💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (35): Cổ lạc đầu thuyết và Nhất Lạp Túc 古落頭說 · 一粒粟

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (35): Cổ lạc đầu thuyết và Nhất Lạp Túc 古落頭說 · 一粒粟

Địa Lý Đại Thành
地理大成 (山法全書 卷之十二 · 葬法落頭部)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 (Hải Xương) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), Sơn Pháp Toàn Thư quyển 12, tập hai.

Lạc đầu (落頭) là tên cổ của táng pháp, tức phép đặt huyệt ở đúng chỗ núi chủ "cúi đầu" xuống. Quyển mười hai của Sơn Pháp Toàn Thư trong Địa Lý Đại Thành mở phần "Táng pháp lạc đầu bộ" bằng bài Cổ lạc đầu thuyết với mười hai hình huyệt cổ, tiếp đến bài Nhất Lạp Túc (一粒粟) tương truyền của Dương Quân Tùng, rồi một loạt quyết về khí mạch, huyệt tình và "xuất khẩu". Diệp Cửu Thăng ghi rõ: đây là "tổ của phép luận huyệt", các bảo kinh táng pháp phía sau đều từ đây mà ra. Bài này dịch và giảng trọn phần ấy.

Trả lời nhanh: Lạc đầu là phép táng dựa vào chỗ núi chủ cúi đầu, vì sách Táng Thư nói Huyền Vũ không cúi đầu thì "cự thi" (không nhận người táng). Người xưa chia lạc đầu thành mười hai chữ: Cái, Niêm, Ỷ, Tràng, Ai, Tịnh, Tà, Sáp, Trảm, Tiệt, Câu, Truỵ. Dương Quân Tùng giữ bốn chữ linh hoạt nhất là Cái, Niêm, Ỷ, Tràng, rồi lập thêm mười hai chữ Đảo trượng theo khí mạch cương nhu hoãn cấp, khiến táng pháp từ "theo hình" chuyển sang "theo khí".

Khẩu quyết của Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa): "Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng." Phần lạc đầu là phần hình pháp ở tầm gần nhất: đứng ngay đầu huyệt mà đọc thớ đất.

Lạc đầu là gì và vì sao gọi là táng pháp? – 落頭者葬法也

Lạc đầu là chỗ núi chủ phía sau huyệt hạ thấp dần và "gục đầu" xuống, tạo ra một điểm có thể nhận táng. Diệp Cửu Thăng mở quyển mười hai bằng câu dẫn sách của Quách Phác: "Huyền Vũ không cúi đầu thì cự thi". Núi sau mà ngẩng lên, cứng thẳng, thì như người quay mặt không tiếp khách; núi sau mà thõng xuống, mềm mại, thì như người cúi xuống đón nhận. Vì thế người xưa xét cái đầu núi chủ buông xuống thế nào để định cách táng, và gọi luôn táng pháp là "lạc đầu".

Sống núi nhìn từ trên cao đổ dần xuống thung
Sống núi nhìn từ trên cao: lạc đầu là chỗ mạch đổ xuống rồi dừng, nơi khí mạch thôi chạy và bắt đầu kết. Ảnh: Ken Lund, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.
落頭者。葬法也。郭氏曰。玄武不垂頭者拒尸。蓋垂頭則受葬。不垂頭則拒尸而不受葬。故古人審主山垂落之頭。以爲葬法。因曰落頭也。落頭有十二名字。曰蓋檀倚撞挨併斜插斬截鈎墜。後楊公以此十二字。惟蓋檀倚撞則作用靈活。而其八字猶未免執滯。于是更立倒杖十二字。曰順逆縮綴闘穿離對沒截頓犯。不執山形星體。但以氣脉之剛柔緩急以施作用。而葬法始活潑無滯也。後胡矮仙等作諸經爲倒杖傳。而微妙盡泄矣。

Dịch: Lạc đầu là táng pháp. Họ Quách nói: Huyền Vũ không cúi đầu thì cự thi. Cúi đầu thì nhận táng, không cúi đầu thì cự thi mà không nhận táng. Cho nên người xưa xét cái đầu buông xuống của núi chủ để làm táng pháp, nhân đó gọi là lạc đầu. Lạc đầu có mười hai tên: Cái, Niêm, Ỷ, Tràng, Ai, Tịnh, Tà, Sáp, Trảm, Tiệt, Câu, Truỵ. Về sau Dương công thấy trong mười hai chữ ấy chỉ Cái, Niêm, Ỷ, Tràng là dùng linh hoạt, tám chữ kia còn câu nệ, bèn lập thêm mười hai chữ Đảo trượng: Thuận, Nghịch, Súc, Xuyết, Đấu, Xuyên, Ly, Đối, Một, Tiệt, Đốn, Phạm. Không chấp vào hình núi, thể sao, chỉ theo khí mạch cương nhu hoãn cấp mà làm, táng pháp mới linh động. Sau này Hồ Ải Tiên cùng các nhà làm các kinh để truyền phép đảo trượng, chỗ vi diệu đã nói hết.

Giảng: Đoạn dẫn này là bản đồ của cả quyển mười hai. Nó cho thấy táng pháp trải qua ba lớp. Lớp thứ nhất là mười hai hình lạc đầu cổ, đặt tên theo hình dáng vật (tim gà, bong bóng cá, quả thận lợn, miệng ốc). Lớp thứ hai là Dương Quân Tùng lọc lại, giữ bốn chữ Cái, Niêm, Ỷ, Tràng và lập mười hai chữ Đảo trượng theo khí. Lớp thứ ba là các "bảo kinh" của Hồ Ải Tiên, Lưu Giang Đông và nhiều nhà khác giảng giải cho Đảo trượng. Bản khắc viết chữ 檀 ở chỗ của chữ 粘 (niêm), nên trong bài này đọc "Đàn huyệt" là Niêm huyệt.

Mười hai hình lạc đầu cổ gồm những gì? – 古落頭說十二名

Mười hai hình lạc đầu cổ là mười hai cách mô tả chỗ huyệt theo hình vật quen thuộc, mỗi hình kèm một lời dặn cách táng. Bản khắc vẽ mỗi hình một ô nhỏ; ở đây em chép lời chú và vẽ lại thành bảng để dễ so.

Bảng mười hai hình lạc đầu cổ: Cái, Niêm, Ỷ, Tràng, Ai, Tịnh, Tà, Sáp, Trảm, Tiệt, Câu, Truỵ
Mười hai hình huyệt cổ trong Cổ lạc đầu thuyết; Dương Quân Tùng chỉ giữ bốn chữ Cái, Niêm, Ỷ, Tràng, tám chữ còn lại thay bằng Đảo trượng. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
蓋穴出鷄心。其物必有衣膜。宜打破剝去其膜。深下之。是爲血包精。若不去其膜。則爲精包血而凶也。倚巧秀不在此論。
檀穴出魚泡。其物上下大。中間細。上下皆虛。中間實。宜就實處葬之。
倚穴出猪腰。其物必有帶。若帶動。下其帶頭上吉。若帶不動。只就口內葬之。
撞穴出閉口。其物邊長邊短。宜挨過短邊枕之。田螺也。
挨穴者。如人之兩乳也。看那邊有生氣。枕歸生氣處是也。
併穴者。行龍如身結穴。認其有氣塊節目處葬之。名曰葛苞。
斜穴者。正虛側實。斜歸手足上結穴是也。
插穴者。如人之兩肩窩中。名曰交虱穴是也。
斬穴者。正虛側實。氣脉逆來。閃歸左右。以斬其氣也。
截穴者。龍行不止。看龍身有氣塊處。以截其氣也。
鈎穴者。斜歸左右手足番轉處。如勾子。故云。
墜穴者。高山脫脉。再起節泡。名曰冬瓜。篤有窩乳方好。

Dịch tóm:

  1. Cái huyệt (蓋) như tim gà, có lớp màng bọc: phải phá bỏ màng mà táng sâu, gọi là "huyết bao tinh"; không bỏ màng là "tinh bao huyết", hung.
  2. Niêm huyệt (粘, bản khắc viết 檀) như bong bóng cá, hai đầu to giữa nhỏ, hai đầu hư giữa thực: táng vào chỗ thực.
  3. Ỷ huyệt (倚) như quả thận lợn, có "dải": dải động thì táng trên đầu dải; dải không động thì táng trong miệng.
  4. Tràng huyệt (撞) như miệng ốc khép, bên dài bên ngắn: nép sang bên ngắn mà gối.
  5. Ai huyệt (挨) như hai bầu vú: xem bên nào có sinh khí thì gối về bên ấy.
  6. Tịnh huyệt (併) là long đang đi mà kết ngay trên thân: nhận chỗ có khối khí, có đốt mà táng, gọi là "cát bao".
  7. Tà huyệt (斜) chính diện hư, bên cạnh thực: huyệt kết lệch về tay chân.
  8. Sáp huyệt (插) như hõm vai người.
  9. Trảm huyệt (斬) chính hư bên thực, khí mạch đến nghịch rồi né sang trái phải: táng để chặt lấy khí.
  10. Tiệt huyệt (截) long đi chưa dừng: xem trên thân long chỗ có khối khí mà chặn lấy.
  11. Câu huyệt (鈎) lệch về chỗ tay chân quặt lại như lưỡi câu.
  12. Truỵ huyệt (墜) núi cao thoát mạch, nổi lại một bọc như quả bí đao: phải có oa hoặc nhũ mới tốt.

Giảng: Mười hai hình này là ngôn ngữ của thợ đất xưa. Họ không có máy đo, nên mượn vật quen để nhớ: cái màng tim gà, cái eo bong bóng cá, cái dải quả thận. Điểm chung của cả mười hai là tìm chỗ thực trong cái hư, chỗ có khí giữa chỗ không khí. Nhược điểm mà Dương công chỉ ra là tám hình sau (Ai, Tịnh, Tà, Sáp, Trảm, Tiệt, Câu, Truỵ) gắn chặt với một dáng núi cụ thể, gặp dáng khác thì người học lúng túng. Vì thế bốn hình đầu được giữ lại làm khung, còn phần "theo khí" thì giao cho Đảo trượng ở bài sau.

Nhất Lạp Túc của Dương Quân Tùng dạy gì? – 一粒粟 楊筠松著

Nhất Lạp Túc (một hạt thóc) là bài khẩu quyết bốn chữ một câu dạy cách "tài huyệt", tức cắt chọn đúng điểm huyệt trên một thế đất đã biết là có kết. Tên bài hàm ý: huyệt chân chính nhỏ như một hạt thóc, sai một chút là mất. Sách ghi tác giả là Dương Quân Tùng.

Tranh Tảo xuân đồ của Quách Hi đời Bắc Tống
Tảo xuân đồ (早春圖), Quách Hi (郭熙) đời Bắc Tống: núi chủ, mạch nhánh và chỗ khí dừng tụ, đúng tinh thần Nhất Lạp Túc. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.
教人裁穴。且看三停。天地及人。住處要真。高用藏風。低莫失踪。橫取其直。虛取其實。肉中取骨。突中取窟。瘦中取肉。斷取其續。急取其緩。長取其短。曲中取直。無中取有。凹取其凸。高取其低。蘸水臨池。玄武嘴長。節泡爲良。垂珠氣聚。見縮便住。……十高一低。低處最奇。十低一高。高出賢豪。十大一小。小者爲妙。十小一大。富貴經耐。十短一長。擁從爲良。十軟一硬。巨富堪羨。十硬一軟。此穴長遠。蓋檀倚撞。穴中情狀。……金星無脉。開口便塞。……木星脉直。節上尋覓。屈曲水星。摺疊爲真。火星尖斜。去殺爲佳。……無窩無突。勸君莫掘。無胍無息。勸君莫覓。

Dịch: Dạy người cắt huyệt, trước hãy xem ba đình: thiên, địa và nhân, chỗ dừng phải thật. Cao thì dùng chỗ tàng phong, thấp thì đừng để mất dấu. Ngang thì lấy chỗ thẳng, hư thì lấy chỗ thực. Trong thịt lấy xương, trong đột lấy oa, trong gầy lấy thịt, đứt thì lấy chỗ nối, gấp thì lấy chỗ hoãn, dài thì lấy chỗ ngắn, cong lấy chỗ thẳng, không lấy chỗ có, lõm lấy chỗ lồi, cao lấy chỗ thấp. Huyền Vũ mỏ dài thì bọc đốt là tốt; buông hạt châu thì khí tụ, thấy co lại là dừng. Mười cao một thấp, chỗ thấp lạ nhất; mười thấp một cao, chỗ cao ra hiền tài; mười lớn một nhỏ, nhỏ là diệu; mười nhỏ một lớn, giàu sang bền; mười cứng một mềm, huyệt ấy lâu dài. Kim tinh không mạch thì mở miệng ắt lấp; Mộc tinh mạch thẳng thì tìm trên đốt; Thuỷ tinh cong queo thì gấp nếp mới thật; Hoả tinh nhọn xiên thì bỏ sát mới tốt. Không oa không đột thì khuyên đừng đào; không "cô" không "tức" thì khuyên đừng tìm.

Giảng: Cả bài là một chuỗi phép "tìm cái khác biệt". Trên một sườn toàn cứng, chỗ mềm là chỗ có sinh khí; trên một vùng toàn thấp, gò cao là chỗ khí dồn lên. Đây chính là luật âm dương ở tầm gần: âm cực thì tìm dương, dương cực thì tìm âm. Diệp Cửu Thăng chú riêng chữ 胍 (cô): là chỗ lõm nhỏ trên đỉnh nhũ đột, giống cái rốn trên bụng; người sau chép nhầm thành chữ 脉 (mạch) nên mất nghĩa gốc. Câu cuối "không oa không đột, không cô không tức thì đừng đào" là một lời răn: đất không có dấu hiệu kết thì đừng cố ép thành huyệt.

Bốn cách xuất khẩu Cái, Niêm, Ỷ, Tràng khác nhau thế nào? – 點穴四出口八般法

Bốn cách Cái, Niêm, Ỷ, Tràng khác nhau ở chỗ khí mạch đến huyệt có xoay chuyển hay không, và có phân mạnh yếu hay không. Diệp Cửu Thăng gọi phần này là "hơi biến đổi phép lạc đầu cổ", gom lại thành bốn cửa, mỗi cửa mấy dạng "miệng".

Sơ đồ bốn cửa nhận khí Cái, Niêm, Ỷ, Tràng và phép mạnh đến bắt yếu
Cái huyệt táng phẩy môi, Niêm huyệt mạnh đến nhận yếu, Ỷ huyệt phân thuận nghịch, Tràng huyệt chỉ táng thuận; sinh huyệt có bát tự và râu cua. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
蓋穴 其穴脉氣不曾轉跌走動。無强弱順逆。葬拂其脣。
粘穴 其穴脉氣跌轉走動而來。名拂耳。其氣有强弱。葬法强來弱受。又看面前證應。前親後倚。急緩不離分寸。
倚穴 其穴氣脉忽轉皮而來。要分順逆。葬法受氣不可順下。名拂耳穴。又看其中氣脉流動而來如帶。就于垂脣上取也。
撞穴 其穴脉氣亦不轉跌走閃。無强弱。只得順葬。取氣脉尖圓證証。亦名拂頂。故法宜順不宜逆也。
生穴 此穴有大小八字明暗肩翼。又有雌雄蟹鬚。斷然可葬。如無造化分明。不怕龍好。亦非吉地。故曰前後分明方謂之生也。
死穴 此穴分氣脉無大小八字。無蟹鬚證証。名曰死鸞。不結穴也。
强來弱捉 此穴來勢急。入穴强。不敢正扦。穴微斜受。故曰弱捉。
弱來强捉 此穴來勢緩。入穴弱。正接其氣。故曰强捉。

Dịch: Cái huyệt: mạch khí không xoay chuyển chạy động, không mạnh yếu thuận nghịch, táng phẩy vào môi. Niêm huyệt: mạch khí chuyển động mà đến, gọi là phẩy tai; khí có mạnh yếu, phép táng là mạnh đến thì nhận yếu; lại xem chứng ứng phía trước, trước thân sau tựa, gấp hoãn không sai tấc phân. Ỷ huyệt: khí mạch bỗng chuyển lớp da mà đến, phải phân thuận nghịch, nhận khí không được táng thuận, gọi là phẩy tai; lại xem khí mạch chảy đến như dải thì lấy trên môi buông xuống. Tràng huyệt: mạch khí không chuyển chạy, không mạnh yếu, chỉ được táng thuận, lấy chứng mạch khí nhọn tròn, cũng gọi là phẩy đỉnh, nên phép này nên thuận không nên nghịch. Sinh huyệt có bát tự lớn nhỏ, vai cánh sáng tối, lại có râu cua thư hùng, nhất định táng được; nếu không có tạo hoá rõ ràng thì dù long tốt cũng không phải đất lành, cho nên nói trước sau rõ ràng mới gọi là sinh. Tử huyệt không có bát tự lớn nhỏ, không có râu cua làm chứng, không kết huyệt. Mạnh đến bắt yếu: thế đến gấp, vào huyệt mạnh, không dám đặt thẳng, huyệt hơi nghiêng mà nhận. Yếu đến bắt mạnh: thế đến hoãn, vào huyệt yếu, đón thẳng khí.

Giảng: Ở đây xuất hiện ba ý rất quan trọng cho toàn bộ táng pháp Tam Hợp. Một là phất thần, phất nhĩ, phất đính (phẩy môi, phẩy tai, phẩy đỉnh): ba cách nhận khí tuỳ mạch đến thẳng hay đến lệch. Hai là cường lai nhược tróc, nhược lai cường tróc: khí đến mạnh thì tránh mũi nhọn, khí đến yếu thì đón thẳng; giống người đỡ bóng, bóng mạnh thì lùi tay, bóng nhẹ thì đưa tay ra. Ba là sinh huyệt, tử huyệt phân bằng "bát tự" (hai đường nước nhỏ chia ra như chữ bát) và "râu cua" (hai vệt nước ôm mép huyệt). Có những dấu ấy thì khí đã dừng; không có thì long đẹp mấy cũng chưa thành huyệt. Phần cụ thể đặt sâu nông, lệch bao nhiêu là thủ pháp, phải đứng tại đất mà học.

Mười dạng khí mạch và mười bệnh của khí mạch là gì? – 十樣氣脉 · 十般病

Mười dạng khí mạch là năm cặp đối: cường – nhược, thuận – nghịch, hoãn – cấp, sinh – tử, âm – dương. Diệp Cửu Thăng tự viết lời giải cho từng cặp, đây là đoạn rõ nghĩa nhất của cả phần.

Bảng mười dạng khí mạch cường nhược, hoãn cấp, thuận nghịch, sinh tử, âm dương và mười bệnh
Diệp Cửu Thăng giải năm cặp khí mạch theo cao thấp, cong thẳng, dài ngắn, động tĩnh, úp ngửa; kèm mười bệnh của khí mạch. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
强 弱 順 逆 緩 急 生 死 陰 陽
九升曰。氣脉之强弱。以高低言。强者高湧而起。弱者低坦而平也。緩急以曲直言。緩者曲屈而來。急者直硬而至也。順逆以長短言。脉緩而短。則宜順下。曰拂腦也。脉急而長。則宜逆受。曰拂耳也。生死以動靜言。脉小而活曰生。脉蠢而靜曰死。陰陽以仰掌覆掌言。覆掌起脊曰陰。仰掌平坦曰陽。
氣脉有十般病
脉透頂出謂之貫。脉出于口謂之墜。脉有三四橫直來謂之綳。脉出崩斷謂之斬。大小不分謂之失序。脉出無頂謂之無來。脉帶石謂之受煞。脉長而死謂之吐煞。可倚而不倚謂之孤陰。不可倚而倚謂之獨陽。

Dịch: Cửu Thăng nói: mạnh yếu của khí mạch nói theo cao thấp, mạnh là dâng cao nổi lên, yếu là thấp phẳng. Hoãn cấp nói theo cong thẳng, hoãn là uốn khúc mà đến, cấp là thẳng cứng mà tới. Thuận nghịch nói theo dài ngắn: mạch hoãn mà ngắn thì nên táng thuận, gọi là phẩy óc; mạch gấp mà dài thì nên nhận nghịch, gọi là phẩy tai. Sinh tử nói theo động tĩnh: mạch nhỏ mà sống là sinh, mạch thô mà tĩnh là tử. Âm dương nói theo úp tay ngửa tay: úp tay nổi sống là âm, ngửa tay bằng phẳng là dương. Khí mạch có mười bệnh: mạch xuyên qua đỉnh ra gọi là quán; mạch ra ở miệng gọi là truỵ; mạch có ba bốn đường ngang dọc gọi là banh; mạch ra mà lở đứt gọi là trảm; lớn nhỏ không phân gọi là thất tự; mạch ra không có đỉnh gọi là vô lai; mạch mang đá gọi là thụ sát; mạch dài mà chết gọi là thổ sát; tựa được mà không tựa gọi là cô âm (trong thực ngoài hư); không tựa được mà tựa gọi là độc dương (trong hư ngoài thực).

Núi đá vôi Dương Sóc ẩn trong sương
Núi đá vôi Dương Sóc trong sương: khí mạch có mạnh yếu, gấp hoãn, thuận nghịch, phải nhìn thế núi mới biết. Ảnh: Jakub Hałun, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Giảng: Mười dạng khí mạch là cách đọc địa hình bằng năm thước đo: cao thấp, cong thẳng, dài ngắn, động tĩnh, úp ngửa. Điều hay là cả năm thước đo đều nhìn được bằng mắt, không cần la bàn. Định nghĩa âm dương ở đây cũng rất cụ thể: sống núi gồ lên như mu bàn tay úp là âm; mặt đất phẳng như lòng bàn tay ngửa là dương. Người học Tam Hợp hay bị cuốn vào âm long dương long theo hai mươi bốn sơn mà quên cách định âm dương bằng hình ở tầm gần này. Mười bệnh là danh sách những gì phải loại trước khi bàn đến cát hung: mạch có đá thô thì nhận sát, mạch kéo dài mà không dừng thì "nhả sát", tựa sai chỗ thì thành cô âm độc dương.

Tám dạng huyệt tình, tám điều ngờ và các kiểu "miệng" huyệt – 八樣穴情 · 八般疑 · 論出口

Huyệt tình là những dấu hiệu nhỏ cho biết khí đã đến và dừng ở huyệt. Sách liệt kê tám dạng: tiết, bao, châu, nhũ, khí, ngạnh, khối, chuyển bì, rồi đặt tám điều ngờ để khỏi nhận nhầm.

Làng Nam Giang nằm dưới chân núi
Làng dưới chân núi: huyệt tình là chỗ đất tự mở lòng ra, người xưa chọn nơi ở cũng theo đúng tình ấy. Ảnh: Vmenkov, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
節 包 珠 乳 氣 梗 塊 轉皮
九升曰。節者。胛節也。微乳突是。包者。起突纖者是。珠者。起突圓者是。乳者。吐乳上大下小。較節則明顯。氣者。微動處是。不起脊者也。梗者。起脊而長者是。塊者。高聳之突也。轉皮者。山勢側轉處。下鋪如裀褥者是也。
穴情有八般疑:如魚腹者。不謂之包。如葫蘆者。不謂之乳。類頂出脉。不謂之梗。如竹不起。不謂之節。如串不分。不謂之珠。圓而有脊。不謂之塊。脉來粗蠢。不謂之氣。流動出過脚。不謂之轉皮。
論出口:蓋穴羊蹄口 檀穴狗子口 倚穴雀子口 撞穴鴉鉗口 天財穴猪腰口 平地蒼蠅口 蝦鬚穴箆口 蚌蛤口 背穴螺腌口 次背禾鍬口 三叉合角口
以上氣脉穴情諸名色。乃論穴之祖。後天寶至寶諸經。其論皆從此出。故先列于此。

Dịch: Tiết là đốt, tức nhũ đột nhỏ; bao là gò nổi thon; châu là gò nổi tròn; nhũ là nhả vú, trên to dưới nhỏ, rõ hơn tiết; khí là chỗ hơi động, không nổi sống; ngạnh là nổi sống mà dài; khối là gò đột cao; chuyển bì là chỗ thế núi xoay nghiêng, phía dưới trải ra như nệm. Tám điều ngờ: như bụng cá thì không gọi là bao; như hồ lô thì không gọi là nhũ; giống đỉnh ra mạch thì không gọi là ngạnh; như tre không nổi thì không gọi là tiết; như chuỗi không phân thì không gọi là châu; tròn mà có sống thì không gọi là khối; mạch đến thô vụng thì không gọi là khí; chảy động vượt quá chân thì không gọi là chuyển bì. Về "miệng": Cái huyệt miệng móng dê, Niêm huyệt miệng chó con, Ỷ huyệt miệng chim sẻ, Tràng huyệt miệng mỏ quạ, huyệt thiên tài miệng thận lợn, đất bằng miệng ruồi, huyệt râu tôm miệng lược, miệng con trai, huyệt lưng miệng ốc, lưng thứ miệng cuốc, miệng ba chạc giáp góc. Các tên khí mạch huyệt tình trên đây là tổ của phép luận huyệt; các kinh Thiên Bảo, Chí Bảo về sau đều từ đây mà ra, nên chép trước ở đây.

Giảng: Tám điều ngờ dạy một kỹ năng mà Thầy Vũ Giới hay gọi là nhãn pháp: nhìn hình mà phân biệt thật giả. Cái gò tròn có sống lưng thì chưa phải "khối"; cái nhũ phình hai đầu như hồ lô thì chưa phải "nhũ". Mỗi dấu hiệu đều có một dạng giả rất giống, và chỉ người đã đứng trên nhiều thế đất mới phân được. Danh sách "miệng" là cách người xưa gọi hình dạng mép huyệt nơi khí "mở ra", tức chỗ đặt quan. Các tên như miệng móng dê, miệng mỏ quạ nghe lạ, nhưng mục đích chỉ là giúp nhớ.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc phần lạc đầu như phần "hình pháp tầm gần", nối tiếp các quyển long pháp, huyệt pháp đã học. Theo cách Thầy Vũ Giới phân tầng Đại cục – Trung cục – Tiểu cục, thì long mạch là đại cục, sa thuỷ bao quanh là trung cục, còn lạc đầu, khí mạch, huyệt tình là tiểu cục, chỗ quyết định một huyệt đúng hay lệch.

Sườn núi Kim Sơn ở Cao Đầu có mộ cổ
Sườn núi có mộ cổ: Phong Thuỷ Liên Hoa xem hình trước, định huyệt sau, không lấy lý khí thay cho mắt nhìn. Ảnh: Vmenkov, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Điểm thứ nhất đáng giữ là cách định âm dương bằng hình: úp tay là âm, ngửa tay là dương; gồ lên là âm, bằng xuống là dương. Đây khớp với lời Thầy Vũ Giới: "Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!" Âm dương trước hết là thứ thấy được ở thớ đất, rồi mới đến âm dương của hai mươi bốn sơn.

Điểm thứ hai là chuỗi phép "trong thịt lấy xương, trong đột lấy oa" của Nhất Lạp Túc. Đó là nguyên lý tìm điểm khác biệt, áp dụng được cả cho dương trạch: trong một dãy nhà phố giống nhau, căn có thế khác (lùi vào, nhô ra, góc chuyển) là căn nhận khí khác. Phong Thuỷ Liên Hoa gọi đó là định tâm theo hình, trước khi bàn sơn hướng.

Điểm thứ ba là phần thủ pháp: phẩy môi, phẩy tai, phẩy đỉnh, mạnh đến bắt yếu, đặt lệch bao nhiêu, sâu bao nhiêu. Sách nêu nguyên tắc, nhưng con số cụ thể chỉ có ở hiện trường. Lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Hiểu lầm thường gặp về lạc đầu và mười hai hình huyệt

Hiểu lầm phổ biến nhất là tưởng mười hai hình lạc đầu là mười hai "loại huyệt" cố định, cứ gặp hình giống tim gà là táng kiểu Cái. Chính sách đã nói tám trong mười hai hình là "câu nệ", Dương công phải lập Đảo trượng để thay. Hình chỉ là gợi ý; cái quyết định là khí mạch mạnh yếu, thẳng cong.

Sông Yến giữa các núi đá vùng Hương Sơn
Sông Yến (Hương Sơn, Hà Nội): núi đẹp chưa chắc có huyệt, phải tìm chỗ mạch dừng và nước ôm. Ảnh: người dùng Commons, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5.
  • Nhầm "lạc đầu" với chỗ thấp nhất: lạc đầu là chỗ núi buông xuống và dừng lại có oa, có nhũ, không phải chân dốc thấp nhất. Táng quá thấp thì "thoát khí", quá cao thì "phạm sát".
  • Nhầm chữ 胍 với chữ 脉: Diệp Cửu Thăng đã chỉ ra người sau chép sai. Câu "không cô không tức" là nói không có cái lõm rốn trên đỉnh nhũ, không phải "không có mạch".
  • Bỏ qua sinh huyệt, tử huyệt: long đẹp mà không có bát tự, râu cua thì chưa kết. Sách nói rõ "dù long tốt cũng không phải đất lành".
  • Coi tên vật là mê tín: tim gà, bong bóng cá chỉ là cách gọi hình để dễ nhớ, không phải huyệt "linh" theo con vật.

Tóm lại – 總結: Phần mở đầu quyển mười hai Sơn Pháp Toàn Thư đặt nền cho toàn bộ táng pháp: lạc đầu là chỗ núi chủ cúi đầu nhận táng; mười hai hình cổ được Dương Quân Tùng lọc còn bốn chữ Cái, Niêm, Ỷ, Tràng; Nhất Lạp Túc dạy tìm cái khác biệt để cắt huyệt; mười dạng khí mạch, mười bệnh, tám huyệt tình và tám điều ngờ là "tổ của phép luận huyệt", mọi bảo kinh táng pháp về sau đều dựa vào đó.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (34) – Liêu công vựng pháp, huyệt chứng pháp, khiết huyệt pháp 廖公暈法 (sắp đăng). Bài sau: Địa Lý Đại Thành (36) – Đảo trượng và hai mươi bốn táng pháp 倒杖 · 二十四葬法.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển 12, Táng pháp lạc đầu bộ, tờ 1a–8a, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696). Đầu quyển ghi: Cổ Vụ Diệp Thái Cửu Thăng tập, Chu Doãn Chấn tham, Hải Xương Trịnh Vinh đính. Hiệu đính: bản khắc dùng 檀 thay 粘 (Niêm huyệt), dùng 闘 cho 鬭; vài chữ mờ trong Nhất Lạp Túc và tên các "miệng" (箆, 腌) đọc theo văn mạch; mười hai hình vẽ trong sách được vẽ lại thành bảng. Sách thuộc công cộng. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng long nhập thủ và hướng huyệt khi thực địa.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
  • Kệ sách Tam Hợp phái: đọc đối chiếu các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc mười hai hình lạc đầu, mười dạng khí mạch là phần Thư; đứng trên một gò đất mà nhận ra mạch đến mạnh hay yếu, chỗ nào có oa có nhũ, chỗ nào là tử huyệt là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp ngoài thực địa. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Lạc đầu trong phong thuỷ âm trạch là gì? – 何謂落頭

Lạc đầu là chỗ núi chủ sau huyệt buông thấp xuống và dừng lại, có thể nhận táng. Sách Địa Lý Đại Thành dẫn câu "Huyền Vũ không cúi đầu thì cự thi" để giải thích vì sao táng pháp xưa được gọi là lạc đầu.

Mười hai hình lạc đầu cổ có còn dùng được không? – 十二落頭今可用否

Dùng được như bộ từ vựng để mô tả hình huyệt. Tuy vậy theo sách, Dương Quân Tùng chỉ giữ bốn chữ Cái, Niêm, Ỷ, Tràng vì linh hoạt, còn tám chữ kia dễ câu nệ, nên phải học thêm mười hai chữ Đảo trượng theo khí mạch.

Nhất Lạp Túc là của ai, nói về điều gì? – 一粒粟何書

Sách ghi Nhất Lạp Túc là của Dương Quân Tùng. Bài dạy cách cắt huyệt bằng phép tìm điểm khác biệt: trong cứng tìm mềm, trong cao tìm thấp, trong lồi tìm lõm, và răn rằng không có oa, không có đột thì đừng đào.

Âm dương của khí mạch nhìn bằng mắt thế nào? – 氣脉陰陽如何看

Theo lời Diệp Cửu Thăng, sống đất gồ lên như mu bàn tay úp là âm, mặt đất bằng như lòng bàn tay ngửa là dương. Đây là cách định âm dương bằng hình ở tầm gần, trước khi bàn đến âm dương của sơn hướng.

Tự đọc bài này có tự đặt huyệt được không? – 讀此可自扦穴否

Không nên. Bài giúp hiểu nguyên lý và tên gọi; việc đặt huyệt cụ thể như lệch bao nhiêu, sâu bao nhiêu, nhận khí ở môi hay ở tai là thủ pháp, cần thầy hướng dẫn tại thực địa.

Từ khoá: lạc đầu · 落頭 · nhất lạp túc · 一粒粟 · cái niêm ỷ tràng · địa lý đại thành · táng pháp · phong thủy âm trạch · điểm huyệt

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…