Địa Lý Đại Thành · Sơn Pháp Toàn Thư
地理大成 · 山法全書 (卷十七 理氣部 · 天玉外傳四十八局訣)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Thẩm Tử Phong 沈子豐 (Hải Xương) tham · Ngô Thượng Hầu 吳上侯 (Lan Âm) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập hai, quyển mười bảy.
Thiên Ngọc ngoại truyện, bốn mươi tám cục quyết (天玉外傳四十八局訣) là bài thứ hai trong bộ Lý khí của Sơn Pháp Toàn Thư. Bản in đề "Trần Hy Di soạn, Ngô Cảnh Loan truyền": tức là đặt dưới tên đạo sĩ Trần Đoàn (陳摶, hiệu Hy Di) đời Ngũ Đại – Tống sơ, và Ngô Cảnh Loan, thầy địa lý nổi tiếng đời Tống. Nội dung là những bài từ ngắn, mỗi bài nói về một long nhập thủ: long đi từ đâu tới, vào huyệt ở sơn nào, nên lập hướng nào, núi nào cao thì tốt, nước nào tới thì phát, và người đời sau sẽ ra sao. Bài này dịch đủ ba mươi ba bài có trong bản in, xếp theo bốn phương, rồi chỉ ra cách đọc cho khỏi lầm.
Trả lời nhanh: Thiên Ngọc ngoại truyện bốn mươi tám cục là các bài quyết trong quyển 17 Sơn Pháp Toàn Thư (Địa Lý Đại Thành, 1696), đề tên Trần Hy Di và Ngô Cảnh Loan. "Bốn mươi tám cục" là hai mươi bốn long, mỗi long chia âm và dương (hai đường khí vào), nhưng bản in chỉ có ba mươi ba bài vì nhiều sơn gộp chung một bài. Mỗi bài theo một khuôn: long đến → nhập thủ → hướng nên lập → núi và nước ứng → người phát. Long Hợi, Cấn, Tốn, Bính, Đinh, Canh, Tân, Đoài được khen; long Dần Giáp, Ất, Thìn, Tuất, Càn bị chê nặng.
Thầy Vũ Giới giảng: "Hai mươi bốn long quyết cho biết mỗi sơn tên là gì. Thiên Ngọc ngoại truyện cho biết long đi tới sơn ấy bằng đường nào. Cùng là long Tân, đi từ Hợi Càn vào thì quý, có long Tuất chen vào thì hỏng. Học lý khí là học con đường của khí, không phải học cái tên."

Bài quyết này là gì và vì sao gọi là bốn mươi tám cục? – 四十八局
Hai mươi bốn long quyết ở bài trước gán mỗi sơn với một sao. Thiên Ngọc ngoại truyện đi thêm một bước: cùng một sơn nhập thủ, khí có thể tới từ hai phía, nên mỗi sơn tách làm hai cục, gọi là âm long và dương long. Hai mươi bốn sơn nhân hai thành bốn mươi tám cục. Trong bản in, cuối mỗi bài có ghi nhãn nhỏ như "陰亥龍" (âm Hợi long), "陽亥龍" (dương Hợi long); những sơn chỉ có một bài thì ghi "乙龍", "辰龍", "戌龍", không chia âm dương.
天玉外傳四十八局訣 陳希夷著 吳景鸞傳
Dịch: Quyết bốn mươi tám cục của Thiên Ngọc ngoại truyện. Trần Hy Di soạn, Ngô Cảnh Loan truyền.
Giảng: "Thiên Ngọc" là tên Thiên Ngọc Kinh (天玉經), một trong những kinh lý khí gán cho Dương Quân Tùng; "ngoại truyện" là phần truyền thêm ngoài kinh. Ghép tên Trần Hy Di và Ngô Cảnh Loan là thói quen của sách thuật số đời sau, đặt bài vào dòng truyền của bậc danh gia để tăng sức nặng; người học nên coi đây là bài quyết lưu hành trong giới thầy Tam Hợp đời Minh Thanh, không cần tin chắc vào tên người soạn. Bản in có ba mươi ba bài: nhiều sơn bị chê (Dần Giáp, Ất, Thìn, Tuất, Càn) chỉ có một bài, ba sơn Nhâm, Tý, Quý gộp trong hai bài Khảm, còn Ngọ nằm trong hai bài Ly, Dậu nằm trong hai bài Đoài.
Mỗi bài theo đúng một khuôn năm bước, hiểu khuôn này thì đọc bài nào cũng thấy rõ: (1) long từ đâu tới; (2) nhập thủ ở sơn nào, mang khí gì; (3) nên lập hướng nào; (4) núi phương nào cao, nước phương nào tới thì ứng; (5) đời sau phát ra người thế nào. Chữ "quan" (關) trong các bài như "tả quan" (左關), "hữu quan" (右關) chỉ cửa khí bên trái, bên phải của long khi vào huyệt.

Phương bắc và đông bắc: long Hợi, Khảm, Sửu, Cấn – 亥坎丑艮
Tám bài đầu nói về những long từ phía bắc và đông bắc. Đây là nhóm được khen nhiều nhất, vì Hợi là Thiên Môn (cửa trời), Cấn là Thiên Thị viên.
坎癸騰騰入亥乾。丙向夾蛇扦。馬虎兔山高起頂。庄田置萬頃。着紫着緋并着綠。寅甲水來逐。(陰亥龍)
Dịch: Từ Khảm, Quý cuồn cuộn vào Hợi Càn; lập hướng Bính kẹp Tỵ mà điểm huyệt. Núi phương Ngọ (ngựa), Dần (hổ), Mão (thỏ) nổi đỉnh cao: ruộng vườn sắm muôn khoảnh. Mặc áo tía, áo đỏ, lại cả áo xanh; nước Dần Giáp tới đuổi theo. (Âm Hợi long)
迢迢西兌下天門。丁卯向為尊。艮甲山高水到堂。年少登金榜。東南砂水擁如雲。狀元并宰相。(陽亥龍)
Dịch: Xa xa từ Đoài phía tây xuống Thiên Môn; hướng Đinh, hướng Mão là tôn. Núi Cấn Giáp cao, nước tới minh đường: tuổi trẻ đỗ bảng vàng. Sa thuỷ đông nam ôm như mây: ra trạng nguyên và tể tướng. (Dương Hợi long)
少微西掖騰騰起。經歷天門位。壬子癸龍起伏來。坤申午向裁。亥水趨朝官祿旺。辰巽消災障。(陽坎龍)
Dịch: Từ Thiếu Vi ở cánh tây cuồn cuộn dậy, đi qua ngôi Thiên Môn; long Nhâm Tý Quý nhấp nhô mà tới, điểm hướng Khôn Thân hay hướng Ngọ. Nước Hợi chầu tới thì quan lộc vượng; Thìn Tốn tiêu tai chướng. (Dương Khảm long)
寅艮條條入坎宮。壬亥喜相逢。乙坤申向人財旺。午丁亦宜葬。申上峰巒出顯官。卯水拜金鑾。(陰坎龍)
Dịch: Dần Cấn dài dài vào cung Khảm, mừng gặp Nhâm Hợi. Hướng Ất, hướng Khôn Thân thì người và của đều vượng; hướng Ngọ Đinh cũng nên táng. Trên phương Thân có núi non thì ra quan hiển; nước phương Mão thì được lạy chầu điện vua. (Âm Khảm long)
丑龍帶殺來東北。出艮暫時福。三吉六秀起峰巒。穴吉也為官。剝龍寅甲乙辰來。瘋疾囘祿災。(陰丑龍)
Dịch: Long Sửu mang sát từ đông bắc tới; khí ra từ Cấn thì phúc chỉ tạm thời. Phương tam cát, lục tú nổi núi non, huyệt tốt thì cũng làm quan. Nếu long lột xác đi qua Dần Giáp Ất Thìn mà tới thì sinh bệnh phong và hoạ cháy nhà. (Âm Sửu long)
坎癸行龍丑入首。初葬災非有。砂頭水法若周全。穴正出儒官。回龍顧祖穴朝元。乘氣不宜偏。(陽丑龍)
Dịch: Long đi từ Khảm Quý, Sửu nhập thủ: mới táng có tai ương, thị phi. Nếu đầu sa và phép thuỷ chu toàn, huyệt chính thì ra quan nhà nho. Hồi long cố tổ, huyệt chầu về gốc; nương khí không nên lệch. (Dương Sửu long)
東南發氣艮龍入。丙丁庚相翕。三陽砂水秀朝墳。敵國富如春。巽巳催官流神注。閥閱高門第。(陰艮龍)
Dịch: Khí phát về đông nam, long Cấn nhập thủ; Bính Đinh Canh cùng hoà hợp. Sa thuỷ phương tam dương đẹp chầu mộ: giàu ngang một nước, thịnh như mùa xuân. Nước thôi quan từ Tốn Tỵ đổ vào: dòng họ quyền quý, nhà cao cửa rộng. (Âm Cấn long)
坎癸轉關入天市。丙乙為真據。紫緋雲擁列東南。奕世出官班。虎馬山高爵祿強。水到姓名揚。(陽艮龍)
Dịch: Từ Khảm Quý chuyển cửa vào Thiên Thị; hướng Bính, hướng Ất là chỗ dựa thật. Áo tía áo đỏ như mây ôm xếp ở đông nam: đời đời ra hàng quan. Núi Dần (hổ) Ngọ (ngựa) cao thì tước lộc mạnh; nước tới thì danh tiếng vang. (Dương Cấn long)
Giảng: Nhóm này cho thấy rõ "con đường của khí". Cùng là long Hợi, đi từ Khảm Quý vào thì hướng Bính, còn đi từ Đoài xuống thì hướng Đinh, Mão; hướng đổi theo đường vào. Cùng là long Sửu: nếu Sửu nhập thủ từ Khảm Quý, có hồi long cố tổ thì vẫn ra nho quan; nếu long Sửu đi qua Dần Giáp Ất Thìn (sách gọi là "bác long", long lột xác qua chỗ hung) thì sinh bệnh. Hai bài Cấn đều khen: Cấn là Thiên Thị, khí phát về đông nam (Bính Đinh, Tốn Tỵ), tức là long bắc, hướng nam, nước nam chầu. Chữ "tam dương" (三陽) ở đây Diệp Cửu Thăng giảng lại trong phần cát thuỷ bài sau: có người hiểu là ba phương Tốn Bính Đinh, có người hiểu là nội đường, trung đường, ngoại đường.


Phương đông và đông nam: long Dần Giáp, Mão, Ất, Thìn, Tốn, Tỵ – 寅甲卯乙辰巽巳
Nhóm thứ hai có cả bài khen nặng nhất lẫn bài chê nặng nhất. Đây là chỗ thấy rõ tính "tịnh âm tịnh dương" của bài quyết.
寅甲來龍休下穴。聾啞瘋痴疾。形真穴正水溶溶。一發便貧窮。午酉山高水來到。披柳常帶孝。(寅甲龍)
Dịch: Long Dần Giáp tới thì đừng hạ huyệt: sinh người điếc câm, điên dại. Dù hình thật, huyệt chính, nước mênh mang, phát một lần rồi nghèo. Núi Ngọ Dậu cao, nước tới: thường mang khăn tang. (Dần Giáp long)
坎水行龍入卯宮。丁亥向相逢。亥子艮寅生旺合。登科官顯達。庚辛借向水歸南。秀士早攀鞍。(陽卯龍)
Dịch: Long đi từ nước Khảm vào cung Mão, gặp hướng Đinh, hướng Hợi. Hợi Tý Cấn Dần hợp sinh vượng: đỗ khoa, làm quan hiển đạt. Mượn hướng Canh Tân, nước về phương nam: kẻ sĩ sớm lên yên ngựa. (Dương Mão long)
巽離迢迢到雷門。陰木顯權臣。丙丁庚向有權謀。貪艮秀巒頭。衆水趨歸戌亥流。富貴廣田牛。(陰卯龍)
Dịch: Từ Tốn Ly xa xa tới Lôi Môn (cửa sấm, tức Chấn); âm mộc làm hiển quyền thần. Hướng Bính Đinh Canh thì có quyền mưu; Tham Lang ở Cấn làm đầu núi đẹp. Các dòng nước dồn về chảy ra Tuất Hợi: giàu sang, ruộng rộng trâu nhiều. (Âm Mão long)
乙龍繼贅續螟蛉。出震禍還輕。右關落脉帶天罡。跛足少年亡。坤壬插穴向臨官。雖發亦悲懽。(乙龍)
Dịch: Long Ất thì phải nhận rể ở rể, nuôi con nuôi nối dòng; nếu khí ra từ Chấn thì hoạ còn nhẹ. Hữu quan rơi mạch lại mang Thiên Cương (Thìn): què chân, chết lúc tuổi trẻ. Cắm huyệt hướng Khôn, hướng Nhâm, hướng vào lâm quan thì dù phát cũng buồn vui lẫn lộn. (Ất long)
亢金暗殺成龍穴。穴好頻暫發。八將三台列秀峰。難免世貧窮。砂水偏欹奸盜生。殀寡絕人丁。(辰龍)
Dịch: Sao Cang Kim ám sát mà thành long huyệt; huyệt tốt thì hay phát tạm. Dù bát tướng, tam thai xếp núi đẹp, vẫn khó tránh đời nghèo. Sa thuỷ lệch nghiêng thì sinh kẻ gian, trộm, chết yểu, goá bụa, tuyệt người. (Thìn long)
廉貞一龍龍起震。帝出齊乎巽。庚丁配合是真玄。丙辛峯插漢。坤申水來官祿顯。莫作玄戈斷。(陽巽龍)
Dịch: Một long Liêm Trinh, long dậy từ Chấn: "Đế xuất ở Chấn, chỉnh tề ở Tốn". Canh Đinh phối hợp là chân huyền; núi Bính Tân cắm lên tận sông Ngân. Nước Khôn Thân tới thì quan lộc hiển; đừng đoán là sao Huyền Qua. (Dương Tốn long)
太微起祖龍入巽。旺氣趨生進。辛壬當道水來西。三策獻天衢。巽巳高峯應亥子。長生官祿地。(陰巽龍)
Dịch: Tổ khởi ở Thái Vi, long vào Tốn; khí vượng đi tới chỗ sinh. Tân Nhâm đứng giữa đường, nước từ tây tới: ba lần dâng sách trên đường trời. Núi cao Tốn Tỵ ứng với Hợi Tý: đất trường sinh, quan lộc. (Âm Tốn long)
巳龍左關庚金令。右關辛金定。坤申庚酉水秀朝。室女貌堪描。庚辛亥子應方起。家業有優祿。(巳龍)
Dịch: Long Tỵ: tả quan theo lệnh Canh Kim, hữu quan định ở Tân Kim. Nước Khôn Thân Canh Dậu đẹp chầu: con gái trong nhà dung mạo đáng vẽ thành tranh. Phương Canh Tân Hợi Tý có núi ứng nổi lên: gia nghiệp có lộc dồi dào. (Tỵ long)
Giảng: Bài Tốn mượn câu Thuyết Quái của Kinh Dịch "帝出乎震,齊乎巽" (Đế xuất ở Chấn, chỉnh tề ở Tốn) để nói long Tốn nối từ Chấn mà thành. Đọc theo quy luật Tốn Khôn của Phong Thuỷ Liên Hoa: Tốn hành Mộc, gồm Thìn – Tốn – Tỵ; long từ Chấn (Mộc) sang Tốn (Mộc) là cùng khí, đó là lý do bài khen. Ngược lại, Dần Giáp, Ất, Thìn đều bị chê: Thìn mang Thiên Cương, sao Cang ở cung Thìn bị gọi là "ám sát". Bài Tỵ có chỗ đáng chú ý: tả quan, hữu quan của long Tỵ đều là Kim (Canh, Tân), vì Tỵ là chỗ Kim trường sinh trong Tam Hợp (Tỵ Dậu Sửu Kim cục); nước Khôn Thân Canh Dậu là nước Kim tới, nên ứng vào con gái đẹp.

Phương nam và tây nam: long Bính, Ly, Đinh, Mùi, Khôn, Thân – 丙離丁未坤申
巽巳施生丙入首。六秀功名有。乙木臨官卯上旺。辛艮向陰宜平地。湧泉接生氣。巳午為官易。(陽丙龍)
Dịch: Tốn Tỵ ban sinh, Bính nhập thủ: lục tú có công danh. Ất mộc lâm quan, vượng ở Mão. Hướng Tân, hướng Cấn thuộc âm, nên ở đất bằng; có suối phun nối sinh khí; Tỵ Ngọ làm quan dễ. (Dương Bính long)
坤丁起伏來離丙。右關陰火令。庚金正配是財星。富貴此中生。金雞鼓翼人丁旺。平支向祖葬。(陰丙龍)
Dịch: Khôn Đinh nhấp nhô tới Ly Bính; hữu quan theo lệnh âm hoả. Canh Kim chính phối là sao của: giàu sang sinh từ đây. Gà vàng vỗ cánh (phương Dậu) thì người vượng; ở đất bằng chi lũng thì táng hướng về tổ. (Âm Bính long)
離精岩堯艮巽來。壬癸向中裁。寅甲峯清水朝入。今流向東南合。平支只作倒騎龍。水要放乾宮。(陽離龍)
Dịch: Tinh Ly cao vút từ Cấn Tốn tới; điểm huyệt giữa hướng Nhâm Quý. Núi Dần Giáp trong, nước chầu vào; nay dòng nước hợp về đông nam. Ở đất bằng chi lũng thì chỉ làm đảo kỵ long; nước phải cho ra cung Càn. (Dương Ly long)
右關離火迢迢到。南極星辰照。庚丁方上起峯巒。生旺水盤桓。巽巳流神入向來。富貴又豐財。(陰離龍)
Dịch: Hữu quan Ly Hoả xa xa tới; sao Nam Cực chiếu. Trên phương Canh Đinh nổi núi non, nước sinh vượng quanh quẩn. Nước Tốn Tỵ đổ vào trước hướng: giàu sang lại nhiều của. (Âm Ly long)
南極丁龍由巽震。宜斷甲木令。卯庚扦向水朝堂。富貴聚千倉。卯亥艮山水來應。造化天然定。(陽丁龍)
Dịch: Long Đinh Nam Cực đi từ Tốn Chấn; nên đoán theo lệnh Giáp Mộc. Điểm hướng Mão, hướng Canh, nước chầu minh đường: giàu sang chứa nghìn kho. Núi và nước phương Mão Hợi Cấn tới ứng: tạo hoá đã định sẵn. (Dương Đinh long)
南離走馬捍金羊。亥卯向宜裝。穴吉氣融流水秀。一代儒官就。坤未來龍是右關。淫亂主孤單。(未龍)
Dịch: Từ Ly phía nam, ngựa chạy (Ngọ) chặn dê vàng (Mùi); nên đặt hướng Hợi, hướng Mão. Huyệt tốt, khí hoà, nước chảy đẹp: một đời thành quan nhà nho. Long từ Khôn Mùi tới là hữu quan: dâm loạn, chủ cô đơn. (Mùi long)
坤龍申轉來入首。發福錢財有。只嫌陰重主孤單。更怕左來關。申子壬方水到堂。寡母掌升箱。(坤龍)
Dịch: Long Khôn chuyển qua Thân mà nhập thủ: phát phúc, có tiền của. Chỉ ngại âm nặng chủ cô đơn, càng sợ khí tả quan tới. Nước phương Thân Tý Nhâm tới minh đường: mẹ goá nắm đấu rương trong nhà. (Khôn long)
申龍出脉由坤未。陰惰生乖異。六秀峯巒列笋尖。顏子殀天年。堂開穴正官斑有。寡母空房守。(陽申龍)
Dịch: Long Thân ra mạch từ Khôn Mùi: khí âm trễ nải, sinh chuyện quái dị. Lục tú núi non xếp nhọn như măng: tài như Nhan Tử mà chết yểu. Minh đường mở, huyệt chính thì có hàng quan; mẹ goá giữ phòng không. (Dương Thân long)
申龍帶坤乘庚氣。壬子向得利。西北山高水秀朝。金榜掛名高。卯上有峯齊雲表。人丁數不了。(陰申龍)
Dịch: Long Thân mang Khôn, nương khí Canh; hướng Nhâm Tý được lợi. Núi tây bắc cao, nước đẹp chầu: bảng vàng treo tên cao. Trên phương Mão có núi ngang mây: người đông đếm không hết. (Âm Thân long)
Giảng: Ba bài Bính, Ly, Đinh đều khen, vì phương nam là Nam Cực, là chỗ hoả vượng; điều kiện là nước phải có đường ra (nước ra cung Càn, nước hợp về đông nam) và núi phương Canh Đinh phải nổi. Câu "平支只作倒騎龍" (đất bằng chi lũng chỉ làm đảo kỵ long) đáng nhớ: ở đất bằng, long Ly không cầu huyệt chính diện mà cưỡi ngược, quay lưng về nguồn. Ba bài Mùi, Khôn, Thân thì lặp lại một chữ: "cô đơn", "mẹ goá". Theo quy luật Tốn Khôn, Khôn hành Thổ gồm Mùi – Khôn – Thân, là quẻ mẹ (地母), thuần âm; bài quyết lấy chỗ "âm nặng" ấy mà đoán đàn bà giữ nhà. Nhưng ngay trong nhóm này vẫn có lối ra: long Thân mang Khôn mà nương khí Canh (khí chuyển sang Kim) thì lại đỗ đạt, đông người.

Phương tây và tây bắc: long Canh, Đoài, Tân, Tuất, Càn – 庚兌辛戌乾
坤申轉調龍聚庚。肅令威權重。巽丁來水向巽丁。持節統邊兵。寅甲流長官祿顯。寵渥朝金殿。(陽庚龍)
Dịch: Khôn Thân chuyển điệu, long tụ ở Canh: lệnh nghiêm, uy quyền nặng. Nước tới từ Tốn Đinh, hướng Tốn Đinh: cầm cờ tiết thống lĩnh quân biên. Nước Dần Giáp chảy dài thì quan lộc hiển: được vua sủng ái, chầu điện vàng. (Dương Canh long)
辛兌行來入首庚。此是右關龍。角亢長流壬水旺。才略多名望。巽丁卯艮作向扦。閫外立纛鈴。(陰庚龍)
Dịch: Tân Đoài đi tới, Canh nhập thủ: đây là long hữu quan. Nước phương Giác Cang chảy dài, nước Nhâm vượng: tài lược, nhiều danh vọng. Lấy Tốn Đinh Mão Cấn làm hướng điểm huyệt: ra cõi ngoài dựng cờ đạo làm tướng. (Âm Canh long)
天門下殿臨西兌。旺龍朝巽位。坤申丁庚山水來。年少步三台。壬水入堂鴛鴨樣。為官至卿相。(陰兌龍)
Dịch: Từ Thiên Môn xuống điện tới Đoài phía tây; long vượng chầu ngôi Tốn. Núi nước Khôn Thân Đinh Canh tới: tuổi trẻ bước lên tam thai. Nước Nhâm vào minh đường như đôi uyên ương: làm quan đến khanh tướng. (Âm Đoài long)
地母西南下少微。丁巽向相宜。申庚水來催官早。巽巳長生到。平生流盡佩金魚。品秩至尚書。(陽兌龍)
Dịch: Địa Mẫu ở tây nam xuống Thiếu Vi; hướng Đinh, hướng Tốn là hợp. Nước Thân Canh tới thôi quan sớm; Tốn Tỵ trường sinh tới. Cả đời đeo túi cá vàng, phẩm trật đến Thượng thư. (Dương Đoài long)
庚兌屈曲辛到頭。丙乙情交媾。巽水滔滔上御堦。曾狀此中來。艮丙庚丁水朝入。皇家作艮弼。(陽辛龍)
Dịch: Canh Đoài uốn khúc, Tân tới đầu huyệt; Bính Ất tình giao hoà. Nước Tốn cuồn cuộn lên bậc ngự: từng có trạng nguyên từ đây. Nước Cấn Bính Canh Đinh chầu vào: làm bậc phụ bật cho nhà vua. (Dương Tân long)
亥乾磊落氣入辛。切忌戌龍侵。艮丙巽向案入懷。丁庚丙水來。巳酉丑山列秀朝。文學賽班超。(陰辛龍)
Dịch: Hợi Càn lẫm liệt, khí vào Tân; rất kỵ long Tuất xâm vào. Hướng Cấn, Bính, Tốn, án sơn vào lòng; nước Đinh Canh Bính tới. Núi Tỵ Dậu Sửu xếp đẹp chầu: văn học hơn Ban Siêu. (Âm Tân long)
戌龍須下盤龍穴。只主人丁絕。敗子揮金如土泥。淫亂發顛痴。縱有六秀山峯起。為官也橫死。(戌龍)
Dịch: Long Tuất phải hạ huyệt bàn long; chỉ chủ tuyệt người. Con phá gia vung vàng như bùn đất, dâm loạn, phát điên dại. Dù có núi lục tú nổi lên, làm quan cũng chết ngang. (Tuất long)
乾金亢陽無生息。長子沒形跡。垣局周遮換亥扦。乘氣莫當乾。忌與魁罡相並出。啞疾瘋癀絕。(乾龍)
Dịch: Càn Kim dương quá cương, không sinh sôi: con trưởng mất dấu. Nếu viên cục che kín thì đổi điểm sang Hợi; nương khí đừng đặt ngay Càn. Kỵ cùng Khôi Cương ra một lượt: câm, phong, vàng da, tuyệt tự. (Càn long)
Giảng: Nhóm tây có năm bài khen (Canh, Đoài, Tân, mỗi long hai cục) và hai bài chê (Tuất, Càn). Long Canh được gắn với võ quyền: "lệnh nghiêm", "thống lĩnh quân biên", "dựng cờ đạo", vì Canh Kim là khí sát phạt mùa thu. Long Đoài, Tân gắn với văn chương và quan văn: "bước lên tam thai", "Thượng thư", "văn học hơn Ban Siêu". Hai bài cuối dạy một điều rất thực tế: long Càn quá dương, người xưa không đặt huyệt ngay Càn mà "đổi sang Hợi"; tức là huyệt dời sang sơn bên cạnh để nương khí hoà hơn. Đó là điểm chung với lời dặn ở Hai mươi bốn long quyết: Càn chỉ hợp chùa quán.

Đọc bài quyết thế nào cho đúng? – 讀法
Ba mươi ba bài này dễ bị đọc thành "bảng tra": thấy long Tuất là sợ, thấy long Hợi là mừng. Diệp Cửu Thăng đã chặn lối đọc ấy ngay ở cuối quyển, khi ông nói Thìn và Tuất, hai sơn bị lý khí chê nhất, thực tế lại phát rất nhiều người đỗ đầu, và long quý hay hèn phải xét ở loan đầu. Vậy đọc thế nào?
Thứ nhất, đọc khuôn chứ không đọc nhãn. Khuôn năm bước (long đến, nhập thủ, hướng, sa thuỷ ứng, người phát) chính là trình tự khảo sát một ngôi đất trong Tam Hợp. Mỗi bài là một ví dụ của khuôn đó. Người học thuộc khuôn thì gặp long nào cũng tự hỏi được năm câu.
Thứ hai, chú ý chữ "chuyển": chuyển quan, chuyển điệu, khí ra từ Chấn, đổi sang Hợi. Gần như bài hung nào cũng có lối ra: Sửu thì cần hồi long cố tổ, Càn thì dời sang Hợi, Thân thì nương khí Canh. Bài quyết không dạy "đất này tuyệt", mà dạy "khí chỗ này phải được chuyển cho hoà".
Thứ ba, các câu về bệnh tật, tuyệt tự, chết ngang là ngôn ngữ cảnh báo của sách xưa, nói về cục xấu nhất khi mọi thứ đều hỏng. Không đem câu nào trong đó đoán cho một gia đình cụ thể.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa xem Thiên Ngọc ngoại truyện là một tài liệu quý để thấy tư duy đường khí của Tam Hợp: một sơn không đứng một mình, nó có khí từ đâu đến và khí đi về đâu. Đây cũng là chỗ khác giữa Tam Hợp và lối đọc "tịnh âm tịnh dương" thuần tên sơn. Cùng chữ Tân, có long đi từ Hợi Càn vào, có long đi từ Canh Đoài vào; hai đường cho hai hướng, hai thuỷ, hai cách phát khác nhau.
Liên Hoa giữ quy luật Tốn Khôn khi đọc bài này: Tốn hành Mộc (Thìn – Tốn – Tỵ), Khôn hành Thổ (Mùi – Khôn – Thân). Bài Tốn nối từ Chấn và nói "Đế xuất ở Chấn, chỉnh tề ở Tốn", đúng khí Mộc; ba bài Mùi, Khôn, Thân đều nói về khí âm nặng của quẻ mẹ, đúng khí Thổ thuần âm. Bản in không có chỗ lẫn hai cung này.
Với đất Việt, nhiều vùng long đến từ tây bắc và nước chảy về đông nam, nên các bài Hợi, Tân, Càn và các câu "nước ra cung Càn", "nước hợp về đông nam" rất đáng đem ra đối chiếu với địa hình thật. Nhưng đối chiếu là để hiểu, không phải để tra bảng. Định nhập thủ ở đâu, khí vào bên trái hay bên phải, nên dời huyệt sang sơn bên cạnh hay không, đều là thủ pháp; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解
Hiểu lầm 1: bốn mươi tám cục là bốn mươi tám hướng nhà. Không phải. Bốn mươi tám cục là hai mươi bốn long nhập thủ, mỗi long hai đường khí. Hướng chỉ là một trong năm bước của mỗi bài.
Hiểu lầm 2: long Tuất, long Càn không bao giờ dùng được. Bản thân bài quyết đã chỉ lối: long Càn có viên cục che kín thì đổi sang Hợi; long Tuất phải làm huyệt bàn long. Và Diệp Cửu Thăng nói rõ Thìn Tuất vẫn phát khoa giáp khi loan đầu thật.
Hiểu lầm 3: Trần Hy Di thật sự soạn bài này. Tên người soạn là tên đề theo truyền thống. Giá trị của bài nằm ở chỗ nó cho thấy giới thầy Tam Hợp đương thời suy nghĩ thế nào, không ở chỗ ai cầm bút.
Hiểu lầm 4: thấy câu "mẹ goá", "tuyệt người" là đất đó sẽ như vậy. Đó là lời cảnh báo cho cục xấu nhất; một ngôi đất thật còn phải xét long, huyệt, sa, thuỷ, hướng, thời gian táng, và đức của người.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (56) – Hai mươi bốn long quyết 二十四龍訣.
Ghi nhớ nhanh: Thiên Ngọc ngoại truyện chia mỗi sơn thành âm long và dương long theo đường khí vào; mỗi bài theo khuôn năm bước long – nhập thủ – hướng – sa thuỷ – người phát; long Hợi, Cấn, Tốn, Bính, Đinh, Canh, Đoài, Tân được khen, Dần Giáp, Ất, Thìn, Tuất, Càn bị chê nhưng vẫn có lối chuyển khí.
Bài sau: Địa Lý Đại Thành (58) – Cát hung sa, cát hung thuỷ 吉凶砂·吉凶水.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển mười bảy, Lý khí bộ: Thiên Ngọc ngoại truyện tứ thập bát cục quyết, Trần Hy Di trước, Ngô Cảnh Loan truyền (tờ 5b–9a); bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập hai. Sách thuộc công cộng. Bản in có ba mươi ba bài dù đề "bốn mươi tám cục"; nhãn âm dương lấy đúng theo chữ nhỏ cuối mỗi bài. "岩堯" ở bài dương Ly đọc là 巖嶢 (cao vút); "艮弼" ở bài dương Tân hiểu theo nghĩa phụ bật. Bài dương Bính thiếu một vế đối sau câu "乙木臨官卯上旺", giữ nguyên như bản in. Chữ dị thể đổi về chính thể. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem vị trí từng long nhập thủ và hướng nêu trong bài quyết.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (56): Hai mươi bốn long quyết
- Địa Lý Đại Thành (1): Giới thiệu sách, lời tựa và phàm lệ
- Hám Long Kinh: Đề yếu và tổng luận Tu Di Sơn
- Quy Hậu Lục: giới thiệu và lời tựa
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc khuôn năm bước của mỗi bài quyết là phần Thư; đứng trên đầu huyệt mà biết khí vào bên tả hay bên hữu, có nên dời huyệt sang sơn bên cạnh hay không là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thiên Ngọc ngoại truyện bốn mươi tám cục nằm ở đâu? – 天玉外傳在何卷
Ở quyển mười bảy (Lý khí bộ) của Sơn Pháp Toàn Thư trong Địa Lý Đại Thành, ngay sau Hai mươi bốn long quyết.
Vì sao gọi là bốn mươi tám cục mà chỉ có ba mươi ba bài? – 何以四十八局僅三十三首
Mỗi sơn chia âm long, dương long thành bốn mươi tám cục, nhưng nhiều sơn bị chê chỉ viết một bài, và Nhâm Tý Quý, Ngọ, Dậu gộp vào các bài Khảm, Ly, Đoài.
Âm long và dương long ở đây khác nhau thế nào? – 陰龍陽龍何別
Theo văn mạch các bài, đó là hai đường khí vào cùng một sơn nhập thủ, từ phía này hay phía kia, nên hướng và thuỷ ứng cũng khác.
Long nào được khen nhiều nhất? – 何龍最吉
Long Hợi (Thiên Môn), Cấn (Thiên Thị), Tốn (Thái Vi), Đinh (Nam Cực), Canh, Đoài, Tân được khen; Dần Giáp, Ất, Thìn, Tuất, Càn bị chê nặng.
Có nên dùng bài quyết này để chọn đất? – 可據此擇地否
Chỉ dùng làm khung suy nghĩ sau khi đã xét hình thế; chính người soạn sách dặn quý hèn ở loan đầu, không ở tên sơn.








