Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜指要 卷三 · 宅門尺數 · 金字水式 · 造屋尺寸)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Môn 荊門), đời Thanh
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Thước cửa và số bước nhà là phần mở đầu của Trạch Phổ Chỉ Yếu quyển 3 trong Dương Trạch Đại Thành. Hai quyển trước bàn về hướng, cục, khí và vận; đến quyển này sách chuyển sang việc đo đạc cụ thể: từ cổng vào đến cửa nhà dài bao nhiêu bước, nhà sâu bao nhiêu thì mái cao bao nhiêu, cửa cao rộng bao nhiêu thì lành. Bài này dịch song ngữ các mục 宅門合步數 (số bước hợp của cửa nhà), 金字水式 (thức mái chữ Kim), 廳式 và 造屋尺寸 (thức sảnh, kích thước dựng nhà) cùng phần đầu bảng thước cửa.
Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Đại Thành, mỗi bước là 4 xích 5 thốn; đếm bước từ chân tường sau ra chân tường trước, hoặc từ thềm nhà ra cửa, bước thứ nhất khởi trực Kiến, bước thứ hai là Trừ, xoay đủ mười hai trực. Nhà ở nên rơi vào Trừ, Định, Chấp, Nguy, Khai, Kiến; tránh Mãn, Bình, Thu, Bế. Mái kiểu chữ Kim thì đỉnh mái cao khoảng một phần ba chiều sâu trong nhà. Cửa thì đo bằng thước gỗ Bộ Công, mỗi cặp cao, rộng hợp thành một sao như Thái Dương (4,96 × 2,96 xích), Vượng Tài (5,46 × 3,41), Quý Tử (5,48 × 3,48).
Thầy Vũ Giới giảng: "Lý khí đúng mà kích thước sai thì như bốc thuốc đúng vị mà sai liều. Quyển 3 của Trạch Phổ là phần liều lượng của phong thuỷ nhà ở."
Đếm bước từ cửa đến nhà – 宅門合步數
Mục đầu quyển 3 dạy cách đếm bước để chiều ngang, chiều dọc của nhà và khoảng cách giữa các lớp cửa đều rơi vào số lành.
Nguyên văn – 原文
宅門合步數。宅之寬合步者,自左山腳至右山腳數,不犯滿平收閉;宅之長合步者,自後壁腳至前壁腳數,須挨除定執開門之層……。自堂前……直即至前壁中安門限處,尺寸以黃道為準。如大門中式矣,再從此加到……門;……門中式矣,再從此加到大門。逐層各門之散數,貫合諸門之總數,悉歸一致,為天合;每層所間之散數,通橫逆直之總數,悉歸一致,為地合。蓋以宅屬靜而門屬動,必體用兼備,纖無間然,方合先後天一家之義,……自可得全美。若有凶犯凶星,難免駁雜憂患。
Dịch: Số bước hợp của cửa nhà. Bề ngang nhà hợp bước là đếm từ chân núi (chân tường hồi) bên trái đến chân núi bên phải, không phạm Mãn, Bình, Thu, Bế; bề dài nhà hợp bước là đếm từ chân tường sau đến chân tường trước, phải nhằm lớp cửa rơi vào Trừ, Định, Chấp, Khai ... . Từ trước nhà chính ... thẳng đến chỗ đặt ngưỡng cửa giữa tường trước, thước tấc lấy hoàng đạo làm chuẩn. Như cửa lớn đã trúng thức, thì từ đó cộng đến cửa ... ; cửa ... đã trúng thức, lại từ đó cộng đến cửa lớn. Số lẻ của từng lớp cửa, xâu thành tổng số của mọi cửa, đều quy về một, gọi là thiên hợp; số lẻ của từng lớp gian, cộng thành tổng số ngang dọc, đều quy về một, gọi là địa hợp. Bởi nhà thuộc tĩnh mà cửa thuộc động, phải đủ cả thể lẫn dụng, không chút sai lệch, mới hợp nghĩa Tiên Thiên, Hậu Thiên một nhà, ... tự được toàn mỹ. Nếu phạm hung tinh thì khó tránh tạp loạn, lo lắng.

Giảng: Sách đếm ba thứ: bề ngang nhà (từ chân tường hồi trái sang phải), bề dọc nhà (từ chân tường sau ra chân tường trước), và khoảng cách giữa các lớp cửa (từ thềm nhà chính ra cửa, rồi ra cửa lớn). Cả ba đều đổi ra bước, rồi đổi bước ra trực. "Thiên hợp" là khi số bước của từng lớp cửa và tổng số bước đều rơi vào trực lành; "địa hợp" là khi số bước của từng gian và tổng bề ngang, bề dọc cũng vậy.
Câu "宅屬靜而門屬動" (nhà thuộc tĩnh, cửa thuộc động) đã gặp ở quyển 2: nhà là thể, cửa là dụng. Ở đây sách đem nguyên lý ấy xuống mức đo đạc: thể phải hợp số, dụng cũng phải hợp số, thì lý khí ở các quyển trước mới phát huy trọn.

Mười hai trực: bước nào lành, bước nào dữ – 建除十二
Tiếp theo, sách cho đơn vị bước và cách xoay mười hai trực, cùng tên thần của từng trực.
Nguyên văn – 原文
四尺五寸為一步,九尺為二步。一步起建,二步值除,放此推之。五步逢定,六步逢執,八步逢危,……十七步定,十八步執,二十步危,廿三步開,廿六步除。建為元吉,除為明堂,滿為天刑,平為卷舌,定為金櫃,執為天德,破為……煞,危為玉堂,成為三合,收為賊劫,開為生氣,閉為……。居宅合除定執危開建者,立坐貴子,聚發財祿;衙門合除定危開執建者,頗加官爵,五福駢臻;學宮合除定危開執建者,科第蟬聯,翰院學士;書房、會館、貢院、協闈、祠堂、廊廟皆同。
Dịch: Bốn xích năm thốn là một bước, chín xích là hai bước. Bước một khởi Kiến, bước hai gặp Trừ, theo đó mà suy. Năm bước gặp Định, sáu bước gặp Chấp, tám bước gặp Nguy, ... mười bảy bước Định, mười tám bước Chấp, hai mươi bước Nguy, hai mươi ba bước Khai, hai mươi sáu bước Trừ. Kiến là nguyên cát, Trừ là Minh Đường, Mãn là Thiên Hình, Bình là Quyển Thiệt, Định là Kim Quỹ, Chấp là Thiên Đức, Phá là ... sát, Nguy là Ngọc Đường, Thành là Tam Hợp, Thu là Tặc Kiếp, Khai là Sinh Khí, Bế là ... . Nhà ở hợp Trừ, Định, Chấp, Nguy, Khai, Kiến thì ngay sinh con quý, tụ phát tài lộc; nha môn hợp Trừ, Định, Nguy, Khai, Chấp, Kiến thì thêm quan tước, năm phúc cùng đến; nhà học hợp Trừ, Định, Nguy, Khai, Chấp, Kiến thì khoa bảng nối nhau, vào Hàn lâm làm học sĩ; thư phòng, hội quán, cống viện, trường thi, từ đường, miếu đều như vậy.

Giảng: Mỗi bước là 4 xích 5 thốn, tức nửa trượng kém nửa xích. Đếm ra số bước rồi lấy số ấy trừ một, chia mười hai, phần dư cho biết trực: dư 0 là Kiến, 1 là Trừ, 2 là Mãn, cứ thế đến 11 là Bế. Sau trang này, sách in hẳn một bảng dài từ ba bước (1 trượng 3 xích 5, trực Mãn) đến một trăm bước (45 trượng, trực Bình), để thợ tra không cần tính. Bảng trên của Kho Sách Quý chép lại 26 bước đầu, thêm cột mét quy đổi gần đúng.
Sáu trực lành của nhà ở là Trừ, Định, Chấp, Nguy, Khai, Kiến; đó cũng là sáu trực mang thần hoàng đạo (Minh Đường, Kim Quỹ, Thiên Đức, Ngọc Đường, Sinh Khí, cùng Kiến nguyên cát), đúng với câu "尺寸以黃道為準" ở đoạn trên. Thành (Tam Hợp) sách không xếp vào danh sách của nhà ở, nhưng cũng không xếp vào loại phải tránh. Phá và Bế bị mờ tên thần trên bản khắc; theo câu đầu mục, nhà ở phải tránh Mãn, Bình, Thu, Bế.

Mái chữ Kim – 金字水式
Sau bảng bước, sách vẽ một mặt cắt sảnh gọi là "kim tự thuỷ thức", tức mái dốc hai bên như hình chữ Kim (金), và ghi số đo của từng cột.
Nguyên văn – 原文
此廳堂內直深丈三八,橫寬丈三八,……後簷墻八尺,高尖四尺八寸,高一丈二……。八合金字水,……中柱一丈二尺八寸成淨,二柱一丈一尺二寸成淨,三柱九尺六寸成淨,四柱八尺成淨。
Dịch: Sảnh này trong nhà sâu một trượng ba xích tám, ngang một trượng ba xích tám, ... tường hiên sau cao tám xích, đỉnh mái cao bốn xích tám thốn, cao một trượng hai ... . Tám hợp kim tự thuỷ, ... cột giữa một trượng hai xích tám thốn thành tịnh, cột hai một trượng một xích hai thốn thành tịnh, cột ba chín xích sáu thốn thành tịnh, cột bốn tám xích thành tịnh.

Giảng: Bốn cột cách đều nhau, mỗi cột thấp hơn cột trong 1,6 xích, nên mái là một đường thẳng từ đỉnh xuống hiên: tường hiên 8 xích cộng đỉnh mái 4,8 xích bằng cột giữa 12,8 xích. Chữ "成淨" (thành tịnh) có lẽ là số đo đã trừ phần đầu cột, chân cột (cách hiểu của người biên soạn). Sảnh vuông 13,8 × 13,8 xích; sách không nói phần lẻ ba thốn ngoài ba bước được tính thế nào, Kho Sách Quý để nguyên số đo.

Thức mái này không phải sáng tạo riêng của Trạch Phổ. Doanh Tạo Pháp Thức đời Tống đã vẽ mặt cắt khung gỗ với cột giữa cao nhất, các cột thấp dần ra hai hiên. Điều sách thêm vào là con số: mái không được quá dốc hay quá thoải, phải theo tỉ lệ cố định với chiều sâu nhà.

Thức sảnh và định thức kích thước nhà – 廳式 · 造屋尺寸
Mục kế giải thích quy tắc của mái chữ Kim và trả lời câu hỏi: kích thước dựng nhà có định thức hay không?
Nguyên văn – 原文
凡起金字水,先量基之淺深寬窄,山尖之高,以屋內之深起。如一丈深,則山尖該三尺三寸高;再加一尺深,則山尖亦再加三寸三分。……若正宅則後簷拖深一尺……。問:造屋尺寸有何定式?曰:屋之矩度自有一定,長短高低,寬窄大小,斗平深淺,方直橫……,需在上下左右前後中邊量地形局而起者也。其法先看……深,知其深則知其井口、山尖之數矣,故曰:居宅皆有定式。
Dịch: Phàm dựng mái chữ Kim, trước hết đo nền sâu nông, rộng hẹp; độ cao đỉnh mái tính theo chiều sâu trong nhà. Như sâu một trượng thì đỉnh mái phải cao ba xích ba thốn; thêm một xích sâu thì đỉnh mái cũng thêm ba thốn ba phân. ...Nếu là nhà chính thì hiên sau kéo sâu thêm một xích ... . Hỏi: kích thước dựng nhà có định thức gì? Đáp: khuôn phép của nhà tự có nhất định; dài ngắn cao thấp, rộng hẹp lớn nhỏ, dốc bằng sâu nông, vuông thẳng ngang ..., đều phải đo hình thế đất ở trên dưới, trái phải, trước sau, giữa và bên mà dựng. Phép ấy trước xem ... sâu; biết chiều sâu thì biết số của miệng giếng trời và đỉnh mái, nên nói: nhà ở đều có định thức.
Giảng: Quy tắc gốc rất gọn: đỉnh mái cao bằng một phần ba chiều sâu (3,3 thốn cho mỗi xích sâu). Bảng ngay sau đó của sách cho từng mức sâu: nhà sâu 8 xích thì đỉnh mái 2 xích 7, miệng giếng (chỗ hiên) cao 7 xích 1, cộng lại 9 xích 8; nhà sâu 1 trượng thì đỉnh mái 3 xích 6, miệng giếng 7 xích 2, cộng 1 trượng 8 thốn. Cứ thế đến các nhà sâu hơn hai trượng. Chiều sâu là gốc; từ đó suy ra mọi kích thước khác.
Câu cuối là quan điểm của cả quyển: không có kích thước nhà nào tuỳ tiện. Nhưng định thức không phải là một con số chung cho mọi nhà, mà là tỉ lệ đo theo hình thế đất của từng nơi.

Thước cửa và tên sao – 門尺
Phần cuối mục là bảng thước cửa: mỗi cặp chiều cao, chiều rộng của cửa ứng một sao, có tên và có lời ghi nghiệm.
Nguyên văn – 原文
凡正宅後拖一尺許可也,廳則前後簷齊……。問:門有尺寸合法者,可悉數與?曰:門尺如玉尺、催官尺、子房尺、曲尺、班尺、九星尺、門經等尺,分寸不一,都要論吉數。今以工部木尺為準,試言其合法者,高與寬配成星神,即以木尺印之可也。四尺九寸六分配二尺九寸六分,合太陽,房門催孕屢驗。
Dịch: Phàm nhà chính thì hiên sau kéo dài chừng một xích là được; sảnh thì hiên trước sau bằng nhau ... . Hỏi: cửa có kích thước hợp phép, có thể kể hết chăng? Đáp: thước cửa như ngọc xích, thôi quan xích, tử phòng xích, khúc xích, ban xích (thước Lỗ Ban), cửu tinh xích, môn kinh xích..., phân tấc không giống nhau, đều phải bàn số lành. Nay lấy thước gỗ Bộ Công làm chuẩn, thử nói những cỡ hợp phép: chiều cao và chiều rộng phối thành một sao thần, lấy thước gỗ mà ướm là được. Bốn xích chín thốn sáu phân phối với hai xích chín thốn sáu phân, hợp Thái Dương; làm cửa phòng thì giục có thai, nhiều lần nghiệm.

Giảng: Điểm đáng chú ý nhất là sách không dùng thước Lỗ Ban như phần lớn sách phổ thông, mà nói thẳng các loại thước cửa "phân tấc không giống nhau", rồi chọn thước gỗ Bộ Công (工部木尺) làm chuẩn thống nhất. Cửa không xét riêng chiều cao hay chiều rộng, mà xét cặp cao, rộng: cùng cao 4,98 xích, rộng 2,98 là Tiến Bảo, rộng 2,99 lại là Cửu Tử.
Bảng kéo dài nhiều trang. Ngoài các cỡ trong hình, sách còn ghi Lục Bạch, Phụ Bật, Tụ Bảo, Nhất Bạch, Thiên Lộc, Quý Nhân, Thôi Sinh, Diên Thọ, Đại Vượng, Nhân Tài, Phúc Lộc, Văn Xương, Bình An, Ích Tài, Tài Quý, Ngũ Phúc, Đại Thuận, Cát Khánh, Quan Ấn, Tước Tinh..., và các cỡ riêng cho cửa xí, cửa bình phong, cửa một cánh. Bên cạnh nhiều cỡ có lời ghi "此門屢試屢驗" (cửa này thử nhiều lần đều nghiệm), "此門催丁最驗" (cửa này giục thêm người rất nghiệm).

Áp dụng cho nhà hôm nay – 今日之用
Muốn dùng bảng của sách, việc đầu tiên là thống nhất đơn vị. Sách lấy thước gỗ Bộ Công đời Thanh; mỗi xích của thước này thường được tính khoảng 32 cm (cách quy đổi của người biên soạn, các nghiên cứu đo lường cho số hơi khác nhau). Như vậy một bước 4 xích 5 thốn vào khoảng 1,44 m; cửa Thái Dương 4,96 × 2,96 xích vào khoảng 1,59 × 0,95 m; cửa Vượng Tài 5,46 × 3,41 xích khoảng 1,75 × 1,09 m.
Với nhà phố, có thể đếm bước cho ba khoảng: chiều sâu từ tường sau ra tường mặt tiền, khoảng sân trước từ thềm nhà ra cổng, và bề ngang lô đất. Khi khoảng nào rơi vào Mãn, Bình, Thu, Bế, có thể điều chỉnh bằng cách lùi tường rào, thêm bậc thềm, hay dời vị trí cổng một chút cho số bước rơi vào Trừ, Định, Chấp, Nguy, Khai, Kiến. Kích thước cửa cũng vậy: chọn một cặp cao, rộng trong bảng, quy ra mét theo cùng một thước, rồi giữ nhất quán cho mọi cửa chính.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thứ nhất, thống nhất thước trước khi bàn số. Trạch Phổ thẳng thắn nhận rằng các loại thước cửa "分寸不一". Phong Thuỷ Liên Hoa dạy học viên: dùng thước nào phải nói rõ thước ấy, không trộn số của thước Lỗ Ban với bảng của thước Bộ Công, vì cùng một con số mà khác thước thì khác hẳn chiều dài thật.
Thứ hai, số bước là cầu nối giữa hình và lý. Mười hai trực vốn là phép chọn ngày; Trạch Phổ đem nó áp vào không gian, coi mỗi bước như một ngày trên lịch. Cách hiểu của người biên soạn: đây là chỗ thời gian và không gian gặp nhau trong dương trạch, cùng một vòng Kiến Trừ dùng cho cả ngày động thổ lẫn chiều dài nhà.
Thứ ba, tỉ lệ quan trọng hơn con số tuyệt đối. Quy tắc mái "sâu một trượng, đỉnh cao ba xích ba" là một tỉ lệ, áp được cho nhà to nhỏ đều được. Kiến Trúc Liên Hoa giữ tinh thần này khi thiết kế mái dốc: độ cao mái theo chiều sâu nhà, không theo ý thích.
Tóm lại – 總結
- Mỗi bước 4 xích 5 thốn; bước một khởi Kiến, bước hai Trừ, xoay đủ mười hai trực.
- Nhà ở nên rơi vào Trừ, Định, Chấp, Nguy, Khai, Kiến; tránh Mãn, Bình, Thu, Bế.
- Đếm bề ngang, bề dọc nhà và khoảng cách giữa các lớp cửa; từng phần và tổng đều hợp thì là thiên hợp, địa hợp.
- Mái chữ Kim: đỉnh mái cao bằng khoảng một phần ba chiều sâu trong nhà; các cột thấp dần đều nhau.
- Thước cửa lấy thước gỗ Bộ Công làm chuẩn; mỗi cặp cao, rộng ứng một sao như Thái Dương, Vượng Tài, Quý Tử.
Bài trước: Dương Trạch Đại Thành (21) – Sinh khắc giữa các căn nhà, trong ngoài Hà Lạc, toàn cục vận khí (sắp đăng).
Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (23) – 兩棟: Nhà hai dãy, hành lang, bình phong, sân trong.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), Trạch Phổ Chỉ Yếu quyển 3, mục 宅門合步數, bảng số bước, 金字水式, 廳式, 問造屋尺寸有何定式 và phần đầu bảng thước cửa (問門有尺寸合法者); bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Một số chữ ở đoạn đếm lớp cửa, tên thần của trực Phá và trực Bế, một đoạn ở thức mái và câu về nhà chính bị mờ, để dấu ba chấm; cột mét và cách quy đổi thước là của người biên soạn. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ mặt bằng theo kích thước thật, đo chiều sâu, bề ngang để đếm bước.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng trước khi xét kích thước.
- Lập Cục Pháp: lập cục để biết cửa nào là cửa chính cần chọn thước.
Bài liên quan – 相關文章
- Dương Trạch Đại Thành (14): Hà Đồ, cửu tinh và số lớp nhà
- Dương Trạch Đại Thành (15): vận khí với núi sông, đồ tiểu vận
- Dương Trạch Đại Thành (3): bốn cục tam hợp, cửa trái cửa phải
- Kệ sách cổ Tam Hợp trên Kho Sách Quý
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc bảng mười hai trực và bảng thước cửa là phần Thư; đứng giữa công trình mà biết nên lùi tường bao nhiêu, nâng thềm bao nhiêu, cửa nào cần đúng thước, cửa nào được linh động là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Một bước trong phong thuỷ dài bao nhiêu? – 一步
Theo Dương Trạch Đại Thành, một bước là 4 xích 5 thốn thước Bộ Công, quy ra khoảng 1,44 m nếu lấy mỗi xích khoảng 32 cm.
Chiều sâu nhà nên rơi vào trực nào? – 合步
Đếm số bước từ chân tường sau ra chân tường trước; bước một là Kiến, bước hai là Trừ, xoay vòng mười hai. Nhà ở nên rơi vào Trừ, Định, Chấp, Nguy, Khai, Kiến.
Kích thước cửa chính bao nhiêu là tốt? – 門尺
Sách cho nhiều cặp cao, rộng theo thước gỗ Bộ Công, ví dụ Vượng Tài 5,46 × 3,41 xích (giục của), Quý Tử 5,48 × 3,48 xích (giục thêm người), Thiên Quý 5,56 × 3,56 xích.
Có dùng thước Lỗ Ban được không? – 班尺
Trạch Phổ kể thước Lỗ Ban cùng nhiều loại thước cửa khác và nói chúng "phân tấc không giống nhau", nên chọn thước gỗ Bộ Công làm chuẩn. Dùng thước nào thì phải tra bảng của chính thước ấy.
Mái nhà nên cao bao nhiêu so với chiều sâu? – 金字水
Theo thức mái chữ Kim, nhà sâu một trượng thì đỉnh mái cao ba xích ba thốn, tức khoảng một phần ba chiều sâu; sâu thêm một xích thì cao thêm ba thốn ba phân.








