💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (22): Ngụ hình luận kèm đồ, huyệt tinh hoá khí 寓形論并圖

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (22): Ngụ hình luận kèm đồ, huyệt tinh hoá khí 寓形論并圖

Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷六 (結作法穴星化氣部 · 寓形論并圖)
Tác giả: Tư Mã Đầu Đà 司馬頭陀 (Lưu Tế 劉濟, đời Tống) soạn · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, Cổ Vụ, đời Thanh) tập chú
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), Địa Lý Sơn Pháp Toàn Thư, tập một.

Ngụ Hình Luận (寓形論), tên đủ là Thiên Nguyên Nhất Khí Ngụ Hình Luận, là thiên của Tư Mã Đầu Đà mở đầu quyển sáu Sơn Pháp Toàn Thư trong Địa Lý Đại Thành, thuộc "huyệt tinh hoá khí bộ". Nếu Đạo Pháp Song Đàm dạy biết chỗ kết, thì Ngụ Hình Luận dạy nhận ra huyệt khi đã đứng ngay tại chỗ kết: huyệt tinh hoá khí theo âm hay dương, khai hay hạp, nên lấy nông hay lấy sâu. Thiên luận đi kèm một bộ hình gồm mười sáu kiểu dương kết và mười lăm kiểu âm kết, cùng các hình kết ở đồng bằng. Bài này chép nguyên văn phần luận, dịch và giảng, rồi giới thiệu bộ hình theo lời giải của Diệp Cửu Thăng.

Trả lời nhanh: Ngụ Hình Luận của Tư Mã Đầu Đà dạy rằng khí trời đất "gửi" vào hình núi: hình tốt thì khí tốt, hình loạn thì khí loạn. Huyệt chia hai loại: hình mở (oa, kiềm, chưởng) là dương, khí nổi, nên lấy nông; hình khép (nhũ, đột, nang) là âm, khí chìm, nên lấy sâu. Sách liệt kê mười sáu dương kết, mười lăm âm kết; đồng bằng thì toàn thuộc dương.

Thầy Vũ Giới giảng: "Hình nào khí đó. Ai học phong thuỷ cũng nghe câu này, nhưng ít người thấy nó được viết thành sách rõ như Ngụ Hình Luận. Khí không có mặt mũi, khí mượn hình để hiện. Nhìn ra hình là đã đọc được khí."

Vì sao đọc Đạo Pháp Song Đàm rồi vẫn cần Ngụ Hình Luận? – 讀雙譚後何以須寓形論

Vì đứng được ở chỗ kết chưa chắc đã nhận ra huyệt. Diệp Cửu Thăng mở quyển sáu bằng một nhận xét thực tế: nếu chỗ kết nào cũng có hai tay ôm lại, giữa thả một cái vú (nhũ) thì ai cũng nhận ra huyệt thật; nhưng đất trời dung kết như thế chỉ được một phần mười, chín phần còn lại không như vậy, nên người ta tìm tới nơi rồi vẫn nghi ngờ mà quay về.

Hồ Điền Trì nhìn từ Tây Sơn Côn Minh
Hồ Điền Trì (滇池) nhìn từ Tây Sơn: Ngụ Hình Luận dạy nhìn hình đất như thế để suy ra khí. Ảnh: Colin W, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
讀道法雙譚,則人人知結作之所矣。雖然,使其結作之所皆兩手掬抱,中垂一乳,則人人認得為真穴。奈天地之融結,若此十一,不若此者十九,則雖尋到穴場,究竟猶疑不決而返也。此其故由于不識穴星之化氣。……穴星化氣,寓形論論得最詳。學者熟此,則登場自能識穴。

Dịch: Đọc Đạo Pháp Song Đàm thì ai cũng biết chỗ kết tác. Tuy vậy, nếu chỗ kết nào cũng hai tay ôm lại, giữa thả một nhũ, thì ai cũng nhận được là huyệt thật. Ngặt nỗi đất trời dung kết như thế chỉ một phần mười, không như thế đến chín phần mười, nên dù tìm tới huyệt trường, rốt cuộc vẫn ngờ vực không quyết mà về. Nguyên do là không biết huyệt tinh hoá khí. … Huyệt tinh hoá khí thì Ngụ Hình Luận bàn kỹ nhất. Người học thuộc phần này thì lên tới nơi tự nhận ra huyệt.

Giảng: "Huyệt tinh hoá khí" (穴星化氣) là cách khí biến thành hình ở ngọn núi ngay sau huyệt. Cùng một khí nhưng gặp chất đất, thế núi khác nhau thì hiện thành oa (ổ lõm), kiềm (gọng kìm), nhũ (vú), đột (gò nổi) và hàng chục biến thể. Người chỉ thuộc một mẫu "hai tay ôm, giữa thả nhũ" thì sẽ bỏ sót chín phần đất kết. Câu chốt của Diệp Cửu Thăng: thuộc Ngụ Hình Luận thì "lên tới nơi tự nhận ra huyệt", không uổng công đọc Song Đàm.

Thiên Nguyên nhất khí: hình và khí cảm ứng thế nào? – 天元一氣

Khí đầy khắp trời đất, đi trong núi, tới nơi nước, có cơ thăng giáng biến hoá; khí mượn hình núi nước mà hiện ra, nên hình đổi thì khí đổi theo. Đây là luận điểm gốc của Ngụ Hình Luận và cũng là nghĩa của chữ "ngụ hình": khí gửi mình trong hình.

Sương mây phủ lớp núi Nga Mi
Mây sương phủ lớp núi: Thiên Nguyên nhất khí, khí vô hình mà hình đất là chỗ khí hiện ra. Ảnh: jetsun, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
盈天地皆氣也,而行乎山,適乎水,有升降變化之機。……氣既周于形,形能變其氣,形氣感應而吉凶生焉。形象萬殊,應隨其象。故形吉者氣亦吉,形凶者氣亦凶,形舒者氣亦舒,形暴者氣亦暴,形一者氣亦一,形亂者氣亦亂。

Dịch: Đầy trời đất đều là khí, đi trong núi, tới nơi nước, có cơ thăng giáng biến hoá. … Khí đã trùm khắp hình, thì hình đổi được khí; hình và khí cảm ứng mà cát hung sinh ra. Hình tượng muôn vẻ, cảm ứng theo tượng. Cho nên hình tốt thì khí cũng tốt, hình xấu thì khí cũng xấu, hình thư thái thì khí cũng thư thái, hình dữ dằn thì khí cũng dữ dằn, hình thuần nhất thì khí cũng thuần nhất, hình rối loạn thì khí cũng rối loạn.

Giảng: Sách nói tiếp: khí tích lại thành tượng nhọn, tròn, đoan, vuông, vút thẳng, dâng động; khí hạ xuống thành thế bay, mở, đứng vọt, lắc đuôi, ẩn hiện, khởi phục; lớn thì chạm trời, hiểm trở; nhỏ thì giấu dấu, ẩn mặt; nhưng khí chưa từng gián đoạn bên trong. Từ hình mà xét âm dương, tụ tán, nổi chìm, thật giả, "không phải người hiểu sâu thì không làm được". Rồi sách đưa ra ba cặp âm dương rất dễ dùng: theo động tĩnh thì nước động là dương, núi tĩnh là âm; theo hiểm dễ thì bằng phẳng là dương, cao dốc là âm; theo tình thế thì mở biến là dương, co rút là âm, cứng thẳng là âm, mở rộng là dương, quay lưng là âm.

Hình mở là dương, hình khép là âm: lấy nông hay lấy sâu? – 開闔陰陽 · 淺深

Hình mở (khai) là dương, như oa; hình khép (hạp) là âm, như nhũ. Hình mở thì dương phát ra ngoài, khí nổi; hình khép thì âm chứa ở trong, khí chìm. Từ đó sách rút ra phép: dương thì lấy nông để cưỡi khí và khép lại để giữ; âm thì lấy sâu để thu khí và mở ra để thông.

Sơ đồ đối chiếu huyệt oa dương và huyệt nhũ âm theo Ngụ Hình Luận
Oa là hình mở, dương, khí nổi nên lấy nông và khép lại; nhũ là hình khép, âm, khí chìm nên lấy sâu và mở ra để thông. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
其形之止聚也,則必立向背之情,分開闔之體,何為開,窩陽是也;何為闔,乳陰是也。蓋形開則陽發于外,其氣浮,故屬陽;形闔則陰蓄于內,其氣沉,故屬陰。陽則淺以乘之,闔以固之;陰則深以取之,闢以通之。

Dịch: Khi hình dừng tụ, ắt lập tình hướng hay quay lưng, chia thể mở hay khép. Thế nào là mở? Oa là dương vậy. Thế nào là khép? Nhũ là âm vậy. Hình mở thì dương phát ra ngoài, khí nổi, nên thuộc dương; hình khép thì âm chứa ở trong, khí chìm, nên thuộc âm. Dương thì lấy nông để cưỡi, khép lại để giữ; âm thì lấy sâu để thu, mở ra để thông.

Giảng: Đây là một nguyên tắc đối xứng rất đẹp: hình mở thì phép đặt phải khép, hình khép thì phép đặt phải mở; âm dương bù nhau. Nó khớp với câu "dương đến âm nhận, âm đến dương nhận" của Đạo Pháp Song Đàm và với phần "thiển thâm" ở đó: dương kết nên nông, âm kết nên sâu; khí từ dưới bốc lên thì nên đậy, khí từ trên giáng xuống thì nên cưỡi. Số đo cụ thể nông sâu bao nhiêu thì sách không cho con số cố định, mà tuỳ thế đất tại chỗ, đó là phần thủ pháp.

Đồi xanh nhìn từ trên cao với các nếp lõm
Đồi xanh nhìn từ trên cao: chỗ mở ra là dương, chỗ khép vào là âm, hình mở hay khép quyết định lấy nông hay lấy sâu. Ảnh: Steve Hillebrand, U.S. Fish and Wildlife Service, Wikimedia Commons, Public domain.

Mười sáu kiểu dương kết – 陽結之屬凡十有六

Dương kết là các huyệt hình mở: oa ngửa, lòng bàn tay, cái ghế, cái nia, sườn dốc, gọng kìm, chum nghiêng và những hình tương tự. Sách vẽ mười sáu kiểu, mỗi kiểu một vài hình và một đoạn quyết ngắn; Diệp Cửu Thăng giải nghĩa lại tên gọi ở cuối quyển.

Bản khắc huyệt ngưỡng oa trong Ngụ Hình Luận
Trang bản khắc gốc Địa Lý Đại Thành (Học Sơn Đường, 1696) có hình huyệt ngưỡng oa (仰窩), một kiểu dương kết.
仰窩之穴,不問方圓尖聳,但要厚重面豁,窩淺唇兜,背圓為妙。結處愈高,力量愈重。勢平力均,取中正為的。後峰仰則蘸窩為穴,急則中心為穴。勢有偏重,則挨盛處為的。腦重窩深,皆為虛也。

Dịch: Huyệt oa ngửa (ngưỡng oa), không kể vuông tròn nhọn vút, chỉ cần dày nặng mặt mở, oa nông môi ôm, lưng tròn là đẹp. Chỗ kết càng cao, sức càng nặng. Thế bằng sức đều thì lấy chính giữa làm đích. Núi sau ngửa thì chấm vào oa làm huyệt; gấp thì giữa lòng làm huyệt. Thế có lệch nặng thì sát chỗ thịnh làm đích. Đầu nặng oa sâu đều là hư.

Giảng: Mười sáu kiểu dương kết, theo lời giải của Diệp Cửu Thăng ở cuối quyển:

  • Ngưỡng oa (仰窩): oa ngửa, kiểu dương kết gốc.
  • Thừa chưởng (承掌): giữa bãi kết huyệt như lòng bàn tay, là oa dài nông.
  • Đâu đắng (兜凳): giữa sườn núi kết ra một oa ngửa, chính là huyệt "quải đăng" (treo đèn), còn gọi "mã đạp đắng".
  • Yển ky (偃箕): oa không tròn mà dài, như cái nia ngửa.
  • Thuỳ pha (垂坡): oa rộng nông, miệng mở mà nghiêng; Cửu Thăng giải là thân sao thuận xuống thành sườn, hai bên hơi cao, giữa hơi thấp như lòng tay, thực chất là thể oa dương rộng lớn.
  • Bàn đảo (蟠倒): núi quay ngược lại mở oa, có bàn đảo trái và phải.
  • Trách kiềm (窄鉗): huyệt kiềm hẹp.
  • Khuynh lôi (傾罍): như chum rượu nghiêng đổ xuống, oa dốc và lệch.
  • Quyết thường (玦裳): như ngọc khuyết treo trên vạt áo, oa trên mặt dốc, là oa dốc nhất.
  • Ngưu nguyệt (牛月): đầu trên mở nửa cái oa, như trăng sừng trâu ôm vầng sáng.
  • Lịch ẩn (曆隱): chỗ hơi lõm, nơi có hơi thở của khí.
  • Âu phù (漚浮): chỗ hơi nổi như bọt nước; sách dặn tuyệt đối không được làm vỡ.
  • Điệt bàn (跌盤): núi chủ cao tròn dày, dưới có vạt áo như người ngồi kiết già; là oa ngửa có nhiều đệm.
  • Duệ liễm (袂斂): hai tay áo khép lại, ngoài tán trong tụ; từ đây sinh hai biến thể hàm châu (ngậm ngọc, lấy bọt nhỏ trong miệng) và thổ châu (nhả ngọc, lấy đệm ngoài miệng).
  • Mạch huân (脉薰): trong oa lớn có một mạch từ trên thả xuống tới rốn mà kết, trên nối mạch dưới chấm nước.

Điểm chung của các quyết dương kết là mấy chữ lặp lại: "nhượng cấp tị trực" (tránh chỗ gấp, tránh chỗ thẳng), "ai thịnh xứ" (sát chỗ thịnh), "thủ trung chính" (lấy chính giữa khi thế đều). Đây là bộ quy tắc chọn điểm trong một vùng oa rộng.

Bảng mười sáu kiểu dương kết và mười lăm kiểu âm kết trong Ngụ Hình Luận
Dương kết gồm ngưỡng oa, thừa chưởng, đâu đắng, yển ky, thuỳ pha…; âm kết gồm đột lâm, huyền nang, truỵ chung, hạc đỉnh, long ngạch…; đồng bằng toàn thuộc dương. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Mười lăm kiểu âm kết – 陰結之屬凡十有五

Âm kết là các huyệt hình khép, nổi lên: túi treo, vú thả, chuông rơi, gò rộng, gò thấp, mầm, đốt, bướu lạc đà, đỉnh hạc, trán rồng, bụng nhện, môi cá chiên, vết ngựa, vai rùa, cổ trâu. Sách mở đầu bằng huyệt "đột lâm": đột vốn là âm, nhưng nếu dưới có đệm thì cũng là âm biến thành dương, nên đặt huyệt ngay trong đệm.

Đồi núi gần làng Khúc Giang
Đồi núi gần làng Khúc Giang: những bờ đồi gồ lên, nhô ra là dạng âm kết. Ảnh: Vmenkov, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
凡陰穴,欲其如懸囊垂乳者,有鍾蓄勢也。垂長者為囊,短者為乳。……大率囊乳以後有仰瓦為真,有撐者恐是梳掉,勢分為虛矣。

Dịch: Phàm huyệt âm, muốn nó như túi treo vú thả, là có thế chung tụ. Thả dài là nang, ngắn là nhũ. … Đại để nang nhũ phía sau có ngói ngửa là thật; có chống đẩy thì e là cành lược, thế chia ra là hư.

Giảng: Cửu Thăng giải: huyền nang (懸囊) chính là huyệt nhũ, trên to dưới nhỏ gọi là nhũ, trên nhỏ dưới to dần gọi là nang, còn gọi huyền đảm; khoát phu (豁肤) là nhũ thô lớn; yển đột (偃突) là bọt nhỏ; hạc đỉnh (鶴頂) là nhũ cứng thẳng mà dưới nhọn, nên đè sát mà đặt ở gốc nhũ; long ngạch (龍額) là nhũ lớn không nổi lên mà mở mặt ngửa, trên ẩn dưới nhô, trên nhẹ dưới nặng, chứa tụ nhiều nhất; chu phúc (蛛腹) là gò tròn no đầy; chiên thần (鱣唇) là mạch đến bằng mềm, tới chỗ tận hơi nổi lên, dưới có đệm ôm thu. Sách cũng chỉ rõ những hình nhũ "trong không chứa gì" là vô khí: như sống kiếm, như lá liễu, như dải thả, như cán tên, như đuôi chuột, hoặc chết mà không có ý động, sống mà không có tình tĩnh.

Với huyệt âm, sách nhắc phải xem "ba đoạn": mạch chậm đỉnh nhỏ thì mở chỗ chậm mà đoạt chỗ tụ; trên cứng gấp quá thì lấy cương nhu tương tế làm đích. Câu này cùng ý với phép chữa bệnh mạch trong Đạo Pháp Song Đàm.

Đồng bằng vì sao toàn thuộc dương? – 平洋全屬乎陽

Đồng bằng toàn thuộc dương vì thế bằng dòng chậm, mạch nổi khí nông, có nước làm bạn mà không có chất cứng đè nặng. Ngụ Hình Luận dành một đoạn riêng mô tả hình đất bằng, và đoạn này rất gần với phần bình dương của Đạo Pháp Song Đàm.

Mộ đặt giữa đồng lúa Việt Nam
Mộ đặt giữa đồng lúa ở Việt Nam: ở đồng bằng, đất toàn thuộc dương, lấy chỗ hơi nổi làm âm. Ảnh: Lilyatcarleton, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
若其落平洋,經曠野,則全屬乎陽矣。……蓋勢平流緩,脉浮氣淺,有水以比之,無質以累之,其為勢也,長若垂虹,走若擺蛇,橫若衡平,彎若弓滿,……如龜鼈露泥,魚鳧浴浪,殼負蝸身,肉垂蚌口,此皆妙聚之形也。

Dịch: Nếu lạc xuống đồng bằng, qua đồng trống, thì toàn thuộc dương. … Vì thế bằng dòng chậm, mạch nổi khí nông, có nước làm bạn, không có chất đè nặng; thế của nó dài như cầu vồng buông, chạy như rắn lượn, ngang như cán cân, cong như cung giương, … như rùa ba ba lộ bùn, cá vịt tắm sóng, vỏ đội thân ốc, thịt thả miệng trai; đó đều là hình tụ đẹp.

Giảng: Với đất ruộng không có dấu cố định, sách dặn xem cái đặc lớn đặc nhỏ, có chầu có thu, như vảy cá so le, sóng gợn từng tầng, tròn như lưới nhện, quay như vòi voi, càng cua miệng ốc; tất cả là chỗ "phù dương có khí". Nhưng điều kiện bắt buộc: ngoài phải có dòng chảy giao ôm để dừng khí, hoặc nước chầu tụ để thành cục. Trong bộ hình, sách vẽ các kiểu rùa, ba ba, cá ruộng, vịt, ốc, trai; Cửu Thăng dẫn lời Dương công: "đất lớn bình dương người không biết, hoặc ở bãi cát hoặc ở đống bồi". Các hình ấy phải chia mặt, đầu váy mở, dư khí ngược dòng mới thật; nếu cao lộ cô độc cứng nhắc, không có mặt, bị chặt cắt, thì chỉ là chỗ kết của lạc sơn, ứng sơn hay quỷ khí.

Vì sao Ngụ Hình Luận không dùng ngũ tinh cửu diệu? – 星曜之理與形氣之理不同

Vì lý của tinh diệu và lý của hình khí khác nhau. Tư Mã Đầu Đà giải thích: tinh diệu dùng để xét sinh khắc, hướng trốn tránh, phân núi lớn nhỏ sang hèn, rất kỹ; nhưng về khí bên trong huyệt bẩm thụ thế nào thì lý ấy không tới. Hình khí mới nói được chỗ khí ngưng.

Sơ đồ đối chiếu lý hình khí và lý tinh diệu theo Ngụ Hình Luận
Hình khí nói được khí ngưng trong huyệt, dùng để định huyệt; tinh diệu phân loại núi, xét sinh khắc và sang hèn. Hai lý khác nhau, không bỏ nhau. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
形以氣凝,氣復隨形,何也?曰:凝形之氣,一定不動之質也;隨形之氣,生生不窮之妙也。是知形氣未嘗相離,所以能成其變化也。故葬書曰:有土斯有氣。又曰:土形氣行,物因以生。

Dịch: Hình do khí ngưng mà thành, khí lại theo hình, vì sao? Đáp: khí ngưng thành hình là chất nhất định không động; khí theo hình là cái diệu sinh sinh không cùng. Vậy biết hình và khí chưa từng rời nhau, nên mới thành được biến hoá. Cho nên Táng Thư nói: có đất thì có khí. Lại nói: đất thành hình, khí đi trong đó, vạn vật nhờ đó mà sinh.

Giảng: Đây là đoạn lý luận sâu nhất của thiên. Khí có hai mặt: mặt "ngưng" thành hình đất cố định, và mặt "theo hình" sinh sinh không dứt. Vì hai mặt không rời nhau nên đọc hình là đọc khí. Tư Mã Đầu Đà lấy Táng Thư của Quách Phác làm chỗ dựa, và nói thẳng: người đời phần nhiều dùng ngũ tinh cửu diệu, chỉ riêng họ Quách bàn về khí mà ít ai dùng được. Người học ngày nay nên giữ cả hai: tinh diệu để phân loại núi, hình khí để định huyệt.

Nhiều lớp núi mờ chồng lên nhau
Lớp lớp núi mờ: Ngụ Hình Luận chỉ bàn hình mở khép, không mượn ngũ tinh cửu diệu để gọi tên. Ảnh: Xenia Ivanoff Erb, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Tư Mã Đầu Đà là ai? – 司馬頭陀

Theo lời ghi trong sách, Tư Mã công họ Lưu tên Tế, người phủ Nam Khang thời Tống Triết Tông, lánh đời làm tăng, tự hiệu Đầu Đà. Đây là ghi chú Diệp Cửu Thăng đặt ở cuối phần vấn đáp đi kèm Ngụ Hình Luận.

Chùa Quốc Thanh trên núi Thiên Thai
Chùa Quốc Thanh (國清寺) núi Thiên Thai: chùa cổ trong núi gợi nhớ các nhà sư xem đất như Tư Mã Đầu Đà. Ảnh: Siyuwj, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
司馬公姓劉名濟,宋哲宗時南康府人,遁世為僧,自號頭陀。達僧問答發揮,皆是葬經旨趣。僧死竟失其傳,前明寺廢,遂得此于佛腹中。

Dịch: Tư Mã công họ Lưu tên Tế, người phủ Nam Khang thời Tống Triết Tông, lánh đời làm tăng, tự hiệu là Đầu Đà. Phần Đạt Tăng vấn đáp phát huy đều là ý chỉ của Táng Kinh. Tăng mất thì sách thất truyền; đến đời Minh trước, chùa đổ nát, mới tìm được sách này trong bụng tượng Phật.

Giảng: Chuyện tìm được sách trong bụng tượng Phật là lời truyền của sách cổ, chép lại để biết nguồn gốc, không phải sử liệu đã kiểm chứng. Điều đáng chú ý là chính người soạn nhận định nội dung "đều là ý chỉ của Táng Kinh", tức Ngụ Hình Luận đứng trong dòng lý luận sinh khí của Quách Phác, không phải một hệ riêng. Phần Đạt Tăng vấn đáp sẽ được đọc ở bài kế tiếp của bộ sách.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), Ngụ Hình Luận là một trong những văn bản cổ nói rõ nhất câu "khí là bản nguyên, hình nào khí đó". Phong Thuỷ Liên Hoa coi khí là gốc, hình là nơi khí hiện ra; muốn biết khí thì đọc hình, không đọc được hình thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa.

Mộ đời Minh ở Nam Kinh có trụ đá
Mộ đời Minh ở Nam Kinh: mộ đặt theo hình đất, là chỗ lý hình khí được đem ra dùng. Ảnh: Berthe, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Nguyên tắc "khai là dương, hạp là âm; dương lấy nông, âm lấy sâu" là một ví dụ rất rõ của luật âm dương mà Phong Thuỷ Liên Hoa đặt làm nền: hình mở thì phép đặt khép, hình khép thì phép đặt mở, hai bên bù nhau thành một. Đây cũng chính là tinh thần "phu thê chính phối" trong cách Thầy Vũ Giới giảng: nóc với nền, mạch với thuỷ, long với hổ phải phối nhau, ở đây là hình với phép đặt phải phối nhau.

Phong Thuỷ Liên Hoa lưu ý một điểm khi đọc ba mươi mốt kiểu kết: đừng học thuộc tên rồi đi tìm hình cho khớp. Tên chỉ là cách gọi tượng; cái phải nhìn là khí mở hay khép, nổi hay chìm, tụ hay tán. Đặt huyệt cụ thể trong từng kiểu, đo nông sâu, xử lý đệm đất, là thủ pháp, phải có thầy chỉ tại chỗ.

Hiểu lầm thường gặp khi đọc Ngụ Hình Luận – 常見誤解

Hiểu lầm lớn nhất là "huyệt nào cũng phải có hai tay ôm và một nhũ ở giữa". Chính sách nói kiểu ấy chỉ chiếm một phần mười; chín phần còn lại là oa, kiềm, chưởng, pha, đột, nang và các biến thể, phải nhận bằng nguyên lý khai hạp.

Núi đá tròn nổi lên giữa vùng bằng
Núi đá tròn nổi lên giữa vùng bằng: nhìn hình mà đoán khí, không nhìn một ngọn đơn lẻ. Ảnh: Ton Rulkens, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.
  • "Dương kết là tốt, âm kết là xấu." Không. Âm dương ở đây chỉ hình mở hay khép; cả hai đều kết được, chỉ khác phép lấy nông hay sâu.
  • "Đột là âm nên phải đặt sâu trên đỉnh đột." Sách nói đột có đệm phía dưới thì âm đã biến dương, nên đặt trong đệm (đột lâm), tránh chỗ gấp thẳng.
  • "Gò đất ruộng hình con rùa là huyệt." Chỉ khi có mặt, có đầu váy mở, dư khí ngược dòng và nước giao ôm; gò cao lộ cô độc chỉ là lạc sơn hay quỷ.
  • "Ngụ Hình Luận bác bỏ ngũ tinh cửu diệu." Không bác bỏ, chỉ nói hai lý khác nhau: tinh diệu phân loại núi, hình khí định chỗ khí ngưng.
  • "Âu phù, lịch ẩn chỉ là chi tiết nhỏ." Ngược lại, đó là dấu hơi thở của khí, sách dặn tuyệt đối không được làm vỡ.

Tóm lại: Ngụ Hình Luận dạy đọc khí qua hình: hình tốt khí tốt, hình loạn khí loạn; hình mở là dương lấy nông, hình khép là âm lấy sâu; đồng bằng toàn dương, phải có nước giao ôm. Ba mươi mốt kiểu kết chỉ là những tượng gọi tên cho dễ nhớ của cùng một nguyên lý khai hạp.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (21) – Ngũ đại thừa khí luận 五大乘氣論. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (23) – Đạt Tăng vấn đáp 達僧問答 (sắp đăng).

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển sáu, "Kết tác pháp huyệt tinh hoá khí bộ · Thiên Nguyên Nhất Khí Ngụ Hình Luận" của Tư Mã Đầu Đà, kèm bộ hình dương kết, âm kết, bình dương và lời giải tên gọi của Diệp Cửu Thăng, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một. Các đoạn chép: lời dẫn của Diệp Cửu Thăng, phần đầu luận, đoạn khai hạp, đoạn bình dương, đoạn hình khí, quyết ngưỡng oa và huyền nang, ghi chú về tác giả; các quyết khác thuật ý theo lời giải tên của Diệp Cửu Thăng. Hình gốc trích từ chính bản khắc. Vài chữ in mờ trong đoạn âm dương không chép để tránh đọc sai. Mục lục bộ sách ghi tên phần vấn đáp là 達生問答; trang sách in 達僧問答, bài này theo trang sách. Chữ dị thể đổi về chính thể. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc tên mười sáu dương kết, mười lăm âm kết là phần Thư; đứng trước một sườn núi mà nhận ra đó là oa hay pha, khí nổi hay chìm, nên lấy nông hay sâu là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Ngụ Hình Luận là gì? – 寓形論是何書

Là thiên "Thiên Nguyên Nhất Khí Ngụ Hình Luận" của Tư Mã Đầu Đà, mở đầu quyển sáu Sơn Pháp Toàn Thư trong Địa Lý Đại Thành, bàn huyệt tinh hoá khí: khí gửi vào hình, hình đổi thì khí đổi.

Dương kết và âm kết khác nhau thế nào? – 陽結陰結何別

Dương kết là hình mở như oa, kiềm, chưởng; khí nổi nên lấy nông. Âm kết là hình khép như nhũ, đột, nang; khí chìm nên lấy sâu. Sách liệt kê mười sáu dương kết và mười lăm âm kết.

Vì sao đồng bằng toàn thuộc dương? – 平洋何以屬陽

Vì thế bằng dòng chậm, mạch nổi khí nông, có nước làm bạn mà không có chất cứng đè nặng. Huyệt đồng bằng phải có dòng nước giao ôm hoặc nước chầu tụ mới thành.

Tư Mã Đầu Đà là ai? – 司馬頭陀何人

Theo ghi chú trong sách, ông họ Lưu tên Tế, người phủ Nam Khang thời Tống Triết Tông, lánh đời làm tăng, hiệu Đầu Đà. Sách kể bản này từng thất truyền rồi được tìm thấy trong bụng tượng Phật khi chùa đổ nát đời Minh.

Có phải huyệt nào cũng có hai tay ôm và một nhũ? – 皆兩手掬抱否

Không. Diệp Cửu Thăng nói kiểu ấy chỉ một phần mười; chín phần còn lại là các hình oa, kiềm, pha, đột, nang và biến thể, phải nhận bằng nguyên lý khai hạp âm dương.

Từ khoá: ngụ hình luận · 寓形論 · tư mã đầu đà · địa lý đại thành · huyệt tinh hóa khí · oa kiềm nhũ đột · phong thủy âm trạch · điểm huyệt

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…