Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷六 (結作法穴星化氣部 · 達僧問答)
Tác giả: Tư Mã Đầu Đà 司馬頭陀 (Lưu Tế 劉濟, đời Tống) soạn · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, Cổ Vụ, đời Thanh) tập chú
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), Địa Lý Sơn Pháp Toàn Thư, tập một.
Đạt Tăng vấn đáp (達僧問答) là phần hỏi đáp đi liền sau Ngụ Hình Luận trong quyển sáu Sơn Pháp Toàn Thư, bộ Địa Lý Đại Thành. Người hỏi là học trò, người đáp là Tư Mã Đầu Đà, vị tăng đời Tống đã viết Ngụ Hình Luận. Nếu Ngụ Hình Luận là bản luận cô đọng thì Đạt Tăng vấn đáp là phần thầy giảng lại từng câu khó: vì sao oa là dương mà nhũ là âm, vì sao hình mở lấy nông mà hình khép lấy sâu, thừa kim, tương thuỷ, huyệt thổ, ấn mộc là gì, định đích huyệt dựa vào đâu, phương hướng có định được huyệt không, long quý long hèn nhìn ở đâu, long có bệnh gì mà không kết. Bài này chép nguyên văn những đoạn chính, dịch, giảng và luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Đạt Tăng vấn đáp là mười mấy câu hỏi đáp giải thích Ngụ Hình Luận. Ý chính: hình và khí không rời nhau; oa (hình mở) như hoa nở là khí phát ra ngoài nên thuộc dương, lấy nông; nhũ (hình khép) như quả rủ là khí chứa bên trong nên thuộc âm, lấy sâu. Bốn phép làm huyệt là thừa kim (đắp tròn để tụ), tương thuỷ (mở miệng tròn để phát), huyệt thổ (đào vuông sâu, không đắp), ấn mộc (nối mạch nhỏ). Định huyệt có lý nhất định mà không có phép nhất định; phương hướng chỉ để xét ứng bên ngoài, không định được huyệt thật.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đọc luận mà không đọc vấn đáp thì như nghe thầy đọc bài mà không được hỏi. Những câu học trò hỏi trong thiên này cũng chính là những câu người học bây giờ hay vấp: oa sao lại là dương, huyệt có cần đúng hướng không, long nào thì quý. Thầy đáp gọn mà trúng."
Đạt Tăng vấn đáp là gì, ai đáp? – 達僧問答
Đạt Tăng vấn đáp là phần hỏi đáp phát huy Ngụ Hình Luận, người đáp là Tư Mã Đầu Đà. Mục lục bộ sách ghi tên là 達生問答 (Đạt Sinh vấn đáp), nhưng chính trang khắc in 達僧問答, tức "lời đáp của vị tăng thông đạt". Bài này theo trang sách. Lưu ý: phần Bình Dương Toàn Thư của bộ sách cũng có một thiên vấn đáp mang tên Đạt Tăng, bàn về đất bằng, đã đăng ở Địa Lý Đại Thành (63); bài này là phần Sơn Pháp, giảng Ngụ Hình Luận.

Cuối thiên, sách chép một ghi chú ngắn về người đáp. Theo ghi chú ấy, Tư Mã công họ Lưu tên Tế, người phủ Nam Khang thời Tống Triết Tông, lánh đời đi tu, được ban hiệu Đầu Đà. Những điều ông phát huy trong phần vấn đáp đều là ý chỉ của Táng Kinh (Táng Thư của Quách Phác). Sau khi ông mất, sách thất truyền; tới đời Minh chùa đổ, người ta mới tìm thấy bản này trong bụng tượng Phật.
司馬公姓劉,名濟,宋哲宗時南康府人,遁世為僧,宣號頭陀。達僧問答發揮,皆是葬經旨趣。僧死竟失其傳,前明寺廢,遂得此于佛腹中。
Dịch: Tư Mã công họ Lưu, tên Tế, người phủ Nam Khang thời Tống Triết Tông, lánh đời làm tăng, được ban hiệu Đầu Đà. Những điều phát huy trong Đạt Tăng vấn đáp đều là ý chỉ của Táng Kinh. Tăng mất thì sách thất truyền; đời Minh trước, chùa đổ, mới tìm được sách này trong bụng tượng Phật.
Giảng: Chuyện sách nằm trong bụng tượng là chuyện truyền lại, đúng sai khó kiểm. Cái đáng tin hơn là nội dung: cả thiên bám rất sát Táng Thư, nhiều câu trích thẳng "có đất thì có khí", "gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng", "táng nơi khí hội". Có thể đọc Đạt Tăng vấn đáp như một bản giảng Táng Thư theo lối hình khí, viết bằng ngôn ngữ của người đã từng đi núi.

Hình ngưng vì khí, khí lại theo hình là sao? – 形以氣凝,氣復隨形
Câu hỏi mở đầu là câu gốc của cả học thuyết: hình do khí ngưng mà thành, vậy sao khí lại phải theo hình? Đầu Đà đáp: có hai thứ khí. Khí ngưng thành hình là chất cố định không động; khí theo hình là cái diệu sinh sinh không cùng. Hình và khí chưa bao giờ rời nhau, nên mới thành biến hoá.

形以氣凝,氣復隨形,何也?曰:凝形之氣,一定不動之質也;隨形之氣,生生不窮之妙也。是知形氣未嘗相離,所以能成其變化也。故葬書曰:有土斯有氣。又曰:土形氣行,物因以生。
Dịch: Hình nhờ khí mà ngưng, khí lại theo hình, là thế nào? Đáp: khí ngưng thành hình là chất nhất định không động; khí theo hình là cái diệu sinh sôi không cùng. Vậy biết hình với khí chưa từng rời nhau, nên mới thành được biến hoá. Cho nên Táng Thư nói: có đất thì có khí. Lại nói: đất có hình thì khí đi, vật nhờ đó mà sinh.
Giảng: Học trò hỏi tiếp: người đời phần nhiều dùng ngũ tinh cửu diệu để biện lý đất, chỉ riêng Quách Phác nói khí mà ít người dùng được; sao Ngụ Hình Luận không nhắc gì tới tinh diệu? Đầu Đà đáp rằng tinh diệu dùng để xét sinh khắc, bác hoán, phương hướng nên tránh nên theo, phân núi lớn nhỏ, tôn ti, sang hèn, đã rất kỹ; nhưng về chỗ khí bên trong bẩm thụ thì là một lý khác. Lý hình khí là "lý diệu dụng", không phải người giác ngộ sâu thì khó hiểu. Thiên này phân oa, kiềm, pha, nhũ, phu, đột, mạch, tức dừng ở đâu; định cao sơn, bình dương, nông sâu, nổi chìm tụ ở đâu. Không nhắc Táng Thư mà lý thật là cưỡi sinh khí.
Vì sao oa thuộc dương, nhũ thuộc âm? – 窩屬陽,乳屬陰
Vì khí trời đất một mở một khép, một phát một thu. Đầu Đà lấy cây cỏ làm ví dụ: đâm cành ra lá là khí đang đi; nở hoa kết quả là khí dừng. Đài hoa nở ra là khí phát ra ngoài, nên oa (hình mở) thuộc dương; quả rủ xuống là khí chứa bên trong, nên nhũ (hình khép) thuộc âm.

天地之氣,一闢一闔,一發一斂,實陰陽出入之機。草木花菓,抽條布葉者,氣之行也;開花垂實者,氣之止也。蕚之開花,豈非氣發于外乎?而窩陽可知。菓之垂實,豈非氣藏于內乎?而乳陰可知。萬物之理,莫非陰陽相乘以生,而地理止聚之氣,取其陽,不犯其陰,是所謂乘生氣也。
Dịch: Khí trời đất một mở một khép, một phát một thu, thật là cơ ra vào của âm dương. Cây cỏ hoa quả, đâm cành trải lá là khí đang đi; nở hoa rủ quả là khí đã dừng. Đài nở thành hoa, chẳng phải khí phát ra ngoài sao? Thì biết oa là dương. Quả rủ xuống, chẳng phải khí chứa vào trong sao? Thì biết nhũ là âm. Lý muôn vật không gì không do âm dương nương nhau mà sinh; khí dừng tụ của địa lý thì lấy phần dương, không phạm phần âm, ấy gọi là cưỡi sinh khí.

Giảng: Hình ảnh hoa và quả giúp nhớ rất nhanh. Hoa nở thì trong lòng hoa trống, khí toả ra; quả chín thì đặc, khí dồn vào trong. Oa trên núi là một ổ lõm mở ra như lòng hoa; nhũ là một khối đất thõng xuống như quả. Câu "lấy dương, không phạm âm" nghĩa là đặt huyệt ở chỗ khí đang sống động, không đào phá vào khối khí đang ngủ. Vì vậy sách nói tiếp: dương tán ra ngoài thì nông, âm chứa ở trong thì sâu.
Thừa kim, tương thuỷ, huyệt thổ, ấn mộc là bốn phép gì? – 乘金相水穴土印木
Đó là bốn phép "tác dụng", tức cách làm huyệt cho hợp với khí: thừa kim là đắp gò tròn để tụ khí nổi; tương thuỷ là mở miệng tròn trên dốc để khí phát; huyệt thổ là đào huyệt vuông, lấy sâu chính giữa, không đắp mộ; ấn mộc là nối mạch trước sau, theo núi nối mạch nhỏ. Đầu Đà gọi đó là "diệu pháp của tác dụng".

乘金、相水、穴土、印木,實作用之妙法也。乘金者,散緩鋪潤,大作圓堆是也。相水者,傾坡取平,大開圓口是也。穴土者,方穴深取中,不培塚是也。印木者,後接前迎,因山續脉是也。夫浮陽之穴,非乘金不足以聚之;半陰半陽,非相水不足以發之。然相水內又乘金,相涵相生也。乳脉輕小,必印木續微,此皆闔以固之。獨穴土之法,膚乳粗大,陽藏于深,必深穴其所鍾,闢以通之,不必培土,土厚則氣難發矣。
Dịch: Thừa kim, tương thuỷ, huyệt thổ, ấn mộc thật là diệu pháp của tác dụng. Thừa kim là chỗ tản chậm, trải nhuận thì đắp lớn thành gò tròn. Tương thuỷ là dốc nghiêng thì lấy chỗ bằng, mở lớn miệng tròn. Huyệt thổ là đào huyệt vuông, lấy sâu chính giữa, không đắp mộ. Ấn mộc là sau nối trước đón, theo núi nối mạch. Huyệt dương nổi, không thừa kim thì không tụ được; nửa âm nửa dương, không tương thuỷ thì không phát được; nhưng trong tương thuỷ lại có thừa kim, chứa nhau sinh nhau. Nhũ mạch nhẹ nhỏ thì phải ấn mộc nối chỗ yếu. Các phép ấy đều là khép lại để giữ. Riêng phép huyệt thổ: phu nhũ thô lớn, dương ẩn ở sâu, phải đào sâu vào chỗ khí dồn, mở ra để thông, không cần đắp đất, đất dày thì khí khó phát.
Giảng: Bốn phép này là phần giải thích cho câu khó nhất của Ngụ Hình Luận: "dương thì lấy nông để cưỡi, khép lại để giữ; âm thì lấy sâu để thu, mở ra để thông". Học trò hỏi thêm: đã muốn khí phát thì đào tròn cũng được, sao phải vuông? Đầu Đà đáp: nhũ tròn thì khí có ý động, huyệt vuông thì khí có ý tĩnh; la đường tròn mở thì khí động nên phải thừa kim để tụ lại; huyệt vuông mở lớn thì khí phát nên phải vuông cho tĩnh, tĩnh thì không tán; đắp đất quá dày thì tĩnh mà không động được nữa. Đó là cách nghĩ âm dương bù trừ rất nhất quán: chỗ động thì làm cho tĩnh, chỗ tĩnh thì mở cho động.

Đầu Đà còn nói tới một loại kết khó: long thật thế đặc biệt mà đầu huyệt căng cứng, không oa không mạch. Gặp loại này thì mở lớn kiểu tương thuỷ cho khí căng từ chỗ động phát ra giữa, rồi đắp gò lớn nông để tụ lại; ông gọi đó là phép lấy khí "chí xảo chí diệu". Điều kiện là phải biết chỗ ấy bẩm và chứa khí thật, không phải đất rỗng.
Vì sao không nói hoả? Học trò hỏi: Quách Phác chỉ phân chi và lũng, tuyệt không bàn ngũ tinh, vậy mà phần tác dụng lại nói kim, mộc, thuỷ, thổ, là sao? Đầu Đà đáp: ngũ tinh dễ phân, thể chi lũng khó phân; phép tác dụng chỉ mượn hình bốn sao: kim để tụ, thuỷ để tương, thổ để thông chỗ sâu, mộc để nối chỗ nhỏ. Không nói hoả vì hoả nóng khô, không dùng.
Đây là một ý rất hay: trong phép làm huyệt, ngũ hành không phải là "sao chiếu mệnh" mà là hình dáng của việc đắp, mở, đào, nối. Đắp tròn là kim, mở miệng là thuỷ, đào vuông là thổ, nối dài là mộc. Hoả là nhọn và nóng, đặt vào mộ thì khô kiệt, nên bỏ.
Oa thật oa giả, nhũ thật nhũ giả phân thế nào? – 窩乳真偽
Oa nhũ thì dễ nhìn, thật giả mới khó. Đầu Đà dạy: kết dương nổi thì sau phải có thể nổi tròn, trước có thế hơi thu; oa ngửa, nia ngửa, bàn tay ngửa mà trong không có gờ hố, thấp dần một cách kín đáo, giữa có "đất thịt" là thật; dốc đứng thành hố, oa quá sâu, giữa không có đất thịt là rỗng.

陽浮之聚,必後有隆圓之體,前有微歛之勢。仰窩、偃箕、承掌,內無稜坎,隱然漸低,中有肉地者為真;陡而為坎,及窩太深,中無肉地者為虛。蓋深而陡者,則肘臂重,其氣不發于窩,而或流行于左右矣。若陰聚之結,膚欲豁而有受,乳欲墜而有畜,凸欲漸隆而足潤。
Dịch: Chỗ tụ dương nổi, sau ắt có thể nổi tròn, trước có thế hơi thu. Oa ngửa, nia ngửa, tay hứng, trong không có gờ hố, ngầm thấp dần, giữa có đất thịt là thật; dốc mà thành hố, và oa quá sâu, giữa không có đất thịt là rỗng. Vì sâu và dốc thì hai cánh tay nặng, khí không phát ở oa mà có khi chạy sang trái phải. Còn kết tụ âm thì phu muốn mở rộng mà có chỗ nhận, nhũ muốn thõng mà có chỗ chứa, đột muốn nổi dần mà chân nhuận.
Giảng: "Có chỗ nhận" là ngực huyệt ngầm có bậc nghỉ để đón; "có chỗ chứa" là nhũ trên nhỏ dưới to, thõng xuống mà giữ được khí; "nổi dần mà chân nhuận" là đột và tiết mạch nổi lên từ từ nên khí không gấp, chân rộng thì dư khí nhiều, nước giới không cắt vào. Ngược lại, gò nổi đột ngột, nước giới sát bên thì phần nhiều chỉ là "khí bướu thịt". Đầu Đà dặn thêm: huyệt tiết mạch tuy khéo nhưng nhận khí rất nhỏ, phải tìm ở nơi đại chỉ đại tụ, thế đặc biệt cục thật; thế yếu cục rộng mà chậm lỏng thì phần nhiều là rỗng. Núi chủ dày nặng, ngay ngắn, không vỡ dột là "tích khí".
Mười bốn dấu hiệu định đích huyệt – 定穴之的
Định đích huyệt có một lý nhất định mà không có một phép nhất định. Lý nhất định là thư hùng giúp nhau, ngang dọc tìm nhau; không có phép nhất định là vì cao thấp không giống, co duỗi không đều. Đầu Đà kể mười bốn chỗ dựa để biết đích huyệt, rồi kết: nghìn biến vạn hoá, lòng và mắt thuần thục thì tự khế hợp.

定穴之的,有一定之理,無一定之法。有一定之理者,雌雄以相濟,橫直以相就;無一定之法者,高低之不同,屈伸之不等。有以勢力及與不及而知其的也;有以稟形盛與不盛而知其的也;有以鬭緩讓急、奪總避直而知其的也;有以節脉顯然而知其的也;有以動息隱微而知其的也;有以剛柔相尋而知其的也;有以至中至正而知其的也;有以形傾勢悶而知其的也;有以合流微淺而知其的也;有以微歛轉掬而知其的也;有以剪交避鈌而知其的也;有以內流寬緊而知其的也;有以護翌照樂影映而知其的也;有以彰照證佐而知其的也。千變萬化,心目精熟,自契之矣。
Dịch: Đích huyệt có lý nhất định, không có phép nhất định. Lý nhất định là thư hùng giúp nhau, ngang dọc tìm nhau; không có phép nhất định là vì cao thấp không đồng, co duỗi không đều. Có khi nhờ thế lực tới hay không tới mà biết đích; có khi nhờ hình bẩm thịnh hay không thịnh; có khi nhờ đấu chỗ chậm, nhường chỗ gấp, đoạt chỗ tổng, tránh chỗ thẳng; có khi nhờ tiết mạch rõ ràng; có khi nhờ động tức ẩn vi; có khi nhờ cương nhu tìm nhau; có khi nhờ chí trung chí chính; có khi nhờ hình nghiêng thế kín; có khi nhờ nước hợp nông nhẹ; có khi nhờ hơi thu quay ôm; có khi nhờ cắt giao tránh khuyết; có khi nhờ nước trong rộng hẹp; có khi nhờ cánh hộ, chiếu, nhạc, bóng soi; có khi nhờ dấu chiếu làm chứng. Nghìn biến vạn hoá, lòng mắt tinh thuộc thì tự hợp.
Giảng: Mười bốn dấu này về sau được các nhà triển khai thành "huyệt chứng" (chứng bằng minh đường, triều án, lạc sơn, long hổ, cầu thần, quan quỷ, thuỷ thế) mà Diệp Cửu Thăng chép trong quyển mười một. Ở đây Đầu Đà chưa chia mục, chỉ nhắc rằng không có dấu nào đứng một mình định được huyệt. Thư hùng giúp nhau, ngang dọc tìm nhau là lý; mười bốn dấu là chỗ lý ấy hiện ra.
Phương hướng có định được huyệt không? Tám gió nói gì? – 方向 · 八風
Không. Đầu Đà nói thẳng: dùng phương hướng để xét phù ứng bên ngoài thì được, dùng phương hướng để định huyệt thật thì không được. Huyệt thật kết ở chỗ lớn thì giới hợp triều tụ, nhỏ thì giao khoá ôm vào; núi muốn dừng thì chưa tới nước thế đã chậm lại, không phải gượng ép mà dừng được.

世俗以方向定的,何如?曰:以方向別外之符應則可,以方向定穴之真的則不可。……大抵龍穴既定,方向隨之……是以不明龍穴,拘一卦則窒而不通,兼衆卦則泛而無主。……獨八方之風不可不辨。……惟東南風不散生氣,方向值此者,不畏高巔空曠;西北最要周遮,艮近于坎,緊閉尤佳。所謂三門永開,五戶常閉是也。深鍾之穴無妨,浮陽之穴尤忌。
Dịch: Người đời dùng phương hướng định đích huyệt, thế nào? Đáp: dùng phương hướng để phân phù ứng bên ngoài thì được, dùng phương hướng định đích thật của huyệt thì không được. … Đại để long huyệt đã định thì phương hướng theo đó. … Vì vậy không rõ long huyệt thì câu nệ một quẻ là bế tắc không thông, gồm nhiều quẻ là tràn lan không chủ. … Riêng gió tám phương không thể không phân biệt. … Chỉ gió đông nam không làm tán sinh khí; hướng gặp phía ấy thì không sợ đỉnh cao trống trải; tây bắc cần che kín nhất, Cấn gần Khảm, đóng chặt càng tốt. Ấy gọi là ba cửa luôn mở, năm cửa thường đóng. Huyệt khí dồn sâu thì không ngại, huyệt dương nổi thì càng kỵ.
Giảng: Sách kể tên tám gió theo tám quẻ: Khảm là gió Quảng Mạc, Cấn là gió Điều, Chấn là gió Minh Thứ, Tốn là gió Thanh Minh, Ly là gió Cảnh, Khôn là gió Lương, Đoài là gió Xương Hạp, Càn là gió Bất Chu. Đây là khí hậu Trung Hoa: gió mùa đông bắc, tây bắc lạnh khô, gió đông nam ấm ẩm. Điều đáng chú ý là Đầu Đà gắn chuyện gió với loại huyệt: huyệt âm khí chìm sâu thì gió ít hại, huyệt dương nổi nông thì gió hại nhiều. Lý nhất quán với phần thừa kim ở trên.

Cốt yếu của Táng Thư: dừng, chứa, tích, tụ – 止畜積聚
Học trò xin chỉ cái cốt yếu nhất của Táng Thư. Đầu Đà đáp: "gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng" chỉ là nói đại khái. Thế đi dễ biện, thế dừng khó biện; thế đến hình dừng, tàng phong giới thuỷ mà rỗng không kết thì nhiều lắm. Phải luận hình dừng khí chứa, đến tích dừng tụ, mới là cốt yếu.

乘風則散,界水則止,此乃大較之說。其行也,因地之勢;其聚也,因勢之止。……蓋行勢易辨,止勢難辨。勢來形止,藏風界水,虛而無結者多矣。其論形止氣畜,來積止聚,方為切要。故吾所論,皆止畜積聚之妙也。且岡壠多流行,平洋多零散。……平夷篇「隱隱隆隆,法葬其中」,見其意矣。然尤在于支之所起,氣隨而始;支之所終,氣隨而鍾。始字、鍾字最有意味。
Dịch: Gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng, đó là lời đại khái. Khí đi là theo thế đất; khí tụ là theo chỗ thế dừng. … Thế đi dễ biện, thế dừng khó biện. Thế đến hình dừng, tàng phong giới thuỷ mà rỗng không kết thì nhiều lắm. Phải luận hình dừng khí chứa, đến thì tích, dừng thì tụ, mới là cốt yếu. Cho nên những gì ta luận đều là cái diệu của dừng, chứa, tích, tụ. Vả lại cương lũng phần nhiều lưu hành, bình dương phần nhiều rời rạc. … Thiên Bình Di nói "ẩn ẩn long long, phép táng ở giữa", thấy được ý ấy. Nhưng cốt nhất là: chi khởi ở đâu thì khí theo đó mà bắt đầu; chi dứt ở đâu thì khí theo đó mà dồn lại. Chữ "thuỷ" (bắt đầu) và chữ "chung" (dồn lại) rất có ý vị.
Giảng: Đầu Đà giải năm câu của Táng Thư thành năm phép: táng chỗ khí hội là chỗ sinh khí gặp nhau; cưỡi chỗ khí đến là gấp thì cưỡi chậm, chậm thì cưỡi gấp; xét chỗ khí dư là nương chỗ thịnh, chỗ mạnh, lệch hay song mà làm huyệt; chọn chỗ chiếu nhạc ứng tình; tránh chỗ hại là chỗ lõm ép, tên bắn, nước cắt. Ông còn nói cương lũng mà lưu hành thì khí vượng mà sống động; bình dương mà rời rạc thì khí thịnh mà có dư. Đó là cách đọc Táng Thư bằng mắt hình khí chứ không bằng la bàn.
Long quý long hèn nhìn ở đâu? – 貴龍等差
Nhìn ở thế: long quý thì ngang rộng, lượn gấp, vút cao, bay múa; long thường không có thế ấy. Đầu Đà kể một loạt hình tượng núi và cái quý tương ứng, rồi chốt bằng tính cách: ngay ngắn biết là trung, nghiêng lệch biết là nịnh, mềm loạn biết là dâm, thấp kém biết là hèn, thô dữ biết là ác, gầy mỏng biết là nghèo, thuần đẹp biết là từ, uy liệt biết là quyết đoán.

貴龍之為勢也,當觀其橫潤擺摺,卓拔飛舞……故疊如帳幙者,知其為臺司之任也;重如鼎鼐者,知其為柱石棟梁之器也;方如金屏,橫如玉几,知其為左言右史近侍之臣也;一字長橫,三臺並列,知其為中書樞要之重也;鋸齒排雲,知其為公侯閫帥將相之兼也;筆峰插漢,知其為名魁天下、終掌銓衡也……庫堆囷列,知其為貫朽粟陳之富也;幢旛擁蓋,知其為禪宗佛祖之居也;雲霞重疊,知其為還丹升舉之仙也。
Dịch: Thế của long quý thì phải xem nó ngang rộng lượn gấp, vút cao bay múa. … Cho nên chồng lớp như màn trướng thì biết là chức đài ty; nặng như vạc đỉnh thì biết là bậc rường cột; vuông như bình phong vàng, ngang như ghế ngọc thì biết là quan cận thị tả ngôn hữu sử; một nét ngang dài, ba đài đứng cạnh thì biết là trọng trách trung thư; răng cưa xếp mây thì biết là công hầu kiêm tướng soái; núi bút cắm sông Ngân thì biết là đỗ đầu thiên hạ, rốt cuộc nắm việc tuyển quan. … Kho đống vựa xếp thì biết là giàu đến dây tiền mục, thóc cũ chồng; tràng phan che lọng thì biết là chỗ ở của tổ sư thiền tông; mây ráng chồng lớp thì biết là bậc tiên luyện đan bay lên.
Giảng: Đầu Đà dặn thêm: xem nguồn sông lớn để biết xuất thân xa gần; xem thành ngoài cục trong để biết khí lượng rộng hẹp. Đây là kiểu "tượng" truyền thống của phong thuỷ hình thế. Cái nên giữ là phương pháp: thế núi phản ánh tính chất của khí; cái nên dè dặt là gán từng chức quan cụ thể, vì xã hội đã khác.
Long có bệnh gì mà không kết? – 龍之病
Học trò hỏi: có long mà không kết thì nhiều, bệnh ở đâu? Đầu Đà kể chín bệnh: hoàn toàn không khởi phục là bệnh ở hình; ngã đứt quá nhiều là bệnh ở lực; mỏi mà buông chân, không khởi phong loan là bệnh ở phân ít; nhẹ gầy cứng như đốt tre là bệnh cứng thẳng không sống; thân nhẹ chân nặng là bệnh thân thương khí yếu; mạch ngắn co rút là bệnh khí bức không thư; mũi dài uốn éo là bệnh quá mềm mà trôi; đỉnh vỡ thân dột là bệnh hư đói không tích; hình tạp không đặc là bệnh thế loạn không tông.

夫龍之病,全無頓伏者,病在于形;困跌斷過多者,病在于力;倦出腳、不起峰巒者,病在于分少;而與輕瘦硬如竹節者,病在于強直而無活;身輕而足重者,病在于幹傷氣弱;脉短而促縮者,病在于氣廹不舒;鼻長而窈窕者,病在于過柔而流泛;頂破而身漏者,病在于虛餒而無積;形雜而無特者,病在于勢亂而無所宗。彼降勢之真度、脉之妙者,如絲之飄,如氈之鋪,如雞之鬬,如人之揖,如橋之接,如線之拽,如綆之垂,如梭之度,如星之流,如毬之滾,如陣之戰,劍隨印護,峰起池來,如之何不為上地之融結也哉!
Dịch: Bệnh của long: hoàn toàn không ngừng phục là bệnh ở hình; khốn ngã đứt quá nhiều là bệnh ở lực; mỏi buông chân, không khởi phong loan là bệnh ở phần ít; nhẹ gầy cứng như đốt tre là bệnh ở cứng thẳng mà không sống; thân nhẹ chân nặng là bệnh ở cán thương khí yếu; mạch ngắn co rút là bệnh ở khí bức không thư; mũi dài uốn éo là bệnh ở quá mềm mà trôi tràn; đỉnh vỡ thân dột là bệnh ở hư đói mà không tích; hình tạp không đặc sắc là bệnh ở thế loạn không có tông. Còn thế giáng đúng độ, mạch qua khéo thì như tơ bay, như thảm trải, như gà chọi, như người vái, như cầu nối, như chỉ kéo, như dây gàu thả, như thoi đưa, như sao băng, như cầu lăn, như trận đánh; kiếm theo ấn hộ, phong khởi ao tới, sao lại không là dung kết của đất thượng hạng!
Giảng: Chín bệnh này nên học thuộc, vì nó là bảng kiểm nhanh khi đi long. Đứng trên một sống núi gầy, thẳng tắp, cứng như đốt tre thì đừng mất công tìm huyệt phía trước; gặp long đỉnh vỡ thân dột thì biết khí đã rò. Mười một hình ảnh cuối cùng (tơ bay, thảm trải, gà chọi, người vái…) là mười một dáng của một long sống: có nhịp, có co duỗi, có hướng về.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), Đạt Tăng vấn đáp là một văn bản rất gần với tinh thần "khí là bản nguyên, hình nào khí đó". Câu đầu tiên của thiên, "khí ngưng thành hình, khí lại theo hình", nói đúng điều Phong Thuỷ Liên Hoa luôn nhắc: không có khí nào treo lơ lửng ngoài hình, và không có hình nào không chở khí. Đọc hình là đọc khí.
Điểm thứ hai rất đáng giữ là câu "dùng phương hướng định huyệt thì không được". Phong Thuỷ Liên Hoa đặt thứ tự rõ ràng: trước định long, định huyệt bằng hình và khí; sau mới lập hướng bằng la kinh. Người làm ngược lại, cầm la bàn đi tìm một hướng "hợp tuổi" rồi mới tìm chỗ đặt, chính là cái Đầu Đà gọi là "câu nệ một quẻ thì tắc, gồm nhiều quẻ thì tràn".
Điểm thứ ba là bốn phép thừa kim, tương thuỷ, huyệt thổ, ấn mộc. Đây là phần thủ pháp: đắp bao nhiêu, đào bao sâu, mở miệng tròn rộng bao nhiêu là tuỳ đất tại chỗ, sách không cho con số. Phong Thuỷ Liên Hoa chia sẻ lý pháp (vì sao đắp, vì sao đào), còn thủ pháp thì phải học trực tiếp tại hiện trường, vì làm sai một phép là đổi khí của cả huyệt.
Hiểu lầm thường gặp khi đọc Đạt Tăng vấn đáp – 常見誤解
Hiểu lầm hay gặp nhất là coi "oa dương nhũ âm" như nhãn tốt xấu. Đầu Đà không hề nói dương tốt âm xấu; ông chỉ nói khí phát ra hay chứa vào, từ đó chọn phép nông hay sâu, đắp hay đào.

- "Huyệt phải đúng hướng mới phát." Sách nói ngược lại: long huyệt định rồi hướng mới theo; hướng chỉ để xét phù ứng bên ngoài.
- "Oa càng sâu càng tụ khí." Oa quá sâu, dốc thành hố, giữa không có đất thịt là oa rỗng; khí chạy sang hai cánh.
- "Mộ nào cũng nên đắp cao." Phép huyệt thổ dặn không đắp, vì đất dày thì khí khó phát; chỉ huyệt dương nổi mới cần thừa kim.
- "Ngũ hành trong phép làm huyệt là ngũ hành mệnh." Đầu Đà chỉ mượn hình bốn sao để gọi bốn động tác đắp, mở, đào, nối.
- "Có long là có huyệt." Có long mà không kết thì nhiều; chín bệnh của long là để biết khi nào nên dừng tìm.
Tóm lại: Đạt Tăng vấn đáp giảng Ngụ Hình Luận bằng mười mấy câu hỏi: hình khí không rời; oa như hoa nở là dương lấy nông, nhũ như quả rủ là âm lấy sâu; làm huyệt có bốn phép thừa kim, tương thuỷ, huyệt thổ, ấn mộc; định huyệt có lý mà không có phép cố định; hướng theo huyệt chứ không định huyệt; long quý xem ở thế, long bệnh có chín loại.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (22) – Ngụ Hình Luận 寓形論. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (24) – Cửu tinh huyệt pháp 九星穴法.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển sáu, "Đạt Tăng vấn đáp" của Tư Mã Đầu Đà, đi sau Thiên Nguyên Nhất Khí Ngụ Hình Luận, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một. Các đoạn chép: hình khí, oa dương nhũ âm, bốn phép tác dụng, oa nhũ thật giả, định đích huyệt, phương hướng và tám gió, cốt yếu Táng Thư, long quý, bệnh long, ghi chú về tác giả; các đoạn khác thuật ý. Mục lục bộ sách ghi 達生問答; trang khắc in 達僧問答, bài này theo trang khắc. Chữ "常龍" trong đoạn long quý trang khắc in mờ, đọc theo văn cảnh. Chữ dị thể đổi về chính thể. Hình gốc trích từ chính bản khắc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, phân tầng đại cục, trung cục, tiểu cục.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, lập hướng sau khi đã định long huyệt.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (22): Ngụ Hình Luận, huyệt tinh hoá khí
- Địa Lý Đại Thành (20): Đạo Pháp Song Đàm, kết tác theo chi cán
- Địa Lý Đại Thành (21): Ngũ đại thừa khí luận
- Táng Thư, Nội thiên: táng là nương sinh khí
- Địa Lý Đại Thành (63): Đạt Tăng vấn đáp phần Bình Dương
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc mười bốn dấu định huyệt và chín bệnh của long là phần Thư; đứng trên một sống núi mà biết đây là long sống hay long bệnh, oa này có đất thịt hay rỗng, nên đắp hay nên đào, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Đạt Tăng vấn đáp là gì? – 達僧問答是何書
Là phần hỏi đáp của Tư Mã Đầu Đà giải thích Ngụ Hình Luận, nằm trong quyển sáu Sơn Pháp Toàn Thư của Địa Lý Đại Thành. Mục lục ghi Đạt Sinh vấn đáp, trang khắc ghi Đạt Tăng vấn đáp.
Vì sao oa là dương, nhũ là âm? – 窩陽乳陰何解
Vì oa mở ra như hoa nở, khí phát ra ngoài; nhũ khép lại như quả rủ, khí chứa vào trong. Dương thì lấy nông và khép lại để giữ, âm thì lấy sâu và mở ra để thông.
Thừa kim, tương thuỷ, huyệt thổ, ấn mộc là gì? – 四法何謂
Là bốn phép làm huyệt: đắp gò tròn để tụ khí nổi, mở miệng tròn trên dốc để khí phát, đào huyệt vuông sâu không đắp để thông khí chìm, nối mạch trước sau để tiếp mạch nhỏ.
Có thể dùng phương hướng để định huyệt không? – 方向可定穴否
Theo Đầu Đà thì không. Phương hướng chỉ dùng để xét phù ứng bên ngoài; long huyệt định rồi thì hướng theo đó.
Long có những bệnh gì khiến không kết huyệt? – 龍病有幾
Chín bệnh: không khởi phục, ngã đứt quá nhiều, buông chân không khởi phong, gầy cứng như đốt tre, thân nhẹ chân nặng, mạch ngắn co rút, mũi dài uốn éo, đỉnh vỡ thân dột, hình tạp không đặc.








