💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (66): Bình dương tam biện, Hám Long Kinh bàn đất bằng 平陽三辨

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (66): Bình dương tam biện, Hám Long Kinh bàn đất bằng 平陽三辨

Địa Lý Đại Thành · Bình Dương Toàn Thư
地理大成 · 平陽全書 (卷之三 · 平陽三辨 · 撼龍經平陽統論 · 祿存平陽論 · 右弼平陽論)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Tiêu Thánh Tuân 蕭聖遵 (Hiền Thăng, Hải Xương) tham · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 đính · Quách Đình Ngạn 郭廷彥 (Chuyên Viễn) hiệu
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập ba, Bình Dương Toàn Thư quyển ba.

Bình dương tam biện (平陽三辨) là lời mở quyển ba của Bình Dương Toàn Thư, nơi Diệp Cửu Thăng giải thích vì sao đất bằng vẫn có long: dưới mặt đất bằng là xương núi. Ngay sau đó ông chép ba bài thơ của Dương Quân Tùng (Dương Cứu Bần) nói về đất bằng: Hám Long Kinh bình dương thống luận, Lộc Tồn bình dương luận và Hữu Bật bình dương luận. Trong đó có câu khẩu quyết nổi tiếng nhất của phép đất bằng: "cao hơn nước một tấc tức là núi, thấp hơn đất một tấc thì nước vòng". Bài này dịch trọn lời tam biện và ba bài thơ, giảng theo cách Diệp Cửu Thăng phân sao, phân tượng, và liên hệ với đồng bằng Việt Nam.

Trả lời nhanh: Bình dương tam biện (Bình Dương Toàn Thư quyển 3, Địa Lý Đại Thành 1696) dạy ba điều: đất bằng lấy mạch núi làm xương (từ Hoàng Hà – Hoài Hà tới Thái Sơn, từ bờ biển ra các đảo); chín sao đều có khí rơi xuống đất bằng, chỗ vọt động thuộc bảy sao (thiếu âm), chỗ phẳng thuộc sao Hữu Bật (lão dương); đất bằng nam bắc khác thể (bắc khí nhiều nước ít, nam nước nhiều đất nhẹ). Ba bài thơ của Dương Quân Tùng dạy: ở đất bằng chỗ hai nước kẹp là chân long; "cao hơn nước một tấc là núi, thấp hơn đất một tấc là nước"; Lộc Tồn rơi bằng thì có đá, có thế như sóng lớn; Hữu Bật không có hình chính, ẩn ở chỗ tám sao đứt; huyệt ở giữa đồng bằng "quý không ai bằng".

Thầy Vũ Giới giảng: "Một tấc đất cao ở đồng bằng bằng một ngọn núi ở miền núi. Người miền Tây Nam Bộ hiểu rõ nhất: nước lên, cái gò cao hơn một gang tay là chỗ người, trâu, lúa giống tụ lại. Khí cũng tụ như vậy."

Đồng bằng Châu Đốc nhìn từ núi Sam
Đồng bằng nhìn từ núi Sam: dưới mặt đất bằng vẫn có mạch núi làm xương. Ảnh: Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Đất bằng lấy mạch núi làm xương – 平陽以山脈為骨

九升氏曰。平陽之地。其上雖無山形。而土下實以山脈為骨。如中幹出關而東。至河淮兩界之中。一平數千餘里。至齊魯而屹起泰岳。則知數千里之平陽。皆以山為骨者也。泰山之東。海中平淺可行三百餘里。山氣之長遠如此。即吳越閩廣沿海平陽。一片泥塗。似山脈至海已盡。抑知海外復起諸山。江浙如昌國補陀。極遠如韭山。閩廣如厦門珠崖。山島不可勝數。皆山脈入海而復起者。

Dịch: Cửu Thăng nói: đất bằng, trên mặt tuy không có hình núi, nhưng dưới đất thật lấy mạch núi làm xương. Như trung cán ra khỏi cửa ải đi về đông, tới giữa hai giới Hoàng Hà và Hoài Hà, một mặt bằng mấy nghìn dặm, tới đất Tề Lỗ thì vụt dựng lên Thái Sơn; vậy biết mấy nghìn dặm đất bằng đều lấy núi làm xương. Phía đông Thái Sơn, biển nông có thể đi hơn ba trăm dặm; khí núi dài xa như vậy. Ngay cả đất bằng ven biển Ngô, Việt, Mân, Quảng, một dải bùn lầy, tưởng như mạch núi tới biển đã hết; nào biết ngoài biển lại nổi các núi: ở Giang Chiết như Xương Quốc, Phổ Đà, xa nhất như núi Cửu; ở Mân Quảng như Hạ Môn, Châu Nhai; đảo núi không kể xiết, đều là mạch núi vào biển rồi lại nổi lên.

Giảng: Đây là lý do nền tảng để có cả một bộ Bình Dương Toàn Thư: long không mất ở đồng bằng, long chìm xuống. Diệp Cửu Thăng dẫn hai bằng chứng địa lý rất thật: một là cả vùng đồng bằng Hoa Bắc mênh mông rồi bỗng dựng Thái Sơn; hai là bờ biển phẳng bùn mà ngoài khơi lại có các đảo núi. Mạch núi vẫn chạy dưới đất, dưới biển; chỗ nào nó trồi lên là núi, chỗ nào nó chìm sát mặt là gò, là đất cao một tấc.

Sơ đồ mặt cắt đất bằng lấy mạch núi làm xương theo Diệp Cửu Thăng
Mạch núi chạy chìm dưới đồng bằng mấy nghìn dặm, vụt dựng thành Thái Sơn, rồi chìm dưới biển nông và nổi lại thành các đảo núi; kèm ví dụ đồng bằng Bắc Bộ và Nam Bộ. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Chín sao rơi xuống đất bằng: Lộc Tồn vọt động, Hữu Bật bằng phẳng – 九曜落坪

故九曜皆有落坪之氣。而性情形象。亦不相同。楊公以右弼一曜。主治平陽。以平陽屬弼者多耳。其論祿存落坪。異于輔弼。祿則湧動而有舞有石。弼則尚于坦夷也。公舉祿存一隅。當知有湧有動者。屬七曜之氣。而一坦者。則屬于弼。故因形以辨星。由星而定穴。……雖然。九曜落坪。究不出陰陽兩端。平陽突起者為少陰。坦平者為老陽。七曜湧動。皆少陰之象。而老陽則弼星也。司馬公指出少陰高地平洋十五結。老陽低地平田十一結。凡係少陰地面。則穴取少陰。……老陽地面。則以平田穴法求也。

Dịch: Vì vậy chín sao đều có khí rơi xuống đất bằng, mà tính tình hình tượng không giống nhau. Dương công lấy một sao Hữu Bật chủ trị đất bằng, vì đất bằng thuộc Bật nhiều. Ông luận Lộc Tồn rơi bằng thì khác với Phụ Bật: Lộc thì vọt động, có múa, có đá; Bật thì chuộng bằng phẳng. Ông nêu một góc Lộc Tồn, nên biết chỗ có vọt có động thuộc khí bảy sao, còn chỗ một mặt phẳng thì thuộc Bật. Cho nên nhân hình mà phân sao, từ sao mà định huyệt… Tuy vậy, chín sao rơi bằng rốt cuộc không ra ngoài hai đầu âm dương: đất bằng nổi lên là thiếu âm, phẳng lặng là lão dương; bảy sao vọt động đều là tượng thiếu âm, còn lão dương là sao Bật. Tư Mã công chỉ ra mười lăm kết của đất bằng cao thuộc thiếu âm, mười một kết của ruộng bằng thấp thuộc lão dương. Phàm đất thuộc thiếu âm thì huyệt lấy thiếu âm…; đất lão dương thì tìm theo phép huyệt ruộng bằng.

Giảng: Đoạn này nối cửu tinh của sơn pháp với bốn tượng của Huyền cơ toản (bài 64). Ở núi, chín sao (Tham, Cự, Lộc, Văn, Liêm, Vũ, Phá, Phụ, Bật) phân theo hình đỉnh núi. Xuống đồng bằng, hình mờ đi, nhưng vẫn phân được hai loại: chỗ có vọt có động (gò, đá, đất nổi) là dư khí của bảy sao, thuộc thiếu âm; chỗ phẳng lì là Hữu Bật, thuộc lão dương. Hữu Bật vốn là sao "ẩn", nên đất bằng phần nhiều thuộc Bật. Nhận được sao thì định được huyệt: đất thiếu âm thì huyệt ở chỗ nổi, đất lão dương thì dùng phép huyệt ruộng bằng.

Núi Sam nổi lên giữa đồng bằng Châu Đốc
Núi Sam (Châu Đốc): một sao vọt lên giữa đồng bằng, dấu của mạch núi chìm. Ảnh: McKay Savage, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Đất bằng phương nam và phương bắc khác nhau – 南北平陽體段

夫楊劉之道。一精一簡。必須先明大地之體段。而後可以入門。大地平陽。固同為山落。然南北之山。性情形象。各自不同。故南北平陽之體段。亦隨之而異。北地曠大。氣多而水少。南地淺薄。水多而土輕。此其大略也。然淮楊在北。又與青徐不同。其體段反近南。常鎮在南。又與嘉松各別。其體段反似北。惟張龍墩推演謝雙湖南北平洋說。最為詳盡焉。余故輯三氏之書。合為平陽三辨一卷。讀張論之辨南北。則知平陽不同之體段。讀劉論之辨平洋平田。則知平地陰陽結作之變化。至于楊公之辨祿辨弼。又平洋之本源。形氣之精髓云。

Dịch: Đạo của Dương công, Lưu công, một tinh một giản; phải biết rõ thể đoạn của đất lớn trước rồi mới vào cửa được. Đất bằng lớn cùng là núi rơi xuống, nhưng núi nam bắc tính tình hình tượng khác nhau, nên thể đoạn của đất bằng nam bắc cũng theo đó mà khác. Đất bắc rộng lớn, khí nhiều mà nước ít; đất nam nông mỏng, nước nhiều mà đất nhẹ; đó là đại lược. Nhưng Hoài Dương ở bắc mà khác với Thanh Từ, thể đoạn lại gần với nam; Thường Trấn ở nam mà khác với Gia Tùng, thể đoạn lại giống bắc. Chỉ có Trương Long Đôn suy diễn thuyết nam bắc bình dương của Tạ Song Hồ là kỹ nhất. Ta vì vậy gom sách của ba nhà, hợp làm một quyển Bình dương tam biện: đọc luận của Trương để biện nam bắc thì biết thể đoạn khác nhau của đất bằng; đọc luận của Lưu để biện bình dương và bình điền thì biết biến hoá kết tác âm dương của đất bằng; còn Dương công biện Lộc biện Bật là gốc nguồn của đất bằng, tinh tuỷ của hình khí.

Giảng: "Tam biện" là ba phép phân biệt: biện sao (Lộc hay Bật, của Dương công), biện tượng (bình dương cao hay bình điền thấp, của Lưu công / Tư Mã công), biện vùng (nam hay bắc, của Trương Long Đôn và Tạ Song Hồ). Quyển ba của Bình Dương Toàn Thư sắp xếp đúng theo thứ tự ấy, bắt đầu bằng ba bài của Dương công. Câu "Hoài Dương ở bắc mà giống nam, Thường Trấn ở nam mà giống bắc" là lời nhắc rất thực tế: đừng chia vùng theo bản đồ hành chính, mà phải xem thể đất thật.

Ruộng lúa Tam Cốc dưới chân núi đá
Ruộng lúa Tam Cốc (Ninh Bình): đất bằng phía bắc kề núi, thể đoạn khác đất bằng sông nước phía nam. Ảnh: Doron, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Hám Long Kinh bình dương thống luận: hai nước kẹp là chân long – 撼龍經平陽統論

撼龍經平陽統論 楊救貧著
莫道高山方有龍。却來平地失真踪。平地龍從高脈發。高起星峰低落穴。高山既認星峰起。平地兩傍尋水勢。兩水夾處是真龍。枝葉周回中者是。莫令山反枝葉散。山若反兮水散漫。外山百里作羅城。此是平洋龍局段。星峰頓伏落平去。外山隔水來相顧。平中仰掌似回窠。隱隱微微立丘阜。便從丘阜覓回窠。或有勾夾如旋螺。勾夾是案螺是穴。水去明堂聚氣多。四傍遶護如城郭。水遶山環聚一窩。霜降水涸尋不見。春夏水高龍背現。

Dịch: Hám Long Kinh, bình dương thống luận, Dương Cứu Bần soạn. Chớ bảo núi cao mới có long, tới đất bằng lại mất dấu thật. Long đất bằng phát từ mạch cao: chỗ cao nổi đỉnh sao, chỗ thấp rơi huyệt. Núi cao đã nhận đỉnh sao nổi, đất bằng thì hai bên tìm thế nước. Chỗ hai nước kẹp là chân long; cành lá vây quanh, ở giữa là nó. Chớ để núi quay lưng, cành lá tán; núi mà quay lưng thì nước tràn lan. Núi ngoài trăm dặm làm la thành: đó là cục đoạn của long đất bằng. Đỉnh sao dừng phục rơi xuống bằng, núi ngoài cách nước tới đoái nhìn. Giữa bằng ngửa như bàn tay, giống cái ổ quay; lờ mờ dựng lên gò đống. Liền từ gò đống tìm ổ quay, hoặc có móc kẹp như ốc xoáy: móc kẹp là án, ốc là huyệt; nước đi qua minh đường, tụ khí nhiều. Bốn bề vây giữ như thành quách, nước vây núi ôm tụ một ổ. Sương giáng nước cạn tìm không thấy; xuân hạ nước cao lưng long hiện.

此是平洋看龍法。過處如絲或如線。高水一寸即是山。低土一寸水廻環。水纏便是山纏樣。纏得真龍如仰掌。窠心掌裏或乳頭。端然有穴明天象。水繞山纏在平坡。遠有圍山近有河。只愛山來抱身體。不愛水返去從他。水抱應知山來抱。水不抱兮山不到。莫道高山龍易識。行到平洋失踪跡。藕斷絲連正好尋。退卸愈多愈有力。高龍多下低處藏。四沒神機便尋得。祖宗父母數程遙。誤得時師皆不識。凡到平地莫問踪。只觀水遶是真龍。念得龍經無眼力。萬卷真藏也是空。

Dịch: Đây là phép xem long đất bằng: chỗ long qua như tơ hoặc như chỉ. Cao hơn nước một tấc tức là núi; thấp hơn đất một tấc thì nước vòng. Nước quấn tức là dáng núi quấn; quấn được chân long như ngửa bàn tay. Lòng ổ trong bàn tay hoặc đầu vú, ngay ngắn có huyệt, sáng rõ thiên tượng. Nước vây núi quấn ở sườn bằng, xa có núi vây, gần có sông. Chỉ thích núi tới ôm lấy thân, không thích nước quay đi theo nơi khác. Nước ôm nên biết núi tới ôm; nước không ôm thì núi không tới. Chớ bảo núi cao long dễ biết, đi tới đất bằng thì mất dấu vết. Ngó sen đứt mà tơ còn liền, chính là chỗ dễ tìm; lui bỏ càng nhiều càng có sức. Long cao phần nhiều xuống chỗ thấp mà giấu; bốn bề chìm xuống thì thần cơ liền tìm được. Tổ tông cha mẹ xa mấy chặng, làm lầm thầy đời đều không biết. Phàm tới đất bằng chớ hỏi dấu, chỉ xem nước vây là chân long. Đọc thuộc long kinh mà không có nhãn lực, muôn quyển chân tàng cũng là không.

Giảng: Bài thơ này là chỗ Dương Quân Tùng tóm cả phép đất bằng trong vài câu. Có bốn ý cần giữ. Một, tìm long bằng nước: chỗ hai nước kẹp là chân long. Hai, đo cao thấp bằng tấc: ở đồng bằng, một tấc cao hơn mặt nước đã là "núi", một tấc thấp hơn mặt đất đã là "nước"; nên phải nhìn rất kỹ, rất gần. Ba, xem theo mùa nước: mùa khô nước cạn không thấy gì, mùa nước lên thì lưng long nổi rõ; câu này cực kỳ đúng với đồng bằng sông Cửu Long, nơi mùa nước nổi là lúc thấy rõ nhất chỗ đất cao. Bốn, nước ôm thì núi ôm: ở đồng bằng, nước chính là cái la thành. Câu "chỉ xem nước vây là chân long" ở đây cần đọc cùng lời đính chính trong Đạt Tăng vấn đáp: nước vây phải là nước giao, sa hội, tụ thành cục.

Sơ đồ cao hơn nước một tấc là núi theo bài Hám Long Kinh bình dương thống luận
Mùa khô nước cạn, cả cánh đồng như nhau không thấy long; mùa nước lên, chỗ đất cao hơn chung quanh một tấc còn nổi lên, đó là lưng long đất bằng. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
Tranh phong cảnh mùa thu có thuyền nhỏ của Thẩm Chu
Phong cảnh mùa thu, Thẩm Chu (沈周) đời Minh: đất bằng, nước vây, gò thấp, đúng cảnh Hám Long Kinh tả. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Lộc Tồn bình dương luận: sao có đá, thế như sóng lớn – 祿存平陽論

凡看星辰看轉移。轉移須教毋顧兒。枝分派別有真種。忽作瓜蔓無東西。十里半程無岡嶺。平陽砂磧烟塵迷。到處君須看水勢。水勢莫問江與溪。只要兩源相夾出。交瑣外結重重圍。祿存好處落平漫。大作方州小鎮縣。坪中時復亂石生。或起橫山或梭面。此處或如輔弼形。輔弼無枝祿生瓣。祿是帝車第二星。也主為文也主兵。第六祿存落平陽。勢如巨浪橫開張。他星亦有落平者。此星平地亦飛揚。脚擺時復生巨石。石色只是黑與黃。兩傍請看隨龍峽。長短大小宜消詳。護龍轉時看他落。落處當隨水斟酌。右轉皆右不參差。左轉皆左無駁雜。朝迎揖正真穴蹤。左右高低君莫錯。

Dịch: Phàm xem sao phải xem chỗ chuyển dời; chuyển dời phải khiến không ngoái lại con. Cành chia nhánh tách có giống thật; chợt làm dây dưa không ra đông tây. Mười dặm nửa chặng không có gò đồi, đất bằng sỏi cát, khói bụi mờ mịt. Tới đâu anh cũng phải xem thế nước; thế nước chớ hỏi là sông hay suối, chỉ cần hai nguồn cùng kẹp mà ra, khoá giao nhau, ngoài kết vòng vòng vây. Chỗ tốt của Lộc Tồn là rơi xuống bằng rộng: lớn làm châu phương, nhỏ làm trấn huyện. Giữa bằng thỉnh thoảng lại sinh đá lởm chởm, hoặc nổi núi ngang hoặc mặt hình thoi. Chỗ này có khi giống hình Phụ Bật; nhưng Phụ Bật không có cành, Lộc thì sinh cánh. Lộc là sao thứ hai của Đế xa, cũng chủ văn cũng chủ binh. Lộc Tồn thứ sáu rơi đất bằng, thế như sóng lớn mở ngang. Sao khác cũng có sao rơi bằng, sao này ở đất bằng cũng bay lượn. Chân vẫy thỉnh thoảng sinh đá lớn, màu đá chỉ là đen và vàng. Hai bên xin xem giáp theo long, dài ngắn lớn nhỏ nên xét kỹ. Lúc long hộ quay thì xem nó rơi; chỗ rơi nên theo nước mà cân nhắc. Quay phải thì đều phải, không so le; quay trái thì đều trái, không lẫn lộn. Chầu nghênh, vái chính là dấu huyệt thật; trái phải cao thấp anh chớ lầm.

Giảng: Lộc Tồn ở sơn pháp là sao hình trống (đầu tròn, chân có nhiều chân nhỏ tách ra), tính kiêm Thổ Kim, nửa tốt nửa xấu. Xuống đất bằng, Lộc Tồn nhận ra qua ba dấu: đá (giữa đồng bỗng có đá, màu đen vàng), thế sóng (đất gợn nổi như sóng lớn mở ngang), cánh (có các nhánh tách ra, khác Phụ Bật không có cành). Các châu thành lớn, trấn huyện phần nhiều ở chỗ Lộc Tồn rơi bằng. Câu "quay phải đều phải, quay trái đều trái" dạy xem long hộ (các dải đất đi kèm) để biết long quay về đâu. Bản in một chỗ gọi Lộc là "sao thứ hai của Đế xa", một chỗ gọi "Lộc Tồn thứ sáu"; giữ nguyên như sách.

Đồng ngập nước dưới chân núi đá Ninh Bình
Núi đá Ninh Bình nổi giữa đồng ngập: Lộc Tồn rơi bằng thì có đá, thế như sóng lớn. Ảnh: ElonggnolE, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Hữu Bật bình dương luận: sao không hình, ẩn ở chỗ tám sao đứt – 右弼平陽論

弼星本來無正形。形隨八曜高低生。要識弼星正形處。八星斷處隱藏行。隱藏是形名隱曜。此是弼星最要妙。拋梭馬跡線如絲。蜘蛛過水上灘魚。驚蛇入草失行跡。斷脈斷跡尋來無。……君如識得右弼星。每到垣中多失跡。博龍失脈失跡時。地上朱弦琴背覓。若識弼星隱曜宮。處處觀來皆是吉。此星多吉少傍凶。蓋為藏形本無實。藏形之時神殺藏。却是地中暗來脈。

此地平陽千百程。不然彼處却是弼。坪中還有水流坡。高水一寸即是阿。只為時師眼力淺。到彼茫然無奈何。便云無處尋踪跡。直到有山方認得。……不知山窮落平去。穴在坪中貴無敵。痴師悞了幾多人。又道葬埋畏卑濕。不知穴在水中者。如此難憑怕泉濕。蓋緣水漲在中間。水退即同乾地力。且如兩淮平似掌。也有州軍落巢穴。也有英雄在彼中。豈無墳墓與宮室。只將水注與水流。兩水夾流是龍脊。非惟弼曜在其中。八曜入平皆有踪。

Dịch: Sao Bật vốn không có hình chính; hình theo tám sao cao thấp mà sinh. Muốn biết chỗ hình chính của Bật: chỗ tám sao đứt thì nó ẩn tàng mà đi. Ẩn tàng là hình của nó, gọi là ẩn diệu; đây là chỗ cốt yếu nhất của sao Bật. Như thoi ném, như vết chân ngựa, như sợi chỉ, sợi tơ; như nhện qua nước, cá lên ghềnh; như rắn hoảng chui vào cỏ mất dấu đi; mạch đứt dấu đứt, tìm không thấy… Anh nếu biết được sao Hữu Bật thì mỗi khi tới trong viên phần nhiều thấy mất dấu. Lúc long lột mất mạch mất dấu, hãy tìm trên mặt đất như sợi dây đỏ trên lưng đàn. Nếu biết cung ẩn diệu của Bật thì chỗ nào xem tới cũng là cát. Sao này nhiều cát ít hung, vì giấu hình vốn không có thật; lúc giấu hình thì thần sát cũng giấu, lại là mạch ngầm trong đất đi tới.

Đất này đồng bằng nghìn trăm chặng; không ở đây thì chỗ kia lại là Bật. Giữa bằng còn có nước chảy sườn; cao hơn nước một tấc tức là gò. Chỉ vì thầy đời nhãn lực nông, tới đó mờ mịt không biết làm sao, liền bảo không chỗ tìm dấu, phải tới chỗ có núi mới nhận được. Người như thế sao nói chuyện được? Có huyệt giữa đồng mà tự bỏ mất… Không biết núi cùng thì rơi xuống bằng, huyệt ở giữa đồng bằng quý không ai bằng. Thầy dại làm lầm bao nhiêu người, lại bảo chôn cất sợ chỗ thấp ẩm; không biết huyệt ở trong nước như thế khó tin mà sợ ẩm, là vì nước dâng ở giữa, nước rút thì cũng như sức đất khô. Vả như hai miền Hoài phẳng như bàn tay, cũng có châu quân rơi vào sào huyệt, cũng có anh hùng ở trong đó, há không có mồ mả và cung thất? Chỉ lấy nước rót và nước chảy: hai nước kẹp chảy là sống lưng long. Không chỉ Bật diệu ở trong đó, tám sao vào đất bằng đều có dấu.

Giảng: Bài Hữu Bật là bài thơ hay nhất trong ba bài, vì nó đặt tên cho đúng cái khó của đồng bằng: long ẩn. Những hình ảnh "thoi ném, vết ngựa, nhện qua nước, rắn vào cỏ, dây đỏ lưng đàn" đều là những dấu cực mờ mà người tinh mắt mới thấy. Chỗ đáng chú ý là Dương công cho rằng sao ẩn này "nhiều cát ít hung", vì lúc nó giấu hình thì sát khí cũng giấu. Ông cũng bác thẳng nỗi sợ "đất thấp ẩm": nước dâng ở giữa rồi rút, đất ấy cũng như đất khô; đồng bằng hai Hoài vẫn có thành quách, anh hùng, mồ mả.

Sơ đồ so sánh Lộc Tồn rơi bằng và Hữu Bật rơi bằng theo Hám Long Kinh
Lộc Tồn rơi bằng thì đất gợn như sóng, có đá đen vàng, có cánh tách, thuộc thiếu âm; Hữu Bật rơi bằng thì phẳng, dấu mạch mờ như tơ, không cánh, thuộc lão dương, nhiều cát ít hung. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa xem bài này là cánh cửa để người Việt đọc phong thuỷ đúng với đất mình. Câu "đất bằng lấy mạch núi làm xương" có thể kiểm ngay trên bản đồ Việt Nam: đồng bằng Bắc Bộ phẳng mà lác đác nổi các núi đá vôi (Ninh Bình, Hà Nam), các gò đồi (Bắc Ninh, Hải Dương), ngoài biển lại có Hạ Long, Cát Bà; đồng bằng sông Cửu Long phẳng như mặt nước mà vẫn nổi Thất Sơn, núi Sam, núi Bà Đen, Hòn Đất, ngoài khơi có Phú Quốc, Côn Đảo. Đó đúng là mạch núi chìm xuống rồi trồi lên.

Liên Hoa giữ ba điều thực hành từ bài này. Một là đo tấc chứ không đo trượng: ở đồng bằng, chỗ cao hơn chung quanh một gang tay đã là chỗ khí tụ. Hai là xem vào mùa nước: mùa nước nổi, mùa lũ là lúc thấy rõ nhất chỗ nào là lưng long. Ba là không sợ thấp ẩm một cách mù quáng: đất bị ngập rồi rút mà vẫn là chỗ cao tương đối thì vẫn có khí; cái cần tránh là chỗ trũng đọng nước quanh năm. Lý pháp thì chia sẻ; nhận ra dấu Hữu Bật ẩn trên một cánh đồng, phân Lộc hay Bật, định huyệt cho một thửa đất cụ thể là thủ pháp, phải học trực tiếp.

Con đường ven biển và núi ở Côn Đảo
Côn Đảo: mạch núi chìm xuống biển rồi lại nổi lên thành đảo. Ảnh: Lam Tr Th, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解

Hiểu lầm 1: đồng bằng không có long. Diệp Cửu Thăng chứng minh dưới đất bằng là xương núi; Dương công nói "chớ bảo núi cao mới có long".

Hiểu lầm 2: phải tới chỗ có núi mới tìm được huyệt. Bài Hữu Bật chê thẳng kiểu thầy này: "có huyệt giữa đồng mà tự bỏ mất"; huyệt ở giữa đồng bằng "quý không ai bằng".

Hiểu lầm 3: đất ngập nước theo mùa là đất không dùng được. Dương công nói nước dâng rồi rút thì đất cũng như đất khô; điều cần xét là chỗ ấy có cao hơn chung quanh, có hai nước kẹp hay không.

Hiểu lầm 4: đất bằng nam bắc dùng một phép. Diệp Cửu Thăng dặn đất bắc khí nhiều nước ít, đất nam nước nhiều đất nhẹ, lại có vùng ở bắc mà giống nam, ở nam mà giống bắc; phải xem thể đất thật.

Khu đất ngập nước ở xã Mỹ An, Tháp Mười
Đất ngập ở Mỹ An (Tháp Mười): ngập rồi rút mà vẫn cao tương đối thì vẫn có khí; trũng đọng quanh năm mới phải tránh. Ảnh: Khả Vân Đại Hãn, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Ghi nhớ nhanh: đất bằng lấy mạch núi làm xương; chỗ vọt động là bảy sao (thiếu âm), chỗ phẳng là Hữu Bật (lão dương); đất bắc khí nhiều nước ít, đất nam nước nhiều đất nhẹ; hai nước kẹp là chân long; cao hơn nước một tấc là núi, thấp hơn đất một tấc là nước; Lộc Tồn rơi bằng có đá, có thế sóng; Hữu Bật ẩn ở chỗ tám sao đứt.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (65) – Quách công Thuỷ kiềm đồ 水鉗圖.

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (67) – Sơn khí lạc bình chư quyết và Ngọc Tủy Kinh bình dương quyết 山氣落坪諸訣 (sắp đăng).

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Bình Dương Toàn Thư quyển ba: Bình dương tam biện, lời Cửu Thăng thị (tờ 1a–2b); Hám Long Kinh bình dương thống luận, Dương Cứu Bần trước (tờ 3a–3b); Lộc Tồn bình dương luận (tờ 4a–4b); Hữu Bật bình dương luận (tờ 4b–5b); bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập ba. Sách thuộc công cộng. Một chữ trong câu "以低平為因褥" mờ, đọc theo văn mạch. Bài Lộc Tồn gọi Lộc là "sao thứ hai của Đế xa" rồi lại "Lộc Tồn thứ sáu", giữ nguyên như bản in. Lời chú nhỏ trong bài Hữu Bật (phàm thoát bằng mất mạch phần nhiều là sao Hữu Bật) dịch gộp vào lời giảng. Chữ dị thể đổi về chính thể. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định hướng hai dòng nước kẹp và chỗ long rơi xuống đất bằng.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
  • Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc câu "cao hơn nước một tấc là núi" là phần Thư; đứng giữa đồng mà thấy được dải đất cao một gang tay chạy giữa hai dòng nước, biết đó là Lộc hay Bật, huyệt ở chỗ nào là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Bình dương tam biện là ba phép biện gì? – 平陽三辨何謂

Là biện sao (Lộc Tồn hay Hữu Bật, của Dương công), biện tượng (đất bằng cao hay ruộng bằng thấp, của Lưu công) và biện vùng (đất bằng nam hay bắc, của Trương Long Đôn).

"Cao hơn nước một tấc là núi" nghĩa là gì? – 高水一寸即是山

Ở đồng bằng, một chỗ đất chỉ cao hơn mặt nước chung quanh một tấc đã có vai trò như núi; nên phải nhìn chênh cao rất nhỏ để tìm long.

Vì sao đất bằng thuộc sao Hữu Bật? – 平陽何以屬弼

Vì Hữu Bật vốn không có hình chính, ẩn ở chỗ các sao khác đứt; đất bằng phẳng lì, long ẩn mờ, nên Dương công lấy Hữu Bật chủ trị đất bằng.

Đất bằng phương nam khác phương bắc thế nào? – 南北平陽何別

Đất bắc rộng lớn, khí nhiều nước ít; đất nam nông mỏng, nước nhiều đất nhẹ; nhưng có vùng ở bắc mà giống nam, ở nam mà giống bắc.

Đất ngập theo mùa có táng hay làm nhà được không? – 水漲之地可用否

Dương công nói nước dâng rồi rút thì đất cũng như đất khô; cần xét chỗ ấy cao hơn chung quanh và có hai nước kẹp hay không, tránh chỗ trũng đọng nước quanh năm.

Từ khoá: bình dương tam biện · 平陽三辨 · hám long kinh · lộc tồn · hữu bật · bình dương toàn thư · địa lý đại thành · phong thủy đồng bằng · dương quân tùng

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…