💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (55): Thuỷ khẩu, tuyền thuỷ và Thường thuỷ ca 水口 · 泉水 · 嘗水歌

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (55): Thuỷ khẩu, tuyền thuỷ và Thường thuỷ ca 水口 · 泉水 · 嘗水歌

Địa Lý Đại Thành
地理大成 (山法全書 卷之十六 · 水法部 · 水口 · 泉水 · 穴中有水 · 嘗水歌)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Trương Tằng Đề Tuân Am (Hải Xương) tham
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), Sơn Pháp Toàn Thư quyển 16 (Thuỷ pháp bộ), tập hai.

Thuỷ khẩu luận (水口論), Tuyền thuỷ luận (泉水論), các đoạn về huyệt trung hữu thuỷ (穴中有水) và Thường thuỷ ca (嘗水歌) khép lại quyển mười sáu, phần Thuỷ pháp của Sơn Pháp Toàn Thư trong Địa Lý Đại Thành. Phần này gom lời của Liêu Kim Tinh, Kham Dư Tạp Trước và một bài ca dài về cách nếm nước để biết long huyệt, cuối bài ghi là "khẩu quyết Liêu công". Bài này dịch và giảng toàn bộ phần ấy, và cũng là bài cuối của Sơn Pháp phần hình thế trước khi sang lý khí ở quyển mười bảy.

Trả lời nhanh: Theo Địa Lý Đại Thành, nước đã qua minh đường thì đi, chỗ đi ắt có cửa gọi là thuỷ khẩu. Thuỷ khẩu sợ nhất trống rộng, chảy thẳng; cốt yếu là cong vòng, uốn khúc, quanh co sâu xa, khoá chặt; có hãn môn, hoa biểu, la tinh, bắc thần là cục đại quý. Thuỷ khẩu cao thì huyệt kết cao, thấp thì huyệt kết thấp; long dài thuỷ khẩu dài thì phát lâu. Liêu công ví thuỷ khẩu là yết hầu, la tinh là lưỡi. Suối trước huyệt không cạn không tràn, vị ngọt, màu trong, hơi thơm gọi là dưỡng ấm tuyền. Huyệt có nước không nhất thiết xấu; chỉ cần long thật huyệt đúng. Thường thuỷ ca dạy nếm nước để đoán long: thơm ngọt, trong, ấm về mùa đông là tốt; chua chát, đục là xấu.

Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) thường nói muốn biết khí một vùng thì xem chỗ khí ra. Thuỷ khẩu chính là chỗ khí ra của cả vùng, nên sách đặt nó lên đầu phần cuối Thuỷ pháp.

Thuỷ khẩu là gì và thế nào là thuỷ khẩu tốt? – 水口論

Nước đã qua minh đường thì đi; chỗ đi ắt có cửa nẻo, gọi là thuỷ khẩu. Thuỷ khẩu sợ nhất trống rộng chảy thẳng; cốt yếu là cong vòng uốn khúc, quanh co sâu xa, giao khoá bền chặt. Nếu có hãn môn, hoa biểu, la tinh, bắc thần thì là cục đại quý. Nhưng gần biển, gần sông, gần bình dương cũng có đất lớn không có thuỷ khẩu, không thể không biết. Thuỷ khẩu là chỗ nước phân long, nước giới huyệt, nước long hổ, án sơn trong ngoài đều theo đó mà ra; cần nhất là khoá kín, một lớp kín hơn một lớp.

Hẻm núi trên sông Trường Giang
Hẻm núi trên sông Trường Giang: nước ra qua chỗ thắt hẹp giữa hai núi chính là thuỷ khẩu tốt, cửa hẹp thì khí không thoát. Ảnh: Photnart, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
水口論
水既過堂則去。其去處必有門戶。曰水口也。水口最怕空闊直泄。大要灣環屈曲。迂廻深遠。交鎖牢固爲妙。若有捍門華表羅星北辰。則爲大貴之局矣。然近海近江近平洋。亦有無水口之大地。不可不知。
一論水口。水口乃分龍水界穴水。龍虎案山內外諸水由之而出。最要關鎖閉塞。一重密一重。若爲上。書云水口不過舟。又曰彈丸塞函谷。言其狹也。若寬闊低瀉者非矣。又有奇峯異石。華表捍門。羅星北辰之類。端峙顧內。此至貴至罕之水口也。然水口關鎖。有生成自然者。有增益而爲之者。有資墩堧橋廟宇關者。故去水之砂。或天然。或人爲。但有福之家。水口年年有人堆做。若年年開鑿毀坎伐木。禍不旋踵矣。

Dịch: Nước đã qua minh đường thì đi; chỗ đi ắt có cửa nẻo, gọi là thuỷ khẩu. Thuỷ khẩu sợ nhất trống rộng chảy thẳng; cốt yếu là cong vòng uốn khúc, quanh co sâu xa, giao khoá bền chặt là diệu. Nếu có hãn môn, hoa biểu, la tinh, bắc thần thì là cục đại quý. Nhưng gần biển, gần sông, gần bình dương cũng có đất lớn không có thuỷ khẩu, không thể không biết. Một thuyết về thuỷ khẩu: thuỷ khẩu là chỗ nước phân long, nước giới huyệt, các nước long hổ, án sơn trong ngoài theo đó mà ra. Cần nhất là khoá chặn đóng lấp, một lớp kín hơn một lớp là thượng. Sách nói "thuỷ khẩu không lọt thuyền", lại nói "viên đạn lấp cửa Hàm Cốc", là nói nó hẹp. Nếu rộng rãi thấp đổ là sai. Lại có đỉnh lạ đá kỳ, hoa biểu hãn môn, la tinh bắc thần, đứng ngay ngắn ngoảnh vào trong, đó là thuỷ khẩu chí quý chí hiếm. Nhưng thuỷ khẩu khoá chặn có cái sinh thành tự nhiên, có cái tăng thêm mà làm ra, có cái nhờ gò đất, cầu, đền miếu làm cửa ải. Cho nên sa của nước đi hoặc trời làm, hoặc người làm. Nhà có phúc thì thuỷ khẩu năm năm có người đắp thêm; nếu năm năm đào đục, phá hố, chặt cây thì hoạ đến không kịp quay gót.

Giảng: Hai câu ví "thuỷ khẩu không lọt thuyền" và "viên đạn lấp cửa Hàm Cốc" (cửa ải hẹp nổi tiếng thời Tần) nói cùng một ý: cửa nước càng hẹp càng tốt. Điểm rất thực tế là câu "có cái nhờ gò đất, cầu, đền miếu làm cửa ải": người xưa hiểu rằng cầu, đình, miếu ở cửa làng không chỉ là công trình mà còn là "khoá" thuỷ khẩu. Lời dặn cuối cùng về việc giữ cây, không đào phá thuỷ khẩu là bài học bảo vệ cảnh quan cửa làng.

Thuỷ khẩu cao thấp, lớn nhỏ liên quan gì tới huyệt? – 堪輿雜著水口說

Kham Dư Tạp Trước nói núi thuỷ khẩu không chỉ khoá nước một cục cho khỏi chạy, mà còn để lấp khí trong cục cho khỏi tiết. Thuỷ khẩu cao thì huyệt kết trong cục cao; thuỷ khẩu thấp thì huyệt kết thấp; thuỷ khẩu thấp thì trong cục ắt không có huyệt cao, vì khí chỗ cao không có gì che lấp mà tiết. Đất lớn hay nhỏ xem chỗ tụ hội; lâu hay mau xem long đến; thuỷ khẩu là then chốt của lớn nhỏ lâu mau.

Mặt cắt so sánh thuỷ khẩu cao huyệt ở cao và thuỷ khẩu thấp huyệt ở thấp
Cửa nước khoá cao thì khí dừng cao, huyệt chọn ở cao; cửa nước thấp thì huyệt chọn ở thấp, ngang tầm chỗ khí dừng. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
雜著曰。水口山。不特鎖一局之水。使不走。亦所以塞局內之氣。使不洩。水口高。局內結穴高。水口低。局內結穴低。若水口低。局內必無高穴。高處之氣。以無遮塞而洩矣。
又曰。地之大小。要看聚會。聚會大則大。聚會小則小。地之久暫。要看來龍。來龍長則長。短則暫。水口又大小久暫之關鍵。聚會大而水口㒸。發大而後必不振。來龍長而水口淺。發而易歇。歇而又發。來龍短而水口長。一發不歇。一歇不發。

Dịch: Kham Dư Tạp Trước nói: núi thuỷ khẩu không chỉ khoá nước một cục cho không chạy, mà còn để lấp khí trong cục cho không tiết. Thuỷ khẩu cao thì trong cục kết huyệt cao; thuỷ khẩu thấp thì trong cục kết huyệt thấp. Nếu thuỷ khẩu thấp thì trong cục ắt không có huyệt cao, vì khí chỗ cao không có che lấp mà tiết mất. Lại nói: đất lớn nhỏ phải xem tụ hội: tụ hội lớn thì lớn, tụ hội nhỏ thì nhỏ. Đất lâu mau phải xem long đến: long đến dài thì lâu, ngắn thì mau. Thuỷ khẩu lại là then chốt của lớn nhỏ lâu mau. Tụ hội lớn mà thuỷ khẩu hở thì phát lớn rồi sau ắt không chấn hưng; long đến dài mà thuỷ khẩu nông thì phát mà dễ dừng, dừng rồi lại phát; long đến ngắn mà thuỷ khẩu dài thì một lần phát không dừng, một lần dừng không phát nữa.

Giảng: Quy tắc "thuỷ khẩu cao thì huyệt cao, thấp thì huyệt thấp" là một phép thử nhanh rất hữu ích: khí trong cục không thể đọng cao hơn mức "đập chắn" ở cửa ra. Bảng ba yếu tố (tụ hội quyết định lớn nhỏ, long quyết định lâu mau, thuỷ khẩu là then chốt điều chỉnh cả hai) cho thấy cách người xưa phân tích một cuộc đất bằng nhiều biến số chứ không chỉ một dấu hiệu.

Liêu công ví thuỷ khẩu là yết hầu, la tinh là lưỡi – 廖公水口說

Liêu Kim Tinh nói thuỷ khẩu tức là yết hầu, la tinh tức là cái lưỡi. Khí đi thịnh lớn mà hình phát có dư thì ở thuỷ khẩu lấp lại để khí trong không ra; hai nước giao kết ngoài la tinh, bờ đối nhau, đá loạn xếp hàng. Thuỷ khẩu có bãi cát nổi lên thì đất ắt thịnh; nước nếu xung vào bãi thì đất ấy suy. Bãi chủ thể tôn trọng thì hình bãi xa lớn; nổi cao khác lạ gọi là thiên trụ, cắt ngang ngồi xổm gọi là địa lương.

Sơ đồ yết hầu thuỷ khẩu với lưỡi, la tinh và thiên trụ
Yết hầu là chỗ nước thắt hẹp giữa hai núi; lưỡi đất thò ra là địa lương, gò nổi giữa dòng là la tinh, núi đứng như cột là thiên trụ. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
廖金精曰。水口即咽喉。羅星即舌。氣行盛大。而形發有餘。當水口而塞之。欲令內氣之不出。兩水交結在羅星之外。對峙畔岸。亂石排列者是也。
又曰。水口塞洲漲起者。地必盛也。水若衝之。其地衰矣。
又曰。塞洲之力。最係輕重。由其局內局外。布設縝密。無少遺憾。而氣之盛大。發於持滿之餘者。方有此洲也。主體尊重。則洲形遠大。主體柔弱。則渚形卑小。高起而穎異者曰天柱。橫截而箕踞者曰地梁。砂石擁形名曰逆鱗。泥污雜體名曰臭銅。

Dịch: Liêu Kim Tinh nói: thuỷ khẩu tức là yết hầu, la tinh tức là lưỡi. Khí đi thịnh lớn mà hình phát có dư, thì đúng ở thuỷ khẩu mà lấp lại, muốn cho khí trong không ra; hai nước giao kết ở ngoài la tinh, bờ đối nhau, đá loạn xếp hàng là vậy. Lại nói: thuỷ khẩu có bãi lấp nổi lên thì đất ắt thịnh; nước nếu xung vào bãi thì đất ấy suy. Lại nói: sức của bãi lấp rất là quan trọng; do trong cục ngoài cục bố trí kín đáo, không chút thiếu sót, mà khí thịnh lớn phát ra ở chỗ dư đầy mới có bãi này. Thể chủ tôn trọng thì hình bãi xa lớn; thể chủ mềm yếu thì hình cồn thấp nhỏ. Nổi cao mà khác lạ gọi là thiên trụ; cắt ngang mà ngồi xổm gọi là địa lương; cát đá ôm hình gọi là nghịch lân (vảy ngược); bùn bẩn lẫn tạp gọi là xú đồng (đồng hôi).

Giảng: Hình ảnh yết hầu và lưỡi rất sinh động: cổ họng hẹp giữ hơi, cái lưỡi chắn giữa điều tiết hơi ra. La tinh (gò, bãi, đá giữa dòng ở thuỷ khẩu) đóng vai cái lưỡi ấy. Liêu công cũng phân biệt bãi tốt và bãi xấu: bãi cao khác thường, bãi cắt ngang, bãi có cát đá kết là tốt; bãi bùn bẩn lẫn tạp là xấu. Ở bài 48, năm loại sa thuỷ khẩu đã được giảng từ phía núi; ở đây là từ phía nước.

Tuyền thuỷ luận: dưỡng ấm tuyền và cách xem suối – 泉水論

Trước huyệt, tả hữu có suối, không cạn không tràn, vị ngọt, màu trong, hơi thơm là tốt, gọi là dưỡng ấm tuyền (suối nuôi bóng mát). Nếu màu đục vị nhạt hoặc bẩn hôi là không tốt. Nếu nước tuôn ào ào, người xưa nói khí đất theo suối phát tiết, không dung kết được; nhưng cũng có đất có suối chảy mà kết đẹp, có đất táng xong suối khô, có đất táng xong suối vẫn chảy, đều không cần bàn sâu, chỉ cần long thật huyệt đúng là táng tốt. Phàm nước gần huyệt, dù suối, khe hay rãnh ruộng, đều nên nếm khí vị để phân long huyệt đẹp xấu.

Hồ nước trong xanh ở Cửu Trại Câu
Hồ nước trong ở Cửu Trại Câu: nước tụ trong, lặng, không đục là dấu khí dư của long theo Tuyền thuỷ luận. Ảnh: Xnet1234, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
泉水論
穴前左右有有泉水者。不涸不盈。味甜色清氣香爲吉。名曰養蔭泉。……若色濁味淡。或污臭。……若滔滔流出者。古云地氣從泉發泄。不能融結。然却有流泉而結美地者。有葬後而泉乾涸者。有葬後仍滔滔不涸者。俱不必深論。只要龍真穴的。便爲吉葬。……凡近穴之水。不論泉水澗水田溝水。俱要嘗其氣味。可以辨龍穴之美惡也。
廖金精曰。養蔭池無待于外者也。根本盛大。其出無窮。鍾靈最多。元氣尤盛。……
又曰。黃潦之泉。色濁而味薄。或近或遠之間。必有積池洩出而流行也。本于下濕之浸灌。清冽之泉。色溫而味厚。或遠或近之間。必有天池通達而流行也。根於氣血之充滿。

Dịch: Trước huyệt tả hữu có suối, không cạn không tràn, vị ngọt màu trong hơi thơm là tốt, gọi là dưỡng ấm tuyền. Nếu màu đục vị nhạt, hoặc bẩn hôi thì không tốt. Nếu tuôn ào ào, người xưa nói khí đất theo suối phát tiết, không dung kết được; nhưng lại có suối chảy mà kết đất đẹp, có táng xong suối khô cạn, có táng xong vẫn ào ào không cạn, đều không cần bàn sâu; chỉ cần long thật huyệt đúng là táng tốt. Phàm nước gần huyệt, không kể nước suối, nước khe, nước rãnh ruộng, đều nên nếm khí vị, có thể phân biệt long huyệt đẹp xấu. Liêu Kim Tinh nói: ao dưỡng ấm không cần chờ ở ngoài; gốc rễ thịnh lớn, ra không cùng, tụ linh nhiều nhất, nguyên khí càng thịnh. Lại nói: suối nước vàng đục, màu đục mà vị mỏng; trong khoảng gần xa ắt có ao đọng tiết ra mà chảy, gốc ở chỗ đất thấp ẩm ngấm vào. Suối trong mát, màu ấm mà vị dày; trong khoảng xa gần ắt có thiên trì thông đạt mà chảy, gốc ở khí huyết đầy đủ.

Giảng: Tuyền thuỷ luận dùng chất nước làm chứng cứ cho chất đất: suối trong, ngọt, đều quanh năm là dấu hiệu mạch nước sâu, ổn định, đất "đầy khí huyết"; suối đục, nhạt là nước ngấm từ chỗ trũng nông. Đây là quan sát thuỷ văn rất thực tế. Câu "đều không cần bàn sâu, chỉ cần long thật huyệt đúng" lại một lần nữa đặt long huyệt lên trên mọi dấu hiệu phụ.

Huyệt có nước có phải là xấu không? – 穴中有水

Liêu Kim Tinh nói mối lo của thuỷ huyệt là chỗ không có khí mà tụ nước: đất âm yếu không chở được, hoặc là chỗ giao giới, hoặc là dư diệu; nước dừng ở đó thì bùn cát, đỉa, rễ mục, vật thối đều chứa vào, ở và táng đều hại. Nhưng cũng có táng ở nước mà được phúc: chỗ các long hội, khí thế đầy đủ, vừa vặn ở chỗ thấp lõm thành huyệt, nước tràn trong ấm, khí ngọt thế rộng. Kham Dư Tạp Trước kể mộ tổ họ Vương ở Hậu Ngạn, huyện Kính, hình "mỹ nữ tát niệu", trước huyệt nước chảy không ngừng mà nhà giàu sang không dứt.

Sơ đồ so sánh huyệt có nước tốt tụ ở minh đường và nước xấu rỉ trong huyệt
Nước trong ngọt tụ ở minh đường, không vào quan là khí dư của long; nước rỉ từ vách huyệt, đục tanh, là khí đã tiết. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
又曰。真龍必有真水。此吉地固有泉矣。葬後泉涸者。泉竅適與穴之淺深相等。既築之堅。則泉竅欲達彼矣。葬後泉仍流者。葬落穴之下。鑿築未堅。到其流淌爾。蓋山之祖有許多來。則水之源有許多深。不止不歇。龍山不枯。外注法。所以止流而節流者也。
又曰。水穴之患。以其無氣聚水之地。陰弱不載。或是交界。或是餘曜。交界則爲虛歇。餘曜則爲沙騰。水之所止。泥沙相將。蛭漬磅礴。腐根朽物之藏也。居與葬乘之。皆致絕滅。有俗葬水致福者。諸龍之會。氣勢之全。恰於低凹心成穴。星窩體。水溢清溫。氣甘勢壙。按骨于內。經久不敗。……
又曰。山澤通氣。安有土而無水者。淫溢之泉。污而不清。精液之泉。清而有量。有量云者。冬則歇矣。凡穴有泉。不可輕棄。枯涸之地。亦吉葬之所忌。
雜著曰。穴在水中有之。而不知穴內有水。……穴中有水。不妨發福也。

Dịch: Lại nói: chân long ắt có chân thuỷ, đất tốt này vốn có suối. Táng xong suối khô là vì mạch suối vừa ngang với độ sâu nông của huyệt; đã nện chặt thì mạch suối muốn đi sang chỗ khác. Táng xong suối vẫn chảy là vì táng rơi xuống dưới huyệt, đục nện chưa chặt, nên nó chảy tới. Vì tổ của núi có bao nhiêu đến thì nguồn nước có bấy nhiêu sâu; không dừng không nghỉ thì núi long không khô. Phép rót ngoài là để dừng dòng và tiết dòng. Lại nói: cái lo của thuỷ huyệt là ở chỗ đất không có khí mà tụ nước, âm yếu không chở được, hoặc là chỗ giao giới, hoặc là dư diệu; giao giới thì hư nghỉ, dư diệu thì cát bốc. Chỗ nước dừng, bùn cát đi kèm, đỉa nước ngập tràn, là chỗ chứa rễ mục vật thối; ở và táng nương vào đó đều đến tuyệt diệt. Có người táng ở nước mà được phúc: chỗ các long hội, khí thế toàn vẹn, vừa vặn ở giữa chỗ thấp lõm thành huyệt, thể sao là oa, nước tràn trong ấm, khí ngọt thế rộng; đặt xương vào trong, lâu năm không hư. Lại nói: núi đầm thông khí, sao có đất mà không có nước? Suối tràn bậy thì bẩn mà không trong; suối tinh dịch thì trong mà có lượng; có lượng nghĩa là mùa đông thì cạn. Phàm huyệt có suối, không được bỏ dễ; đất khô cạn cũng là điều táng tốt kỵ. Kham Dư Tạp Trước nói: huyệt ở trong nước thì có, mà không biết trong huyệt có nước. Trong huyệt có nước không ngại phát phúc.

Giảng: Đây là đoạn hiếm thấy trong sách phong thuỷ: không coi huyệt có nước là xấu tuyệt đối. Liêu công phân biệt hai loại: nước ở chỗ không có khí (giao giới, dư diệu) đi kèm bùn, đỉa, rễ mục là xấu; nước trong ấm ở chỗ các long hội là tốt. Lời giải thích "táng xong suối khô vì mạch suối ngang độ sâu huyệt" cho thấy người xưa quan sát mạch nước ngầm rất kỹ. Câu "đất khô cạn cũng là điều táng tốt kỵ" cân lại thói quen cho rằng huyệt phải thật khô.

Thường thuỷ ca: nếm nước để biết long huyệt – 嘗水歌

Thường thuỷ ca là bài ca bảy chữ dài, dạy nếm nước. Trời âm mưa ẩm thì nước không có vị thật; nước đóng băng giá thì môi răng tê, không nếm được; ruộng cày nước đục, trâu bò vịt ngỗng vào lẫn cũng không nếm được. Trong núi phải thử nước thành môn: trong suốt, màu đẹp lại thơm là tốt; nước xanh thơm ngọt định ra quý. Mới nếm ngọt, nuốt vào hơi cay thì trước ra võ quan sau ra giàu; vào miệng ngậm lại mà đắng thì chẳng có nhà hiền ở đất ấy. Mùa đông vốc nước ấm như nước nóng, nhỏ lên mặt nước kêu lách tách thì cách mấy dặm có long ẩn. Bài ca kết bằng các dòng sông lớn và câu "đây là khẩu quyết Liêu công".

Tranh Vân sơn đồ của Mễ Hữu Nhân đời Nam Tống
Tranh Vân sơn đồ của Mễ Hữu Nhân: núi và mây quyện vào nhau, nước khí lan khắp; tranh cổ nói bằng mực cái lẽ nước là khí của đất. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.
嘗水歌 觀山認水定四時。千金妙訣誰能知。天陰雨濕無真味。水凝霜凍唇齒虛。壠畝耕夫田水濁。牛羊鵝鴨來混雜。……深山澗水爲斟量。……山間須試城門水。清徹好色還馨香。水碧香甜定出貴。便有大地居此處。……初嘗甜時開口吞。含唇似辣爲君分。先出武臣後出富。……入口旋含閉口苦。豈有賢家居此土。……嚴冬掬水如溫湯。滴在水面滄滄響。此去數里龍潛藏。……山高水碧神仙處。平洋碧水公侯居。……君如抱病莫嘗水。口舌苦酸不可飡。若能識氣知水味。砂水龍神只一般。……此是廖公親口訣。並君嘗水法須記。

Dịch: Xem núi nhận nước phải định bốn mùa; diệu quyết nghìn vàng ai biết được. Trời âm mưa ẩm thì không có vị thật; nước đọng sương giá thì môi răng tê. Ruộng nương người cày nước ruộng đục; trâu dê ngỗng vịt đến lẫn lộn. Nước khe núi sâu dùng để đo lường. Trong núi phải thử nước thành môn: trong suốt màu đẹp lại thơm. Nước xanh thơm ngọt định ra quý, liền có đất lớn ở chỗ này. Mới nếm ngọt thì mở miệng nuốt, ngậm môi như cay thì phân cho người: trước ra võ thần, sau ra giàu. Vào miệng ngậm lại, khép miệng thấy đắng thì há có nhà hiền ở đất này. Giữa mùa đông vốc nước như nước ấm, nhỏ lên mặt nước kêu lách tách thì cách đây mấy dặm long ẩn giấu. Núi cao nước xanh là chỗ thần tiên; bình dương nước biếc là chỗ công hầu ở. Người nếu đang ốm thì đừng nếm nước, miệng lưỡi đắng chua không ăn được. Nếu biết khí, biết vị nước thì sa thuỷ long thần cũng chỉ một lẽ. Đây là khẩu quyết chính miệng Liêu công, cùng phép nếm nước người phải nhớ.

Giảng: Thường thuỷ ca là một bản hướng dẫn thực địa có điều kiện kiểm soát rõ ràng: không nếm khi trời mưa, khi nước đóng băng, khi nước ruộng bị khuấy đục, khi người nếm đang ốm. Đó là tư duy rất "khoa học" theo nghĩa giữ điều kiện thử như nhau. Các lời đoán theo vị (ngọt ra quý, cay ra võ, đắng không có nhà hiền) là ngôn ngữ ước lệ. Ngày nay, thay vì nếm nước suối, nên quan sát độ trong, mùi, nhiệt độ và nếu cần thì kiểm tra chất lượng nước bằng phương tiện an toàn; đừng uống nước suối chưa qua xử lý.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa coi thuỷ khẩu là chỗ đáng xem đầu tiên khi đến một vùng, đúng như Tiêu thuỷ nhập thức ca ở bài 53 dặn "vào làng trước xem thuỷ khẩu". Ở dương trạch, thuỷ khẩu là chỗ khí ra của khu đất: cổng sau, lối thoát nước, góc mở của khu phố. Lối ra hẹp, khúc khuỷu, có vật chắn (cây, tiểu cảnh) là "khoá"; lối ra thẳng tuột ra đường lớn là "trống rộng chảy thẳng".

Giếng đá cổ ở huyện Trấn Viễn
Giếng đá cổ ở Trấn Viễn: nếm nước giếng, nước suối là cách người xưa nghiệm long huyệt, như Thường thuỷ ca dạy. Ảnh: Huangdan2060, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Điểm thứ hai là quy tắc "thuỷ khẩu cao thì huyệt cao". Thầy Vũ Giới dùng nó để giải thích vì sao trong một thung lũng có cửa ra thấp, nhà xây trên sườn cao thường gió lùa, khí không giữ được: khí cao không có gì chắn ở cửa ra. Chọn vị trí nhà trong một vùng nên đối chiếu với độ cao của "cửa" vùng ấy.

Điểm thứ ba là thái độ với nước trong huyệt và nước suối: không cực đoan. Nước trong ấm, đều đặn là dấu hiệu đất có khí; nước đục, đọng, có bùn là dấu hiệu chỗ không khí. Phân biệt hai thứ ấy ngoài thực địa là nhãn pháp. Lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Hiểu lầm thường gặp về thuỷ khẩu và nước quanh huyệt

Hiểu lầm thường gặp nhất là nghĩ thuỷ khẩu càng rộng càng "thoáng" càng tốt. Sách nói ngược lại: thuỷ khẩu sợ nhất trống rộng chảy thẳng; "không lọt thuyền", "viên đạn lấp cửa Hàm Cốc" mới là tốt.

Dòng suối nhỏ chảy qua đá
Dòng suối nhỏ chảy qua đá: nước quanh huyệt quý ở chỗ đi chậm và trong, nước rỉ đục là dấu khí đã tiết. Ảnh: Charles Emogor, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
  • Nghĩ đất nào cũng phải có thuỷ khẩu: sách dặn gần biển, gần sông, gần bình dương có đất lớn không có thuỷ khẩu.
  • Chặt cây, đào phá ở cửa làng: sách nói nhà có phúc thì năm năm đắp thêm thuỷ khẩu; đào phá thì hoạ đến nhanh.
  • Cho rằng huyệt có nước là xấu tuyệt đối: Liêu công phân biệt nước ở chỗ không khí (xấu) với nước trong ấm ở chỗ các long hội (tốt).
  • Uống nước suối lạ để "thử long": Thường thuỷ ca là tư liệu cổ; ngày nay nên quan sát và kiểm tra nước bằng cách an toàn.
  • Đọc lời đoán theo vị nước như phán quyết: đó là ngôn ngữ ước lệ của sách cổ.

Tóm lại – 總結: Thuỷ khẩu là cửa nước ra khỏi cục: sợ trống rộng chảy thẳng, quý cong vòng, sâu xa, khoá chặt, có hãn môn, hoa biểu, la tinh, bắc thần. Thuỷ khẩu cao thì huyệt cao, thấp thì huyệt thấp; tụ hội quyết định lớn nhỏ, long quyết định lâu mau, thuỷ khẩu là then chốt. Liêu công ví thuỷ khẩu là yết hầu, la tinh là lưỡi; bãi nổi ở thuỷ khẩu là đất thịnh. Suối trước huyệt trong, ngọt, đều là dưỡng ấm tuyền. Huyệt có nước không nhất thiết xấu; chỉ cần long thật huyệt đúng. Thường thuỷ ca dạy nếm nước có điều kiện, kết bằng khẩu quyết Liêu công.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (54) – Lai thuỷ và triều thuỷ 來水 · 朝水. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (56) – Hai mươi bốn long quyết 二十四龍訣.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển 16 (Thuỷ pháp bộ), tờ 18a–23b (cuối quyển): Thuỷ khẩu luận, Nhất luận thuỷ khẩu, Kham Dư Tạp Trước thuỷ khẩu thuyết, Liêu công thuỷ khẩu thuyết, Tuyền thuỷ luận, các đoạn Liêu công về suối và thuỷ huyệt, Kham Dư Tạp Trước về huyệt trong có nước, Thường thuỷ ca; bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696). Hiệu đính: chữ sau "tụ hội lớn mà thuỷ khẩu" bản khắc mờ, đọc theo văn mạch là "hở"; Thường thuỷ ca dài, phần nói về các dòng sông lớn chỉ tóm ý. Sách thuộc công cộng. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc các tiêu chuẩn thuỷ khẩu, quy tắc "thuỷ khẩu cao thì huyệt cao" và cách phân nước trong, nước đục là phần Thư; đứng ở cửa làng mà thấy thuỷ khẩu khoá hay hở, nhận ra nước quanh huyệt là có khí hay không khí là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Thuỷ khẩu tốt trông thế nào? – 水口

Hẹp, cong vòng, uốn khúc, quanh co sâu xa, khoá chặt nhiều lớp; có hãn môn, hoa biểu, la tinh, bắc thần là đại quý. Sợ nhất là trống rộng chảy thẳng.

Vì sao thuỷ khẩu thấp thì không có huyệt cao? – 水口低無高穴

Vì núi thuỷ khẩu vừa khoá nước vừa lấp khí; thuỷ khẩu thấp thì khí chỗ cao không có gì che lấp mà tiết mất.

"Thuỷ khẩu là yết hầu, la tinh là lưỡi" nghĩa là gì? – 咽喉與舌

Là thuỷ khẩu như cổ họng hẹp giữ hơi, la tinh (gò, bãi, đá giữa dòng) như cái lưỡi chắn giữa điều tiết khí ra.

Dưỡng ấm tuyền là gì? – 養蔭泉

Là suối trước hoặc hai bên huyệt, không cạn không tràn, vị ngọt, màu trong, hơi thơm; dấu hiệu mạch nước sâu và đất đầy khí.

Trong huyệt có nước có phải đất xấu không? – 穴中有水

Không nhất thiết. Liêu công nói nước ở chỗ không khí (giao giới, dư diệu) kèm bùn đỉa là xấu; nước trong ấm ở chỗ các long hội là tốt. Kham Dư Tạp Trước nói trong huyệt có nước không ngại phát phúc.

Từ khoá: thuỷ khẩu · 水口 · tuyền thuỷ · dưỡng ấm tuyền · thường thuỷ ca · 嘗水歌 · liêu kim tinh · la tinh · huyệt có nước · địa lý đại thành · thuỷ pháp

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…