Địa Lý Đại Thành · Sơn Pháp Toàn Thư
地理大成 · 山法全書 (卷十七 理氣部 · 吉凶砂 · 吉凶水)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Thẩm Tử Phong 沈子豐 (Hải Xương) tham · Ngô Thượng Hầu 吳上侯 (Lan Âm) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập hai, quyển mười bảy.
Cát hung sa, cát hung thuỷ (吉凶砂 · 吉凶水) là phần dài nhất của quyển mười bảy Sơn Pháp Toàn Thư. Đây là cuốn "từ điển tên gọi" của sa và thuỷ theo phương vị: núi ở phương nào gọi là Văn bút, là Kim ấn, là Thiên mã; nước tới từ phương nào gọi là Tam dương, Lục kiến, Đào hoa, Hoàng tuyền. Gần một trăm năm mươi mục, mỗi mục một hai câu. Diệp Cửu Thăng chép lại từ các sách lưu hành, xen vài lời "Cửu Thăng nói" để sửa những chỗ người đời chép sai. Bài này dịch các mục cốt lõi, gom phần còn lại thành bảng, và đặt cả hệ thống ấy dưới lời dặn của chính người soạn: sa thuỷ cát hay hung là ở chỗ tiêu nạp, không ở cái tên.
Trả lời nhanh: Cát hung sa, cát hung thuỷ là danh mục sa (núi, gò quanh huyệt) và thuỷ (nước tới, nước đi) theo hai mươi bốn phương trong quyển 17 Sơn Pháp Toàn Thư (Địa Lý Đại Thành, 1696). Cát sa tiêu biểu: Tứ thần (núi ở Càn Khôn Cấn Tốn), Bát tướng, Tam dương (Tốn Bính Đinh), lộc mã, Văn bút (Tốn Tân), Kim ấn. Hung sa: Bát môn khuyết (tám phương lõm hút gió), Tứ kim lõm (Thìn Tuất Sửu Mùi), Khôi cương cao ép. Cát thuỷ: Tam dương, Lục kiến, Lục tú. Hung thuỷ: Đào hoa, Hoàng tuyền, Bát sát. Diệp Cửu Thăng dặn: tiêu nạp không đúng thì cả cục đều hung, tiêu nạp đúng thì cả bốn mộ cũng thành cát.
Thầy Vũ Giới giảng: "Tên sa tên thuỷ như tên đường trong thành phố. Thuộc tên đường thì đỡ lạc, nhưng nhà tốt hay xấu là do đường ấy có thông, có sạch, có vào đúng cửa nhà mình không. Sa thuỷ cũng vậy: phải nhìn núi có tròn có sáng, nước có ôm có lành, rồi mới gọi tên."

Cát sa: Tứ thần, Bát tướng, Tam dương, Nhật nguyệt – 吉砂類
Phần cát sa mở bằng các nhóm núi theo phương vị lớn. Đây là mấy mục được các thầy Tam Hợp dùng nhiều nhất.
四神全 乾坤艮巽四維之位。皆有峯巒主貴。缺一方即減福力。
八將備 艮丙巽辛兌丁震庚。亦曰大貴。有峯巒齊起主貴。
四勢高 寅申巳亥是也。三角峙 艮巽兌是也。
八國周 甲庚丙壬乙辛丁癸是也。又取坐穴前後左右為八國。如得峯巒高障。尤為極貴。
三陽起 巽丙丁是也。又取丙午丁三峯高聳主貴。
日月明 離為日。坎為月。有峯對峙。名日月並明。主貴。或有午峯而無子峯。若得子水來朝亦吉。所謂太陰得水還富豪也。
Dịch: Tứ thần toàn: bốn ngôi tứ duy Càn, Khôn, Cấn, Tốn đều có núi non thì chủ quý; thiếu một phương là giảm phúc lực. Bát tướng bị: Cấn Bính, Tốn Tân, Đoài Đinh, Chấn Canh; cũng gọi là đại quý, có núi non cùng nổi thì chủ quý. Tứ thế cao: Dần, Thân, Tỵ, Hợi. Tam giác trĩ: Cấn, Tốn, Đoài. Bát quốc chu: Giáp Canh Bính Nhâm Ất Tân Đinh Quý; lại có thuyết lấy trước sau trái phải của huyệt làm tám nước, nếu được núi cao che chắn thì cực quý. Tam dương khởi: Tốn, Bính, Đinh; lại có thuyết lấy ba ngọn Bính Ngọ Đinh cao vút là chủ quý. Nhật nguyệt minh: Ly là mặt trời, Khảm là mặt trăng; có núi đối nhau gọi là nhật nguyệt cùng sáng, chủ quý. Nếu có núi Ngọ mà không có núi Tý, được nước Tý chầu tới cũng tốt, đó là câu "thái âm được nước thì vẫn giàu sang".
Giảng: Mấy mục này cho thấy cách người xưa nhìn vòng sa quanh huyệt như một bàn cờ hai mươi bốn ô. Tứ thần là bốn góc, Bát tướng là tám ô đi cặp (mỗi quẻ với một can được nạp: Cấn nạp Bính, Tốn nạp Tân, Đoài nạp Đinh, Chấn nạp Canh), Tam dương là ba ô phía nam. Điều đáng chú ý là chữ "thiếu một phương là giảm phúc lực": sa không phải có hay không, mà là đủ hay thiếu, kín hay hở. Mục Nhật nguyệt còn cho thấy nước có thể thay núi: không có núi Tý thì nước Tý chầu cũng được.

Lộc và mã: các quyết tìm núi lộc, núi ngựa – 祿馬訣
Lộc (tước lộc) và mã (ngựa, tượng thăng tiến, đi xa) là hai loại sa được nói kỹ nhất. Sách chép nhiều quyết khác nhau, và chính sách cũng nói "lộc mã không chỉ một lệ".
祿馬聚 祿馬之砂不一例。若得諸般祿馬相聚極貴。
正馬訣 乾用甲為真正馬。坤來尋乙最為強。艮從丙上尋其位。巽向辛峯是馬鄉。若得雙峯連不斷。兒孫兩府佩金章。
驛馬訣 申子辰山馬艮寅。亥卯未山巽巳尋。巳酉丑山乾亥上。寅午戌山在坤申。
借祿借馬訣 丙借巽為祿馬場。壬借乾為祿馬鄉。甲借艮為祿馬地。庚借坤為祿馬方。
已上各位有峯簇集。謂之祿馬聚。主貴。亦不必俱有。只數位亦吉。
Dịch: Lộc mã tụ: sa lộc mã không chỉ một lệ; được các thứ lộc mã cùng tụ thì cực quý. Quyết chính mã: Càn dùng Giáp làm chính mã thật; Khôn tìm Ất là mạnh nhất; Cấn tìm ngôi ở trên Bính; Tốn nhìn về ngọn Tân là quê ngựa; nếu được hai ngọn liền không dứt thì con cháu hai phủ đeo ấn vàng. Quyết dịch mã: sơn Thân Tý Thìn thì mã ở Cấn Dần; sơn Hợi Mão Mùi thì tìm ở Tốn Tỵ; sơn Tỵ Dậu Sửu thì ở Càn Hợi; sơn Dần Ngọ Tuất thì ở Khôn Thân. Quyết mượn lộc mượn mã: Bính mượn Tốn làm sân lộc mã, Nhâm mượn Càn, Giáp mượn Cấn, Canh mượn Khôn. Các ngôi trên nếu có núi tụ lại thì gọi là lộc mã tụ, chủ quý; không cần đủ cả, chỉ vài ngôi cũng tốt.
Ngoài ba quyết trên, sách còn chép quyết chính lộc, phi thiên lộc và thực lộc, mỗi quyết một cách tính khác. Ví dụ phi thiên lộc: sơn Tý Ngọ Mão Dậu thì lộc ở cung Càn; sơn Thìn Tuất Sửu Mùi thì gặp ở Tốn; sơn Dần Thân Tỵ Hợi thì ở trên Khôn.
Giảng: Quyết dịch mã chính là phép "dịch mã" của Tam Hợp: mỗi tam hợp cục có ngựa ở ngôi xung với ngôi trường sinh. Thân Tý Thìn là Thuỷ cục, trường sinh ở Thân, ngôi xung là Dần, nên mã ở Cấn Dần. Hiểu theo lối ấy thì khỏi học thuộc: biết cục, biết trường sinh là tìm được mã. Câu cuối "không cần đủ cả, chỉ vài ngôi cũng tốt" là một lời rất thực tế, ngăn người học đi tìm một ngôi đất có đủ mọi sa lộc mã, là thứ gần như không có.

Sa văn, sa võ, sa giàu, sa thọ – 富貴全 · 文筆 · 金印 · 劍戟
Phần tiếp theo gom các sa theo việc ứng: đỗ đạt, giàu có, con trai con gái, sống thọ, quyền võ. Đây là phần các thầy địa lý dùng để "đoán" nhiều nhất.
富貴全 巽辛峯高起雙秀。主聯科狀元。若辛亥山見巽辛峯。主拜相。辛山見辛峯奇峭。主出尚書。若低小亦儒官秀士。……艮山見丙庚丁辛秀拔。主大富旺人。水朝亦吉。
子女旺 艮震坎為三男。有峯主旺人。巽離兌為三女。峯秀主女貴。
財帛豐 艮為貨財之府。又為天祿。為紫府。有山高大肥圓方正。主多財帛。
壽星崇 丁為南極老人。若兌山見丁峯高大。主多壽。
文筆秀 巽辛二位尖峯是也。又名貴人峯。主貴顯。文章冠世。
Dịch: Phú quý toàn: ngọn Tốn Tân cao nổi, cả hai đều đẹp thì chủ đỗ liền khoa, đỗ trạng nguyên; sơn Tân Hợi thấy ngọn Tốn Tân thì chủ làm tướng quốc; sơn Tân thấy ngọn Tân kỳ lạ cao vút thì ra Thượng thư; nếu thấp nhỏ cũng ra nho quan tú sĩ… Sơn Cấn thấy Bính Canh Đinh Tân đẹp vượt thì chủ đại phú, đông người; nước chầu cũng tốt. Tử nữ vượng: Cấn, Chấn, Khảm là ba con trai, có núi thì đông người; Tốn, Ly, Đoài là ba con gái, núi đẹp thì con gái quý. Tài bạch phong: Cấn là kho của cải, cũng là Thiên lộc, là Tử phủ; có núi cao lớn, béo tròn, vuông vức thì nhiều tiền của. Thọ tinh sùng: Đinh là Nam Cực lão nhân; sơn Đoài thấy ngọn Đinh cao lớn thì sống thọ. Văn bút tú: ngọn nhọn ở hai ngôi Tốn, Tân; cũng gọi là núi quý nhân, chủ hiển quý, văn chương đứng đầu đời.
Các mục còn lại của phần cát sa, gom theo nhóm:
| Nhóm | Tên sa và phương | Ứng |
|---|---|---|
| Văn, quan văn | Kim ấn (Đoài Canh Tốn Tỵ Càn, phải nổi giữa nước), Ngọc đới (Tốn Tân), Kim đới (Canh Đoài), Ngân đới (Cấn), Nha hốt (Tốn), Tử bào (Đinh), Kim loan (Đoài), Kim nhai (Càn), Ngự nhai (Bính) | Văn chương, quan văn, gần vua |
| Võ, binh quyền | Đâu mâu (Đoài Canh cao lớn), Kiếm kích (ba ngọn Canh Dậu Tân), Phán bút (Canh Dậu Tân), Nha trượng (Tỵ), Phù tiết (Đinh), Binh quyền (sơn Chấn thấy ngọn Canh, sơn Cấn thấy Đinh Tân, sơn Canh thấy Mão) | Võ tướng, uy quyền |
| Phúc che chở | Xá văn (Bính Canh Đinh Tân có núi vuông như bình phong; Càn Khôn Cấn Tốn là đại xá văn), Thôi quan (Bính Canh Đinh Tân dương; Tốn Đoài Cấn Chấn âm) | Giảm hoạ, thăng quan nhanh |
| Ngôi tôn | Đế toạ (Hợi), Thiên liễn (Khôn), Hoa cái (Nhâm Tý Quý), Bảo bình (Tý), Tử nhục (Tốn Tân), Hồng kỳ (Chấn), Thiên kỳ (Bính Ngọ) | Quý hiển |
| Cách lớn | Thái dương thăng điện (sao Phòng Hư Mão Tinh ở Tý Ngọ Mão Dậu), Thái âm nhập miếu (Tâm Nguy Trương Tất ở Giáp Canh Bính Nhâm), Ngũ khí triều nguyên (Hoả nam, Thuỷ bắc, Mộc đông, Kim tây, Thổ tinh kết huyệt giữa), Tam hoả củng chiếu (Ly Bính Đinh), Kim mã thượng giai, Xích xà nhiễu ấn, Tam quyển tề minh | Cực phẩm, giàu ngang nước |
Hai lần trong phần này Diệp Cửu Thăng lên tiếng sửa sách. Ở mục Quan quốc ông nói: theo đại ngũ hành của long gia, ngôi trước ngôi Bệnh một bậc gọi là Quan quốc, như Thuỷ long bệnh ở Dần thì Giáp là Quan quốc. Ở mục Cốc tướng ông viết dài hơn:
九升曰。穀將者。龍家大五行冠帶臨官中一位是。如水土龍生申冠戌官亥。則乾為谷將也。世人不知穀將天柱等神出在大五行。故上例俱訛錯。其云每第八位危是。子山穀將在未。此以子上起建。則危在未。不知大五行法。從墓上起建。則危在亥。並不在未也。不知根源。故以訛傳訛如此。
Dịch: Cửu Thăng nói: Cốc tướng là ngôi ở giữa Quan đới và Lâm quan theo đại ngũ hành của long gia. Như long Thuỷ, Thổ trường sinh ở Thân, quan đới ở Tuất, lâm quan ở Hợi, thì Càn là Cốc tướng. Người đời không biết Cốc tướng, Thiên trụ và các thần ấy xuất từ đại ngũ hành, nên các lệ chép ở trên đều sai. Họ nói "ngôi thứ tám là Nguy, sơn Tý thì Cốc tướng ở Mùi": đó là khởi Kiến từ Tý thì Nguy rơi vào Mùi. Họ không biết phép đại ngũ hành khởi Kiến từ ngôi Mộ, thì Nguy ở Hợi, chứ không ở Mùi. Không biết gốc rễ, nên chép sai truyền sai như vậy.
Giảng: Đây là chỗ quý nhất của phần sa. Diệp Cửu Thăng cho thấy nhiều "thần sát" có tên đẹp thực ra là ngôi trên vòng trường sinh, và nếu không biết gốc thì sẽ đặt sai phương. Người học Tam Hợp cần nắm vòng mười hai ngôi (trường sinh, mộc dục, quan đới, lâm quan, đế vượng, suy, bệnh, tử, mộ, tuyệt, thai, dưỡng) trước, rồi mới học tên sa.

Hung sa: tám cửa khuyết, bốn kim lõm, khôi cương ép – 凶砂類
Phần hung sa ngắn hơn, nhưng mục đầu tiên là mục quan trọng nhất của cả bài: chỗ trũng, chỗ khuyết quanh huyệt là chỗ gió vào.
八門缺 八卦之位凹陷是也。又云。坎為廣莫風。主路死水災內亂。艮為條風。主鬼魅虎傷。震為明庶風。主奴婢叛主。樹𣣋絕後。巽為清明風。主訟獄顛狂樹壓。離為景風。主火災兵亡。坤為涼風。主絕戶。兌為閶闔風。主產死刀傷。乾為不周風。主去鄉退產。
四金凹 辰戌丑未缺陷是也。主翻棺覆槨。陽關陷 兌宮低陷主兵死。魁罡雄 辰戌高壓主出賊盜乞丐。三火低 丙午丁三位低陷主不貴。
Dịch: Bát môn khuyết: ngôi tám quẻ bị lõm trũng. Lại nói: Khảm là gió Quảng Mạc, chủ chết dọc đường, tai nạn nước, loạn trong nhà; Cấn là gió Điều, chủ ma quỷ, hổ cắn; Chấn là gió Minh Thứ, chủ tôi tớ phản chủ, tuyệt hậu; Tốn là gió Thanh Minh, chủ kiện tụng, điên cuồng, cây đè; Ly là gió Cảnh, chủ hoả hoạn, chết vì binh đao; Khôn là gió Lương, chủ tuyệt hộ; Đoài là gió Xương Hạp, chủ chết khi sinh nở, thương vì dao; Càn là gió Bất Chu, chủ bỏ quê, sa sút sản nghiệp. Tứ kim lõm: Thìn Tuất Sửu Mùi khuyết lõm, chủ lật quan tài. Dương quan hãm: cung Đoài thấp lõm, chủ chết vì binh. Khôi cương hùng: Thìn Tuất cao ép, chủ ra trộm cướp, ăn mày. Tam hoả đê: ba ngôi Bính Ngọ Đinh thấp lõm, chủ không quý.
Các hung sa khác: Tứ thần bác (sa Càn Khôn Cấn Tốn có đá đen lở), Tử cung hư (Cấn Chấn Khảm lõm, ít con trai), Văn tinh đê (Tốn Tân lõm, quý mà không lộc), Thiên trụ chiết (Càn lõm, chết yểu), Thọ sơn khuynh (Đinh thấp, chết yểu), Thiên mẫu khuy (Khôn lõm, ra mẹ goá), Tặc kỳ hiện (Thìn Tuất có núi hình cờ), Sát đao xuất (Thìn Tuất Sửu Mùi có sa nhọn đổ xuống), Hồi lộc lai (Dần Ngọ Tuất khuyết, hoả hoạn theo gió vào), Hành tinh áp (Mão cao ép, công danh lận đận vì Mão là cửa mặt trời mọc), Thương khố đảo (bốn kho Thìn Tuất Sửu Mùi nghiêng vỡ), Ngũ tinh thụ chế (Hoả ở bắc, Kim ở nam, Thổ ở đông, Mộc ở tây), Tứ sát thiện quyền (Thìn Tuất Sửu Mùi cao ép, mang sát bức huyệt).
Giảng: Tám ngọn gió tám phương ở mục Bát môn khuyết là tên gió trong sách lịch và y thư cổ (Quảng Mạc, Điều, Minh Thứ, Thanh Minh, Cảnh, Lương, Xương Hạp, Bất Chu). Đưa chúng vào sa pháp có nghĩa: sa xấu nhất không phải là núi xấu, mà là chỗ trống để gió vào thẳng huyệt. Đây cũng là cầu nối sang bài sau (Ao phong khắc ứng luận). Mục Hành tinh áp có một lý giải rất đẹp: Mão là cửa mặt trời mọc, núi Mão cao thì mặt trời lên muộn, nên công danh chậm.

Cát thuỷ: Tam dương, Lục kiến, Lục tú, Quy nguyên – 吉水類
三陽水 巽丙丁也。合流震艮山。主食邑開府。齊三公之貴。……九升曰。巽丙丁三吉水。俱在南方。故曰三陽。然與六建並稱曰三陽六建者。則三陽非巽丙丁。乃內堂中堂外堂也。龍虎內曰內堂。案內曰中堂。外曰外堂。不可不知。
六建水 天建亥。地建艮。人建丁。財建卯。祿建巽。馬建丙。曾公則以形局言。以水朝左曰天建。右曰地建。中曰人建。九升曰。六建者。龍家大五行生旺墓絕也。已上六建。俱係借六建之名色。非真六建。
Dịch: Tam dương thuỷ: là Tốn, Bính, Đinh; hợp dòng ở sơn Chấn Cấn thì chủ được ấp phong, mở phủ, quý ngang tam công… Cửu Thăng nói: ba cát thuỷ Tốn Bính Đinh đều ở phương nam nên gọi là tam dương. Nhưng khi đặt cạnh lục kiến mà gọi chung "tam dương lục kiến" thì tam dương không phải Tốn Bính Đinh, mà là nội đường, trung đường, ngoại đường: trong long hổ là nội đường, trong án là trung đường, ngoài án là ngoại đường. Không thể không biết. Lục kiến thuỷ: thiên kiến ở Hợi, địa kiến ở Cấn, nhân kiến ở Đinh, tài kiến ở Mão, lộc kiến ở Tốn, mã kiến ở Bính. Tăng công thì nói theo hình cục: nước chầu bên trái gọi thiên kiến, bên phải gọi địa kiến, ở giữa gọi nhân kiến. Cửu Thăng nói: lục kiến là sinh, vượng, mộ, tuyệt của đại ngũ hành long gia; sáu kiến chép trên chỉ mượn tên lục kiến, không phải lục kiến thật.
Diệp Cửu Thăng chép tiếp lục kiến "thật" theo vòng trường sinh, có kèm bài quyết cho mỗi kiến:
| Kiến | Ngôi trên vòng trường sinh | Nước tới | Nước đi |
|---|---|---|---|
| Thiên kiến 天建 | Dưỡng, sinh (chỗ thái dương) | Con cháu thông minh, độ lượng | – |
| Nhân kiến 人建 | Lâm quan, đế vượng (khí hoà tụ) | Đại phú, trạng nguyên, sống thọ (Vũ Khúc thuỷ) | Mất phúc ấy |
| Địa kiến 地建 | Mộc dục (khí âm) | Dâm loạn, con cháu ngang ngược (Văn Khúc thuỷ) | Cũng không tốt |
| Tài kiến 財建 | Suy, bệnh | Đỗ đạt (Cự Môn thuỷ) | Phát của mà không quý |
| Quỷ kiến 鬼建 | Tử, mộ (khí đọng) | Trộm cướp, tù tội (Thiên Cương thuỷ) | Tốt |
| Lộc kiến 祿建 | Tuyệt, thai (khí nghịch) | Tù tội, bệnh (Lộc Tồn thuỷ) | Phát của, đời đời mở hiệu cầm đồ |
Các cát thuỷ khác trong sách: Ngũ cát thuỷ (Đinh Ngọc môn, còn gọi Thọ tinh; Tốn Văn bút; Tân Học đường; Bính Kim đường; Mão Bảo thương), Bát quý thuỷ và Lục tú thuỷ (Cấn Bính Tốn Tân Đoài Đinh, thêm Chấn Canh), Thôi quan thuỷ (sơn Cấn nước Bính, sơn Chấn nước Canh, sơn Tốn nước Tân, sơn Đoài nước Đinh: nạp can âm dương gặp nhau), Trường thọ thuỷ (Cấn Bính Đoài Đinh, vì sao Nam Cực xuân phân thấy ở Bính, thu phân thấy ở Đinh), Kim đới thuỷ (Canh Dậu Tân ôm quanh), Quan diệu thuỷ (âm dương chính phối), Quy nguyên thuỷ, cùng gần hai mươi cách hợp dòng mang tên đẹp như Kim môn hoa biểu, Kim mã ngọc đường, Kim khuyết ngọc đấu.
Giảng: Ở mục Quy nguyên thuỷ có một câu đáng ghi: "chỉ sơn Khôn kỵ nước Tỵ, vì Mộc khắc Thổ, là quỷ thuỷ". Câu này khớp đúng quy luật Tốn Khôn của Phong Thuỷ Liên Hoa: Tỵ nằm trong cung Tốn, hành Mộc; Khôn hành Thổ; nên nước Tỵ tới sơn Khôn là Mộc khắc Thổ. Bảng lục kiến cũng cho thấy rõ lối nghĩ nước tới, nước đi: cùng một ngôi, nước tới thì hung mà nước đi thì cát (quỷ kiến, lộc kiến), hoặc ngược lại (nhân kiến).


Hung thuỷ: Đào hoa, Hoàng tuyền, Bát sát – 凶水類
桃花水 一名咸池水。一名娥眉水。蓋卯酉乃太陰出入之門。朔後晦前。狀如娥眉嬌娥之象。子午與卯酉為四正也。陽局忌卯酉二水破局。……陰局忌子午二水破局。
反覆黃泉 庚丁坤上是黃泉。坤向庚丁不可扦。巽向忌行乙丙上。乙丙須防巽水先。甲癸向中憂見艮。艮向須知甲癸顛。乾向辛壬行不得。辛壬水路怕當乾。八干向。四維水來曰黃泉。四維向。八干水去曰八煞。故曰反覆黃泉。
八煞水 訣曰。坎龍坤兔震山猴。巽雞乾馬兌蛇頭。艮虎離猪為煞曜。宅墓遇之一時休。凡來龍坐山俱忌。不特來水。凡山峯行路俱忌。
Dịch: Đào hoa thuỷ, còn gọi Hàm trì thuỷ, Nga mi thuỷ: Mão Dậu là cửa thái âm ra vào; sau ngày sóc, trước ngày hối, trăng như mày ngài người đẹp. Tý Ngọ với Mão Dậu là tứ chính. Dương cục kỵ hai nước Mão Dậu phá cục… âm cục kỵ hai nước Tý Ngọ phá cục. Hoàng tuyền phản phúc: Canh Đinh ở trên Khôn là hoàng tuyền, hướng Khôn thì không được điểm Canh Đinh; hướng Tốn kỵ đi Ất Bính, Ất Bính phải phòng nước Tốn tới trước; hướng Giáp Quý lo gặp Cấn, hướng Cấn phải biết Giáp Quý đảo điên; hướng Càn không đi được Tân Nhâm, đường nước Tân Nhâm sợ gặp Càn. Hướng tám can mà nước tứ duy tới gọi là hoàng tuyền; hướng tứ duy mà nước tám can đi gọi là bát sát; nên gọi là hoàng tuyền phản phúc. Bát sát thuỷ, quyết rằng: Khảm long kỵ Thìn (rồng), Khôn kỵ Mão (thỏ), Chấn kỵ Thân (khỉ), Tốn kỵ Dậu (gà), Càn kỵ Ngọ (ngựa), Đoài kỵ Tỵ (rắn), Cấn kỵ Dần (hổ), Ly kỵ Hợi (lợn); nhà và mộ gặp phải thì một lúc mà suy. Long đến và toạ sơn đều kỵ, không riêng nước tới; núi và đường đi cũng kỵ.
Phần hung thuỷ còn ba mươi mục, phần lớn theo một khuôn: nước phương ấy phá cục thì ứng việc ấy. Có thể gom thành mấy nhóm: nước ứng bệnh tật (Ôn hoàng, Lao sái, Cố tật, Đoạ thai), ứng chết bất thường (Ác tử, Hoành thiên, Hà bá, Độc dược, Tự điếu), ứng tù tội trộm cướp (Lao ngục, Hình lục, Khấu đạo, Khất cái), ứng gia đạo (Quan quả, Thiếu vong, Tuyệt tự, Minh linh, Bội nghịch), ứng mộ phần (Phiên quan phúc quách, Lâu nghĩ xuyên quan, Thụ căn xuyên bản, Hoàng tuyền tẩm thi). Có mục Nghệ thuật thuỷ khá thú vị: "Canh ra tăng, Giáp ra đạo sĩ, Bính ra bà đồng, Nhâm ra người ăn chay trường, Ất ra thầy thuốc, Tân ra hoạ sĩ và ẩn sĩ, Đoài Đinh ra thợ may".
Giảng: Chữ then chốt của cả phần hung thuỷ là "phá cục" (破局): sách ghi rõ "đều phải phá cục mới ứng" (皆要破局始驗). Nước ở phương hung mà không phá cục, tức không xung vào huyệt, không cắt mạch, không chảy thẳng đi, thì chưa thành hung. Ở các mục về mộ phần, sách còn nói rõ hơn: rễ cây xuyên quan, kiến mối, nước ngấm hài cốt "đều lấy long huyệt không thật làm nghiệm", tức là gốc của hoạ vẫn ở long không có khí và huyệt bị gió, không phải ở cái tên của phương nước.

Lời Cửu Thăng: sa thuỷ cát hung càng không được chấp – 砂水凶吉益不可執
Cuối quyển, sau phần gió, Diệp Cửu Thăng viết một đoạn bàn chung cho cả long, sa, thuỷ, phong. Phần nói về sa thuỷ đặt ở đây vì nó là chìa khoá để đọc cả bài này.
至于砂水凶吉。益不可執。蓋砂水在立向消納。消納不來。則滿局皆凶。即艮亥何益。若消納得法。雖辰戌四墓俱吉也。
Dịch: Còn sa thuỷ cát hung thì càng không được chấp. Vì sa thuỷ cốt ở lập hướng mà tiêu nạp; tiêu nạp không được thì cả cục đều hung, dù là Cấn là Hợi thì có ích gì. Nếu tiêu nạp đúng phép thì dù Thìn Tuất bốn mộ cũng đều cát.
Giảng: "Tiêu" là tiêu sa (xét sa phương nào nên có, nên bỏ), "nạp" là nạp thuỷ (thu nước nào vào, cho nước nào ra) theo hướng đã lập. Một trăm năm mươi tên gọi ở trên chỉ có nghĩa khi đặt trong một hướng cụ thể. Núi Cấn, nước Hợi tên rất đẹp, nhưng nếu hướng không thu được thì vô ích; Thìn Tuất tên rất xấu, nhưng tiêu nạp đúng thì thành cát. Đây cũng là lý do Diệp Cửu Thăng để phép tiêu nạp thật sự sang Lý Khí Tam Quyết ở tập bốn.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc phần sa thuỷ này theo ba tầng. Tầng thứ nhất là hình: sa có tròn, vuông, nhọn, sáng sủa hay lở vỡ; thuỷ có ôm, có hiền, có trong hay chảy thẳng, xiết, đục. Tầng thứ hai là vị: sa thuỷ ấy ở phương nào trên hai mươi bốn sơn. Tầng thứ ba là tiêu nạp: với long và hướng đã định, phương ấy là sinh vượng hay suy tử, nước nên tới hay nên đi. Danh mục trong sách chủ yếu nói tầng thứ hai, nên chỉ đúng khi tầng một và tầng ba đã đúng.
Liên Hoa giữ quy luật Tốn Khôn khi đọc các mục có Tốn, Khôn: Tốn là Mộc (Thìn – Tốn – Tỵ), Khôn là Thổ (Mùi – Khôn – Thân). Câu "sơn Khôn kỵ nước Tỵ vì Mộc khắc Thổ" ở mục Quy nguyên là một ví dụ đúng theo quy luật ấy. Với nhà ở (dương trạch), các mục về gió (Bát môn khuyết, Hồi lộc lai) và về nước chảy thẳng (Khất cái thuỷ: nước trước huyệt chảy thẳng đi, không có sa thu lại) là những mục dễ kiểm chứng nhất: nhà trống một phía hút gió, nhà có đường đâm thẳng hay nước chảy tuột trước cửa thì người ở thấy rõ khó giữ của.
Các mục về bệnh tật, tai nạn, tù tội là ngôn ngữ đoán nghiệm của thầy xưa, mang tính cảnh báo; không đem ra phán cho một gia đình cụ thể, và cũng không thay cho việc khám chữa bệnh. Lý pháp thì chia sẻ; xét sa thuỷ thật ở một khu đất, định cục, định tiêu nạp là thủ pháp, phải học trực tiếp.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解
Hiểu lầm 1: cứ có núi ở Tốn Tân là ra người đỗ đạt. Núi phải nhọn, đẹp, sáng (văn bút), và phải hợp với long, hướng của huyệt. Sách nói rõ: thấp nhỏ thì chỉ ra nho sĩ; tiêu nạp sai thì cả cục đều hung.
Hiểu lầm 2: nước ở phương hung là hung. Sách nói các hung thuỷ "đều phải phá cục mới ứng". Nước ở phương hung mà đi đúng đường, không xung, không cắt mạch thì chưa thành hoạ; có khi nước đi ở phương ấy lại là cát (quỷ kiến, lộc kiến).
Hiểu lầm 3: Hoàng tuyền và Bát sát là một. Theo sách, hướng tám can mà nước tứ duy tới là hoàng tuyền; hướng tứ duy mà nước tám can đi là bát sát. Bát sát của quẻ (Khảm kỵ Thìn, Khôn kỵ Mão…) lại là một quyết khác, xét cả long, toạ sơn, núi và đường đi.
Hiểu lầm 4: phải có đủ mọi cát sa mới là đất tốt. Ngay mục lộc mã đã dặn: không cần đủ cả, chỉ vài ngôi cũng tốt. Đất thật hiếm khi đủ, cốt ở long huyệt thật và tiêu nạp đúng.

Ghi nhớ nhanh: cát sa xem đủ hay thiếu, kín hay hở (Tứ thần, Bát tướng, Tam dương, lộc mã, văn bút); hung sa nặng nhất là chỗ lõm hút gió (Bát môn khuyết); thuỷ xét tới hay đi theo vòng trường sinh (lục kiến thật); hung thuỷ phải phá cục mới ứng; tất cả đặt dưới tiêu nạp của hướng.
Bài sau: Địa Lý Đại Thành (59) – Ao phong khắc ứng luận, Bát sơn kỵ phong 凹風尅應論·八山忌風.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển mười bảy, Lý khí bộ: Cát sa loại (tờ 9a–15b), Hung sa loại (tờ 15b–18a), Cát thuỷ loại (tờ 18a–23b), Hung thuỷ loại (tờ 23b–29a), lời Cửu Thăng thị cuối quyển (tờ 32a–32b); bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập hai. Sách thuộc công cộng. Bài dịch trọn các mục cốt lõi, các mục còn lại tóm theo nhóm; tên sa thuỷ phiên âm theo chữ trong sách. Mục Mục lục ghi chung "Cát hung sa, cát hung thuỷ". Vài chữ trong mục Thiên trụ chiết, Hà bá thuỷ, Nghệ thuật thuỷ bị mờ, không dịch phần ấy. Chữ dị thể đổi về chính thể. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem phương vị từng sa, từng thuỷ khi đọc danh mục.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (57): Thiên Ngọc ngoại truyện, bốn mươi tám cục
- Địa Lý Đại Thành (56): Hai mươi bốn long quyết
- Địa Lý Đại Thành (1): Giới thiệu sách, lời tựa và phàm lệ
- Hám Long Kinh: Đề yếu và tổng luận Tu Di Sơn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc tên sa tên thuỷ là phần Thư; đứng ở huyệt mà nhìn ra ngọn nào là văn bút thật, dòng nào là nước phá cục, hướng này nên thu nước nào là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Tứ thần sa là gì? – 四神砂何謂
Là núi ở bốn ngôi tứ duy Càn, Khôn, Cấn, Tốn quanh huyệt; đủ cả bốn thì chủ quý, thiếu một phương thì giảm phúc lực.
Tam dương thuỷ là Tốn Bính Đinh hay nội trung ngoại đường? – 三陽水何指
Diệp Cửu Thăng nói cả hai: gọi riêng thì là ba nước phương nam Tốn Bính Đinh; khi nói "tam dương lục kiến" thì là nội đường, trung đường, ngoại đường.
Lục kiến thật là gì? – 真六建何謂
Là các ngôi sinh, vượng, mộ, tuyệt trên vòng trường sinh của đại ngũ hành long gia, gồm thiên, nhân, địa, tài, quỷ, lộc kiến; các lệ gán cố định Hợi, Cấn, Đinh, Mão, Tốn, Bính chỉ là mượn tên.
Hoàng tuyền phản phúc là gì? – 反覆黃泉何謂
Hướng tám can mà nước tứ duy tới là hoàng tuyền, hướng tứ duy mà nước tám can đi là bát sát, như hướng Khôn kỵ nước Canh Đinh, hướng Càn kỵ nước Tân Nhâm.
Có nên tra danh mục này để đoán đất? – 可據名目斷地否
Chỉ dùng sau khi đã xét hình sa thuỷ và tiêu nạp theo hướng; chính Diệp Cửu Thăng dặn tiêu nạp sai thì cả cục đều hung, tiêu nạp đúng thì bốn mộ cũng cát.








