💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (65): Quách công Thuỷ kiềm đồ 水鉗圖

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (65): Quách công Thuỷ kiềm đồ 水鉗圖

Địa Lý Đại Thành · Bình Dương Toàn Thư
地理大成 · 平陽全書 (卷之二 · 水鉗圖唐董問答總說)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Trần Tề Vĩnh 陳齊永 (Đại Niên, Hải Xương) tham · Dương Trung Thản 楊中坦 (Hiếu Trực) đính · Phan Nhật Hoán 潘日煥 (Khâm Văn) hiệu
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập ba, Bình Dương Toàn Thư quyển hai.

Quách công Thuỷ kiềm đồ (郭公水鉗圖) là ba mươi sáu đồ hình cục nước ở đất bằng, tương truyền của Quách Phác (郭璞, tự Cảnh Thuần, đời Tấn), kèm lời hỏi đáp giữa Đường Triêu Sinh (唐朝生) và Đổng Ngộ Nguyên (董遇元). Mỗi đồ có một câu đề bốn vế, gắn một cục nước với một chòm sao: "Trán rồng giấu ngọc, trên ứng Hoa Cái", "Sông Ngân giao độ, hai phiên đông tây", "Sen vàng ngược nhuỵ, huyệt ở lòng hoa"… Diệp Cửu Thăng gọi Thuỷ kiềm là "khởi đầu của đồ tượng đất bằng" và đặt cả quyển hai của Bình Dương Toàn Thư cho nó. Bài này dịch lời tổng thuyết của ông, bài tựa gốc, trọn hai đồ đầu và đồ cuối, cùng bảng ba mươi sáu đồ.

Trả lời nhanh: Thuỷ kiềm đồ là ba mươi sáu đồ cục nước đất bằng trong Bình Dương Toàn Thư quyển 2 (Địa Lý Đại Thành, 1696), đề tên Quách Phác, kèm hỏi đáp Đường Triêu Sinh – Đổng Ngộ Nguyên. Ba mươi sáu là "số nhu" của đất bằng, đối với tám mươi mốt hàng thế là "số cương" của núi. Mỗi đồ ứng một chòm sao và một loại người phát (hiền phụ, cận thần, tướng quân, cung tần). Lý then chốt do Đổng Ngộ Nguyên nói: "khí đất tức là khí trời"; địa mạch "lấy xoay cong làm khí, lấy khoá kết làm thần". Diệp Cửu Thăng cho biết các cục triều thuỷ, toạ thuỷ, bàng thuỷ, kết đầu nước, bụng nước, đuôi nước, phi biên, điếu giác mà người sau bàn đều đã có trong ba mươi sáu đồ này.

Thầy Vũ Giới giảng: "Ba mươi sáu đồ không phải để học thuộc tên đẹp. Tên đẹp chỉ để nhớ hình. Mở đồ ra mà thấy được một dòng nước uốn mấy vòng, ôm bên nào, khoá ở đâu, thì mới gọi là đọc Thuỷ kiềm."

Dòng sông uốn khúc giữa đồng cỏ nhìn từ trên cao
Dòng sông uốn khúc giữa đồng: Thuỷ kiềm là ba mươi sáu đồ cục nước đất bằng. Ảnh: Luke Jones, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Lời tổng thuyết của Diệp Cửu Thăng: ba mươi sáu là số của nhu – 九升氏曰

九升氏曰。水鉗者。平洋圖像之始也。三十六者。坤元之用六也。上應天星者。在天成象。在地成形也。平洋之說。青烏氏已兆言之。然未有圖也。圖之實始于水鉗。形家言壠言支。在壠有八十一降勢。山體剛。八十一者。剛之數也。……在支有三十六水鉗。支體柔。三十六者。柔之數也。水鉗不僅三十六。而六六之數。自足以括之。

Dịch: Cửu Thăng nói: Thuỷ kiềm là khởi đầu của đồ tượng đất bằng. Ba mươi sáu là cái dụng sáu của Khôn nguyên. Trên ứng sao trời, vì ở trời thành tượng, ở đất thành hình. Thuyết đất bằng, Thanh Ô thị đã báo trước nhưng chưa có đồ; đồ thật bắt đầu từ Thuỷ kiềm. Nhà hình gia nói lũng nói chi: ở lũng có tám mươi mốt hàng thế, vì thể núi cứng, tám mươi mốt là số của cương… ở chi có ba mươi sáu thuỷ kiềm, vì thể chi mềm, ba mươi sáu là số của nhu. Thuỷ kiềm không chỉ ba mươi sáu, nhưng số sáu nhân sáu tự đủ bao quát.

後人於平洋中。分朝水坐水傍水之局。水頭水腹水尾之結。連綿明顯之龍。獨圩隱伏之脈。邊生邊死之飛邊。中死角動之弔角。種種不一。而水鉗莫不備之。如玉練。朝水式也。五車。坐水式也。天樞。傍水式也。神官結于水頭。金盤結于水腹。天廐結于水尾。飛邊則天廚。弔角則天倉。而日月分精。天樞地軸二式。則脈之隱伏者也。

Dịch: Người sau ở đất bằng chia cục triều thuỷ, toạ thuỷ, bàng thuỷ; kết ở đầu nước, bụng nước, đuôi nước; long liền dài rõ ràng, mạch gò lẻ ẩn phục; phi biên một bên sống một bên chết, điếu giác giữa chết góc động; đủ loại không một, mà Thuỷ kiềm đều có đủ. Như đồ Ngọc luyện là kiểu triều thuỷ; đồ Ngũ xa là kiểu toạ thuỷ; đồ Thiên xu là kiểu bàng thuỷ; Thần cung kết ở đầu nước; Kim bàn kết ở bụng nước; Thiên cứu kết ở đuôi nước; phi biên thì có Thiên trù; điếu giác thì có Thiên thương; còn hai kiểu Nhật nguyệt phân tinh và Thiên xu địa trục là mạch ẩn phục.

Giảng: Đoạn này là một bảng phân loại cục nước đất bằng, và cho thấy Diệp Cửu Thăng đọc ba mươi sáu đồ như một hệ thống chứ không như ba mươi sáu bức tranh rời. Có ba trục: quan hệ huyệt với nước (nước chầu trước mặt, nước tựa sau lưng, nước chảy bên cạnh), chỗ kết trên dòng nước (đầu, bụng, đuôi), và dạng huyệt (phi biên: huyệt bám một mép, một bên sống một bên chết; điếu giác: giữa ô chết, chỉ góc ô động). Ông nói tiếp: long rõ ràng liền dài thì Đường, Đổng đã luận kỹ; người sau lập phép rốt cuộc không ra ngoài phạm vi người trước, "đó là chỗ thần của Quách thị".

Sơ đồ ba trục phân loại cục nước đất bằng theo lời Diệp Cửu Thăng về ba mươi sáu đồ Thuỷ kiềm
Trục thứ nhất là huyệt với nước (triều thuỷ, toạ thuỷ, bàng thuỷ); trục thứ hai là chỗ kết trên dòng (đầu, bụng, đuôi nước); trục thứ ba là dạng huyệt (phi biên, điếu giác, mạch ẩn phục), kèm tên đồ mẫu. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Vì sao cục nước lại ứng với sao trời? – 地氣即天之氣

Phần sau lời tổng thuyết, Diệp Cửu Thăng bàn về chuyện "ứng sao", điều mà nhiều người cho là hoang đường.

天星三百六十。而成垣者三。在地成形。豈無上應三垣。帝座者。郭氏何不言之。不可言也。楊公請從垣外論九星。郭氏之論小座。亦此意也。……余嘗觀星文見支壠之行度。趨前順去如軒轅。翻身逆勢如尾宿。而余未嘗言者。恐庸俗驚怪而指為荒唐也。……董氏知二氣流通。九淵之下亦天。地氣即天之氣。此等學問。非淺陋者所能知。

Dịch: Sao trời ba trăm sáu mươi, thành viên có ba. Ở đất thành hình, há không có cái ứng với ba viên? Đế toạ, sao Quách thị không nói? Vì không thể nói. Dương công xin từ ngoài viên mà luận cửu tinh; Quách thị luận tiểu toạ cũng là ý ấy… Ta từng xem văn sao, thấy hành độ của chi lũng: đi xuôi tới trước như sao Hiên Viên, lật mình thế nghịch như sao Vĩ; nhưng ta chưa từng nói ra, vì sợ người tục kinh ngạc mà cho là hoang đường… Đổng thị biết hai khí lưu thông, dưới chín vực sâu cũng là trời, khí đất tức là khí trời; học vấn ấy không phải kẻ nông cạn biết được.

Ông khen thêm cách Đổng Ngộ Nguyên luận thuỷ kiềm: lấy hình thể ngũ tinh và phương vị ngũ hành so sinh khắc để phân cát hung; như Thuỷ tinh mang Kim, sinh khí cùng xoay, đi qua Ly phía nam mà không khắc, chuyển sang Chấn Cấn mà tương sinh; hình và vị nêu cùng nhau, không bỏ lệch bên nào. Ông kết: "Con ngựa ký của Quách thị, bám theo cũng khó; mà hai người Đường, Đổng phát minh được như vậy, tự không thẹn, cũng là bậc nhân kiệt."

Giảng: Lời "Đế toạ không thể nói" nghĩa là các cục lớn ứng với ba viên (Tử Vi, Thái Vi, Thiên Thị) thuộc về kinh đô, đế nghiệp, không phải chuyện thầy địa lý dân gian bàn; ba mươi sáu đồ chỉ nói các "tiểu toạ", tức các chòm sao nhỏ ứng với cục nhà quan, nhà giàu. Còn chuyện "ứng sao", lời Đổng Ngộ Nguyên là chìa khoá: trời và đất cùng một khí; tên sao là cách người xưa gọi tính chất của một cục khí, không phải nói ngôi sao ấy chiếu xuống mộ.

Tranh quạt cảnh trăng của Văn Trưng Minh
Tranh quạt cảnh trăng, Văn Trưng Minh (文徵明) đời Minh: trời và đất cùng một khí, ứng sao là cách gọi tên một cục khí. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Bài tựa gốc: Đổng Ngộ Nguyên và Đường Triêu Sinh – 郭璞水鉗秘義原序

遇元董生。海上伏龍山人也。年四十二。居山二十一載。好誦古文上典。游心章句之外。每為詩。輙出粗氣雄人。為時輩棄。門無半軌往來。惟寺僧玄全。執星文風水之說叩之如響。始知是山有遇元也。唐朝生者。博覽諸家之山經。彰其術於吳下。每恨水鉗圖無考。今因山僧。得訪于遇元。啟其笈中。授郭景純三十六法。云傳自有唐博士祖所藏。朝生。熟于風水者也。與之論斷。表正方穴。鑽剔真謬。竟幾昏旭。綴成穢篇。朝生行。錄以為別。

Dịch: Đổng sinh Ngộ Nguyên là người núi Phục Long trên biển, bốn mươi hai tuổi, ở núi hai mươi mốt năm; thích tụng cổ văn, điển xưa, để lòng rong ruổi ngoài câu chữ. Mỗi khi làm thơ, khí thô hùng át người, bị người đương thời bỏ, cửa không có nửa vết xe qua lại. Chỉ có sư chùa Huyền Toàn đem thuyết sao trời, phong thuỷ ra hỏi thì ông đáp như tiếng vang; người ta mới biết núi này có Ngộ Nguyên. Đường Triêu Sinh đọc rộng sơn kinh các nhà, nổi tiếng nghề ở đất Ngô, thường tiếc đồ thuỷ kiềm không có chỗ khảo. Nay nhờ sư núi mà tìm được tới Ngộ Nguyên; mở rương sách ra, trao ba mươi sáu phép của Quách Cảnh Thuần, nói là truyền từ tổ, một vị bác sĩ đời Đường, cất giữ. Triêu Sinh là người thạo phong thuỷ, cùng ông luận đoán, chỉnh huyệt cho ngay, gạt cái thật cái sai, gần suốt đêm tới sáng; chép lại thành thiên quê kệch này. Triêu Sinh lên đường, chép làm quà tiễn biệt.

Giảng: Bài tựa kể một câu chuyện truyền sách quen thuộc: sách quý giấu trong rương của một ẩn sĩ, nhờ một nhà sư làm cầu nối, trao cho một thầy địa lý có nghề, hai người luận suốt đêm rồi chép lại. Người đọc nay nên xem đây là lai lịch truyền thống của sách, không cần tin từng chi tiết; giá trị thật nằm ở ba mươi sáu đồ và cách hỏi đáp phân tích từng cục.

Kênh nước và thuyền ở trấn Đồng Lý
Trấn Đồng Lý (Giang Tô): đất Ngô, nơi Đường Triêu Sinh hành nghề. Ảnh: Jonathan Suh, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đồ thứ nhất: Trán rồng giấu ngọc, trên ứng Hoa Cái – 龍頟藏珠

龍頟藏珠。賢輔所生。上應華蓋。

朝生問曰。景純三十六鉗。首標龍頟藏珠一穴。上天下地。懸絕渺茫。何為上應華蓋。便生賢輔。遇元曰。盈兩間者皆氣也。日月斗星。江河川澤。二氣相通。雖九淵之下亦天也。夫何懸絕渺茫哉。故星文麗于地中。地氣行于天表。地之氣。即天之氣也。故首指天皇。玄龍自艮轉脈者。能全天門正氣。向丙就陽。取映南離之陽精。祖六甲透迤而來。蓋若柱之迢遙委曲。又得左右二砂為上少丞以輔之。則華蓋之氣。常通于幽堂。主生賢輔大臣矣。

Dịch: Trán rồng giấu ngọc, nơi sinh bậc hiền phụ; trên ứng sao Hoa Cái.

Triêu Sinh hỏi: Ba mươi sáu kiềm của Cảnh Thuần, đầu tiên nêu huyệt Trán rồng giấu ngọc. Trên trời dưới đất cách xa mờ mịt, sao lại trên ứng Hoa Cái mà sinh hiền phụ? Ngộ Nguyên đáp: đầy khoảng giữa trời đất đều là khí. Mặt trời, mặt trăng, sao Bắc Đẩu, sông ngòi, đầm hồ, hai khí thông nhau; dù dưới chín vực sâu cũng là trời, sao gọi là cách xa mờ mịt? Cho nên văn sao bày trong đất, khí đất đi ngoài mặt trời; khí của đất tức là khí của trời. Vì vậy đồ đầu chỉ Thiên Hoàng: huyền long từ Cấn chuyển mạch, giữ trọn chính khí Thiên Môn; hướng Bính để về phía dương, lấy dương tinh của Ly phương nam chiếu vào; tổ là Lục Giáp uốn lượn mà tới, như cái cán lọng xa xôi uốn khúc; lại được hai sa trái phải làm Thượng thừa, Thiếu thừa phò tá, thì khí Hoa Cái thường thông vào u đường, chủ sinh hiền phụ đại thần.

Giảng: Đọc kỹ lời đáp thì thấy "ứng sao" thực ra là một cách mô tả cục: long chuyển mạch từ Cấn, lập hướng Bính, lai long dài uốn khúc như cán lọng Hoa Cái, hai sa trái phải phò như hai sao Thừa. Sao Hoa Cái (cái lọng che vua) được dùng vì hình của cục giống cái lọng có cán dài, chứ không phải ngôi sao chiếu xuống. Đây là cách đọc mọi đồ còn lại.

Sơ đồ vẽ lại đồ thứ nhất Trán rồng giấu ngọc trong ba mươi sáu đồ Thuỷ kiềm
Tổ Lục Giáp uốn khúc tới, chuyển mạch ở Cấn, huyệt lập hướng Bính đón dương tinh phương Ly, hai sa trái phải phò; bên phải giải nghĩa vì sao cục này được gọi là ứng sao Hoa Cái. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
Đầm Nha Phu nhìn từ trên cao với núi và nước
Đầm Nha Phu (Khánh Hoà): một cục nước có long chuyển tới, có hai sa phò hai bên. Ảnh: Hoàng Đại Thạch, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Đồ thứ hai: Sông Ngân giao độ, hai phiên đông tây – 河漢交度

河漢交度。東西二藩。其穴葬下。近侍官班。

朝生曰。觀景純河漢交度。上應二藩圖。乃貴局也。以龍法推之。脈自兌轉艮。金入木鄉。不知五行之位。何生以致貴乎。遇元曰。大槩地脈。以旋曲為氣。以鎖結為神。神氣兩全。必出顯貴。觀此圖。內氣自兌入艮。外氣自離趨坎。盤旋紆曲。吉氣聚矣。水口鎮砂。不泄不射。吉神衛矣。屏障之榮。如二藩。故應焉。又金入于木。貪尅也。向火愛制歸馴也。近侍之臣。顯而順也。故云。

Dịch: Sông Ngân giao độ, hai phiên đông tây; huyệt táng ở dưới, ra hàng quan cận thị.

Triêu Sinh nói: xem đồ Sông Ngân giao độ, trên ứng hai phiên của Cảnh Thuần, là quý cục. Lấy long pháp mà suy thì mạch từ Đoài chuyển Cấn, Kim vào làng Mộc; không biết vị ngũ hành như thế sinh ra quý bằng cách nào? Ngộ Nguyên đáp: đại khái địa mạch lấy xoay cong làm khí, lấy khoá kết làm thần; thần và khí đủ cả ắt ra hiển quý. Xem đồ này, nội khí từ Đoài vào Cấn, ngoại khí từ Ly tới Khảm, xoay vòng uốn khúc, cát khí tụ lại. Thuỷ khẩu có sa trấn, không tiết không bắn, cát thần giữ gìn. Bình phong vinh hiển như hai phiên, nên ứng như vậy. Lại Kim vào Mộc là tham khắc; hướng về Hoả thì được chế mà quy thuận. Bề tôi cận thị là hiển mà thuận; vì vậy mà nói.

Giảng: Câu "địa mạch lấy xoay cong làm khí, lấy khoá kết làm thần" (以旋曲為氣,以鎖結為神) là câu đáng thuộc nhất của cả Thuỷ kiềm. Khí là cái đi, phải xoay cong mới tụ; thần là cái giữ, phải có khoá kết (thuỷ khẩu có sa trấn) mới không tiết. Đồ thứ hai còn cho thấy cách Đổng Ngộ Nguyên xử lý một chỗ khắc: Kim vào Mộc là khắc, nhưng hướng về Hoả thì Hoả chế Kim, khắc thành "quy thuần", nên ứng vào bề tôi gần vua: có quyền mà phục tùng.

Sơ đồ xoay cong là khí, khoá kết là thần theo lời Đổng Ngộ Nguyên trong Thuỷ kiềm
Bên trái nước uốn vòng ôm huyệt nên khí tụ, nước thẳng thì khí tán; bên phải thuỷ khẩu có sa trấn khép lại nên không tiết không bắn; thần khí đủ cả là cục hiển quý. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Bảng ba mươi sáu đồ Thuỷ kiềm – 三十六水鉗

Mỗi đồ có một câu đề bốn vế: tên cục, sao ứng, chỗ đặt huyệt, người phát. Bảng dưới đây ghi tên và ý chính của từng đồ theo bản in.

#Tên đồSao ứngỨng phát
1Long ngạch tàng châu 龍頟藏珠 (trán rồng giấu ngọc)Hoa CáiHiền phụ, đại thần
2Hà Hán giao độ 河漢交度 (sông Ngân giao độ)Đông Tây phiênQuan cận thị
3Bàn long ẩm nhũ 蟠龍飲乳 (rồng cuộn uống sữa)sao ChẩnKinh đường, phiêu kỵ
4Thiên phủ viên diệu 天府垣曜Thiên UyểnDanh vang hàn uyển
5Phi hồng ẩm hải 飛虹飲海 (cầu vồng uống biển)khí tướng quânUy chấn biên cương
6Kim câu quải nguyệt 金鈎掛月 (móc vàng treo trăng)Thiên CâuHiển quan
7Thiên cù hiến ấn 天衢獻印 (đường trời dâng ấn)Tiệm ĐàiQuý hùng trăm cỗ xe
8Thiên trù ngọc thiện 天廚玉饍 (bếp trời cỗ ngọc)Thiên Hoàng nội trùGiàu, đủ đầy (kiểu phi biên)
9Long phù liên ảnh 龍浮連影 (rồng nổi liền bóng)Thiên QuyPhúc, huyệt ở lòng sen
10Quỳnh bình ngọc án 瓊屏玉案 (bình phong quỳnh, án ngọc)Ngũ XaVăn sử (kiểu toạ thuỷ)
11Ngọc giai ngũ cấp 玉堦五級 (năm bậc thềm ngọc)sao DựcBước lên đường trời
12Quỳnh liêm kết thái 瓊簾結彩 (rèm quỳnh kết hoa)Bát KhôiAnh tài nối nhau
13Kim toả quỳnh các 金鎖瓊閣 (khoá vàng gác quỳnh)sao ĐẩuCủa muôn rương
14Ngọc đường văn mạc 玉堂文幕Khí PhủĐàn ca đầy sân
15Cù long trập thủ 虬龍蟄首 (rồng cù rụt đầu)Nữ SàngHiền triết ẩn dật
16Phương thành tú diễn 芳城秀衍Thiên ĐiềnRuộng đất liền bờ
17Ngọc luyện triền thiên 玉練纏天 (dải lụa ngọc quấn trời)Văn KhúcĐại thần (kiểu triều thuỷ)
18Kim khuyết nha ban 金闕牙班Khố LâuTước vị, hàng quan
19Trĩ hoành cửu uyển 豸橫九畹Thiên CứuDanh vọng (kiểu kết đuôi nước)
20Dương hà trữ lộc 陽河瀦祿 (sông dương chứa lộc)Đẩu HộcPhúc trủng tể
21Dương thấp triền huy 陽隰纏輝Lang QuanTrâm anh
22Thần quy thập cáp 神龜拾蛤 (rùa thần nhặt sò)Lục GiápĐiều hoà âm dương (tể tướng)
23Sử sính điệu vĩ 駛騁掉尾 (phi nhanh vẫy đuôi)sao KỳDanh vọng
24Nhật nguyệt phân tinh 日月分精Thiên MiếuTrai gái anh tài (mạch ẩn phục)
25Song hồng tụ mỹ 雙虹聚美 (đôi cầu vồng tụ đẹp)Tả hữu Chấp PhápHiển đạt
26Xuân giao tái nguyệt 春蛟賽月 (giao long mùa xuân đua trăng)lâm hồDanh hiển kinh đô (kiểu kết đầu nước)
27Kim bàn xuất hạp 金盤出匣 (mâm vàng ra hộp)sao NgưuTiệc gấm (kiểu kết bụng nước)
28Kim thương ngọc lạp 金倉玉粒 (kho vàng hạt ngọc)Thiên KhuânLộc nghìn thạch
29Ngọc nữ phô sàng 玉女鋪床 (ngọc nữ trải giường)Thiên SàngPhò mã, nghi tân
30Tú mạc ngân câu 綉幕銀鉤 (màn thêu móc bạc)Thiên Hỗn, Ngoại BìnhVườn ngự
31Nhạn lạc bình sa 雁落平砂 (nhạn đậu bãi cát)Vũ Lâm, Luỹ BíchVăn võ kiêm toàn
32Châu thai tả nguyệt 珠胎瀉月 (thai ngọc đổ trăng)Thiên UyênHưởng lộc
33Kim liên đảo nhuỵ 金蓮倒蘂 (sen vàng ngược nhuỵ)Tích TốtThống lĩnh nghìn quân, huyệt ở lòng hoa
34Ngọc hành quải đẩu 玉衡掛斗 (Ngọc Hành treo Đẩu)Thiên ThươngTrụ sử, khanh (kiểu điếu giác)
35Thiên xu địa trục 天樞地軸 (then trời trục đất)sao KhuêUy danh nghìn dặm (mạch ẩn phục)
36Cẩm bình quải kính 錦屏掛鏡 (bình phong gấm treo gương)Thiên TiềnCung tần, trai gái đều quý

Đồ cuối được hỏi đáp như sau:

朝生曰。此圖旋脈居內。外氣透迤。誠若錦屏掛鏡。景純曰。上應天錢。為宮嬪之貴。何也。遇元曰。天錢。鏡之象也。又屬金為陰。故應宮妃之貴。然陰氣盛美。文曲聚賢。不惟女貴。男亦貴也。

Dịch: Triêu Sinh nói: đồ này mạch xoay ở trong, khí ngoài uốn lượn, thật như bình phong gấm treo gương. Cảnh Thuần nói trên ứng Thiên Tiền, là cái quý của cung tần, vì sao? Ngộ Nguyên đáp: Thiên Tiền là tượng của gương, lại thuộc Kim là âm, nên ứng cái quý của cung phi. Nhưng âm khí thịnh đẹp, Văn Khúc tụ hiền, không chỉ con gái quý mà con trai cũng quý.

Chỗ hợp lưu sông giữa núi rừng nhìn từ trên cao
Chỗ hợp lưu từ trên cao: mỗi đồ Thuỷ kiềm là một cách nước giao nhau. Ảnh: NPS Photo, Wikimedia Commons, Public domain.

Thuỷ kiềm, miên cấn và Bình nguyên tam pháp – 眠亘水鉗原是一書

九升氏曰。眠亘是北地法。水鉗是南地法。原是一書。不知何人析而為二。將水鉗內平砂落雁格。化出墩阜諸局。又自作剪水諸圖。合眠亘為平原三法。竟置水鉗於外。余初意欲將水鉗眠亘。仍合為一。繼思三法便于初學。且傳流已久。變之駭人心目。況三法內。眠亘辭句古勁。與水鉗相符。自與墩阜剪水之五七言不同。識者自能別也。

Dịch: Cửu Thăng nói: miên cấn là phép đất bắc, thuỷ kiềm là phép đất nam, vốn là một sách; không biết ai tách làm hai. Người ấy lấy cách "nhạn đậu bãi cát" trong thuỷ kiềm hoá ra các cục gò đống, lại tự làm các đồ tiễn thuỷ, hợp với miên cấn thành "Bình nguyên tam pháp", rồi đặt thuỷ kiềm ra ngoài. Lúc đầu ta muốn hợp thuỷ kiềm với miên cấn làm một như cũ; sau nghĩ ba phép tiện cho người mới học, lại truyền đã lâu, đổi đi thì làm người kinh động. Huống chi trong ba phép, lời miên cấn cổ kính, hợp với thuỷ kiềm, tự khác với lời thơ năm bảy chữ của phần gò đống, tiễn thuỷ; người hiểu tự phân biệt được.

Giảng: Đây là một ghi chú văn bản học rất đáng quý. Miên cấn (眠亘, đất nằm dài) là phép cho đất bằng phương bắc, khô, ít nước, thế đất dài rộng; thuỷ kiềm là phép cho đất bằng phương nam, nhiều nước. Diệp Cửu Thăng nhận ra hai phần này vốn một sách, bị người sau tách ra và trộn thêm phần mới. Ông không sửa lại vì sợ người đọc rối, nhưng ghi rõ để người hiểu biết phân biệt. Bình nguyên tam pháp được ông đặt ở quyển bốn của Bình Dương Toàn Thư.

Hai dòng sông gặp nhau giữa đồng ruộng
Hai sông gặp nhau giữa đồng: Thuỷ kiềm và phép miên cấn vốn là một sách. Ảnh: Didier Descouens, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc Thuỷ kiềm đồ theo đúng lời Đổng Ngộ Nguyên: xoay cong làm khí, khoá kết làm thần. Tên sao, tên cục là cách gọi cho nhớ; cái cần học là hình của dòng nước: uốn mấy vòng, ôm bên nào, nước vào ở đâu, khoá ở đâu, huyệt bám vào chỗ nào (đầu, bụng, đuôi nước; mép hay góc). Thuỷ kiềm vốn là phép đất phương nam nhiều nước, nên rất gần với đồng bằng Việt Nam, nhất là vùng kênh rạch chằng chịt của đồng bằng sông Cửu Long.

Đồ thứ ba mươi ba "Kim liên đảo nhuỵ", sen vàng ngược nhuỵ, huyệt ở lòng hoa, là một hình ảnh gần gũi với thương hiệu Liên Hoa: cục nước như cánh sen vây quanh, huyệt nằm ở nhuỵ. Đó cũng là ý của "Định Khí – An Gia": khí được nước vây quanh như cánh sen thì định, nhà ở trong lòng sen thì an. Các câu ứng phát (sinh đại thần, cung tần, tướng quân) là ngôn ngữ của thời phong kiến, nên hiểu theo nghĩa rộng là người có vị thế, có danh. Lý pháp thì chia sẻ; nhận ra một cục nước thật ứng với đồ nào, đặt huyệt ở đâu trong cục, là thủ pháp, phải học trực tiếp.

Sông Hậu ở Cần Thơ rộng mênh mông
Sông Hậu ở Cần Thơ: Liên Hoa đọc Thuỷ kiềm bằng ba trục, không bằng tên sao. Ảnh: Christophe95, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解

Hiểu lầm 1: "ứng sao" là ngôi sao chiếu xuống mộ. Đổng Ngộ Nguyên giảng: khí đất tức là khí trời; tên sao mô tả hình và tính của cục (như Hoa Cái là cục có lai long dài như cán lọng), không phải sao chiếu xuống.

Hiểu lầm 2: đất bằng chỉ có ba mươi sáu cục. Diệp Cửu Thăng nói thuỷ kiềm không chỉ ba mươi sáu; số sáu nhân sáu chỉ là để bao quát, như tám mươi mốt hàng thế của núi.

Hiểu lầm 3: Thuỷ kiềm và Bình nguyên tam pháp là hai phép khác nhau. Theo Diệp Cửu Thăng, phần miên cấn trong Bình nguyên tam pháp vốn cùng một sách với thuỷ kiềm, bị người sau tách ra.

Hiểu lầm 4: cục nước càng nhiều vòng càng tốt. Xoay cong là khí, nhưng phải có khoá kết là thần: thuỷ khẩu có sa trấn, không tiết không bắn. Nước xoay mà không khoá thì khí vẫn đi.

Kênh nhỏ giữa rặng dừa nước ở Mỹ Tho
Kênh dừa nước ở Mỹ Tho: tên sao trong Thuỷ kiềm không phải là sao chiếu xuống mộ. Ảnh: Esin Üstün, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Ghi nhớ nhanh: ba mươi sáu thuỷ kiềm là số nhu của đất bằng, đối tám mươi mốt hàng thế của núi; mỗi đồ có tên cục, sao ứng, chỗ huyệt, người phát; khí đất tức khí trời; xoay cong làm khí, khoá kết làm thần; miên cấn (đất bắc) và thuỷ kiềm (đất nam) vốn một sách.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (64) – Bình địa huyền ngôn, Huyền cơ toản 平地玄言·玄機纂.

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (66) – Bình dương tam biện; Hám Long Kinh, Lộc Tồn, Hữu Bật nói về đất bằng 平陽三辨.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Bình Dương Toàn Thư quyển hai: Thuỷ kiềm đồ Đường Đổng vấn đáp tổng thuyết (lời Cửu Thăng thị, tờ 1a–2b), Quách Phác Thuỷ kiềm bí nghĩa nguyên tự (tờ 3a), ba mươi sáu đồ kèm hỏi đáp (tờ 3b–21a), lời Cửu Thăng thị cuối phần (tờ 21b); bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập ba. Sách thuộc công cộng. Mục lục của sách xếp Quách công Thuỷ kiềm đồ vào quyển ba, nhưng thân sách in ở quyển hai. Bài dịch trọn lời tổng thuyết, bài tựa, đồ 1, đồ 2 và đồ 36; ba mươi ba đồ còn lại ghi theo câu đề. Một số chữ trong câu đề đồ 1, 4, 9, 10, 21, 22, 23, 25, 27, 29 bị mờ hoặc khắc nét lạ, phần ứng phát ở bảng ghi theo chữ đọc được. Đồ hình gốc không chép lại; sơ đồ trong bài là vẽ lại theo lời hỏi đáp. Chữ dị thể đổi về chính thể. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định phương nội khí, ngoại khí và thuỷ khẩu của một cục nước.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
  • Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc ba mươi sáu tên đồ là phần Thư; nhìn một con kênh, một khúc sông mà thấy nó là cục triều thuỷ hay bàng thuỷ, huyệt nên bám đầu, bụng hay đuôi nước, khoá kết ở đâu là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Thuỷ kiềm đồ là gì? – 水鉗圖何謂

Là ba mươi sáu đồ cục nước ở đất bằng, đề tên Quách Phác, kèm lời hỏi đáp Đường Triêu Sinh – Đổng Ngộ Nguyên, chép ở quyển hai Bình Dương Toàn Thư.

Vì sao là ba mươi sáu? – 何以三十六

Diệp Cửu Thăng giảng: thể đất bằng mềm, ba mươi sáu (sáu nhân sáu) là số của nhu, đối với tám mươi mốt (chín nhân chín) là số của cương ở núi.

"Xoay cong làm khí, khoá kết làm thần" nghĩa là gì? – 旋曲為氣鎖結為神

Dòng nước phải uốn cong mới tụ khí, và thuỷ khẩu phải có sa trấn khoá lại mới giữ được; đủ cả hai thì ra hiển quý.

Miên cấn và thuỷ kiềm khác nhau thế nào? – 眠亘水鉗何別

Miên cấn là phép đất bằng phương bắc, khô, ít nước; thuỷ kiềm là phép đất bằng phương nam, nhiều nước; Diệp Cửu Thăng cho rằng vốn cùng một sách.

Đồ nào gần với hình ảnh hoa sen? – 何圖似蓮

Đồ thứ ba mươi ba Kim liên đảo nhuỵ (sen vàng ngược nhuỵ), cục nước vây như cánh sen, huyệt ở lòng hoa, ứng người thống lĩnh.

Từ khoá: thuỷ kiềm đồ · 水鉗圖 · quách phác · 36 thuỷ kiềm · bình dương toàn thư · địa lý đại thành · cục nước · đổng ngộ nguyên · phong thủy đồng bằng

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…