💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (8): Sa pháp tổng thích, thượng hạ sa, án triều, long hổ, quan quỷ cầm diệu 砂

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (8): Sa pháp tổng thích, thượng hạ sa, án triều, long hổ, quan quỷ cầm diệu 砂

Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 (卷之首上 · 上下砂 · 前案遠朝 · 後樂蓋座 · 左龍右虎 · 夾砂 · 官鬼禽曜 · 筆砂 · 餘氣 · 羅城 · 羅星禽星獸星華表捍門北辰)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · người em Tiều Vân 樵雲 tham duyệt · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 (Hải Xương) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập một.

Hai bài trước của Địa Lý Đại Thành đi từ long vào huyệt: nhận huyệt vựng, rồi đặt quan tài cho trúng. Bài này lùi ra một bước để nhìn những gì bao quanh huyệt. Trong bốn chữ long, huyệt, sa, thuỷ, chữ sa là chữ người học hay nói nhiều mà hiểu ít nhất. Diệp Cửu Thăng gom toàn bộ sa pháp vào mười mục ngắn trong quyển đầu thượng: thượng hạ sa, tiền án viễn triều, hậu lạc cái toạ, tả long hữu hổ, giáp sa, quan quỷ cầm diệu, bút sa, dư khí, la thành, và các sao ở thuỷ khẩu là la tinh, cầm tinh, thú tinh, hãn môn, bắc thần. Điều đáng đọc nhất là ông nói ngược với rất nhiều điều thầy đời thường nói.

Trả lời nhanh: Sa là núi để hộ thân long, giữ huyệt và bày cục. Trong các sa, thượng sa và hạ sa gấp nhất, mà thượng sa (sa thuận nước che qua huyệt) gấp hơn: khí càng quý thì thượng sa đến càng nhiều lớp và phải che qua trước huyệt để ngăn khách thuỷ; hạ sa chỉ cần một nhánh quay ngược là đủ. Long kết thật không thu khách thuỷ. Án gấp hơn triều; toạ có sức lớn hơn triều, nhưng khi dùng thì lấy triều trước. Long hổ cần mở mặt ôm có tình, vai cao đầu cúi, kỵ gãy eo, ngẩng đầu. Quan, quỷ, diệu là tú khí của quý long; diệu càng dài càng lạ, và phải biết phân diệu với long. Sa thuận nước ôm huyệt không phải thoái điền bút. Tiểu dư khí (thần, nệm) không thể thiếu. La tinh, hãn môn, bắc thần ở thuỷ khẩu báo long quý.

Thầy Vũ Giới giảng: "Long là chủ, sa là người nhà. Nhìn người nhà đứng hầu thế nào thì biết chủ nhà sang hay hèn. Nhưng đừng đếm người, hãy xem họ đứng có tình hay không."

Thượng sa và hạ sa: sa nào gấp hơn? – 上下砂

Ông mở sa pháp bằng định nghĩa và lập tức chọn ra hai sa quan trọng nhất.

Sơ đồ thượng sa che huyệt và hạ sa quay ngược khoá nước theo Địa Lý Đại Thành
Thượng sa theo long xuôi nước, vòng qua trước huyệt để ngăn khách thuỷ không vào đường; hạ sa chỉ cần một nhánh quay ngược nước là thành huyệt. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

夫砂者,所以護龍身、衛區穴、布局勢者也。龍無砂護則孤單,穴無砂護則飄散,局若無砂,則將何物作布置耶?砂法多端,以上下二砂為最緊。上砂者,隨龍順水蓋穴之砂也,其道主舒放,內護生氣,外張大勢。下砂者,逆水而上護穴之砂也,其道主收歛,所以阻遏山水之行勢而使之駐足也。二砂之中,上砂尤緊。觀上砂可以測穴氣之貴賤:氣貴則上砂蓋來重數多……若上砂薄,則水逼城腳,冲龍割穴矣。尤要能蓋過穴前為美。蓋上砂過穴,則能間隔客水,不使上堂,而內氣完固也。

Dịch: Sa là để hộ thân long, giữ vùng huyệt, bày thế cục. Long không có sa hộ thì cô đơn, huyệt không có sa hộ thì phiêu tán, cục mà không có sa thì lấy gì để bày biện? Sa pháp nhiều đường, lấy hai sa trên dưới là gấp nhất. Thượng sa là sa theo long, xuôi nước, che huyệt; đạo của nó chủ mở ra, trong thì hộ sinh khí, ngoài thì giương đại thế. Hạ sa là sa ngược nước đi lên giữ huyệt; đạo của nó chủ thu lại, để chặn thế đi của núi nước mà khiến chúng dừng chân. Trong hai sa, thượng sa càng gấp. Xem thượng sa có thể đo khí huyệt sang hay hèn: khí quý thì thượng sa che tới nhiều lớp… Nếu thượng sa mỏng thì nước ép sát chân thành, xung long cắt huyệt. Càng cần che qua được trước huyệt mới đẹp, vì thượng sa qua huyệt thì ngăn được khách thuỷ, không cho lên đường, mà nội khí được trọn vẹn.

Giảng: Thói thường các sách nói "hạ sa thu nước", rồi lấy hạ sa dài làm quý. Diệp Cửu Thăng đảo lại: thượng sa mới là sa nói lên phẩm của khí. Lý do ông đưa ra rất đẹp: núi với nước như một cặp vợ chồng, núi nào thấy nước cũng muốn đi thu nước; chỉ vì khí quý nên núi phải quay lưng lại nước mà đi hộ khí. Vì thế cục quý thì mở rộng, thượng sa che tới nhiều, và chính nhờ thượng sa che qua mặt huyệt mà khách thuỷ, tức nước của long khác đã "ăn thừa", không lên được minh đường. Phần hạ sa, ông nói gọn: chỉ cần một nhánh quay ngược, dài ngắn lớn nhỏ không kể, là thành huyệt. Câu chốt của mục: quý huyệt có khi thiếu hạ sa, nhưng không có huyệt quý nào thiếu thượng sa. Ông dẫn Liêu công: "thượng sa làm án, đại địa phần nhiều có". Ông dẫn thêm Dương công: sa như dao như kiếm xuôi nước bay đi, thầy thường thấy thế thì đoán là ly hương, đâu biết bên trong có chân long. Những hạ sa ngoài nhánh quay đầu tiên mà xuôi nước bay đi là thứ người đời ghét nhất, nhưng lại là dấu quý mà đất giàu thường không có được.

Long kết không thu khách thuỷ: những điều nói ngược với thầy đời – 龍不收客水

Ngay sau phần thượng hạ sa, ông chen vào một đoạn tổng luận, gần như một bản cáo trạng với lối học quen tai.

Tranh phỏng Cự Nhiên, Yến Văn Quý của Vương Huy đời Thanh
Phỏng Cự Nhiên, Yến Văn Quý sơn thuỷ đồ quyển (倣巨然燕文貴山水圖卷), Vương Huy (王翬) đời Thanh, một đoạn: lớp lớp núi che dòng nước, như thượng sa nhiều lớp hộ khí cho long lớn. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

世人言龍,開口便說起伏,抑知大幹硬腰不起伏。言局開口便說逆局,抑知大幹龍必結順局。言砂便言逆砂,抑知富局出逆砂,貴局不出逆砂。言水開口便說來朝,抑知賤地見水朝,貴地只說暗拱。……凡係龍結,不論枝幹,俱不肯收客水。蓋一龍必有一水相配,惟此水來朝龍,而龍亦只去食此水,所謂雌雄相食,牝牡相交也。……惟奴砂之結作,因自無隨龍水,只得開面去收客水,猶之大家之掌錢奴,此其所以賤也。

Dịch: Người đời nói long thì mở miệng là nói khởi phục, đâu biết đại cán eo cứng không khởi phục. Nói cục thì mở miệng là nói nghịch cục, đâu biết đại cán long ắt kết thuận cục. Nói sa thì nói nghịch sa, đâu biết cục giàu mới ra nghịch sa, cục sang không ra nghịch sa. Nói thuỷ thì mở miệng là nói nước đến chầu, đâu biết đất hèn mới thấy nước chầu, đất quý chỉ nói ám củng. … Phàm long kết, không kể chi hay cán, đều không chịu thu khách thuỷ. Bởi một long ắt có một nước phối với nó; chỉ nước ấy đến chầu long, và long cũng chỉ ăn nước ấy, gọi là thư hùng tương thực, tẫn mẫu tương giao. … Chỉ có nô sa khi kết, vì tự mình không có nước theo long, đành mở mặt đi thu khách thuỷ, giống như đứa nô giữ tiền của nhà lớn, cho nên mới hèn.

Giảng: Bốn câu "đâu biết" là bốn cái bẫy của người mới học: thấy núi nhấp nhô là mừng, thấy cục nghịch là mừng, thấy sa quay ngược là mừng, thấy nước thẳng vào mặt là mừng. Diệp Cửu Thăng không bảo những thứ đó sai, ông bảo chúng là dấu của đất giàu, của chi long, không phải của đại địa. Long lớn thì tự có sa lớn để chặn khách thuỷ ở ngoài, biến khách thuỷ thành lớp nước quấn ngoài cùng. Chi long không đủ sức phóng sa lớn thì đến chỗ kết sẽ quay mặt vào trong, kết hoành hay kết hồi, để giao với nước của chính mình. Hình ảnh "nô giữ tiền" rất đắt: sa tự kết mà quay mặt thu nước lạ thì có thể giàu, nhưng giàu như người quản tiền cho chủ khác. Đọc đoạn này cùng bài cục pháp ở bài trước thì thấy hệ thống của ông rất nhất quán: đại cán long, thuận cục, thượng sa che huyệt, không thu khách thuỷ là cùng một bộ.

Tiền án và viễn triều: án gấp hơn triều – 前案遠朝

Từ hai sa hai bên, ông chuyển ra phía trước huyệt.

Các đỉnh núi đá vôi đứng trước cánh đồng ở Dương Sóc, Quảng Tây
Đỉnh núi đá vôi đứng trước đồng lúa ở Dương Sóc (陽朔, Quảng Tây): núi gần thấp là án, đỉnh xa nhọn thẳng là triều, đúng thứ tự án gấp triều thứ. Ảnh: McKay Savage, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

案者,近穴之對山;朝者,案外之遠山也。朝山亦曰應星,取其與穴相應之故也。穴有有案無朝者,有有朝無案者,有朝案俱足者,有朝案俱無者。無者只以明堂為主。……朝案二者,以案為緊,朝次之。案者,主山之賓也。既有好主,必有賢賓,要開面有情,端正可愛為上。若反背壅腫、粗頑醜陋,則不吉矣。縱穴結果正,不能出貴,且必有不足也。若遠朝,但要尖挺秀麗,便為貴徵;方圓次之;破碎歪斜,則不足也。

Dịch: Án là núi đối gần huyệt; triều là núi xa ngoài án. Núi triều cũng gọi là ứng tinh, lấy nghĩa nó ứng với huyệt. Huyệt có khi có án không triều, có khi có triều không án, có khi đủ cả triều án, có khi không có cả hai; không có thì chỉ lấy minh đường làm chủ. … Trong hai thứ triều án, án gấp hơn, triều thứ đến. Án là khách của chủ sơn. Đã có chủ tốt ắt có khách hiền, cần mở mặt có tình, ngay ngắn đáng yêu là trên. Nếu quay lưng, sưng phù, thô ngoan xấu xí thì không tốt; dù huyệt kết thật cũng không ra quý được, mà còn ắt có chỗ thiếu. Còn viễn triều thì chỉ cần nhọn thẳng thanh tú là dấu quý; vuông tròn thứ đến; vỡ vụn méo lệch thì không đủ.

Giảng: Quan hệ chủ khách là chìa khoá. Án ở gần nên phải có "tình", tức mặt quay về huyệt, dáng ngay ngắn; triều ở xa nên chỉ cần "dáng", tức nhọn thẳng thanh tú. Có hai điểm thực hành. Thứ nhất, không có án không có triều thì đừng vội bỏ huyệt: khi ấy minh đường làm chủ, điều sẽ bàn kỹ ở bài thuỷ pháp kế tiếp. Thứ hai, án xấu không làm mất huyệt nhưng làm giảm phúc: "dù huyệt kết thật cũng không ra quý được". Người khảo sát nên ghi án và triều thành hai dòng riêng, đánh giá án theo tình, triều theo dáng, không trộn chung thành một điểm "phía trước đẹp".

Hậu lạc và cái toạ: núi dựa sau huyệt – 後樂蓋座

Phía trước có án triều thì phía sau có lạc sơn và cái toạ, nhưng ông nói rõ không phải huyệt nào cũng cần bàn tới.

Dãy núi dài như bức bình phong sau hồ Wakatipu, New Zealand
Dãy núi dài và đều sau hồ Wakatipu (New Zealand), dáng như tấm bình phong: gợi cái toạ thổ tinh ngự bình mà Diệp Cửu Thăng xếp hạng trên. Ảnh: Tony Hisgett, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

樂者,近穴之坐山;蓋座者,穴後之大山也。撞背之龍穴,後即係來龍,不復論樂座。若斜落橫結之穴,穴與來龍不正串,故要論樂座也。橫龍必要後樂,無樂則背後空虛而無靠矣。……蓋座亦曰照星,取其從後照穴之義。蓋座大地方有,而尋常之地不能有。……蓋座以土星御屏為上,大金星次之,尖聳之山為下。尖聳則勢單也。朝坐二星,坐之星力大于朝。好地必要有好座……然穴中作用,則以朝為先務。若兩者不能兼收,寧舍坐而取朝,以朝在前而急,坐在後而可緩也。

Dịch: Lạc là núi toạ gần huyệt; cái toạ là núi lớn sau huyệt. Huyệt mà long đâm thẳng vào lưng thì sau lưng chính là long đến, không bàn lạc toạ nữa. Nếu là huyệt lạc nghiêng, kết ngang, huyệt với long đến không xâu thẳng một đường, nên phải bàn lạc toạ. Hoành long ắt cần hậu lạc, không có lạc thì sau lưng trống rỗng, không có chỗ dựa. … Cái toạ cũng gọi là chiếu tinh, lấy nghĩa từ sau chiếu vào huyệt. Cái toạ chỉ đại địa mới có, đất tầm thường không có được. … Cái toạ lấy thổ tinh ngự bình làm trên, đại kim tinh thứ đến, núi nhọn vút là dưới, vì nhọn vút thì thế đơn. Trong hai sao triều và toạ, sức của sao toạ lớn hơn triều; đất tốt ắt cần có toạ tốt… Nhưng tác dụng trong huyệt thì lấy triều làm việc trước. Nếu hai thứ không gồm được thì thà bỏ toạ mà lấy triều, vì triều ở trước mà gấp, toạ ở sau mà có thể hoãn.

Giảng: Đoạn này có hai ý dễ bị đọc lầm. Một là lạc sơn chỉ cần bàn với huyệt kết ngang hay lạc nghiêng; huyệt long đến thẳng sau lưng thì lưng đã có long, đi tìm lạc sơn là thừa. Lạc sơn không cần là núi của chính long mang theo, núi khác đến góp cũng được, miễn đoan nghiêm có tình. Hai là câu "sức toạ lớn hơn triều" và "lấy triều làm trước" không mâu thuẫn. Sức toạ quyết định tầm vóc của đất: có toạ tốt thì dù chi long nhỏ cũng ra quý gần vua, sau huyệt có sao ngự bình thì ắt ra quan thị tòng. Nhưng khi đứng ở huyệt để định hướng, cái gì ở trước và gấp thì phải lo trước. Ông còn thêm một chi tiết rất cụ thể: toạ đẹp mà không ngay thì không làm được quan chính khanh.

Tả long hữu hổ và giáp sa: hai sa giữ huyệt – 左龍右虎 夾砂

Đến long hổ, ông nói ngắn nhưng chặt, và cố ý liệt kê đủ các biến thể để người học khỏi câu nệ.

Sơ đồ long hổ chính thể và năm biến thể: đơn đề, tiên cung, nữu ti, mượn khách sơn, phụ mẫu phân sa
Long hổ hai sa có thể cùng đến, chỉ một bên (đơn đề), một dài một ngắn (tiên cung), giao nhau qua huyệt (nữu ti), mượn núi khách, hoặc do núi phụ mẫu chia sa ôm huyệt; chỉ cần long khí đến và thành cục. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

龍虎二砂,乃衛穴緊要之砂,與他砂可緩者不同。最要開面掬抱有情,不宜硬面腫飽,以肩高頭伏為合格。大忌折腰昂頭。昂頭則欺主,折腰則風入射穴也。然此二砂正變不同:有兩砂齊到者,有兩砂齊無者,有邊有邊無作單提者,有一長一短作仙宮者,有兩砂交抱過穴作紐絲者,有正星無砂而父母山分砂抱穴星為龍虎者,有本身無龍虎而借客山來作龍虎者,有一邊是自己的而一邊借客山來湊者,種種不同,不必拘泥。只要來龍氣到,成得局起,便自結穴。

Dịch: Hai sa long hổ là sa giữ huyệt khẩn yếu, khác với các sa khác có thể hoãn. Cần nhất là mở mặt, vốc ôm có tình; không nên mặt cứng sưng no; lấy vai cao đầu cúi làm hợp cách. Đại kỵ gãy eo, ngẩng đầu: ngẩng đầu thì lấn chủ, gãy eo thì gió lọt vào bắn huyệt. Nhưng hai sa này chính biến khác nhau: có khi hai sa cùng đến, có khi cả hai đều không, có khi bên có bên không làm đơn đề, có khi một dài một ngắn làm tiên cung, có khi hai sa giao ôm qua huyệt làm nữu ti, có khi chính tinh không có sa mà núi phụ mẫu chia sa ôm sao huyệt làm long hổ, có khi bản thân không có long hổ mà mượn núi khách đến làm, có khi một bên là của mình một bên mượn núi khách góp vào. Muôn vẻ khác nhau, không cần câu nệ. Chỉ cần long đến khí tới, thành được cục, thì tự kết huyệt.

Giảng: "Vai cao đầu cúi" là hình ảnh người hầu đứng cạnh chủ: vai che gió cho chủ, đầu cúi xuống tỏ lễ. Ngẩng đầu là người hầu nhìn thẳng vào chủ, gọi là khi chủ; gãy eo là chỗ thấp trũng trên thân sa, gió lùa qua đó thẳng vào huyệt. Phần biến thể nên đọc nối với mười hai đảo ảnh đã gặp ở bài trước: đơn đề, tiên cung, nữu ti đều là tên huyệt trong đảo ảnh, và ở đây ta thấy chúng sinh ra từ hình long hổ. Câu kết "không cần câu nệ" là lời cảnh báo cho người chỉ đếm sa: không có long hổ chưa chắc không có huyệt, có đủ long hổ mà long không tới thì cũng vô dụng.

Ngay sau long hổ, ông nói tới giáp sa: ngoài long hổ, hai bên sao huyệt có núi nổi riêng, thẳng và đẹp, chầu kẹp chủ huyệt, tục gọi là núi kẹp tai. Nếu nằm hai bên thân long thì gọi là thái ất, thiên ất. Đây là sa đại quý, không phải quý long quý huyệt thì không có. Trên thực địa, giáp sa dễ lẫn với long hổ; cách phân là long hổ ôm vòng, giáp sa đứng thẳng tách riêng như hai người đứng hầu hai bên.

Quan, quỷ, cầm, diệu: tú khí của quý long – 官鬼禽曜

Mục dài nhất của sa pháp bàn bốn loại sa nhỏ nhưng quý, và kết bằng một bài học khó: phân biệt diệu với long.

Sơ đồ quan tinh, quỷ tinh, minh diệu và ám diệu quanh huyệt, cùng cách phân biệt long thể với diệu thể
Quan là sa kéo ra ngoài án, quỷ là sa dư sau huyệt, diệu là sa kéo ra từ long hổ (minh diệu từ đầu mỏ, ám diệu từ khuỷu). Long càng đi càng mở rồi kết huyệt; diệu càng đi càng thu, cuối phiêu tán. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

官者,案外拖出之砂,有明暗二格:明者再起一峰,穴上見者曰現面官星,暗則長拖而出,穴上不見者也。鬼者,穴後餘出之砂,擁于穴後者也。曜者,龍虎拖出之砂,亦有明暗兩格:明者從龍虎嘴頭發出,橫于穴前者,曰明曜;從龍虎肘後拖出者,曰暗曜。此三者,皆貴龍發現之秀氣,非三台八座、魁元鼎甲之結,則不能有也。……禽星者,乃小圓墩,在下手水邊,皆是。在水口者曰羅星也。若在明堂內曰患眼山,在穴前曰墮胎山……皆為不吉。此四星,官宜秀麗,亦忌直去太長;鬼要抱身,最忌一去不轉;惟曜星愈長愈奇,愈行愈妙,人不易識者也。

Dịch: Quan là sa kéo ra ngoài án, có hai cách sáng và tối: sáng là nổi lên thêm một đỉnh, đứng ở huyệt nhìn thấy, gọi là hiện diện quan tinh; tối thì kéo dài ra, đứng ở huyệt không thấy. Quỷ là sa dư ra sau huyệt, ôm đỡ sau huyệt. Diệu là sa kéo ra từ long hổ, cũng có hai cách: sáng là từ đầu mỏ long hổ phát ra, nằm ngang trước huyệt, gọi là minh diệu; kéo ra từ sau khuỷu long hổ gọi là ám diệu. Ba thứ này đều là tú khí phát lộ của quý long; không phải chỗ kết tam thai bát toạ, khôi nguyên đỉnh giáp thì không có. … Cầm tinh là gò tròn nhỏ ở bờ nước phía hạ thủ; ở thuỷ khẩu gọi là la tinh. Nếu ở trong minh đường gọi là núi hoạn nhãn, ở trước huyệt gọi là núi đoạ thai… đều không tốt. Bốn sao này: quan nên thanh tú, cũng kỵ đi thẳng quá dài; quỷ cần ôm thân, kỵ nhất đi một mạch không quay; chỉ có diệu tinh càng dài càng lạ, càng đi càng diệu, người không dễ nhận.

Giảng: Ông nói thẳng giá trị thực tế của ba tú sa: long cục đều tốt mà thiếu ba thứ này thì khoa giáp thấp, làm quan không quá thú lệnh; long cục trung hạ thì chỉ giàu có, đông người. Rồi ông nói tới chỗ khó nhất. Diệu của mộc, hoả thì ai cũng biết; diệu của thổ, kim lại thành một thân sao to lớn riêng, người đời không nhận ra là gì; còn diệu của thuỷ thì giống hệt một nhánh long đi, cũng mở trướng xuất mạch, lên xuống, xoay chuyển còn linh hoạt hơn long, khó nhận nhất. Cách phân ông đưa ra kèm một hình: long có âm có dương, diệu thì tinh khẩn thuần âm; long càng đi càng mở, diệu càng đi càng thu; long đến đầu thành sao kết huyệt, diệu đến đầu phiêu tán, không huyệt không cục. Người đến đây thường tưởng là long đẹp rồi khổ công tìm huyệt mãi không ra, vì thứ mình đang đi theo là diệu. Ông cũng thừa nhận Ngọc Tủy Chân Kinh đã liệt kê bốn mươi loại diệu, nhưng cho rằng vẫn chưa hết cái sâu của diệu tinh.

Bút sa: đừng nhận lầm thoái điền bút – 筆砂

Mục bút sa ngắn, nhưng ông viết ra chủ yếu để sửa một lỗi nhận sa rất phổ biến.

Sơ đồ phân biệt thuận thuỷ cái sa, long hổ minh diệu với thoái điền bút trong bút sa
Sa che huyệt thuận nước và mỏ diệu của long hổ là sa quý, thường bị nhận lầm là thoái điền bút; thoái điền bút thật là sa nhọn đi thẳng xuôi nước, không quay lại. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

筆山者,尖利之山也。有立眠二體。立者如狀元筆、宰相筆之類;眠者如進田筆、退田筆之類。筆砂中惟退田筆最難識,識不清者,多誤認蓋穴順砂、類水明曜為退田筆,使貴地當前而狐疑不用,良可歎也。今辨明于下。……附筆山斷:進田筆,逆水出;退田筆,順水出。

Dịch: Bút sơn là núi nhọn sắc. Có hai thể đứng và nằm. Đứng như bút trạng nguyên, bút tể tướng; nằm như bút tiến điền, bút thoái điền. Trong bút sa chỉ có thoái điền bút khó nhận nhất; nhận không rõ thì phần nhiều nhận lầm sa thuận nước che huyệt, minh diệu dạng nước làm thoái điền bút, khiến đất quý ngay trước mặt mà nghi ngờ không dùng, thật đáng than. Nay phân rõ như dưới. … Phụ lời đoán bút sơn: tiến điền bút ra ngược nước; thoái điền bút ra xuôi nước.

Giảng: Lỗi này nối thẳng với mục thượng sa: chính cái sa thuận nước che qua huyệt, dấu quý nhất, lại hay bị gán là "bút lui ruộng" và bị bỏ. Cách phân trong hình gốc rất rõ: sa thuận nước mà vòng che trước huyệt, hay mỏ long hổ chìa ngang như tay cầm hốt, đều là sa quý; thoái điền bút thật là sa nhọn đi thẳng xuôi theo nước, không quay, không ôm. Phần "phụ bút sơn đoán" ở cuối mục là một bài vè dân gian: bút ra sau tai là bút quan, trên án là bút học sĩ, giữa mây là bút trạng nguyên, mảnh mai là bút tú tài, dài ngắn lộn xộn là bút thiên sư, đầu bút có đá thì hay giao dịch với người, trước án thấy đầu bút toè thì mười lần đi thi chín lần về không. Liên Hoa giữ lại để tham khảo, nhưng không đặt nặng như các phép ở trên, vì chính ông cũng ghi "khẩu quyết không dễ có được".

Dư khí và la thành – 餘氣 羅城

Hai mục kế tiếp đều ngắn, một nói chỗ dư ra dưới huyệt, một nói vòng núi bao quanh.

Làng và ruộng nằm giữa vòng núi đá vôi ở Dương Sóc
Làng mạc và đồng ruộng lọt giữa vòng núi đá vôi ở Dương Sóc: núi bao quanh không trống không khuyết là hình ảnh la thành, phần lớn do núi khách góp thành. Ảnh: McKay Savage, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

餘氣有二種:有大餘氣,乃大龍大結之後,其餘氣行去,再去結小地者是也;有小餘氣,乃穴星下之唇氣,平坦之裀褥是也。大餘氣,惟大龍方有,或極旺之龍亦有,然無亦可也。若小餘氣,乃必不可少者,若無餘氣,係龍氣薄弱,決少人丁。羅城者,乃穴之前後左右周圍環繞之山是也。極大幹龍,方能將自己從砂列出羅城,餘則俱客山湊成者。只要成一羅城之象,不空不缺,便為佳也。

Dịch: Dư khí có hai loại: đại dư khí là sau khi đại long kết lớn, khí thừa đi tiếp, lại kết đất nhỏ; tiểu dư khí là khí môi dưới sao huyệt, tấm nệm bằng phẳng. Đại dư khí chỉ đại long mới có, hoặc long cực vượng cũng có, nhưng không có cũng được. Còn tiểu dư khí thì không thể thiếu; nếu không có dư khí là long khí mỏng yếu, chắc chắn ít người. La thành là núi vây quanh trước sau trái phải của huyệt. Chỉ cực đại cán long mới tự bày sa tùng của mình thành la thành, còn lại đều do núi khách góp thành. Chỉ cần thành hình một la thành, không trống không khuyết, là tốt.

Giảng: Tiểu dư khí chính là thần và chiên đã gặp ở bài huyệt vựng: dưới huyệt phải còn một tấm đất bằng như cái nệm. Người khảo sát gặp huyệt sát mép dốc, dưới không còn chút đất thừa nào, thì theo câu này phải nghi long khí mỏng, đinh ít. Với la thành, ông lại nhấn tinh thần thực dụng: không cần la thành là sa của chính long, núi khách góp vào cũng được, miễn kín vòng. Điều này khớp với cách nhìn một thung lũng nhiều làng: vòng núi kín thì khí tụ, mở một phía lớn thì khí tán theo phía ấy.

La tinh, cầm tinh, thú tinh, hãn môn, bắc thần: sao ở thuỷ khẩu – 羅星 捍門 北辰

Mục cuối cùng của sa pháp bàn những núi nhỏ và lớn đứng ở cửa nước đi, gọi chung là sao thuỷ khẩu.

Khối đá đứng riêng giữa dòng sông Ly ở Quế Lâm
Một khối núi đá đứng riêng bên dòng sông ở vùng Quế Lâm (桂林): kiểu gò đá chặn dòng ở thuỷ khẩu mà sách gọi là la tinh, khoá nội khí. Ảnh: G41rn8, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

羅星者,水口之小石山墩,或一或二三,阻截去水,以關內氣之物也。此星與祖龍相應,必火星起祖,水口方生此星,以為火之餘氣,故曰羅星也。凡龍必火星作祖,始出大貴顯,故見羅星,即知龍貴穴貴也。……獸星者,亦水口之山也。禽星低小,獸星高大。此星以相配為妙,如一邊山成獅,一邊山成象,曰獅象把水口。……捍門者,兩山峙立,拱夾水口也。……惟太陰太陽相對,曰日月捍門,為至尊之地。兩木曰華表捍門,清貴之職。……北辰者,乃水口大山,係廉貞破軍祿存三星,遠而望之,若一方之太祖;近而察之,則生近水口,枝腳不能遠布,故曰北辰也。此星最貴,非帝王之地不能有也。

Dịch: La tinh là gò núi đá nhỏ ở thuỷ khẩu, một hay hai ba cái, chặn nước đi để khoá nội khí. Sao này ứng với tổ long: ắt hoả tinh dựng tổ thì thuỷ khẩu mới sinh sao này, làm dư khí của hoả, nên gọi là la tinh. Phàm long ắt hoả tinh làm tổ mới ra đại quý hiển, cho nên thấy la tinh là biết long quý huyệt quý. … Thú tinh cũng là núi ở thuỷ khẩu; cầm tinh thấp nhỏ, thú tinh cao lớn. Sao này lấy phối đôi làm diệu, như một bên núi thành sư tử, một bên thành voi, gọi là sư tượng giữ thuỷ khẩu. … Hãn môn là hai núi đứng sừng sững, chầu kẹp thuỷ khẩu. … Chỉ có thái âm và thái dương đối nhau gọi là nhật nguyệt hãn môn, là đất chí tôn. Hai mộc gọi là hoa biểu hãn môn, chức thanh quý. … Bắc thần là núi lớn ở thuỷ khẩu, thuộc ba sao Liêm Trinh, Phá Quân, Lộc Tồn; nhìn xa như thái tổ một vùng, nhìn gần thì sinh sát thuỷ khẩu, chân nhánh không toả xa được, nên gọi là bắc thần. Sao này quý nhất, không phải đất đế vương thì không có.

Giảng: Điều hay nhất của mục này là ông nối thuỷ khẩu với tổ sơn: la tinh là dư khí của hoả tinh làm tổ. Như vậy đứng ở cửa nước mà thấy gò đá chặn dòng, ta có thể đoán ngược lên tận tổ long. Cầm tinh là gò nhỏ tạo hình chim, rùa, rắn; nếu cùng loại gò ấy mà nằm sai chỗ, trong minh đường hay trước huyệt, thì lại thành núi hoạn nhãn, núi đoạ thai, là xấu. Thú tinh lấy đôi làm quý, đơn sư đơn tượng thì sức mỏng. Hãn môn và bắc thần là những sao của đất rất lớn; người học bình thường gặp được thì phải đứng xa mà nhìn cả vùng, vì chúng thuộc về một cục long chứ không thuộc về một ngôi mộ.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Cây tùng Nghênh Khách trên Hoàng Sơn
Cây tùng Nghênh Khách (迎客松) trên Hoàng Sơn: cành vươn ra như tay mời khách, một hình ảnh của chữ tình mà Liên Hoa đặt lên trước khi xét sa. Ảnh: memes, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Phong Thuỷ Liên Hoa coi bài sa pháp này là bài sửa mắt. Người mới học nhìn sa bằng con số: bao nhiêu lớp, sa dài hay ngắn, quay ngược hay xuôi. Diệp Cửu Thăng dạy nhìn sa bằng quan hệ: sa ấy làm gì cho long, cho huyệt, cho nước. Một thượng sa xuôi nước mà che qua huyệt là đang hộ khí, nên quý; một hạ sa dài quay ngược mà để khách thuỷ tràn vào là đang làm nô, nên giàu mà hèn.

Ba điểm Liên Hoa nhấn khi giảng bài này. Thứ nhất, mọi sa đều phải hỏi "có tình không": án mở mặt có tình, long hổ vốc ôm có tình, lạc sơn đoan nghiêm có tình. Đó là cùng một chữ tình mà Thầy Vũ Giới luôn đặt lên trước hình. Thứ hai, phải tách bậc của đất: nghịch sa, nước triều, núi nhấp nhô là dấu của đất giàu và chi long, không phải dấu của đại địa; đánh giá sai bậc thì dặn gia chủ sai kỳ vọng. Thứ ba, phân diệu với long là kỹ năng thực địa quan trọng nhất trong bài: theo nhầm một nhánh diệu thì cả ngày tìm huyệt vô ích. Nguyên tắc "long càng đi càng mở, diệu càng đi càng thu" nên được tập trên bản đồ địa hình trước, rồi mới kiểm trên núi.

Trong dương trạch, bài sa pháp chuyển thành việc đọc các khối nhà quanh một công trình: khối nhà phía dòng xe chạy tới che chắn được cho mặt tiền là thượng sa; một khối nhỏ quay ngược chặn dòng là hạ sa; toà nhà trước mặt là án, toà xa là triều. Tinh thần "án gấp hơn triều, lấy triều trước khi phải chọn" vẫn dùng được nguyên vẹn khi định hướng cửa chính.

Tóm lại – 總結: Sa để hộ long, giữ huyệt, bày cục. Thượng sa chủ mở, hạ sa chủ thu; thượng sa gấp hơn, phải che qua huyệt để ngăn khách thuỷ; hạ sa một nhánh quay ngược là đủ. Long kết thật không thu khách thuỷ; nô sa mới mở mặt thu nước lạ. Án gấp hơn triều; án lấy tình, triều lấy dáng. Lạc sơn cần cho huyệt hoành và lạc nghiêng; cái toạ lấy thổ tinh ngự bình làm trên; sức toạ lớn hơn triều nhưng dùng thì lấy triều trước. Long hổ cần vai cao đầu cúi, kỵ gãy eo ngẩng đầu, biến thể nhiều, không câu nệ. Giáp sa, quan, quỷ, diệu là tú khí của quý long; diệu càng dài càng lạ, phải phân với long. Sa thuận nước ôm huyệt không phải thoái điền bút. Tiểu dư khí không thể thiếu; la thành chỉ cần kín. La tinh ở thuỷ khẩu báo hoả tinh làm tổ; hãn môn, bắc thần là sao của đất rất lớn.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (7) – Huyệt pháp cái niêm ỷ tràng, táng pháp thôn thổ phù trầm 穴法 葬法.

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (9) – Thuỷ pháp, minh đường, vọng khí, thường thuỷ, biện thổ sắc 水法 明堂.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một, Sơn Pháp Toàn Thư quyển đầu thượng: các mục Thượng hạ sa; Tiền án viễn triều; Hậu lạc cái toạ; Tả long hữu hổ; Giáp sa; Quan quỷ cầm diệu; Bút sa; Dư khí; La thành; La tinh cầm tinh thú tinh hoa biểu hãn môn bắc thần. Hiệu đính: chữ 富厂 trong bản khắc đọc là 富厚; 紐繪 đọc là 紐絲 cho khớp tên huyệt trong mười hai đảo ảnh. Đoạn văn Hán trích có lược bớt, chỗ lược đánh dấu bằng dấu ba chấm. Sách thuộc công cộng; chữ dị thể đổi về chính thể. Hình vẽ là sơ đồ vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, ghi hướng án, hướng triều và hướng thuỷ khẩu khi khảo sát.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
  • Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc tên các sa và lời Diệp Cửu Thăng là phần Thư; đứng trên núi mà nhận ra thượng sa có che qua huyệt không, án có tình không, nhánh mình đang đi là long hay diệu, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Thượng sa và hạ sa là gì, sa nào quan trọng hơn? – 上砂 下砂

Thượng sa là sa theo long, xuôi nước, che huyệt; hạ sa là sa ngược nước đi lên giữ huyệt. Theo Diệp Cửu Thăng, thượng sa gấp hơn: quý huyệt có thể thiếu hạ sa nhưng không thể thiếu thượng sa.

Khách thuỷ là gì, vì sao long kết không thu khách thuỷ? – 客水

Khách thuỷ là nước của long khác, nước "ăn thừa" của người khác. Mỗi long có một nước phối với nó và chỉ ăn nước ấy; chỉ nô sa vì không có nước theo long mới mở mặt thu khách thuỷ, nên giàu mà hèn.

Án sơn và triều sơn khác nhau thế nào? – 案 朝

Án là núi đối gần huyệt, là khách của chủ sơn, cần mở mặt có tình, ngay ngắn. Triều là núi xa ngoài án, chỉ cần nhọn thẳng thanh tú. Trong hai thứ, án gấp hơn.

Long hổ thế nào là tốt? – 龍虎

Mở mặt, ôm có tình, vai cao đầu cúi. Đại kỵ ngẩng đầu (lấn chủ) và gãy eo (gió lọt vào bắn huyệt). Long hổ có nhiều biến thể như đơn đề, tiên cung, nữu ti, mượn núi khách; chỉ cần long tới khí tới là kết huyệt.

Làm sao phân biệt diệu tinh với long? – 曜 龍

Long có âm có dương, càng đi càng mở, đến đầu thành sao kết huyệt; diệu tinh khẩn thuần âm, càng đi càng thu, đến đầu phiêu tán, không huyệt không cục.

La tinh ở thuỷ khẩu có ý nghĩa gì? – 羅星

La tinh là gò đá nhỏ ở thuỷ khẩu chặn nước đi, khoá nội khí. Theo Diệp Cửu Thăng nó là dư khí của hoả tinh làm tổ, nên thấy la tinh là biết long quý huyệt quý.

Từ khoá: địa lý đại thành · 地理大成 · sa pháp · thượng sa · hạ sa · khách thuỷ · án sơn · triều sơn · long hổ · quan quỷ cầm diệu · diệu tinh · thoái điền bút · la thành · la tinh · hãn môn · bắc thần

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…