Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷十 (奇形怪穴部下 · 怪穴辨惑歌 · 怪穴破惑歌 · 國寶經怪穴訣)
Biên tập: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, Cổ Vụ, đời Thanh) tập · Lục Minh Cao 陸鳴臯 tham · Trâu Mưu 鄒謀 đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), Địa Lý Sơn Pháp Toàn Thư, tập hai.
Quái huyệt biện hoặc ca (怪穴辨惑歌) của Liêu Kim Tinh, Quái huyệt phá hoặc ca (怪穴破惑歌) và Quốc Bảo Kinh hai trăm sáu mươi kỳ hình quái huyệt pháp (國寶經二百六十奇形怪穴法) mở đầu quyển mười Sơn Pháp Toàn Thư trong Địa Lý Đại Thành. Biện hoặc ca nêu các cách lớn: kỵ long, trảm quan, tàng quy, sấu thạch, đề nguyệt, trương triều, tẩu châu, ngưỡng cao, và gom về một câu "thừa sinh đắc khí". Phá hoặc ca chia quái huyệt làm hai loại: hai mươi hai xảo huyệt (hình đẹp mà chỗ ở lạ) và hai mươi hai chuyết huyệt (hình vụng xấu mà khí thật). Quốc Bảo Kinh xếp quái huyệt theo dạng oa, đột, cuộn, dốc, cưỡi, đất bằng, đỉnh núi, bên nước. Bài này chép nguyên văn phần ca và ý chính của lời chú, dịch, giảng, và luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Ba bài ca cùng nói một điều: quái huyệt là huyệt thật của long thật, chỉ khác ở chỗ ở (xảo) hoặc ở dáng (chuyết). Muốn đặt quái huyệt thì phải nhận long thật trước: "nhận được chân long thì huyệt liền thật". Long giả mà không có huyệt thì đừng gọi là quái huyệt để tự bào chữa. Tất cả gom vào bốn chữ "thừa sinh đắc khí": cưỡi được sinh khí thì đặt ở đâu cũng được phúc.
Thầy Vũ Giới giảng: "Diệp Cửu Thăng nói một câu rất thật: hình lạ thì người nghi, huyệt quái thì người sợ. Người nghi thì còn dắt cho tin được; người sợ thì khó vào được tục. Nên ông chép bộ dễ tin ở quyển chín, bộ đáng sợ ở quyển mười. Quái huyệt không phải để khoe, mà để đủ phép huyệt."
Vì sao Diệp Cửu Thăng chép quái huyệt? – 九升氏曰
Quyển mười mở bằng lời của chính người biên tập. Ông biết người đời chỉ quen hình "long hổ ôm hai bên, một nhũ rủ giữa", và có người hỏi sao phải nói đến hình lạ huyệt quái. Ông trả lời bằng lý do rất đơn giản: trời đất đã kết ra, tiền hiền đã bàn, thì đời ắt có người cao minh không nghi không sợ.

九升氏曰:形奇者人疑,穴怪者人畏。疑者可導使信,故錄于前;畏者究難入俗,故錄于後。有人曰:世人只知龍虎兩抱,一乳中垂者耳,何必與彼說奇形怪穴哉?雖然,天地既結作之,先賢復論說之,則世必有高明而不疑不畏者。余焉得不集可畏之說,以備穴法之全耶。
Dịch: Cửu Thăng nói: hình lạ thì người nghi, huyệt quái thì người sợ. Người nghi có thể dắt cho tin, nên chép ở trước; người sợ rốt cuộc khó vào được tục, nên chép ở sau. Có người nói: người đời chỉ biết long hổ hai bên ôm, một nhũ rủ giữa mà thôi, cần gì nói với họ về hình lạ huyệt quái? Tuy vậy, trời đất đã kết tác ra, tiền hiền lại bàn nói, thì đời ắt có người cao minh không nghi không sợ. Tôi sao có thể không gom những lời đáng sợ, để đủ toàn bộ huyệt pháp.
Giảng: Đây là lý do chia quái huyệt làm hai quyển. Quyển chín (Quái Huyệt Phú, Quái huyệt đồ, Thốn Kim Phú) là phần "kỳ hình", người ta nghi nhưng dắt được. Quyển mười là phần "quái huyệt", những cách như cưỡi lên sống long, đặt giữa nước, đục vào đá, mà người thường nghe đã sợ. Ông chép không phải để khuyến khích, mà "để đủ toàn bộ huyệt pháp".
Biện hoặc ca: kỵ long và trảm quan – 騎龍 · 斬關
Câu mở của Biện hoặc ca nói ngay: huyệt có kỳ quái người không biết, nhưng thể cách chưa từng loạn cửu tinh. Cách đầu tiên là kỵ long, cưỡi lên sống long, và phân biệt với trảm quan, cắt ngang mạch long.

穴有奇怪人不識,造化原可測。體格何曾亂九星,乍見得人驚。騎龍須要居龍脊,龍住應無敵;斬關已見前人下,暫發久嫌假。
[註]真龍聳拔行來,夾從密邇,至半腰中結咽起頂,融成星暈,如珠如宕,當脊而生……順騎則鍾靈于後,取秀于砂,而頂耳受氣;倒騎則取精取秀于龍,取樂于去山,而湧泉受氣。二者多無局,惟橫騎則夾耳最重,秀局在前,鬼樂在後,而腰腧受氣,是三格也。不論平地高山皆有之。……如去山復有大結,則此為斬關;如橫山垂脉而結,則為天財,非真騎也。
Dịch: Huyệt có kỳ quái người không biết, tạo hoá vốn đo được. Thể cách nào từng loạn cửu tinh, chợt thấy làm người kinh. Kỵ long phải ở trên sống long, long dừng thì không gì địch nổi; trảm quan đã thấy người trước đặt, phát tạm, lâu thì ngờ là giả. Chú: chân long cao vút đi tới, hộ tòng kẹp sát, tới giữa lưng thắt cổ khởi đỉnh, dung thành vựng sao, như hạt châu như mặt bằng, sinh ngay trên sống. … Cưỡi thuận thì linh khí đọng phía sau, lấy cái tú ở sa, nhận khí ở đỉnh tai; cưỡi ngược thì lấy tinh tú ở long, lấy lạc sơn ở núi đi, nhận khí ở dũng tuyền. Hai cách này phần nhiều không có cục; chỉ cưỡi ngang thì kẹp tai là nặng nhất, cục tú ở trước, quỷ lạc ở sau, nhận khí ở huyệt eo; đó là ba cách. Không kể đất bằng hay núi cao đều có. … Nếu núi đi lại có kết lớn thì đây là trảm quan; nếu núi ngang rủ mạch mà kết thì là thiên tài, không phải kỵ long thật.
Giảng: Kỵ long có ba cách: thuận, ngược, ngang. Điều cốt lõi nằm ở câu cuối của lời chú: phải xét núi đi phía trước. Nếu phía trước long còn đi xa và lại có kết lớn, thì chỗ này chỉ là trảm quan, cắt ngang mạch mà lấy khí tạm, phát nhanh nhưng không lâu. Kỵ long thật là khi khí đã dồn đủ ở lưng long, phía trước chỉ là dư khí hoặc làm án.
Tàng quy, sấu thạch, đề nguyệt: huyệt giữa ruộng, trong đá, giữa nước – 藏龜 · 漱石 · 提月
Ba cách tiếp theo là ba nơi người thường không dám đặt: giữa ruộng bằng, trong khe đá, giữa mặt nước. Liêu công dạy mỗi nơi một dấu hiệu nhận và một cách xử lý.

藏龜閃跡在田中,水遶是真龍。
[註]大龍踴躍落下平原濶坂……倏而田心踴突,如龜藏泥中,四圍低平,彼獨隆高,遠山高護,近水曲纏。此陽極而陰生也。體太柔則培土成塚;太剛則開口取穴。
漱石莫宜安石罅,土穴端無價。
[註]大龍降勢斜下,小石磷砌中有瑞石圓淨異甚,真氣所鍾,則尋微窩處開鑿見土,安棺其上,蓋陰極陽生,石下自有土也。……如石盤石龜頑硬無縫,四環皆土,鋪土結砌,不必開鑿,則為石巧穴。
提月雖云在水中,還要土來封。
[註]火星行龍變為孤曜,脉落湖中,星體浮露,取石圍砌,堆土成墳。……如平田如紙,龍伏無蹤,穴居其中,則為天沉穴,又提月之辨也。
Dịch: Tàng quy giấu dấu giữa ruộng, nước quanh là chân long. Chú: long lớn vọt lên rồi rơi xuống đồng bằng rộng … bỗng giữa ruộng nổi lên như rùa giấu trong bùn, bốn phía thấp bằng, riêng nó gồ cao, núi xa che cao, nước gần uốn quanh. Đây là dương cực sinh âm. Thể quá mềm thì đắp đất thành mộ; quá cứng thì mở miệng lấy huyệt. Sấu thạch chớ ngại đặt khe đá, huyệt đất thật vô giá. Chú: long lớn hạ thế xuống nghiêng, trong đám đá nhỏ lởm chởm có một khối đá lành tròn sạch khác thường, chân khí đọng ở đó, thì tìm chỗ oa nhỏ đục xuống gặp đất, đặt quan tài lên trên; vì âm cực dương sinh, dưới đá tự có đất. … Nếu bàn đá, rùa đá cứng không khe mà bốn bên đều đất, trải đất xây quanh, không cần đục, thì là thạch xảo huyệt. Đề nguyệt tuy nói ở trong nước, vẫn cần đất đến phong. Chú: long sao Hoả đi biến thành cô diệu, mạch rơi vào hồ, thân sao nổi lộ; lấy đá xây quanh, đắp đất thành mộ. … Nếu ruộng phẳng như giấy, long nằm không dấu, huyệt ở giữa, thì là thiên trầm huyệt, lại là chỗ phân biệt với đề nguyệt.

Giảng: Ba cách này đều có một điểm chung: nơi tưởng là "không thể táng" (ruộng ẩm, đá cứng, nước) lại chính là nơi khí cực mà chuyển. Lời chú dùng chính cặp âm dương để giải: đồng bằng rộng mở là dương cực, một gò nổi lên giữa ruộng là âm sinh; khối đá cứng là âm cực, dưới đá tự có đất là dương sinh. Táng Kinh nói núi đá không táng, nhưng ở đây không phải táng vào đá, mà là đục đá tìm đất; cũng không phải táng vào nước, mà là đắp đất lên chỗ sao nổi. Cách xử lý đều theo cùng một nguyên tắc: mềm thì đắp, cứng thì mở.
Trương triều, tẩu châu, ngưỡng cao và "thừa sinh đắc khí" – 乘生得氣
Ba cách cuối của Biện hoặc ca là huyệt quay mặt ngược đón nước (trương triều), huyệt trên chuỗi gò châu nối nhau (tẩu châu), và huyệt trên đỉnh núi cao mà mặt lại bằng (ngưỡng cao). Rồi bài ca kết lại bằng một câu: biến thái vô cùng, chỉ nêu làm ví dụ; cưỡi sinh khí được thì tuỳ người cắt, kỳ quái không cần đoán.

坐穴仰面去張潮,不怕八風搖。
走珠墩阜出平地,三個五個是。
仰高山頂見星辰,平面最為真。
變態無窮聊舉例,作用皆如是。乘生得氣任君裁,奇怪不須猜。
[註]乘生得氣。生氣者何?兩儀定,四象成,八卦備,生氣所由名也。統之一太極也……試語其大體:從降勢以來,結咽起頂,脉絡清細,流動凝注,為突為窩,毬簷圓淨,界合分明,蟬翼均勻,唇口周正,顯中之顯也,其乘氣也易知。及其變也,結咽而下,雄猛閃爍,星面糢稜,其氣漏洩于肩于弦,于芽于角之間,為側乳為邊窩,界合微茫,聚堂偏側,顯中之隱也,其乘氣也難知。……培之、剪之、屬之、剖之、塞之,皆乘氣中事也,隱中之顯也,非練達者莫與也。……見動于靜,出有于無,隱中之隱也,其神化之境乎!……其要在知龍之所以生,即知氣之所以生生也。知生則知乘矣。
Dịch: Ngồi huyệt ngửa mặt đi đón triều, không sợ tám gió lay. Châu chạy, gò đống ra đất bằng, ba cái năm cái là. Ngửa cao trên đỉnh núi thấy tinh thần, mặt bằng là thật nhất. Biến thái vô cùng, chỉ nêu làm ví dụ, tác dụng đều như thế. Cưỡi sinh khí được thì tuỳ người cắt, kỳ quái không cần đoán. Chú: sinh khí là gì? Lưỡng nghi định, tứ tượng thành, bát quái đủ, sinh khí do đó có tên; gom lại là một thái cực. … Thử nói đại thể: từ thế hạ tới, thắt cổ khởi đỉnh, mạch lạc thanh mảnh, lưu động ngưng đọng, thành đột thành oa, cầu diềm tròn sạch, giới hợp rõ ràng, cánh ve đều, môi miệng ngay ngắn, là hiển trong hiển, cưỡi khí dễ biết. Đến khi biến: thắt cổ đi xuống, hùng mãnh chớp loé, mặt sao mờ gờ, khí lậu ra ở vai, ở cung, ở mầm, ở góc, thành nhũ nghiêng, oa bên, giới hợp mờ mịt, đường tụ lệch, là ẩn trong hiển, cưỡi khí khó biết. … Đắp, cắt, nối, bổ, lấp đều là việc trong cưỡi khí, là hiển trong ẩn, không phải người lão luyện thì không làm được. … Thấy động trong tĩnh, ra có từ không, là ẩn trong ẩn, là cảnh thần hoá. … Cốt yếu ở chỗ biết vì sao long sinh, tức biết vì sao khí sinh sinh. Biết sinh thì biết cưỡi.
Giảng: Lời chú "thừa sinh đắc khí" là đoạn lý luận sâu nhất của bài. Nó chia huyệt làm bốn tầng: hiển trong hiển (huyệt đủ mẫu, ai cũng thấy), ẩn trong hiển (khí lậu ra vai, góc, thành nhũ nghiêng oa bên), hiển trong ẩn (hình xấu mà phải dùng tay người đắp cắt nối bổ mới hiện), và ẩn trong ẩn (chỉ thấy động trong tĩnh, có từ không). Quái huyệt phần lớn thuộc hai tầng giữa. Câu kết "biết sinh thì biết cưỡi" là chìa khoá: học quái huyệt không phải học hình, mà học vì sao khí sinh ra ở đó.
Phá hoặc ca: hai mươi hai xảo huyệt – 巧穴二十二體
Phá hoặc ca mở đầu bằng câu "chân long tàng hãnh, huyệt kỳ quái, mắt tục nào từng yêu", rồi phân rõ: đất có kỳ xảo có xấu vụng, gọi chung là quái huyệt. Xảo là hình huyệt đẹp mà chỗ ở làm người nghi; chuyết là hình huyệt vụng xấu, ngờ vực khó ra tay.

真龍藏倖穴奇怪,俗眼何曾愛。天珍地秘鬼神司,指點待明師。
地有奇巧有醜拙,總名為怪穴;巧是穴形美且奇,地位使人疑;拙是穴形婉且醜,狐疑難下手。
[註]大凡怪穴有蹺蹊,龍要十分奇,認得龍神的的真,怪穴始堪鍼。……經云:龍若真兮穴便真,龍不真兮少真穴,是也。
或然高在萬山巔,天巧穴堪扦。或然低在深田裏,沒泥穴可取。或然孤露八風吹,登穴自畏聚。或然直出兩水射,臨穴有憑藉。或然結在水中央,四畔水汪洋。或然結在頑石裏,鑿逢土脉取。或然有穴瞰泉竅,葬後泉乾燥。或然有穴逼水邊,葬後水城遷。或然有穴居龍脊,騎龍貴無敵。或然有穴截龍脉,斬關古有格。或然有穴傍湖濱,秋冬始見真。或然有穴落田疇,春夏水交流。或然穴在土皮上,名曰培土葬。或然穴在石罅中,有土氣斯通。也曾見穴水直流,下後出公侯。也曾見穴砂斜飛,下後著緋衣。也曾見穴無包藏,一突在平洋。也曾見穴多餘氣,山去數十里。也曾見穴坐後空,得水不嫌風。也曾見穴面前欺,顧祖不嫌低。也有巧穴名合氣,來脉雙龍至。也有巧穴名龍脫,來脉水中過。
Dịch: Chân long giấu hiểm, huyệt kỳ quái, mắt tục nào từng yêu. Trời quý đất giấu, quỷ thần giữ, chỉ điểm đợi minh sư. Đất có kỳ xảo có xấu vụng, gọi chung là quái huyệt; xảo là hình huyệt đẹp mà lạ, chỗ ở làm người nghi; chuyết là hình huyệt mềm mà xấu, ngờ vực khó ra tay. Chú: phàm quái huyệt có chỗ kỳ lạ thì long phải mười phần kỳ; nhận được long thần thật chắc, quái huyệt mới châm được. … Kinh nói: long thật thì huyệt liền thật, long không thật thì ít huyệt thật. Hai mươi hai xảo huyệt: cao trên đỉnh muôn núi là thiên xảo; thấp trong ruộng sâu là một nê; trơ trọi tám gió thổi mà lên huyệt thì thấy tụ; thẳng ra hai nước bắn mà tới huyệt có chỗ dựa; kết giữa nước, bốn bề mênh mông; kết trong đá cứng, đục gặp mạch đất; huyệt nhìn xuống mạch suối, táng xong suối khô; huyệt sát mép nước, táng xong nước dời; huyệt trên sống long là kỵ long; huyệt cắt mạch long là trảm quan; huyệt bên bờ hồ, thu đông mới hiện; huyệt rơi giữa ruộng, xuân hạ nước giao; huyệt trên da đất là bồi thổ táng; huyệt trong khe đá có đất thì khí thông; huyệt nước chảy thẳng mà sinh công hầu; huyệt sa bay nghiêng mà mặc áo đỏ; huyệt không bao giấu, một đột giữa đồng; huyệt có dư khí, núi đi mấy chục dặm; huyệt sau lưng trống, được nước không ngại gió; huyệt phía trước lấn, quay về tổ không ngại thấp; huyệt hợp khí, hai long cùng tới; huyệt long thoát, mạch đi qua nước.

Giảng: Cả hai mươi hai cách đều có một điều kiện chung nằm ở lời chú đầu: "long phải mười phần kỳ". Huyệt chỗ ở lạ chỉ dùng được khi long thật chắc. Vài lời chú đáng nhớ: huyệt nhìn xuống mạch suối là "long lậu", vì long khí quá vượng mà vỡ ra thành suối, nước suối phải ngọt, lắng càng trong, khuấy khó đục, xuân hạ không đầy, thu đông không cạn; huyệt nước chảy thẳng là vì đại địa bao bọc nhiều lớp, nước thẳng là thế tất nhiên; huyệt có dư khí là vì "đất đại phúc lực thì kết huyệt ắt không ở chỗ cùng tận".
Hai mươi hai chuyết huyệt: hình xấu mà khí thật – 拙穴二十二體
Nửa sau Phá hoặc ca chuyển sang chuyết huyệt, mở bằng một so sánh rất đẹp: quân tử đức lớn mà dáng như ngu, người buôn giỏi giấu của như không; lại như con gái đức hiền, dáng xấu không nên chê.

更有醜拙尤難識,福應無差忒。醜拙醜拙何醜拙,真有玄斂訣:君子盛德貌如愚,良賈藏若虛;又如女子德淑賢,貌醜不須嫌。為君泄破天機秘,醜拙莫輕棄。
也曾見穴乳直長,左右沒攔當。也曾見穴腦偏側,時俗難辨識。也有穴下生尖觜,楓葉三丫體。也有穴前觜直長,鑿作臂迴環。也有穴後是空槽,玉筯夾饅頭。也有穴前是深溝,金梘與銀槽。也有醜穴如鶴爪,突露無人曉。也有醜穴似牛皮,懶坦使人疑。也有醜穴少一臂,時師容易棄。也有醜穴體粗頑,細認太極安。也有怪穴是擔凹,樂起貼身高。也有怪穴是仰瓦,氣感前頭下。也有怪穴似拋捨,只要護纏長。也有怪穴如闘斧,須要鬼樂守。也有怪穴無龍虎,何人將眼覩。也有怪穴無案山,諸水聚其間。也有怪穴如反掌,窩曆形微坦。也有怪穴要鍬皮,苞節認玄微。有如壁上撲飛蛾,細看突無多。有如壁上掛燈盞,但見窩微仰。急山忽然一坦平,穴向此間停。緩龍到頭突忽起,穴向此中取。
Dịch: Lại có xấu vụng càng khó biết, phúc ứng không sai chút nào. Xấu vụng là gì? Thật có quyết giấu sâu: quân tử đức lớn dáng như ngu, người buôn giỏi giấu như rỗng; lại như con gái đức hiền, dáng xấu không nên chê. Vì anh mà nói lộ bí mật trời, xấu vụng chớ coi nhẹ mà bỏ. Hai mươi hai chuyết huyệt: nhũ thẳng dài, hai bên không chắn; đầu lệch nghiêng, tục khó nhận; dưới huyệt sinh mỏ nhọn, ba chạc như lá phong; trước huyệt mỏ thẳng dài, đục làm tay ôm quay về; sau huyệt là máng trống, đũa ngọc kẹp bánh bao; trước huyệt là rãnh sâu, máng vàng máng bạc; huyệt xấu như chân hạc, đột lộ không ai hay; huyệt xấu như da trâu, lười bằng làm người nghi; huyệt xấu thiếu một tay, thầy thời dễ bỏ; huyệt xấu thân thô cứng, nhận kỹ thái cực mà đặt; huyệt gánh lõm, lạc sơn dựng sát thân; huyệt ngửa ngói, khí cảm ở phía trước; huyệt như vứt bỏ, chỉ cần hộ triền dài; huyệt như rìu đấu, cần quỷ lạc giữ; huyệt không long hổ; huyệt không án sơn, các nước tụ ở giữa; huyệt như lật bàn tay, oa lịch hình hơi bằng; huyệt phải cạo da, nhận bao đốt huyền vi; như thiêu thân đậu trên vách, xem kỹ đột không nhiều; như đèn treo trên vách, chỉ thấy oa hơi ngửa; núi gấp bỗng một chỗ bằng, huyệt dừng ở đây; long chậm tới đầu bỗng đột khởi, huyệt lấy ở trong này.
Giảng: Lời chú có một ví dụ thật rất đáng nhớ: ở huyện Vụ Nguyên, nhà họ Trình có một đất kết huyệt đẹp nhưng phía trước mỏ đi thẳng dài; người tục đều lấy huyệt ở chỗ cùng tận nên không lợi. Họ Trình đặt ở chỗ mạch thành sao, cắt bỏ cái đuôi thừa, đục làm một tay ôm ngược làm nội đường, đời ấy ra quý, đỗ đạt liền liền. Bài học: chuyết huyệt thường cần tay người sửa (đục, cắt, đắp), nhưng chỉ sửa được khi long và huyệt đã thật. Hai câu cuối "núi gấp bỗng bằng" và "long chậm bỗng đột" là cặp nguyên tắc gấp trong có chậm, chậm trong có gấp.
Lời án: quái huyệt là "bỏ kinh theo quyền" – 舍經從權
Sau hai bài ca, Diệp Cửu Thăng viết một đoạn án dài, đặt từng cách quái huyệt cạnh câu chính luận mà nó trái lại. Đây là đoạn làm rõ nhất vì sao quái huyệt không phải là "ngoài phép".

(九升按)右巧穴二十有二……拙穴二十有二……兼巧與拙,總名曰怪,凡四十有四。然怪穴亦不止此,在智者觸類而長之耳。夫所謂怪穴者,乃出于常理之外者也。故葬書云過山不葬,乃正論也,而怪穴有騎龍斬關之說;石山不葬,乃正論也,而怪穴有扦于石間之法;獨山不葬,乃正論也,而怪穴有扦于無包藏之法;雪心賦云脉界水則止,乃正論也,而怪穴有扦于龍脫之法;……黑囊經云穴要有包裹,包裹穴無破,乃正論也,而怪穴有扦于無龍虎之法;廖金精云第一莫下去水地,乃正論也,而怪穴有扦于直流之法……凡此之類,本皆出常入怪,舍經從權……然不知識怪穴固難,信怪穴尤難,此皆天造地設,以俟有福緣者耳。
Dịch: Cửu Thăng án: trên đây xảo huyệt hai mươi hai, chuyết huyệt hai mươi hai, gồm xảo và chuyết gọi chung là quái, cả thảy bốn mươi bốn. Nhưng quái huyệt cũng không chỉ chừng ấy, ở người trí suy rộng ra. Cái gọi là quái huyệt là cái ra ngoài lẽ thường. Nên Táng Thư nói núi qua không táng, là chính luận, mà quái huyệt có thuyết kỵ long trảm quan; núi đá không táng, là chính luận, mà quái huyệt có phép đặt trong đá; núi đơn độc không táng, là chính luận, mà quái huyệt có phép đặt chỗ không bao giấu; Tuyết Tâm Phú nói mạch gặp nước giới thì dừng, là chính luận, mà quái huyệt có phép long thoát; … Hắc Nang Kinh nói huyệt phải có bao bọc, là chính luận, mà quái huyệt có phép không long hổ; Liêu Kim Tinh nói thứ nhất chớ đặt đất nước đi, là chính luận, mà quái huyệt có phép nước chảy thẳng. … Các loại này vốn đều ra khỏi thường mà vào quái, bỏ kinh theo quyền. … Nhưng biết quái huyệt đã khó, tin quái huyệt càng khó; đều là trời tạo đất đặt để đợi người có phúc duyên.
Giảng: Hai chữ "kinh" và "quyền" là then chốt. Kinh là phép thường, quyền là phép biến. Diệp Cửu Thăng không phủ nhận chính luận; ông đặt mỗi quái huyệt ngay cạnh câu chính luận mà nó trái, để người học thấy quái huyệt là ngoại lệ có điều kiện, chứ không phải cớ để bỏ phép. Điều kiện ấy, như cả hai bài ca nhắc lại, là long phải thật.
Quốc Bảo Kinh: hai trăm sáu mươi kỳ hình quái huyệt pháp – 國寶經
Phần cuối của bài là Quốc Bảo Kinh, xếp quái huyệt theo dạng thay vì theo nơi chốn: oa cao, oa thấp, oa dài, oa ngắn, oa ngược, oa nghiêng, oa đôi, oa đơn, đột lớn, đột nhỏ, cuộn khúc, dốc rủ, long hổ, cưỡi, đất bằng, đỉnh núi, tựa núi, bên nước, trong nước, treo ngược, đoạt khí, rồi tới mười hai cách và ba mươi sáu kỵ long.

高窠:高窠高窠不厭高,燕窠凹裏產英豪。
低窠:低窠低窠近平地,伏龍伏虎穴居鼻,螺螄螃蟹臍中扦,下後兒孫真富貴。
側窠:側窠形勢不安平,偏頗高低穴似傾……雖然欹側葬牛耳,白屋能生卿相子。
大突:大突之穴大突形,懸囊垂腹鳳凰膺,龍額鼇頭騎虎額,直須龍虎抱分明。突穴若無龍虎抱,騰翩不蓄如風掃。
小突:……大凡小突氣無全,不必留心向此源。拋蹤閃跡更前去,大成大受有天然。
平地:平地之穴易中難,來龍有氣穴斯安。欲流破射皆凶氣,勿恃平洋勝似山。
奪氣:奪氣之穴皆有餘,須從過脉辨盈虛。……一般奪氣地,山腹之間求過氣。
掛燈:掛燈穴在高山上,萬水千山皆入望,八風不動儘教高,下着公卿并將相。
Dịch: Oa cao: oa cao không ngại cao, trong lõm tổ én sinh anh hào. Oa thấp: oa thấp gần đất bằng, rồng nằm hổ nằm huyệt ở mũi, ốc cua đặt ở rốn, táng xong con cháu thật giàu sang. Oa nghiêng: thế không yên bằng, lệch cao thấp, huyệt như nghiêng … tuy nghiêng lệch táng ở tai trâu, nhà tranh cũng sinh con khanh tướng. Đột lớn: hình đột lớn như túi treo, bụng rủ, ức phượng hoàng, trán rồng, đầu ngao, trán hổ cưỡi; phải có long hổ ôm rõ. Đột mà không long hổ ôm thì bay bổng không chứa, như gió quét. Đột nhỏ: … phàm đột nhỏ khí không toàn, không cần lưu tâm ở nguồn này; dấu vứt vết né còn đi về trước, mới thành lớn nhận lớn tự nhiên. Đất bằng: huyệt đất bằng dễ mà khó; long đến có khí thì huyệt mới yên; nước chảy phá bắn đều là hung khí, chớ cậy đồng bằng hơn núi. Đoạt khí: huyệt đoạt khí đều có dư, phải theo chỗ qua mạch mà phân đầy vơi … đất đoạt khí tìm khí đi qua ở bụng núi. Treo đèn: huyệt treo đèn ở núi cao, muôn nước nghìn núi đều vào tầm mắt; tám gió không động thì cao mấy cũng được, táng xong ra công khanh và tướng soái.

Giảng: Quốc Bảo Kinh dùng rất nhiều tên vật (tổ én, ốc, cua, tai trâu, ức phượng), nhưng mỗi câu đều kèm một điều kiện thật: đột lớn phải có long hổ ôm, đột nhỏ thì khí không toàn, đất bằng phải có long đến có khí, treo đèn phải tám gió không động. Câu "đột nhỏ khí không toàn, dấu né còn đi về trước" là lời dặn quý: thấy gò đột nhỏ chưa vội đặt, có khi long còn đi tiếp để kết lớn hơn ở phía trước. Sách gốc còn liệt kê ba mươi sáu kỵ long kèm đồ quyết; bài này chỉ nêu các dạng chính.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), ba bài này nên đọc như một bài học về giới hạn, không phải bài học về sự tự do. Mọi quái huyệt đều có điều kiện: long phải thật, khí phải sinh, và tay người chỉ được sửa khi trời đất đã kết sẵn.

Phong Thuỷ Liên Hoa đặt khí làm gốc, nên rất trân trọng đoạn chú "thừa sinh đắc khí" với bốn tầng hiển ẩn. Tầng "hiển trong hiển" ai học cũng thấy được; tầng "ẩn trong hiển" học kỹ lý pháp thì thấy được; còn tầng "hiển trong ẩn" (phải đắp, cắt, nối, bổ, lấp) và "ẩn trong ẩn" (thấy động trong tĩnh) là thủ pháp, chỉ học được tại hiện trường, bên người thầy đã đi qua nhiều đất thật.
Lời dặn cuối của Phá hoặc ca cũng là lời Phong Thuỷ Liên Hoa nhắc mãi: "long giả không huyệt, chớ coi là quái huyệt; nếu lấy cớ đó mà đặt bừa thì làm hại hết người đời". Không biết thì giữ vụng, im miệng chớ bàn, còn hơn mượn chữ "quái" để che chỗ không biết.
Hiểu lầm thường gặp về quái huyệt – 常見誤解
Hiểu lầm lớn nhất là coi quái huyệt như "giấy phép" để đặt mộ ở chỗ chính luận cấm. Cả ba bài ca đều nói ngược lại: quái huyệt chỉ có ở chân long, và người không phân được long thật long giả thì "thà để quái huyệt không bàn còn hơn".

- "Thấy núi đi qua là có thể kỵ long." Phải xét núi đi phía trước: nếu còn kết lớn thì chỉ là trảm quan, phát nhanh không bền.
- "Quái huyệt có thể táng vào đá, vào nước." Sấu thạch là đục đá tìm đất; đề nguyệt là đắp đất lên sao nổi; không phải đặt quan tài vào đá hay nước.
- "Không long hổ, không án thì vẫn tốt." Chỉ khi long thật và có nước tụ thay án, có hộ triền dài thay long hổ.
- "Huyệt nào xấu cũng có thể là chuyết huyệt." Chuyết huyệt là hình xấu mà khí thật; long giả thì có oa cũng rỗng, có nhũ cũng thô cứng, không đặt được.
- "Đột nhỏ là có huyệt." Quốc Bảo Kinh dặn đột nhỏ khí không toàn; có khi long còn đi về trước kết lớn hơn.
Tóm lại: Biện hoặc ca nêu tám cách quái huyệt lớn và gom về "thừa sinh đắc khí" với bốn tầng hiển ẩn. Phá hoặc ca chia bốn mươi bốn quái huyệt thành hai mươi hai xảo (chỗ ở lạ) và hai mươi hai chuyết (dáng xấu). Lời án của Diệp Cửu Thăng gọi quái huyệt là "bỏ kinh theo quyền". Quốc Bảo Kinh xếp quái huyệt theo dạng oa, đột, cuộn, cưỡi. Điều kiện chung của tất cả: long phải thật.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (29) – Quái huyệt đồ (Liêu Kim Tinh) và Thốn Kim Phú. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (31) – Ngọc Tủy Kinh: bí huyệt danh tủy, huyệt trích huyền, thập xảo huyệt tủy.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển mười, "Huyệt pháp đảo ảnh kỳ hình quái huyệt bộ hạ", gồm lời của Diệp Cửu Thăng, Quái huyệt biện hoặc ca (Liêu Kim Tinh soạn, Tam Sinh chú giải), Quái huyệt phá hoặc ca kèm chú, lời án của Diệp Cửu Thăng, và Quốc Bảo Kinh hai trăm sáu mươi kỳ hình quái huyệt pháp, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập hai. Các đoạn chép: lời mở quyển, toàn bộ phần ca của hai bài và ý chính của lời chú, phần chính lời án, và một số dạng tiêu biểu của Quốc Bảo Kinh; ba mươi sáu kỵ long đồ quyết chỉ nhắc tên. Chữ dị thể đổi về chính thể. Hình gốc trích từ chính bản khắc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, phân tầng đại cục, trung cục, tiểu cục.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, lập hướng sau khi đã định long huyệt.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (28): Quái Huyệt Phú và Quái huyệt đồ (Thư Nam Tăng)
- Địa Lý Đại Thành (29): Quái huyệt đồ (Liêu Kim Tinh) và Thốn Kim Phú
- Địa Lý Đại Thành (24): Cửu tinh huyệt pháp
- Địa Lý Đại Thành (23): Đạt Tăng vấn đáp phần Sơn Pháp
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc tám cách của Biện hoặc ca và bốn mươi bốn quái huyệt là phần Thư; đứng trên một sống long mà quyết đây là kỵ long thật hay chỉ trảm quan, thấy một gò giữa ruộng mà biết có phải tàng quy, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Quái huyệt biện hoặc ca nói gì? – 怪穴辨惑歌
Là bài ca của Liêu Kim Tinh nêu tám cách quái huyệt lớn: kỵ long, trảm quan, tàng quy, sấu thạch, đề nguyệt, trương triều, tẩu châu, ngưỡng cao, và kết bằng câu cưỡi sinh khí được thì kỳ quái không cần đoán.
Xảo huyệt và chuyết huyệt khác nhau thế nào? – 巧穴拙穴
Xảo huyệt là hình huyệt đẹp mà chỗ ở lạ (đỉnh núi cao, giữa nước, trong đá); chuyết huyệt là hình huyệt vụng xấu (nhũ dài trơ, thiếu một tay, như da trâu) mà khí thật. Phá hoặc ca kể mỗi loại hai mươi hai cách.
Kỵ long và trảm quan khác nhau ra sao? – 騎龍斬關
Kỵ long là cưỡi sống long khi khí đã dồn đủ ở lưng long; trảm quan là cắt ngang mạch khi long còn đi tiếp và có kết lớn phía trước, phát nhanh nhưng không bền.
Thừa sinh đắc khí là gì? – 乘生得氣
Là cưỡi được sinh khí. Lời chú chia làm bốn tầng: hiển trong hiển, ẩn trong hiển, hiển trong ẩn, ẩn trong ẩn; cốt yếu là biết vì sao long sinh thì biết vì sao khí sinh, biết sinh thì biết cưỡi.
Quốc Bảo Kinh xếp quái huyệt thế nào? – 國寶經怪穴法
Xếp theo dạng: oa cao, thấp, dài, ngắn, ngược, nghiêng, đôi, đơn; đột lớn, nhỏ; cuộn khúc, dốc rủ, long hổ, cưỡi, đất bằng, đỉnh núi, tựa núi, bên nước, trong nước, treo ngược, đoạt khí, và ba mươi sáu kỵ long.








