💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (9): Thuỷ pháp, minh đường, vọng khí, thường thuỷ, biện thổ sắc 水法 明堂

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (9): Thuỷ pháp, minh đường, vọng khí, thường thuỷ, biện thổ sắc 水法 明堂

Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 (卷之首上 · 水法 來水 水城 去口 · 明堂 三陽 三分三合 · 望氣 · 嘗水 · 辨土石 · 土色 · 俯察提綱賦)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · người em Tiều Vân 樵雲 tham duyệt · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 (Hải Xương) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập một.

Sau long, huyệt và sa, quyển đầu thượng của Địa Lý Đại Thành khép lại phần thích danh bằng chữ thứ tư: thuỷ. Diệp Cửu Thăng không bàn thuỷ pháp theo lý khí ở đây (phần ấy để dành cho các quyển sau), mà bàn theo hình: nước đến từ đâu, tụ ở đâu, đi ra sao, và minh đường trước huyệt phải thế nào. Ông nối vào đó ba phép xem đất rất cổ: vọng khí (nhìn khí bốc lên), thường thuỷ (nếm nước), biện thổ thạch (phân đất đá, xem màu đất). Cuối quyển, ông đặt một bài phú tổng cương là Phủ sát đề cương phú, gom loan đầu và lý khí vào một mối.

Trả lời nhanh: Thuỷ pháp có ba phần: lai nguyên (nước đến), thuỷ thành (hình nước), khứ khẩu (nước đi); nhưng phải xem minh đường trước tiên, vì minh đường vuông tròn bằng phẳng, nước lắng tụ là thuỷ pháp đã tốt bảy tám phần. Nước có tình thì đến uốn chi huyền, tụ lắng, đi quanh co; không có tình thì sinh tám sát: ngưỡng, phản, khiên, tiềm, kích, cát, xung, xạ. Minh đường có bốn: tiểu, nội, trung, ngoại; nội nên gấp, trung nên bằng tròn và xứng long huyệt, ngoại nên rộng. Nước chia hợp ba lần (tam phân tam hợp). Khí thật từ đỉnh tổ sơn vọt thẳng như cái lọng. Nước thơm là quý, ngọt là giàu, nhạt là không kết. Thạch huyệt có thật và thanh quý; đất lấy chất làm chủ, màu làm phụ; hình thế quyết định hơn màu đất.

Thầy Vũ Giới giảng: "Núi là thân, nước là máu. Xem minh đường trước huyệt là xem khí sắc trên mặt người: chưa cần bắt mạch đã biết bảy tám phần."

Lai nguyên, thuỷ thành, khứ khẩu: vì sao xem minh đường trước? – 水法

Mục thuỷ pháp mở đầu bằng ba khái niệm và một thứ tự xem rất rõ ràng.

Dòng sông uốn khúc nhìn từ trên cao
Dòng sông uốn khúc qua đồng cỏ (Úc) nhìn từ trên cao: nước đến dài dặc mà uốn chi huyền, đúng hình lai nguyên có tình mà sách khen. Ảnh: Michael Coghlan, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

來源者,水之來處;水城者,水之形局;水口者,水之去處也。水來長短看來源,明堂看水城,去口看關鎖。水法第一要看明堂,若方圓平正,有澄凝團聚之形,無歪斜傾泄之患,則水法便是七八分好了。再觀來源去口,若來水綿長而之玄,去水交織而關鎖,便是十全水法。若明堂不好,來去雖好,無所取用;明堂若好,來去不好,不過美中不足耳。……水以明堂為緊者,蓋明堂乃本穴之所用,而來源去口,則眾穴之所共用者也。

Dịch: Lai nguyên là chỗ nước đến; thuỷ thành là hình cục của nước; thuỷ khẩu là chỗ nước đi. Nước đến dài ngắn thì xem lai nguyên, minh đường thì xem thuỷ thành, cửa đi thì xem quan toả. Thuỷ pháp việc thứ nhất là xem minh đường: nếu vuông tròn bằng ngay, có hình lắng đọng tụ lại, không có cái hại méo lệch nghiêng xả, thì thuỷ pháp đã tốt bảy tám phần. Lại xem lai nguyên và khứ khẩu: nếu nước đến dài dặc mà uốn chi huyền, nước đi đan chéo mà có khoá, thì là thuỷ pháp mười phần trọn. Nếu minh đường không tốt thì đến đi dù tốt cũng không dùng được; minh đường mà tốt, đến đi không tốt, chẳng qua là đẹp mà còn thiếu. … Nước lấy minh đường làm gấp, bởi minh đường là thứ huyệt này dùng riêng, còn lai nguyên và khứ khẩu là thứ nhiều huyệt dùng chung.

Giảng: Câu cuối là chìa khoá của cả mục. Một dòng sông chảy qua cả vùng thì mười ngôi mộ dọc bờ đều có chung lai nguyên và thuỷ khẩu; cái làm nên khác biệt giữa chúng là minh đường riêng trước mỗi huyệt. Vì vậy người khảo sát mà bắt đầu bằng việc đo hướng nước đến, nước đi trên bản đồ, rồi mới nhìn trước mặt huyệt, là đã đi ngược thứ tự của Diệp Cửu Thăng. Ông còn thêm: lai nguyên nên chầu ôm có tình, không nên bắn thẳng hay quay lưng; khứ khẩu nên đóng kín chặt, sợ nhất là đi thẳng không thu.

Nước có tình và tám sát của nước – 水之八殺

Ông gọi nước là dụng thần của long huyệt, và chia nước thành hai loại: có tình thì giúp ta, không có tình thì hại ta.

Sơ đồ tám sát của nước trong thuỷ pháp Địa Lý Đại Thành: ngưỡng, phản, khiên, tiềm, kích, cát, xung, xạ
Tám dạng nước làm hại huyệt: nước cao đổ vào mặt, cong lưng, đi thẳng không khoá, ngấm đáy, va nhau, cắt chân, xông thẳng và bắn vào huyệt. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

水乃龍穴之用神,最宜恬善有情。有情者,來則之玄抱遶,團聚澄凝,去則盤桓是也。若不如此,則生刑殺,不特不為我用,反為我害矣。殺有八:曰仰、返、牽、潛、激、割、冲、射。仰者,穴低水高,瀑面而來也。返者,反弓向外。牽者,穴前直去無關也。潛者,明堂低深,水流于中,從底滲去也。激者,水口相激,穴聞惡聲也。割者,水割龍穴之腳也。冲者,大水面前直冲至穴也。射者,直狹之水冲射穴星也。水雖有八殺,然真龍結穴,必有上砂蓋來,不使客水入堂。其八殺者,大抵非好龍結也。

Dịch: Nước là dụng thần của long huyệt, nên hiền hoà có tình nhất. Có tình là: đến thì uốn chi huyền ôm vòng, tụ lại lắng đọng; đi thì quanh quẩn. Nếu không như thế thì sinh hình sát, chẳng những không cho ta dùng mà còn hại ta. Sát có tám: ngưỡng, phản, khiên, tiềm, kích, cát, xung, xạ. Ngưỡng là huyệt thấp nước cao, đổ vào mặt mà đến. Phản là cong lưng hướng ra ngoài. Khiên là trước huyệt đi thẳng không có khoá. Tiềm là minh đường thấp sâu, nước chảy trong đó, ngấm qua đáy mà đi. Kích là thuỷ khẩu va nhau, huyệt nghe tiếng dữ. Cát là nước cắt chân long huyệt. Xung là nước lớn trước mặt xông thẳng tới huyệt. Xạ là nước thẳng hẹp bắn vào sao huyệt. Nước tuy có tám sát, nhưng long thật kết huyệt ắt có thượng sa che tới, không cho khách thuỷ vào đường; những chỗ có tám sát phần nhiều không phải long tốt kết.

Giảng: Câu kết nối thẳng với bài sa pháp: thượng sa che huyệt chính là cái khiên chắn tám sát. Vì thế khi thấy một huyệt bị nước xông, nước bắn, đừng vội nghĩ cách hoá giải; trước hết hãy hỏi long ấy có thật kết không. Trong tám sát, "tiềm" và "kích" là hai sát người học hay bỏ sót, vì phải nhìn kỹ mới thấy: tiềm là minh đường trông có nước nhưng nước rút qua đáy, mùa khô thì cạn sạch; kích là nước va nhau ở thuỷ khẩu thành tiếng ầm, đứng ở huyệt nghe thấy. Khi đi thực địa, nên đứng im ở huyệt một lúc để nghe, vì tai bắt được sát kích sớm hơn mắt.

Bốn minh đường và tam dương – 明堂 三陽

Minh đường được ông bàn sau sa và thuỷ, vì nó là chỗ sa và thuỷ cùng làm nên.

Sơ đồ bốn minh đường tiểu, nội, trung, ngoại trước huyệt và yêu cầu của từng đường
Tiểu minh đường ở chỗ kim ngư thuỷ hợp, nội minh đường trong long hổ nên gấp, trung minh đường trong án nên bằng tròn và xứng với long huyệt, ngoại minh đường ngoài án nên rộng để thu triều. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

明堂有四:曰小明堂、內明堂、中明堂、外明堂。小明堂者,金魚水合處,略有平坦是也。此係穴之有無真假,最為要緊。龍虎內曰內明堂,曰內陽;案內曰中明堂,曰中陽;案外曰外明堂,曰外陽。三堂者,乃穴前之正面,合砂水二者而共成者也。一圈是砂,中央之平是水,故總論于砂水二者之後。內堂宜緊,而聚氣藏風;外堂宜寬,而收朝取勢;中堂宜平正圓淨,大小與龍穴相稱。龍穴大而明堂小,則規模狹隘;龍穴小而明堂大,則散漫不收。大畧宜正不宜斜,宜圓不宜缺,宜橫不宜直,宜平不宜偏,宜坦不宜嶮,宜窩不宜突,使諸水聚會,二砂關顧為善。

Dịch: Minh đường có bốn: tiểu minh đường, nội minh đường, trung minh đường, ngoại minh đường. Tiểu minh đường là chỗ kim ngư thuỷ hợp, hơi có chỗ bằng; nó quyết định huyệt có hay không, thật hay giả, gấp nhất. Trong long hổ gọi là nội minh đường, cũng gọi nội dương; trong án gọi là trung minh đường, trung dương; ngoài án gọi là ngoại minh đường, ngoại dương. Ba đường này là mặt chính trước huyệt, do sa và thuỷ cùng hợp thành: một vòng là sa, chỗ bằng ở giữa là thuỷ, nên bàn chung sau sa và thuỷ. Nội đường nên gấp, để tụ khí tàng phong; ngoại đường nên rộng, để thu triều lấy thế; trung đường nên bằng ngay tròn sạch, lớn nhỏ xứng với long huyệt. Long huyệt lớn mà minh đường nhỏ thì quy mô hẹp; long huyệt nhỏ mà minh đường lớn thì tản mạn không thu. Đại để nên ngay không nên lệch, nên tròn không nên khuyết, nên ngang không nên dọc, nên bằng không nên nghiêng, nên thoải không nên hiểm, nên lõm không nên lồi, khiến các dòng nước tụ hội, hai sa khoá ngó lại là tốt.

Ao sen trước sân một ngôi nhà làng ở Đồng Sơn, Hồ Bắc
Ao sen trước sân nhà ở một làng huyện Đồng Sơn (Hồ Bắc): mặt nước bằng, lắng, tụ ngay trước nhà như một minh đường nhỏ. Ảnh: Vmenkov, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Giảng: Bốn minh đường giải quyết luôn một mâu thuẫn trong sách cổ. Có sách nói "minh đường chứa được người nằm nghiêng", có sách nói "minh đường chứa được vạn ngựa", có sách nói "minh đường nên gấp không nên rộng", có sách lại nói "minh đường quý nhất ở chỗ chứa tụ". Diệp Cửu Thăng chỉ ra: câu thứ nhất nói tiểu minh đường, câu "nên gấp" nói nội minh đường, câu "chứa tụ" nói trung minh đường, câu "vạn ngựa" nói ngoại minh đường. Không câu nào sai, chỉ là mỗi câu nói một đường. Ông dặn thêm phải xem linh hoạt: có đất đủ bốn đường, có đất không có ngoại đường, có đất nội và trung hợp làm một; long tốt huyệt tốt mà minh đường không hợp phép cũng không hại lớn. Riêng nước khe suối thì rất kỵ xuyên qua giữa trung minh đường, nên đi vòng ra ngoài án; nước khe xuyên đường thì ắt không phải huyệt quý.

Tam phân tam hợp: ba lần nước chia, ba lần nước hợp – 三分三合

Trong cùng mục minh đường, ông giải thích cụm từ "tam phân tam hợp" mà các sách điểm huyệt hay nhắc.

Sơ đồ tam phân tam hợp: nước hoá sinh não, tiểu bát tự và đại bát tự chia ra rồi hợp ở các minh đường
Lần thứ nhất nước chia ở hoá sinh não, hợp ở tiểu minh đường; lần thứ hai chia ở tiểu bát tự sau vựng, hợp ở trung minh đường; lần thứ ba chia ở đại bát tự của tổ tông, hợp ở trung hay ngoại minh đường. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

三分三合者:第一化生腦分水,下合于小明堂;第二穴暈後小八字分水,下合于中明堂;第三祖宗山大八字分水,下或合于中明堂,或合于外明堂,此謂三分三合也。小明堂之合,必合于穴前;若大小八字之水,則穴有直斜橫回之不同,或合于前,或合于後,或合于左,或合于右,不必執定在穴前者也。

Dịch: Tam phân tam hợp là: thứ nhất, nước chia ở hoá sinh não, xuống hợp ở tiểu minh đường; thứ hai, nước chia ở tiểu bát tự sau huyệt vựng, xuống hợp ở trung minh đường; thứ ba, nước chia ở đại bát tự của tổ tông sơn, xuống hoặc hợp ở trung minh đường, hoặc hợp ở ngoại minh đường. Đó gọi là tam phân tam hợp. Chỗ hợp của tiểu minh đường ắt ở trước huyệt; còn nước của bát tự lớn nhỏ thì vì huyệt có trực, tà, hoành, hồi khác nhau, nên hoặc hợp ở trước, hoặc ở sau, hoặc ở trái, hoặc ở phải, không cần cố định ở trước huyệt.

Giảng: Ba tầng chia hợp này là ba vòng bảo đảm cho huyệt: vòng trong cùng (hoá sinh não, giải nhãn, kim ngư) đã gặp ở bài huyệt vựng; vòng giữa là nước hai bên vựng; vòng ngoài là nước của cả cục long. Phần sau của đoạn là điều nhiều người bỏ qua: chỉ vòng trong cùng mới bắt buộc hợp trước huyệt. Với huyệt hoành hay hồi cục (xem phần cục pháp ở bài 7), nước lớn có thể hợp sau lưng hay bên sườn mà vẫn là chân kết. Người chỉ tìm chỗ "nước hợp trước mặt" sẽ bỏ sót những huyệt này.

Vọng khí: nhìn khí bốc lên từ tổ sơn – 望氣

Ba mục tiếp theo đều ngắn, thuộc loại phép xem đất bổ trợ. Mục đầu là vọng khí.

Lư Sơn cao, tranh của Thẩm Chu đời Minh
Lư Sơn cao đồ (廬山高圖), Thẩm Chu (沈周) đời Minh: mây khói quấn quanh núi cao, gợi cảnh vọng khí trên tổ sơn. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

望氣者,望山川所升之氣,以辨其龍之結作也。太祖之上,于夏秋之交,雨霽之後,丑寅之時,必有上升之氣,宜于此時望之。氣之發,從山巔直起冲上,下小上大如傘,此為真氣。若橫于山腰者,乃雲霧之氣,非真氣之發也。氣清奇者貴,肥濁者富;端正者出文,偏斜者出武。要赤黃為上,青白黑次之。其詳具《天機素書》。

Dịch: Vọng khí là nhìn khí bốc lên từ núi sông để phân biệt long kết hay không. Trên thái tổ sơn, vào lúc giao giữa hạ và thu, sau khi mưa tạnh, vào giờ Sửu giờ Dần, ắt có khí bốc lên; nên nhìn vào lúc ấy. Khí phát ra từ đỉnh núi vọt thẳng lên, dưới nhỏ trên to như cái lọng, đó là khí thật. Nếu vắt ngang lưng núi thì là khí mây mù, không phải khí thật phát ra. Khí trong mà kỳ là quý, béo mà đục là giàu; ngay ngắn thì ra văn, nghiêng lệch thì ra võ. Màu đỏ vàng là trên, xanh trắng đen thứ đến. Chi tiết có trong Thiên Cơ Tố Thư.

Giảng: Điều kiện thời gian ông nêu rất cụ thể: cuối hạ đầu thu, sau mưa, khoảng một đến năm giờ sáng. Đó đúng là lúc hơi đất bốc mạnh nhất và không khí lạnh nhất, nên cột hơi dễ hiện. Cách phân khí thật với mây mù cũng có cơ sở quan sát: mây mù nằm thành dải ngang theo tầng nhiệt, còn hơi bốc từ một đỉnh thì đi thành cột. Liên Hoa coi vọng khí là phép bổ trợ để chọn vùng tìm long, không dùng để định huyệt; muốn định huyệt vẫn phải trở về long, huyệt, sa, thuỷ.

Thường thuỷ: nếm nước biết mạch đất – 嘗水

Mục thứ hai dạy nếm nước, một phép mà ông dành riêng cho vùng núi sâu khó trèo.

Sơ đồ vọng khí phân biệt khí thật với mây mù và bảng vị nước trong phép thường thuỷ
Khí thật từ đỉnh núi vọt thẳng lên, dưới nhỏ trên to như cái lọng, còn mây vắt ngang lưng núi thì không phải; nước thơm là quý, ngọt là giàu, ngọt mà cay ra võ quý, chua đắng không tốt, nhạt không vị thì không kết. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

水味可以知地脈之美惡,故有嘗水之法。平陽平崗,不出澗水,須嘗其井泉;高山則嘗其溪澗,須于多晴後嘗之。老山之中難以登臨,須逐澗嘗其水。其水香甜,則此上有好穴;若水淡無味,其中不結穴也。凡水以香為貴,甜為富厚人丁;若甜而帶辣,則出武貴;若味帶酸苦,皆不為吉之所也。又水喜清忌濁,冬宜溫,夏宜冷,為妙。……昔吳公嘗朱夫子祖地,有翰墨香,為朱氏扦此地,斷曰:當出一賢人,聰明如孔子。

Dịch: Vị nước có thể biết mạch đất tốt xấu, nên có phép nếm nước. Đất bình dương, gò thấp không có nước khe thì nếm nước giếng nước mạch; núi cao thì nếm nước khe suối, phải nếm sau nhiều ngày nắng. Trong núi già khó trèo lên được thì phải theo từng khe mà nếm nước. Nước thơm ngọt thì phía trên có huyệt tốt; nước nhạt không vị thì trong ấy không kết huyệt. Phàm nước lấy thơm làm quý, ngọt là giàu có đông người; ngọt mà cay thì ra võ quý; vị chua đắng đều không phải chỗ tốt. Nước lại ưa trong kỵ đục, mùa đông ấm, mùa hè mát là diệu. … Xưa Ngô công nếm nước ở đất tổ của Chu phu tử, thấy có mùi thơm như mực bút, bèn táng đất ấy cho họ Chu, đoán rằng sẽ ra một bậc hiền nhân thông minh như Khổng Tử.

Mạch nước suối tự nhiên rỉ ra từ chân núi
Mạch nước tự nhiên rỉ ra từ lòng núi: nước mạch như thế, nếm sau nhiều ngày nắng, mới nói được vị của đất đá bên trong. Ảnh: Faheem Ijaz Ch., Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Giảng: Điều kiện "nếm sau nhiều ngày nắng" là then chốt: sau mưa, nước khe là nước mặt, chưa nói gì về mạch đất; nắng lâu thì nước khe là nước mạch rỉ ra từ lòng núi, mang vị của đất đá bên trong. "Đông ấm hè mát" cũng là dấu của nước mạch sâu, vì nhiệt độ nước ngầm ổn định quanh năm. Câu chuyện Ngô công và đất tổ họ Chu là giai thoại phong thuỷ nổi tiếng, Diệp Cửu Thăng dẫn để minh hoạ chứ không coi là phép định huyệt. Người khảo sát ngày nay có thể dùng thường thuỷ như một phép ghi chép: nếm và ghi vị nước ở từng khe khi đi dọc một dãy núi, rồi so với chỗ long dừng.

Biện thổ thạch: thạch huyệt có thật và thanh quý – 辨土石

Mục biện thổ thạch dài hơn, và giọng ông ở đây gần như tranh luận với thói kỵ đá của thầy đời.

Mộ cổ khoét trong tảng đá granite ở Los Navalucillos, Tây Ban Nha
Mộ cổ khoét vào tảng đá granite ở Los Navalucillos (Tây Ban Nha): người xưa táng trong đá liền khối, minh hoạ cho thạch huyệt mà Diệp Cửu Thăng bênh vực. Ảnh: LBM1948, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

土、石、砂三者,氣到俱能成穴。石穴最清貴有力量,土穴次之,砂土為下。凡石要細膩可鑿,土要堅實難鋤;石而剛燥,土而鬆散,皆不為吉。色要紅黃白為上,青次之,黑為下。然以質為主,色次之。……古人點穴,不論土石,今人大以石為忌。凡見石穴,不必指明,以其招謗多是非也。……石穴乃福貧人之妙物也。氣之流行,入水火,貫金石,何堅不入?何處不存?豈以石而氣不敢入也?

Dịch: Đất, đá, cát ba thứ, khí đến đều thành được huyệt. Thạch huyệt thanh quý có sức nhất, thổ huyệt thứ đến, đất cát là dưới. Phàm đá cần mịn có thể đục được, đất cần chắc khó cuốc; đá mà cứng khô, đất mà rời rạc, đều không tốt. Màu lấy đỏ vàng trắng làm trên, xanh thứ đến, đen là dưới; nhưng lấy chất làm chủ, màu là thứ. … Người xưa điểm huyệt không kể đất hay đá, người nay lại rất kỵ đá. Phàm thấy thạch huyệt, không cần chỉ rõ, vì nó chuốc lời chê bai, nhiều thị phi. … Thạch huyệt là vật quý ban phúc cho người nghèo. Khí lưu hành vào được nước lửa, xuyên được vàng đá, cứng nào mà không vào, chỗ nào mà không có? Há vì đá mà khí không dám vào sao?

Giảng: Ông dẫn Thiên Cơ Tố Thư và một loạt lời Liêu Kim Tinh để bảo vệ thạch huyệt. Liêu công nói: táng kinh bảo đá không táng được là nói loại đá rắn mỏng, tách từng phiến, gồ ghề lởm chởm; còn đá liền khối thành chất, hiện năm hình tốt thì là đất táng tốt, vì "đá là xương của đất, há có xương mà không có tuỷ". Ông phân rõ: đá ngoan, đá khối xanh đen không có khe, cuốc đục không được thì không táng được; đá cuốc đục được, thể mịn, màu đỏ vàng tươi nhuận thì là huyệt. Lời dặn "không cần chỉ rõ" và "thạch huyệt ban phúc cho người nghèo" rất thực tế: vì người đời kỵ đá nên đất đá tốt rẻ, ít người tranh, người hiểu lý có thể tự cầu được đất tốt mà tiết kiệm của cải. Ông trách thầy thường chỉ điểm huyệt ở chỗ đá đã hết, khí đã tuyệt, nên mới bại.

Thổ sắc, nông sâu và phép thử đất dương cơ – 土色

Từ đá, ông chuyển sang màu đất, và lại đặt màu đất xuống dưới hình thế.

Phẫu diện đất cho thấy các tầng đất từ trên xuống
Phẫu diện một loại đất phù sa mịn (Hoa Kỳ): lớp da đất rời ở trên, lớp chắc mịn ở giữa, lớp cứng thô ở dưới, giống ba tầng nông sâu mà sách dạy. Ảnh: Soil Science, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

論土色:葬書以細而堅、潤而不澤,及五土四備為美。然地理以形為主,形吉而土美,則為上吉;形若不吉,不必論土;形吉而土不美,亦無害其為富貴也。欲知穴中土色,可于峽中看之,峽中土何色,則穴中亦是此土。……多見形勢不吉,而土色俱備,用之者禍不旋日;形勢自吉,而土色不備,用之者常臻富貴。此土色之不必拘也。……穴之淺深,土色可定。其上浮散之土為土皮,漸掘至堅細之土,方為藏棺之所。其堅細之下,必變為剛硬粗濁之土,乃穴底也,不可掘。此天定之淺深也。

Dịch: Bàn màu đất: Táng thư lấy mịn mà chắc, nhuận mà không ướt, và năm sắc đất đủ bốn làm đẹp. Nhưng địa lý lấy hình làm chủ: hình tốt mà đất đẹp là thượng cát; hình không tốt thì không cần bàn đất; hình tốt mà đất không đẹp cũng không hại việc giàu sang. Muốn biết màu đất trong huyệt, có thể xem ở chỗ quá hiệp: đất ở hiệp màu gì thì trong huyệt cũng là đất ấy. … Thường thấy hình thế không tốt mà màu đất đủ cả, dùng thì hoạ đến không kịp trở tay; hình thế tốt mà màu đất không đủ, dùng thì thường được giàu sang. Đó là màu đất không cần câu nệ. … Nông sâu của huyệt, màu đất có thể định: lớp đất nổi rời ở trên là da đất; đào dần tới đất chắc mịn mới là chỗ đặt quan tài; dưới lớp chắc mịn ắt đổi thành đất cứng thô đục, đó là đáy huyệt, không được đào. Đó là nông sâu trời định.

Giảng: Ông nói thẳng một nhận xét về nghề: người không biết địa lý thích nói màu đất, vì phép tinh thần long huyệt không thể nói bừa, còn màu đất thì nói được mà không cần học, lại dễ làm động lòng gia chủ. Ông ghi thêm: chi long non nhỏ, sắc núi tươi nhuận thì đất thường đẹp; đại long đại cán da núi già thì đất thường khó coi. Phép "đáy lò vàng bạc" ông dẫn từ Trương Tiên khớp với phép nông sâu ở bài trước: phần khí trong nhẹ kết ở trên thành đất mịn ấm, là chỗ đặt quan tài; phần nặng đục kết ở dưới cứng như đá, là tấm ván đỡ quan tài muôn năm. Với dương cơ, ông chép ba phép thử đất cổ: đào sâu một thước hai tấc, rây đất rồi đổ lại không nén, sáng hôm sau xem, khí vượng thì đất phồng, khí suy thì đất lún; hoặc đong một đấu đất mà cân, bảy cân là hạ, mười cân là thượng, chín cân là trung; hoặc cân một khối đất vuông một tấc, ba bốn lạng là hung, năm đến bảy lạng ở được bình thường, chín lạng trở lên đại cát.

Khép phần thích danh, ông giải thích vì sao sau mỗi tên gọi lại phụ thêm vài lời bàn: vì những thuyết sai truyền trong dân gian trái với chân tính của núi sông và trái với kinh luận của tiền hiền, nên phải chỉ ra trước, để người cầu đạo khi xem núi đọc kinh có được con mắt chân chính.

Phủ sát đề cương phú: loan đầu và lý khí là một – 俯察提綱賦

Cuối quyển đầu thượng, Diệp Cửu Thăng đặt một bài phú dài làm đề cương cho phép "cúi xuống xét đất".

Thư pháp Hoàng Đình Kiên, quyển viết cho Trương Đại Đồng
Thư pháp của Hoàng Đình Kiên (黃庭堅) đời Tống, quyển viết tặng Trương Đại Đồng: nét chữ lớn khoáng đạt như một bài phú tổng cương. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

余讀古今地理之書,其論巒頭者,則謂巒頭重而理氣輕;論理氣者,則謂理氣精而巒頭淺,聚訟紛紛,幾成矛戟。不知有巒頭而無理氣,則乘真截偽、收水配向之功廢;執理氣而背巒頭,則真龍真穴真砂真水之情,以違殊失青囊之本旨矣。蓋有形斯有氣,有氣斯有理。因形以察氣,因氣以論理,一體一用,不得偏廢者也。……天包地外,地處天中。陰陽升降以成形,牝牡媾交而融結。因地形以乘天氣,蔭死骨而福生人。欲辨巒頭,先明星體。……故聚則成而散則敗,靜則死而變則生。

Dịch: Tôi đọc sách địa lý xưa nay: người bàn loan đầu thì bảo loan đầu nặng mà lý khí nhẹ; người bàn lý khí thì bảo lý khí tinh mà loan đầu nông; tranh cãi rối ren, gần thành giáo mác. Đâu biết có loan đầu mà không có lý khí thì công thừa thật bỏ giả, thu thuỷ phối hướng bị bỏ phế; giữ lý khí mà trái loan đầu thì tình của chân long, chân huyệt, chân sa, chân thuỷ bị làm trái, mất bản ý của Thanh Nang. Bởi có hình thì có khí, có khí thì có lý; nhân hình mà xét khí, nhân khí mà bàn lý; một thể một dụng, không được bỏ lệch bên nào. … Trời bọc ngoài đất, đất ở giữa trời. Âm dương lên xuống mà thành hình, đực cái giao hợp mà dung kết. Nhân hình đất mà cưỡi khí trời, che xương người chết mà ban phúc cho người sống. Muốn phân loan đầu, trước phải rõ thể sao. … Cho nên tụ thì thành, tán thì bại; tĩnh thì chết, biến thì sống.

Giảng: Lời tựa của bài phú là tuyên ngôn phương pháp của cả bộ Địa Lý Đại Thành. Câu "có hình thì có khí, có khí thì có lý" xếp thứ tự rõ ràng: hình trước, khí giữa, lý sau, nhưng ba thứ là một thể. Thân bài phú đi lần lượt qua tinh thể, viên cục, long pháp, huyệt pháp, các phép khai tạc như kỵ hình, tiễn hoả, tiệt đãng, rồi tới thạch huyệt, thuỷ pháp, lý khí và chọn ngày, tức là tóm cả những gì quyển đầu vừa thích danh và những gì các quyển sau sẽ triển khai. Có những câu rất đẹp như "đá thô mổ bụng để thấy nước, đất thô gọt góc để thành kim", hay "trời giấu huyệt giữa không trung, không đất không đá; đất giấu huyệt trong bụng núi, không oa không kiềm". Phần cuối bài phú nói lý khí có công "đổi trời thay mệnh"; Liên Hoa đọc câu ấy như lời đề cao sức của phép phối hướng khi đã có chân long chân huyệt, không phải lời hứa có thể cải vận cho đất không có long.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Hồ nước tĩnh trước núi ở Spring Mountain Ranch, Nevada
Hồ nước tĩnh trước dãy núi ở Spring Mountain Ranch (Nevada): mặt nước lắng tụ trước núi, hình ảnh minh đường có tình. Ảnh: ZooFari, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Phong Thuỷ Liên Hoa coi bài này là bài dạy thứ tự. Thứ tự xem nước: minh đường trước, lai nguyên và khứ khẩu sau. Thứ tự xem đất: hình thế trước, chất đất sau, màu đất sau cùng. Thứ tự giữa các phép: long huyệt sa thuỷ là chính, vọng khí, thường thuỷ, thổ sắc là phụ. Người học đảo thứ tự ấy thì dù thuộc nhiều phép cũng dễ kết luận sai.

Ba điểm Liên Hoa nhấn khi giảng. Thứ nhất, minh đường là "của riêng" của huyệt: trên thực địa, hãy vẽ bốn vòng minh đường trước khi ghi bất cứ hướng nước nào. Thứ hai, tám sát của nước phần nhiều là dấu của long không kết; gặp sát thì trước hết nghi long, không vội tìm cách hoá. Thứ ba, đừng sợ đá: thạch huyệt có thật, thanh quý, và theo đúng lời Diệp Cửu Thăng, là cơ hội cho người hiểu lý mà ít tiền.

Trong dương trạch, bốn minh đường tương ứng với sân trước sát nhà (tiểu và nội), khoảng trống đến bức tường hay dãy nhà đối diện (trung), và không gian mở xa hơn (ngoại). Yêu cầu "nội gấp, trung bằng tròn xứng với nhà, ngoại rộng" dùng được nguyên vẹn khi chọn nhà phố hay quy hoạch một khu dân cư. Phép thử đất dương cơ cổ cũng gợi một việc nên làm ngày nay: khảo sát địa chất nền trước khi xây.

Tóm lại – 總結: Thuỷ pháp gồm lai nguyên, thuỷ thành, khứ khẩu, nhưng xem minh đường trước, vì minh đường là của riêng huyệt. Nước có tình thì đến uốn chi huyền, tụ lắng, đi quanh co; không có tình thì sinh tám sát ngưỡng, phản, khiên, tiềm, kích, cát, xung, xạ, mà tám sát phần nhiều không phải long tốt kết. Minh đường có bốn: tiểu quyết huyệt thật giả, nội nên gấp, trung nên bằng tròn và xứng long huyệt, ngoại nên rộng. Tam phân tam hợp là ba lần nước chia ở hoá sinh não, tiểu bát tự, đại bát tự rồi hợp ở các minh đường; chỉ vòng trong cùng bắt buộc hợp trước huyệt. Khí thật vọt thẳng từ đỉnh như lọng. Nước thơm quý, ngọt giàu, nhạt không kết. Thạch huyệt có thật và thanh quý; chất đất làm chủ, màu làm phụ, hình thế quyết định hơn cả. Phủ sát đề cương phú gom loan đầu và lý khí làm một thể một dụng.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (8) – Sa pháp tổng thích, thượng hạ sa, án triều, long hổ, quan quỷ cầm diệu 砂.

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (10) – Táng địa sư pháp và trạch chủ thuyết: thầy địa lý và gia chủ 葬地師法 擇主說 (sắp đăng).

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một, Sơn Pháp Toàn Thư quyển đầu thượng: các mục Thuỷ pháp lai thuỷ thuỷ thành khứ khẩu; Minh đường tam dương tam phân tam hợp; Vọng khí; Thường thuỷ; Biện thổ thạch (dẫn Thiên Cơ Tố Thư và Liêu Kim Tinh); Thổ sắc; bài Phủ sát đề cương phú. Đoạn văn Hán trích có lược bớt, chỗ lược đánh dấu bằng dấu ba chấm; chữ khó đọc trong câu nói về nước khe ngoài án được dịch theo văn cảnh. Sách thuộc công cộng; chữ dị thể đổi về chính thể. Hình vẽ là sơ đồ vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, ghi hướng lai nguyên, hướng thuỷ khẩu và hướng minh đường khi khảo sát.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
  • Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc bốn minh đường, tám sát và các phép thường thuỷ, thổ sắc là phần Thư; đứng ở huyệt mà vẽ được bốn vòng minh đường, nghe ra sát kích, nhận ra thạch huyệt dùng được, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Thuỷ pháp nên xem cái gì trước? – 水法

Xem minh đường trước. Theo Diệp Cửu Thăng, minh đường vuông tròn bằng phẳng, nước lắng tụ là thuỷ pháp đã tốt bảy tám phần; lai nguyên và khứ khẩu là thứ nhiều huyệt dùng chung, minh đường là của riêng huyệt.

Tám sát của nước là gì? – 水八殺

Ngưỡng (nước cao đổ vào mặt), phản (cong lưng ra ngoài), khiên (đi thẳng không khoá), tiềm (ngấm qua đáy), kích (va nhau thành tiếng), cát (cắt chân huyệt), xung (nước lớn xông thẳng), xạ (nước hẹp bắn vào huyệt).

Bốn minh đường gồm những gì? – 四明堂

Tiểu minh đường ở chỗ kim ngư thuỷ hợp; nội minh đường trong long hổ; trung minh đường trong án; ngoại minh đường ngoài án. Nội nên gấp, trung nên bằng tròn xứng với long huyệt, ngoại nên rộng.

Tam phân tam hợp là gì? – 三分三合

Là ba lần nước chia và hợp: chia ở hoá sinh não hợp ở tiểu minh đường; chia ở tiểu bát tự sau vựng hợp ở trung minh đường; chia ở đại bát tự của tổ tông hợp ở trung hay ngoại minh đường.

Có táng được ở huyệt đá không? – 石穴

Được. Diệp Cửu Thăng cho rằng thạch huyệt thanh quý có sức nhất, miễn đá mịn, đục được, màu tươi nhuận; chỉ đá ngoan xanh đen không có khe, không cuốc đục được mới không táng được.

Màu đất có quyết định đất tốt xấu không? – 土色

Không. Địa lý lấy hình làm chủ: hình tốt mà đất không đẹp vẫn giàu sang; hình xấu mà màu đất đủ thì vẫn hoạ. Màu đất dùng để định nông sâu và tham khảo, lấy chất đất làm chủ, màu làm phụ.

Từ khoá: địa lý đại thành · 地理大成 · thuỷ pháp · minh đường · tam dương · tam phân tam hợp · tám sát của nước · vọng khí · thường thuỷ · thạch huyệt · thổ sắc · phủ sát đề cương phú

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…