💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (11): Nhập môn Hắc Nang Kinh và Thoả Tiên Ước Củ 黑囊經 妥先約矩

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (11): Nhập môn Hắc Nang Kinh và Thoả Tiên Ước Củ 黑囊經 妥先約矩

Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 (卷之首下 · 入門部 · 黑囊經 范越鳳著 · 妥先約矩 董德彰著)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Trần Hồng Bảo 陳鴻寶 (tự Đạo Khải 道棨, người Hải Xương) tham duyệt quyển này
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập một.

Quyển đầu hạ của Địa Lý Đại Thành mở ra phần Nhập môn. Diệp Cửu Thăng không chọn một bộ kinh cao siêu để mở cửa, mà chọn hai bản văn ngắn, dễ thuộc: Hắc Nang Kinh 黑囊經 (Kinh túi đen), đề Phạm Việt Phượng 范越鳳 soạn, và Thoả Tiên Ước Củ 妥先約矩 (Khuôn phép gọn để yên người đã khuất), của Đức Điển Đổng Đức Chương 董德彰. Bản thứ nhất dạy loan đầu bằng những câu vần mộc mạc; bản thứ hai gói cả loan đầu lẫn lý khí vào tám khúc từ. Đây là bài cuối của phần quyển đầu trong bộ sách.

Trả lời nhanh: Hắc Nang Kinh là sách nhập môn vì "câu nào cũng gần tình người", gọn mà không rời rạc, rõ mà không phải giải thích dài. Cốt lõi là sáu điều phải xem: long xem tả hữu đỡ, huyệt xem tả hữu rơi, sa xem tả hữu hướng về, thuỷ xem tả hữu ước lại, minh đường xem bốn góc, tam dương xem thành quách; sáu điều không còn nghi mới vào huyệt định hướng, vì "quái hướng làm trong huyệt". Kế đó là mười điều cốt yếu khi chọn đất, bốn chữ "chính", hai mươi hai điều tốt, các cách đất giàu, sang, văn, võ, và hai mươi sáu điều sợ. Thoả Tiên Ước Củ thêm tám khuyết: bốn khuyết loan đầu (thể) và bốn khuyết lý khí (dụng) cho long, huyệt, sa, thuỷ.

Thầy Vũ Giới giảng về đoạn này: "Sách nhập môn tốt không phải sách dễ, mà là sách đặt đúng thứ tự. Thuộc sáu điều phải xem rồi mới cầm la bàn, ấy là thứ tự."

Vì sao Hắc Nang Kinh là sách nhập môn số một? – 入門部 黑囊經

Diệp Cửu Thăng mở phần nhập môn bằng một lý lẽ sư phạm rất rõ: đạo nào cũng có cảnh giới cao diệu, nhưng nói cao diệu ngay từ đầu thì người đời không tin, còn sợ mà cho là quái.

Tranh Vân sơn đồ của Mễ Hữu Nhân đời Nam Tống
Vân sơn đồ (雲山圖), Mễ Hữu Nhân (米友仁) đời Nam Tống: núi non mờ trong mây, cảnh người mới vào nghề thấy một mâm sơn thuỷ rối bời. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

凡所謂道者,必有一高妙之境在。但高妙之境,其理必深與而難明,其言多精深而離俗,使驟言高妙,則不特世人不信,且駭而怪之矣。況天下事理,固由淺而入深,使不先言其常,焉能知變;不先言其庸,焉能明奇耶?故吾先取最近情之書與世人言。近情之書何?則黑囊經是矣。黑囊經句句近人情,並無半言隻字驚人駭聽者,而其理卻不甚膚庸,且簡要而不支離,顯白而不費解說,尤為入門第一書也。開卷一讀,龍穴砂水之法,盡在眼前,令人無畏難心。由此可以漸進於高妙,則此書益人多多矣。

Dịch: Phàm cái gọi là đạo, ắt có một cảnh giới cao diệu. Nhưng cảnh giới cao diệu thì lý ắt sâu xa khó hiểu, lời phần nhiều tinh thâm mà xa cách người thường; nếu vội nói cao diệu thì chẳng những người đời không tin, mà còn kinh sợ cho là quái lạ. Huống chi sự lý trong thiên hạ vốn đi từ nông vào sâu: không nói cái thường trước thì sao biết cái biến; không nói cái bình trước thì sao hiểu cái kỳ? Cho nên tôi lấy sách gần tình người nhất để nói với người đời trước. Sách gần tình người là gì? Là Hắc Nang Kinh. Hắc Nang Kinh câu nào cũng gần tình người, không có nửa lời chữ nào làm người kinh hãi, mà lý lại không nông cạn tầm thường, gọn mà không rời rạc, rõ mà không tốn lời giải, thật là sách nhập môn số một. Mở sách đọc một lần, phép long huyệt sa thuỷ đều bày trước mắt, khiến người không còn lòng sợ khó. Từ đây có thể tiến dần đến chỗ cao diệu, thì sách này ích cho người rất nhiều.

Giảng: "Không nói cái thường thì sao biết cái biến" là nguyên tắc dạy học xuyên suốt bộ sách: phần thích danh đặt tên từng thứ, phần nhập môn cho người mới một bản đồ gọn, rồi mới đến các kinh lớn như Hám Long Kinh và Nghi Long Kinh ở quyển một. Câu "khiến người không còn lòng sợ khó" cũng đáng chú ý: Diệp Cửu Thăng hiểu rằng người học bỏ cuộc phần nhiều vì thấy địa lý quá rối, không phải vì thiếu thông minh.

Luận quái lệ: sáu điều phải xem trước khi dùng quái – 論卦例

Bài kinh mở đầu bằng một đoạn ca ngắn, nói thẳng vào chỗ người học hay sai nhất: dùng la bàn khi chưa xem núi.

Sơ đồ sáu điều phải xem theo Hắc Nang Kinh: long, huyệt, sa, thuỷ, minh đường và tam dương quanh huyệt
Long xem tả hữu đỡ, huyệt xem tả hữu rơi, sa xem tả hữu hướng về, thuỷ xem tả hữu ước lại, minh đường xem bốn góc, tam dương xem thành quách; sáu điều không còn nghi mới vào huyệt mà định hướng. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

細說前賢地理歌,教君口訣不須多。撥砂斷水文千卷,点穴尋龍術不多。一以貫之能曉會,從今論此盡搜羅。黑囊經裏分明說:龍看左右托,穴看左右落,砂看左右鄉,水看左右約,明堂看四角,三陽看城郭,六者無猜疑,入穴方裁度。用卦不用卦,卦向穴中作。時師專用卦,用卦還是錯,若能審究之,便是真郭璞。

Dịch: Kể kỹ bài ca địa lý của tiền hiền, dạy anh khẩu quyết chẳng cần nhiều. Văn bàn sa đoán thuỷ có nghìn quyển, thuật điểm huyệt tìm long chẳng bao nhiêu. Lấy một mối xuyên suốt mà hiểu được, từ nay bàn điều này là gom đủ cả. Trong Hắc Nang Kinh nói rõ: long xem tả hữu đỡ, huyệt xem tả hữu rơi, sa xem tả hữu hướng về, thuỷ xem tả hữu ước lại, minh đường xem bốn góc, tam dương xem thành quách. Sáu điều không còn nghi thì vào huyệt mới cân nhắc định liệu. Dùng quái hay không dùng quái, quái hướng làm ở trong huyệt. Thầy thời chỉ chuyên dùng quái, dùng quái vẫn là sai; nếu xét kỹ được điều này thì là Quách Phác thật.

Giảng: Sáu câu đều có chữ "tả hữu", vì loan đầu trước hết là xem hai bên: long có hộ vệ đỡ hai bên không, huyệt có hai bên giao rơi xuống thành chỗ dừng không, sa hai bên có quay về không, nước hai bên có ước hợp lại không. Hai câu sau nhìn ra xa hơn: minh đường xem bốn góc có kín không, tam dương (ba minh đường) xem có thành quách bao quanh không, đúng như bốn minh đường đã giảng ở bài 9. Câu "quái hướng làm ở trong huyệt" sẽ được Diệp Cửu Thăng giải riêng ở cuối bài, và nó cũng chính là dấu hiệu "lên núi liền dùng bàn" trong bài 10.

Mười điều cốt yếu khi chọn đất và bốn chữ "chính" – 擇地十要 論四正

Phần tiếp theo gói phép chọn đất thành những vế đối ngắn, mỗi vế một yêu cầu và một lý do.

Bảng mười điều cốt yếu khi chọn đất và bốn chữ chính của long, huyệt, sa, thuỷ theo Hắc Nang Kinh
Long cần có hộ vệ kèm hai bên, huyệt cần được bọc kín, sa cần có tình hướng về, thuỷ cần uốn cong; long không chính tinh thì không xem, huyệt không chính hình thì không yên, nước không chính tình thì không vòng, sa không chính danh thì không khoá. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

龍要有夾從,夾從龍身重;穴要有包裹,包裹穴無破;砂要有情意,有意則尊貴;水要有灣曲,灣曲大發福。龍要有正星,穴要有正名,砂要有正形,水要有正城。龍要有宗祖,然後看子孫;穴要有情意,然後看來去。……龍無正星不觀,穴無正形不安,水無正情不灣,砂無正名不關。

Dịch: Long phải có giáp tòng, có giáp tòng thì thân long nặng; huyệt phải có bao khoả, có bao khoả thì huyệt không bị phá; sa phải có tình ý, có ý thì tôn quý; thuỷ phải có loan khúc, có loan khúc thì phát phúc lớn. Long phải có chính tinh, huyệt phải có chính danh, sa phải có chính hình, thuỷ phải có chính thành. Long phải có tông tổ rồi mới xem con cháu; huyệt phải có tình ý rồi mới xem lai khứ. … Long không có chính tinh thì không đáng xem, huyệt không có chính hình thì không yên, nước không có chính tình thì không vòng, sa không có chính danh thì không khoá.

Giảng: "Giáp tòng" là các nhánh núi kèm hai bên thân long như người hầu đi theo chủ; chữ "nặng" ở đây nghĩa là long có uy, có sức. "Bao khoả" là huyệt được bọc kín. Bốn chữ "chính" là đòi hỏi về sự rõ ràng: long phải có tinh thể rõ (đã học ở bài tinh thần), huyệt phải gọi được tên là oa, kiềm, nhũ hay đột, sa phải có hình rõ, nước phải thành vòng rõ. Hai vế cuối dạy thứ tự: tông tổ trước, con cháu sau; tình ý của huyệt trước, nước đến nước đi sau. Bản Thập yếu và bản Tứ chính đổi chỗ "chính hình", "chính danh" giữa huyệt và sa; ý chung không đổi.

Hai mươi hai điều tốt – 二十二好

Đoạn này là bản liệt kê hình ảnh, dễ thuộc nhất trong cả bài kinh.

Dãy núi Hoàng Sơn trong mây mù
Núi Hoàng Sơn (An Huy) trong mây: các nhánh núi trùng điệp kèm hai bên như hình ảnh long tốt hộ tống lớp lớp, loan bay phượng múa. Ảnh: 颐园居, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

龍好飛鸞舞鳳,穴好星辰尊重,砂好屯軍擁從,水好生蛇出洞;龍好不換正星,穴好卤山藏屏,砂好有朝有應,水好如蛇過徑;龍好防送重重,穴好遮藏八風,砂好頓起千峯,水好形如眠弓;龍好卓筆頭鎗,穴好四正明堂,水好朝陽秀江;龍好僧道坐禪,砂好如人卓拳,水好如弓上弦;龍好有蓋有座,穴好有包有裹,砂好有堆有朶,水好有關有鎖。

Dịch: Long tốt như loan bay phượng múa, huyệt tốt khi tinh thần tôn trọng, sa tốt như quân đóng hầu vây, nước tốt như rắn sống ra hang; long tốt khi không đổi chính tinh, huyệt tốt khi có núi làm bình phong che, sa tốt khi có triều có ứng, nước tốt như rắn qua lối nhỏ; long tốt khi hộ tống lớp lớp, huyệt tốt khi che kín tám phương gió, sa tốt khi nổi lên nghìn đỉnh, nước tốt hình như cánh cung nằm; long tốt như ngòi bút dựng, đầu giáo, huyệt tốt khi minh đường bốn phía ngay ngắn, nước tốt khi triều dương thành dòng sông đẹp; long tốt như tăng đạo ngồi thiền, sa tốt như người nắm tay dựng, nước tốt như cung lên dây; long tốt khi có lọng có toà, huyệt tốt khi có bao có bọc, sa tốt khi có đống có chùm, nước tốt khi có cửa ải có khoá.

Giảng: Bản khắc ở đây đếm ra hai mươi mốt câu (một chỗ có lẽ khắc sót một vế sa), nhưng tinh thần rất rõ: long cần sống động mà giữ tinh thể, huyệt cần kín gió và có bình phong, sa cần có trật tự chầu ứng, nước cần uốn và có khoá. Nhiều hình ảnh lặp lại ý của các bài trước: "rắn qua lối" và "cung nằm" là nước có tình ở bài thuỷ pháp, "che kín tám phương gió" là tàng phong, "có cửa ải có khoá" là thuỷ khẩu quan toả.

Đất giàu, đất sang, văn quý và võ quý – 論富地 貴地 文貴 武貴

Hắc Nang Kinh tiếp tục bằng các cặp câu phân loại đất theo cách phát.

Tháp Vân Nham trên đồi Hổ Khâu ở Tô Châu
Tháp Vân Nham (Hổ Khâu, Tô Châu): hình đỉnh nhọn như tháp là sa văn quan theo Hắc Nang Kinh, cũng là lý do người xưa dựng tháp văn phong. Ảnh: Siyuwj, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

富龍帶倉帶庫,富穴左朝右顧,富砂廚櫃倉庫,富水朝灣覆土。官龍行印誥排來,官穴坐華蓋三台,官砂朝筆架樓臺,官水去三折御街。文官龍陽心過峽,文官穴金盤荷葉,文官砂尖峰似塔,文官水長流東甲。……武官穴出身閃側,武官砂旌旗排列,武官水兩邊斜直;……武官龍輔弼俱全,武官穴雄落天庭,武官砂捍門坐鎮;武官水紅旗印信,武官龍廉貞退破。

Dịch: Long giàu mang kho đụn, huyệt giàu bên trái chầu bên phải ngoảnh, sa giàu như tủ bếp kho đụn, nước giàu chầu uốn phủ đất. Long quan đi có ấn cáo xếp tới, huyệt quan ngồi dưới hoa cái tam thai, sa quan chầu như giá bút lầu đài, nước quan đi ba lần gãy qua ngự nhai. Long văn quan qua giáp ở giữa dương, huyệt văn quan như mâm vàng lá sen, sa văn quan đỉnh nhọn như tháp, nước văn quan chảy dài phương Giáp phía đông. … Huyệt võ quan xuất thân lách nghiêng, sa võ quan cờ xí bày hàng, nước võ quan hai bên chéo thẳng; … long võ quan đủ phụ bật, huyệt võ quan rơi mạnh ở thiên đình, sa võ quan có hãn môn trấn giữ; nước võ quan là hồng kỳ ấn tín, long võ quan là Liêm Trinh thoái Phá Quân.

Giảng: Cặp đối văn và võ cho thấy một nguyên lý quen thuộc: văn quý đi với hình thanh tú, tròn nhọn, mềm (mâm vàng lá sen, đỉnh nhọn như tháp, nước chảy dài êm), còn võ quý đi với hình lách nghiêng, cứng, có khí sát được chế (cờ xí, hãn môn, Liêm Trinh làm tổ). "Sa văn quan đỉnh nhọn như tháp" là lý do người xưa hay dựng tháp văn phong ở phương cần bổ khí văn. Những câu như "ba lần gãy qua ngự nhai", "hồng kỳ ấn tín", "Liêm Trinh thoái Phá Quân" là lý khí, Diệp Cửu Thăng sẽ giải ở mục sau.

Hai mươi sáu điều sợ và những điều kiêng – 二十六怕 論宜忌

Đối lại với điều tốt là điều sợ. Đây là phần người đi thực địa nên thuộc lòng.

Ngôi chùa dựng trên sườn núi ở Tế Nam
Chùa trên sườn núi ở Tế Nam (Sơn Đông): Hắc Nang Kinh xếp chùa quán chiếm ngồi vào điều sợ của sa, và dặn sau đền miếu chớ đặt mộ. Ảnh: ermell, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

龍怕入穴無主,穴怕無砂朝顧,砂怕孤峰獨樹,穴怕壁上掛燈,砂怕如傘破崩,水怕坟前深聲;龍怕過峽無扛,穴怕臨墳水裝,砂怕硬直如鎗,水怕衝破明堂;龍怕帶鬼砂,穴怕斜口叉,砂怕石露牙,水怕如死蛇;龍怕孤峯獨嶺,穴怕如鍋覆磬,砂怕鵞頭鴨頸,水怕凶神交并;龍怕麄雄惡石,穴怕出身尖仄,砂怕左右山反,水怕坟前斜直;龍怕深坑斷塹,穴怕鬼神穢厭,砂怕寺觀坐占,水怕火城交劍。神壇廟後莫安坟,久後少兒孫。龍急者怕短,穴虛者怕淺,砂朝者怕偃,水去者怕捲。……龍雖好不結穴,謂之有若無;穴雖好無來龍,謂之寔若虛。

Dịch: Long sợ vào huyệt không có chủ, huyệt sợ không có sa chầu ngoảnh, sa sợ đỉnh đơn cây lẻ, huyệt sợ treo đèn trên vách, sa sợ như lọng rách sụt lở, nước sợ trước mộ sâu có tiếng; long sợ qua giáp không có khiêng đỡ, huyệt sợ nước đổ sát mộ, sa sợ cứng thẳng như giáo, nước sợ xông phá minh đường; long sợ mang sa quỷ, huyệt sợ miệng chéo xoè, sa sợ đá lộ răng, nước sợ như rắn chết; long sợ đỉnh đơn núi lẻ, huyệt sợ như nồi úp khánh úp, sa sợ đầu ngỗng cổ vịt, nước sợ hung thần giao nhau; long sợ thô hùng đá dữ, huyệt sợ xuất thân nhọn hẹp, sa sợ núi hai bên quay ngược, nước sợ trước mộ chéo thẳng; long sợ hố sâu hào đứt, huyệt sợ chỗ uế tạp quỷ thần, sa sợ chùa quán chiếm ngồi, nước sợ hoả thành giao kiếm. Sau đàn thần, sau miếu chớ đặt mộ, lâu sau ít con cháu. Long gấp sợ ngắn, huyệt hư sợ nông, sa chầu sợ nằm ngửa, nước đi sợ cuốn. … Long tuy tốt mà không kết huyệt gọi là có mà như không; huyệt tuy tốt mà không có long đến gọi là thật mà như hư.

Giảng: Nhiều điều sợ là những hình đã gặp trong các bài trước dưới tên khác: "treo đèn trên vách" là huyệt dốc đứng không có chỗ dừng, "nồi úp" là đột quá tròn không có khai khẩu, "nước như rắn chết" là nước thẳng cứng không uốn. Điều "chùa quán chiếm ngồi" và "sau đàn thần, sau miếu chớ đặt mộ" phản ánh quan niệm chung của địa lý cổ: chỗ thờ tự đã chiếm khí của một vùng, đặt mộ sát sau lưng là tranh khí. Hai câu cuối là kết luận thực tế nhất: long tốt mà không kết thì vô dụng, huyệt trông tốt mà không có long đến thì chỉ là cái vỏ.

Diệp Cửu Thăng giải những câu khó: quái hướng, tam chiết, hồng kỳ – 卦向穴中作 三折御街

Sau bài kinh, Diệp Cửu Thăng viết một lời bàn dài. Ông chê người chỉ đọc Tuyết Tâm Phú, Nang Kim, Quản Kiến, Tiết Thiên Cơ vài ngày đã tưởng mình sánh với Tăng, Dương, Ngô, Liêu, đến khi lên núi thì "chỉ thấy một mâm sơn thuỷ rối bời". Rồi ông giải mấy câu khó.

La kinh cổ bằng gỗ trong bảo tàng
La kinh cổ (Bảo tàng Whipple, Cambridge): quái hướng làm trong huyệt, la kinh dùng sau khi huyệt đã điểm định. Ảnh: Marsupium, Wikimedia Commons, CC0.

問:何為卦向穴中作?曰:卦者,即諸般羅經理氣也。用理氣之法,于穴既點定之後,于是從穴中格其係某龍入首,宜立某向配合;水倒左倒右,宜立某向消納。于二者之中斟酌一向,或龍脈不吉,則進退數尺以趨避;或一向不能配龍收水,則立內向配龍,外向收水。此所謂卦向穴中作也。若不預點定穴,先去用盤格龍,不管是非,只于乘得三吉六秀處定穴,此所謂用卦還是錯也。何為三折御街?曰:御街者,乾坤艮巽四大神也;小神者,乙辛丁癸也;中神者,甲丙寅壬也。水要小神入中神,中神入大神,長流,曰三折,祿馬上御街。何為廉貞退破?曰:廉貞作祖,退落破軍行龍。破軍手腳帶戈矛劍戟,所以出武。何為紅旗印信?曰:大五行臨官武曲水曰紅旗,病方廉貞水曰符印,皆主武貴榮顯。

Dịch: Hỏi: thế nào là quái hướng làm trong huyệt? Đáp: quái là các thứ lý khí trên la kinh. Phép dùng lý khí là sau khi huyệt đã điểm định, đứng trong huyệt mà đo long nào nhập thủ, nên lập hướng nào để phối hợp; nước đổ trái hay đổ phải, nên lập hướng nào để tiêu nạp. Cân nhắc giữa hai điều ấy mà chọn một hướng; nếu long mạch không tốt thì tiến lùi vài thước để tránh; nếu một hướng không vừa phối long vừa thu thuỷ được thì lập hướng trong để phối long, hướng ngoài để thu thuỷ. Đó gọi là quái hướng làm trong huyệt. Nếu không điểm định huyệt trước, lại lấy bàn đo long trước, không kể phải trái, chỉ chỗ nào được tam cát lục tú thì định huyệt, đó gọi là dùng quái vẫn là sai. Thế nào là tam chiết ngự nhai? Đáp: ngự nhai là bốn đại thần Càn Khôn Cấn Tốn; tiểu thần là Ất Tân Đinh Quý; trung thần là Giáp Bính Dần Nhâm. Nước phải từ tiểu thần vào trung thần, trung thần vào đại thần, chảy dài, gọi là tam chiết, lộc mã lên ngự nhai. Thế nào là Liêm Trinh thoái Phá? Đáp: Liêm Trinh làm tổ, lui xuống thành Phá Quân hành long; Phá Quân tay chân mang giáo mác gươm kích nên ra võ. Thế nào là hồng kỳ ấn tín? Đáp: nước Vũ Khúc ở lâm quan theo đại ngũ hành gọi là hồng kỳ, nước Liêm Trinh ở phương bệnh gọi là phù ấn, đều chủ võ quý vinh hiển.

Sơ đồ tam chiết ngự nhai trên vòng hai mươi bốn sơn: tiểu thần Ất Tân Đinh Quý, trung thần, đại thần Càn Khôn Cấn Tốn
Nước đi qua ba bậc: từ tiểu thần Ất Tân Đinh Quý vào trung thần, rồi vào đại thần Càn Khôn Cấn Tốn là ngự nhai, gọi là tam chiết lộc mã thượng ngự nhai. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Giảng: Đoạn giải "quái hướng" là một quy trình làm việc hoàn chỉnh: điểm huyệt bằng loan đầu, đứng trong huyệt đo long nhập thủ và hướng nước, chọn hướng dung hoà cả hai; nếu không dung hoà được thì xê dịch vài thước, hoặc dùng "hướng trong phối long, hướng ngoài thu thuỷ". Theo tinh thần ấy, la kinh là công cụ để tinh chỉnh một huyệt đã có, không phải công cụ để tìm huyệt. Về tam chiết ngự nhai, bản khắc ghi trung thần là "Giáp Bính Dần Nhâm"; nhiều sách khác chép trung thần là bốn dương can Giáp Canh Bính Nhâm, người học nên đối chiếu. Ý chính không đổi: nước nhỏ hợp dần vào dòng lớn qua ba bậc, rồi ra ở phương đại thần.

Thoả Tiên Ước Củ: bốn khuyết loan đầu – 妥先約矩 巒頭駐雲飛

Diệp Cửu Thăng giải thích vì sao ghép Thoả Tiên Ước Củ vào sau Hắc Nang Kinh: sách địa lý xưa nay hoặc chỉ nói loan đầu, hoặc chỉ nói lý khí, người học lại theo sở thích mà vào, nên đời không có cái học "thể dụng kiêm đủ". Ông chỉ thấy Thanh Nang Áo Ngữ là kiêm đủ nhưng lời quá sâu; nay được sách của Đổng công, bày rõ bốn pháp loan đầu và bốn pháp lý khí, lời lại dễ hiểu.

Sơ đồ tám khuyết của Thoả Tiên Ước Củ: bốn khuyết loan đầu và bốn khuyết lý khí cho long, huyệt, sa, thuỷ
Đổng Đức Chương chia địa lý thành bốn pháp loan đầu làm thể và bốn pháp lý khí làm dụng, mỗi pháp một khuyết Trú vân phi cho long, huyệt, sa, thuỷ. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

九升氏曰:地理之學,以巒頭為體,理氣為用,二者不容偏廢。……近得董公妥先約矩一書,明列巒頭龍穴砂水四法、理氣龍穴砂水四法,且語句顯白,一讀了然。……龍:龍法難言,蓋帳台屏四字先,無問枝和幹,俱要成剝換。○過峽要遮攔,護從莫孤單,正側逆順回,五勢須詳辨,个字成形玄又玄,入首何殊得道仙。穴:穴法難言,只在陰陽動靜間,股翼分明暗,兩片三叉辨。○定穴枕尖圓,十字莫教偏,正奇隱怪都在太極圈中見,一點靈光合自然,造化生生氣自全。砂:砂法難言,只要遮攔四水全,拱向情留戀,毋使相交僭。○龍虎與前山,聚會一堂看,合觀成妙精神健,務使無風穴不寒,水火抽添煉汞鉛。水:水法難言,總把雌雄慶會看,內氣何由辨,水上分明見。○來去要之玄,橫過角頭彎,澄凝清靜斯為善,水口重關氣自還,得水何殊得道仙。

Dịch: Cửu Thăng nói: cái học địa lý lấy loan đầu làm thể, lý khí làm dụng, hai thứ không được bỏ một. … Gần đây được sách Thoả Tiên Ước Củ của Đổng công, bày rõ bốn pháp loan đầu long huyệt sa thuỷ và bốn pháp lý khí long huyệt sa thuỷ, lời lại rõ ràng, đọc một lần là hiểu. … Long: long pháp khó nói, bốn chữ cái, trướng, đài, bình trước tiên; không kể chi hay cán, đều phải có bóc đổi. Quá giáp phải được che chắn, hộ tòng chớ đơn côi; chính, trắc, nghịch, thuận, hồi, năm thế phải phân rõ; hình chữ "cá" thành thì huyền diệu, nhập thủ chẳng khác gì đắc đạo thành tiên. Huyệt: huyệt pháp khó nói, chỉ ở giữa âm dương động tĩnh; cổ cánh phân sáng tối, hai mảnh ba chạc phải biện. Định huyệt gối lên chỗ nhọn tròn, chữ thập chớ để lệch; chính, kỳ, ẩn, quái đều thấy trong vòng thái cực; một điểm linh quang hợp tự nhiên, tạo hoá sinh sinh khí tự đủ. Sa: sa pháp khó nói, chỉ cần che kín bốn phía nước; chầu hướng có tình lưu luyến, đừng để lấn nhau. Long hổ với núi trước tụ về một đường mà xem; xem chung thành diệu, tinh thần khoẻ; cốt sao không gió, huyệt không lạnh, như thuỷ hoả rút thêm luyện hống chì. Thuỷ: thuỷ pháp khó nói, cứ xem thư hùng gặp nhau; nội khí lấy gì biện? Nhìn trên nước là thấy rõ. Đến đi phải chữ chi huyền, ngang qua đầu góc phải uốn; lắng đọng trong tĩnh là tốt, thuỷ khẩu nhiều lớp quan thì khí tự quay về; được nước chẳng khác đắc đạo thành tiên.

Giảng: Bốn khuyết loan đầu tóm gọn toàn bộ phần thích danh vừa học. Long: cái trướng đài bình, bóc đổi, quá giáp, năm thế (chính, trắc, nghịch, thuận, hồi), hình chữ "cá" khi nhập thủ, khớp với bài thai tức dựng dục. Huyệt: âm dương động tĩnh, cổ cánh, "hai mảnh ba chạc", định huyệt trong vòng thái cực, khớp với bài huyệt pháp. Sa: che kín và hữu tình, long hổ án sơn xem chung một cục. Thuỷ: thư hùng gặp nhau, chi huyền, thuỷ khẩu nhiều lớp. Những chữ mượn của đạo gia như "luyện hống chì", "đắc đạo thành tiên" chỉ là cách nói hình ảnh về sự điều hoà âm dương, không phải phép luyện đan.

Bốn khuyết lý khí và lời kết "ước củ" – 理氣駐雲飛

Bốn khuyết sau cùng dùng cùng điệu Trú vân phi, nhưng chuyển sang lý khí.

Tranh thuyền trên sông thu của Thẩm Chu năm 1471
Thu giang phiếm chu (thuyền trên sông thu), Thẩm Chu (沈周) vẽ năm 1471 đời Minh: dòng nước uốn quanh núi, thuỷ pháp theo cục của long thần. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

龍:龍法天星,亥艮江南第一宜,丁兌連辛巽,巳丙兼庚震。○地曜與天星,富貴此中尋,亢婁牛鬼休相近,離坎陽龍要辨真,何必拘拘只在陰。穴:穴法天星,只把龍神與向親,納甲催官定,三合聯珠應。○首要陰陽淨,切莫犯雙金,貫耳腰腧,只把繩牽定,扶放挨加妙入神,頃刻能回萬象春。砂:砂法天星,但把龍神論五行,形與位相稱,位與龍相應。○生旺最為真,三陽六秀親,五親四吉換骨移龍性,道在人弘弘道人,輔相乾坤宇宙心。水:水法天星,只在龍神局內尋,局變無窮盡,三合聯珠定。○來去要知根,鬼沒與神存,天根月窟雌雄慶,消息神功一掌輪,不負當年師授恩。九升氏曰:董公此八闋最妙。初學者要知此八闋之八法,既學者要明此八闋之八法,及其成功,不過精透此八闋之八法而已。……天下之學,有出于規矩準繩之外者乎?其命名曰約矩也允妥。

Dịch: Long: long pháp theo thiên tinh, Hợi Cấn ở Giang Nam là hợp nhất; Đinh Đoài liền Tân Tốn, Tỵ Bính kiêm Canh Chấn. Địa diệu với thiên tinh, phú quý tìm ở trong ấy; Cang, Lâu, Ngưu, Quỷ chớ gần; long dương Ly Khảm phải biện cho thật, cần gì cứ khư khư chỉ ở long âm. Huyệt: huyệt pháp theo thiên tinh, chỉ lấy long thần cho thân với hướng; nạp giáp, Thôi Quan định, tam hợp liên châu ứng. Đầu tiên phải âm dương thuần, chớ phạm song kim; quán nhĩ, yêu du, chỉ lấy dây căng mà định; phù, phóng, ai, gia diệu đến nhập thần, khoảnh khắc làm vạn tượng trở lại mùa xuân. Sa: sa pháp theo thiên tinh, cứ theo long thần mà luận ngũ hành; hình với vị phải xứng, vị với long phải ứng. Sinh vượng là thật nhất, tam dương lục tú gần gũi; ngũ thân tứ cát đổi cốt dời tính long; đạo ở người làm rộng, người làm rộng đạo, giúp lòng trời đất vũ trụ. Thuỷ: thuỷ pháp theo thiên tinh, chỉ tìm trong cục của long thần; cục biến vô cùng, tam hợp liên châu định. Đến đi phải biết gốc, quỷ mất thần còn; thiên căn nguyệt quật, thư hùng gặp nhau; tiêu tức thần công trong một bàn tay, không phụ ơn thầy truyền năm ấy. Cửu Thăng nói: tám khúc này của Đổng công là diệu nhất. Người mới học phải biết tám pháp trong tám khúc này, người đã học phải hiểu tám pháp ấy, đến lúc thành công cũng chẳng qua tinh thấu tám pháp ấy mà thôi. … Cái học trong thiên hạ có cái nào ra ngoài quy củ chuẩn thằng đâu? Đặt tên là "ước củ" thật xứng đáng.

Giảng: Bốn khuyết lý khí mang dấu ấn phái thiên tinh và Thôi Quan: long quý theo thiên tinh (Hợi Cấn), tránh bốn sao Kim Cang, Lâu, Ngưu, Quỷ; huyệt phối long với hướng bằng nạp giáp và tam hợp, kỵ song kim; sa luận ngũ hành theo long thần, trọng sinh vượng, tam dương lục tú; thuỷ tìm trong cục của long thần. Các phái lý khí ngày nay có thể khác nhau ở từng công thức, nhưng câu mở đầu mỗi khuyết đều giống nhau: lý khí luôn "theo long thần", tức là đặt trên một long thật đã được loan đầu xác nhận. Câu "đạo ở người làm rộng" (mượn Luận Ngữ: người làm rộng đạo, không phải đạo làm rộng người) là lời nhắc rằng công thức không tự vận hành nếu thiếu người hiểu.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Dòng sông uốn khúc nhìn từ trên cao
Sông Agano (Nhật Bản) nhìn từ trên cao: nước đến đi chữ chi huyền, ngang qua đầu góc thì uốn, đúng khuyết thuỷ pháp của Đổng Đức Chương. Ảnh: BehBeh, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc bài này như bản đồ của toàn bộ việc học địa lý. Hắc Nang Kinh dạy loan đầu bằng hình ảnh, Thoả Tiên Ước Củ gói loan đầu và lý khí vào tám khúc, lời bàn của Diệp Cửu Thăng giải các chỗ khó và chỉ ra thứ tự làm việc. Ba điều Liên Hoa nhấn khi giảng.

Thứ nhất, sáu điều phải xem là bảng kiểm thực địa. Trước khi lấy la kinh ra, hãy trả lời đủ sáu câu: long có đỡ hai bên chưa, huyệt có giao rơi chưa, sa có quay về chưa, nước có ước lại chưa, minh đường bốn góc có kín chưa, tam dương có thành quách chưa. Chỉ khi cả sáu câu đều có lời đáp mới bước sang lý khí.

Thứ hai, quy trình "quái hướng làm trong huyệt" có đủ ba bước: đo long nhập thủ, đo nước đến đi, chọn hướng dung hoà; khi không dung hoà được thì xê dịch vài thước hoặc chia hướng trong, hướng ngoài. Đây là cách làm cụ thể, có thể kiểm chứng tại chỗ, khác hẳn lối chọn huyệt chỉ theo một con số trên la bàn.

Thứ ba, thể và dụng không tách rời. Diệp Cửu Thăng ghép hai bản văn để người mới học hiểu ngay từ đầu rằng "học toàn diện" là thế. Trong dương trạch cũng vậy: xem thế đất, đường đi, dòng nước quanh nhà trước, rồi mới bàn hướng cửa và phối cung.

Tóm lại – 總結: Hắc Nang Kinh là sách nhập môn số một vì gần tình người, gọn, rõ. Sáu điều phải xem: long tả hữu đỡ, huyệt tả hữu rơi, sa tả hữu hướng về, thuỷ tả hữu ước lại, minh đường bốn góc, tam dương thành quách; xong mới dùng quái, và quái hướng làm trong huyệt. Mười điều cốt yếu: long có giáp tòng, huyệt có bao khoả, sa có tình ý, thuỷ có loan khúc, cùng bốn chữ chính và hai thứ tự tông tổ trước, tình ý trước. Hai mươi hai điều tốt, cách đất giàu, sang, văn, võ, hai mươi sáu điều sợ là bảng hình ảnh để thuộc. Tam chiết ngự nhai là nước từ tiểu thần qua trung thần vào đại thần Càn Khôn Cấn Tốn. Thoả Tiên Ước Củ của Đổng Đức Chương có tám khuyết: bốn loan đầu làm thể, bốn lý khí làm dụng, người học từ đầu đến cuối không ra ngoài tám pháp ấy.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (10) – Biện biệt địa sư pháp và Trạch chủ thuyết: chọn thầy, chọn chủ 辨別地師法 擇主說.

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (12) – Hám Long Kinh chú: Tham Lang, Cự Môn 撼龍經註.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một, Sơn Pháp Toàn Thư quyển đầu hạ, Nhập môn bộ: Hắc Nang Kinh (đề Phạm Việt Phượng soạn) gồm Luận quái lệ, Trạch địa thập yếu, Luận tứ chính, Nhị thập nhị hảo, Luận phú địa, quý địa, văn quý, võ quý, Nhị thập lục phạ, Luận nghi kỵ, cùng lời bàn của Diệp Cửu Thăng; Thoả Tiên Ước Củ (Đức Điển Đổng Đức Chương soạn) gồm bốn khuyết Trú vân phi loan đầu và bốn khuyết lý khí. Đoạn văn Hán trích có lược bớt, chỗ lược đánh dấu bằng dấu ba chấm. Sách thuộc công cộng; chữ dị thể đổi về chính thể. Hình vẽ là sơ đồ vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc sáu điều phải xem, mười điều cốt yếu và tám khuyết là phần Thư; đứng ở thực địa mà trả lời được sáu câu hỏi, rồi đứng trong huyệt dung hoà được hướng long với hướng nước là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Hắc Nang Kinh là sách gì? – 黑囊經

Là bài kinh vần ngắn về loan đầu, đề Phạm Việt Phượng soạn, được Diệp Cửu Thăng đặt làm sách nhập môn số một trong Địa Lý Đại Thành vì lời gần tình người, gọn và rõ.

Sáu điều phải xem trong Hắc Nang Kinh là gì? – 六看

Long xem tả hữu đỡ, huyệt xem tả hữu rơi, sa xem tả hữu hướng về, thuỷ xem tả hữu ước lại, minh đường xem bốn góc, tam dương xem thành quách. Sáu điều không còn nghi mới vào huyệt định hướng.

"Quái hướng làm trong huyệt" nghĩa là gì? – 卦向穴中作

Là dùng la kinh sau khi đã điểm định huyệt: đứng trong huyệt đo long nhập thủ và hướng nước để chọn hướng; không phải lấy la bàn đo trước rồi chọn huyệt theo con số.

Tam chiết ngự nhai là gì? – 三折御街

Là nước đi qua ba bậc: từ tiểu thần Ất Tân Đinh Quý vào trung thần, rồi vào đại thần Càn Khôn Cấn Tốn (ngự nhai), chảy dài, gọi là lộc mã thượng ngự nhai.

Thoả Tiên Ước Củ là gì? – 妥先約矩

Là sách của Đổng Đức Chương gồm tám khúc từ điệu Trú vân phi: bốn khúc loan đầu và bốn khúc lý khí cho long, huyệt, sa, thuỷ. Diệp Cửu Thăng ghép vào sau Hắc Nang Kinh để người mới học thấy cái học thể dụng kiêm đủ.

Vì sao không nên đặt mộ sau đền miếu? – 宜忌

Hắc Nang Kinh dặn sau đàn thần, sau miếu chớ đặt mộ, lâu sau ít con cháu, và xếp "chùa quán chiếm ngồi" vào điều sợ của sa: chỗ thờ tự đã chiếm khí một vùng, mộ đặt sát sau là tranh khí.

Từ khoá: hắc nang kinh · 黑囊經 · địa lý đại thành · 地理大成 · thoả tiên ước củ · 妥先約矩 · đổng đức chương · trạch địa thập yếu · nhị thập nhị hảo · nhị thập lục phạ · tam chiết ngự nhai · quái hướng huyệt trung tác

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…