌斷處,其平地皆是。山盡而平,凡平洋大地皆右弼所主也。以其不起高形,故名隱曜。或有微形細脈,如上灘魚、入草蛇、馬跡、蛛絲、琴絃,隱微難見,似有似無者也。此星脫盡罡煞,若有結作,有吉無凶。……抑知山盡落陽,脫盡罡氣,平陽有結,倍勝于山,力量大,承載厚故也。今人多言平陽多不結穴,試觀兩淮,皆是平地,其發福之陰基陽宅,到處有之,豈平陽少結作乎。觀平之法,不必觀地,但去看水。兩水夾者是龍,水流處是龍行,水注聚交鎖處是龍止。
Dịch: Hữu Bật thuộc Thuỷ, thể bằng phẳng. Phàm chỗ ngọn sao sụp đứt, đất bằng ở đó đều là Bật. Núi hết mà bằng, phàm đất lớn bình dương đều do Hữu Bật chủ. Vì nó không nổi hình cao nên gọi là ẩn diệu. Hoặc có hình nhỏ mạch mảnh như cá lên ghềnh, rắn vào cỏ, dấu chân ngựa, tơ nhện, dây đàn, ẩn vi khó thấy, như có như không. Sao này thoát hết cương sát, nếu có kết tác thì có cát không hung… Nên biết núi tận lạc xuống bình dương, thoát hết cương khí; bình dương có kết thì hơn núi gấp bội, vì lực lớn, gánh đỡ dày. Người nay nhiều kẻ nói bình dương phần nhiều không kết huyệt; thử xem Lưỡng Hoài toàn là đất bằng, âm cơ dương trạch phát phúc đâu đâu cũng có, há bình dương ít kết tác? Phép xem đất bằng không cần xem đất, chỉ đi xem nước: hai nước kẹp là long, chỗ nước chảy là long đi, chỗ nước dồn tụ giao khoá là long dừng.
Giảng: Ba câu cuối là bản tóm tắt gọn nhất của phép bình dương trong cả bộ sách: hai nước kẹp là long, nước chảy là long đi, nước tụ khoá là long dừng. Lời chú còn bênh vực đất bằng: không những có kết, mà kết còn "hơn núi gấp bội". Với Việt Nam, nơi phần lớn dân cư ở đồng bằng, đây là đoạn đáng đọc kỹ nhất của Hám Long Kinh chú.
Cửu tinh biến huyệt, cát hung và tam cái – 九星變穴 三蓋
Sau chín sao, kinh có các thiên ngắn tóm lại sao nào kết huyệt hình nào, sao nào cát hung. Lời chú ở đây ngắn.

穴從龍結,故隨龍尋穴,古人所以望龍而知穴也。然穴之從龍亦有兩種:有從應星結者,穴之正也;有因間星多而隨間星結者,穴之變也。……高峻之山為雄,平坦之山為雌。七星之形,經中俱已細備,此之再作歌者,簡括使人易識也。……廉祖只可作祖龍,若近穴則凶,為祖則吉也。……破軍之體破碎頑惡,只可作間星行龍,近穴則凶。……三蓋者,冠蓋、寶蓋、華蓋也。蓋星之體,舁起三峯,中高兩邊低。金為冠蓋,土為寶蓋,木為華蓋。此星或行龍,作案,鎮水口,俱吉。……七星變化,其體無窮,難以言盡,然其大象不過從祖上分得吉則吉,分得凶則凶。
Dịch: Huyệt theo long mà kết, nên theo long tìm huyệt; người xưa vì thế nhìn long mà biết huyệt. Nhưng huyệt theo long cũng có hai loại: có huyệt kết theo ứng tinh, là huyệt chính; có huyệt vì gian tinh nhiều mà kết theo gian tinh, là huyệt biến… Núi cao dốc là hùng, núi bằng phẳng là thư. Hình bảy sao trong kinh đã đủ cả, ở đây làm thêm bài ca là để tóm gọn cho người dễ nhận… Tổ Liêm Trinh chỉ làm tổ long; gần huyệt thì hung, làm tổ thì cát… Thể Phá Quân vỡ vụn ngoan ác, chỉ làm gian tinh hành long; gần huyệt thì hung… Tam cái là quan cái, bảo cái, hoa cái. Thể sao cái nổi ba ngọn, giữa cao hai bên thấp: Kim là quan cái, Thổ là bảo cái, Mộc là hoa cái. Sao này hoặc hành long, làm án, trấn thuỷ khẩu đều cát… Bảy sao biến hoá vô cùng, khó nói hết; nhưng đại tượng chẳng qua từ tổ chia được cát thì cát, chia được hung thì hung.
Giảng: Bảng biến huyệt (Tham nhũ, Cự oa, Vũ thoa kiềm, Văn lòng bàn tay, Phụ tổ yến) là phần được trích nhiều nhất của Hám Long Kinh. Lời chú thêm hai chỗ quan trọng: huyệt có chính có biến (theo ứng tinh hay gian tinh), và hai sao Liêm, Phá "gần huyệt thì hung, làm tổ hay gian tinh thì cát". Vị trí trên mạch long quyết định cát hung, không phải tên sao.
Thư hùng: nghĩa thứ nhất của địa lý – 雌雄
Thiên thư hùng có lời chú dài nhất trong các thiên ngắn, và Diệp Cửu Thăng nói thẳng lời chú cũ "không chịu nổi".

雌雄者,術家之第一義也。雌雄之義不一。有山水之雌雄,行龍之雌雄,龍砂之雌雄,龍穴之雌雄,主星朝案之雌雄,水城之雌雄。凡此雌雄,俱要交會。若雌雄不會,則陰陽不交,而為偏陰偏陽,無生氣之所聚。故欲知地之真假,以辨雌雄為急也。……地之結不結,係于雌雄之會不會,故雌雄為地理第一義也。凡山以平坦委曲者為雌,高昂直急者為雄;水以直狹者為雄,圓濶者為雌。……凡點穴之法,須于交會之至中處點之。若太高太低,偏左偏右,失其交會之處,胡扞亂掘,謂之強姦而損害其穴矣。舊註不知此。
Dịch: Thư hùng là nghĩa thứ nhất của nhà thuật. Nghĩa thư hùng không chỉ một: có thư hùng của sơn thuỷ, của hành long, của long sa, của long huyệt, của chủ tinh với triều án, của thuỷ thành. Phàm các thư hùng ấy đều phải giao hội. Nếu thư hùng không hội thì âm dương không giao, thành thiên âm thiên dương, không phải chỗ sinh khí tụ. Cho nên muốn biết đất thật giả thì gấp nhất là biện thư hùng… Đất kết hay không kết là ở thư hùng hội hay không hội, nên thư hùng là nghĩa thứ nhất của địa lý. Phàm núi lấy bằng phẳng uốn khúc làm thư, cao ngẩng thẳng gấp làm hùng; nước lấy thẳng hẹp làm hùng, tròn rộng làm thư… Phàm phép điểm huyệt phải điểm ở chỗ chính giữa nơi giao hội. Nếu quá cao quá thấp, lệch trái lệch phải, mất chỗ giao hội mà đào bừa đặt bậy, gọi là cưỡng gian, làm hại huyệt. Lời chú cũ không biết điều này.
Giảng: Sáu cặp thư hùng là cách nói khác của âm dương ở bài 5, nhưng được áp dụng có hệ thống cho từng cặp quan hệ: núi với nước, khởi với phục, long với sa, long với huyệt, chủ với khách, dòng với vũng. Cặp nào cũng phải "một cứng một mềm, đối nhau mà ôm nhau". Chữ "cưỡng gian" nghe nặng nề nhưng ý rất rõ: điểm lệch khỏi tâm giao hội là phá huyệt.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Khép lại Hám Long Kinh, Diệp Cửu Thăng viết một đoạn tổng kết đáng chép nguyên văn:
夫龍穴之千變萬化,猶人心人面之不同也。然人心固不同,而喜富惡貧、喜貴惡賤……其大象則不甚遠;人面固不同,而上眉下目,中鼻傍耳……其大體亦不異……惟九星之行龍有一定之體格,其作穴有一定之形象,故見龍可以知穴,見穴可以知龍……撼龍經者,講明一定體格之書也。
Dịch: Long huyệt nghìn biến vạn hoá cũng như lòng người, mặt người không giống nhau. Nhưng lòng người tuy khác mà ưa giàu ghét nghèo, ưa sang ghét hèn… đại tượng không xa nhau; mặt người tuy khác mà trên mày dưới mắt, giữa mũi bên tai… đại thể cũng không khác… Chỉ vì cửu tinh hành long có thể cách nhất định, làm huyệt có hình tượng nhất định, nên thấy long biết huyệt, thấy huyệt biết long… Hám Long Kinh là sách giảng rõ thể cách nhất định.
Phong Thuỷ Liên Hoa hoàn toàn đồng ý với tinh thần này: Hình Pháp có thể cách, không phải cảm hứng. Cái "biến hoá vô cùng" chỉ là tiểu tiết; đại thể thì học được, kiểm được. Các phép quan quỷ diệu, thuỷ khẩu không chân, bốn loại gò nhỏ, sáu cặp thư hùng đều là những tiêu chí nhìn được bằng mắt.
Những câu về ứng nghiệm quan chức, rời quê làm quan, sinh người hung bạo là ngôn ngữ của sách cổ. Liên Hoa giữ phần thể cách, không dùng các câu ấy để phán ai. Áp các tiêu chí ấy lên một vùng đất thật, phân được quỷ thật với núi đi, thuỷ khẩu chặt với lỏng, là thủ pháp phải học trực tiếp.
Tóm lại – 總結: Vũ Khúc cao là Vũ, thấp là Phụ; long sắp kết bóc ra Phụ nhưng huyệt vẫn theo sao gốc. Quỷ sau huyệt ngắn mà ôm thì tốt, dài đi thẳng là đoạt khí; quan sau triều sơn, diệu sau Long Hổ; không lấy ngũ hành gọi quan quỷ. Hộ tòng nhiều lớp thì phúc dày; minh đường rộng mà tụ. Phá Quân sinh từ tam thai lục phủ, là sao giương uy; tam cát mang tứ hung để đi, tứ hung đổi ra tam cát để kết; tôn tinh làm sống xương long chết. Thuỷ khẩu tốt là núi không chân, la tinh vuông tròn. Tả Phụ là thị vệ của viên cục. Bốn loại gò nhỏ: Phụ tròn có chân, Lộc tròn không chân, Văn trăng non hẹp, Bật trăng dẹt rộng. Hữu Bật là đất bằng: hai nước kẹp là long, nước tụ khoá là long dừng. Huyệt có chính (theo ứng tinh) có biến (theo gian tinh). Thư hùng là nghĩa thứ nhất; sáu cặp đều phải giao hội; điểm huyệt ở chính giữa chỗ giao hội.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (13) – Hám Long Kinh chú (2): Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh 撼龍經註.
Bài sau: Địa Lý Đại Thành (15) – Nghi Long Kinh chú (1): thượng thiên, trung thiên 疑龍經註.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một, Sơn Pháp Toàn Thư quyển một, Hám Long Kinh chú: Vũ Khúc tinh đệ lục, Phá Quân tinh đệ thất, Tả Phụ tinh đệ bát, Hữu Bật tinh đệ cửu, Cửu tinh biến huyệt đệ thập, Cửu tinh cát hung đệ thập nhất, Thư hùng thi đoạn đệ thập nhị, Định huyệt tại tiên thất tinh kinh đệ thập tam và lời tổng kết. Bài chỉ dịch lời chú của Diệp Cửu Thăng; nguyên văn và bản dịch Hám Long Kinh có riêng trên Kho Sách Quý. Các đoạn lược đánh dấu "……". Sách thuộc công cộng; chữ dị thể đổi về chính thể. Hình vẽ là sơ đồ vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, ghi phương vị quỷ tinh, thuỷ khẩu, triều sơn khi đi thực địa.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.
Bài liên quan – 相關文章
- Hám Long Kinh: Vũ Khúc và quan quỷ
- Hám Long Kinh: Phá Quân (phần 1)
- Hám Long Kinh: Tả Phụ (phần 1)
- Hám Long Kinh: Hữu Bật và đất bình dương
- Hám Long Kinh: thất tinh ca
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết quan quỷ diệu, biết tôn tinh bác hoán, biết bốn loại gò nhỏ và sáu cặp thư hùng là phần Thư; đứng ở một thuỷ khẩu thật mà đánh giá khoá chặt hay lỏng, đứng ở huyệt mà chỉ ra quỷ thật với núi đi là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Quỷ tinh là gì, tốt hay xấu? – 鬼星吉凶
Quỷ là núi chống sau lưng huyệt, chia khí của long. Ngắn mà quay lại ôm huyệt thì tốt và chứng huyệt thật; dài đi thẳng không ngoảnh lại là đoạt khí, long còn đi chưa dừng.
Vì sao huyệt không đặt trên hung tinh? – 凶星不為穴
Theo Diệp Cửu Thăng, hung tinh chỉ là vật dẫn đường; huyệt hình trên hung tinh là giả huyệt. Phía trước tất đổi ra tam cát tôn tinh mới kết, và khi ấy các hung tinh phía sau đều thành cát.
Thuỷ khẩu tốt trông thế nào? – 上上關鎖
Núi hai bên thuỷ khẩu không thò chân nhọn vào nước, giữa dòng có la tinh vuông tròn không chân nhọn; lớp khoá nhiều và sâu dài thì càng tốt.
Phân biệt gò Tả Phụ với gò Lộc Tồn thế nào? – 輔祿之辨
Cả hai đều tròn. Tả Phụ tròn mà có chân có mặt, nửa no nửa đói; Lộc Tồn tròn đầy mà không chân. Gò như nửa vầng trăng hẹp dài là Văn Khúc, dẹt rộng là Hữu Bật.
Thư hùng gồm những cặp nào? – 六種雌雄
Sơn và thuỷ, long hành độ (khởi và phục), long và hộ sa, long và huyệt, chủ tinh và triều án, dòng nước thẳng và chỗ nước tụ. Cặp nào cũng phải giao hội thì mới có sinh khí.








