Địa Lý Đại Thành · Địa Lý Lục Kinh Chú
地理大成 · 地理六經註 卷三 靈城精義 (下)
Tác giả: Hà Lệnh Thông 何令通 (đời Nam Đường) nguyên văn · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) chú · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 (Hải Xương) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập 4.
Linh Thành Tinh Nghĩa (靈城精義), tương truyền của Hà Lệnh Thông đời Nam Đường, được Diệp Cửu Thăng xếp vào quyển ba của Địa Lý Lục Kinh Chú trong bộ Địa Lý Đại Thành. Bài 89 đã đọc lời tựa chú và nửa đầu chương Hình Khí. Bài này đọc tiếp phần còn lại của quyển ba: giải tinh và ân tinh, vì sao núi gọi là long, ba âm ba dương, các phép toạ huyệt và tác huyệt, tam tĩnh nhất động, rồi sang chương Lý Khí với tiên thiên thống long, hậu thiên bố cục, phân kim phân kinh, chính châm và phùng châm. Cuối quyển, Diệp Cửu Thăng nói thẳng vì sao ông phải chú lại cả hai chương.
Trả lời nhanh: Nửa sau lời chú Linh Thành của Diệp Cửu Thăng dạy ba việc. Một là đọc khí bằng ngũ hành sinh khắc giữa tổ sơn và chủ tinh, có giải tinh để chế sát, có ân tinh để cứu chỗ khí tuyệt. Hai là điểm huyệt: long phải âm dương xen nhau, huyệt trường bảy phần dương ba phần âm; long thẳng cứng thì toạ đãng, long mạnh gấp thì toạ sát, long yếu chậm thì toạ vượng; tìm huyệt phải "trong trăm chỗ chết biết một chỗ sống". Ba là lý khí: tiên thiên chia âm dương bốn long, hậu thiên bố cục; nhập thủ quan trọng hơn nhập thủ long; chính châm định long hướng, phùng châm tiêu nạp sa thuỷ, hai châm không được bỏ một.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đọc Linh Thành mà không có lời chú của Diệp Cửu Thăng thì như nhìn núi trong sương. Ông không thêm lý mới, ông chỉ gạt bỏ những lời chú sai của người trước, trả lại cho sách cái mạch hình khí trước, lý khí sau."
Giải tinh và ân tinh: chế sát thành quyền, tuyệt xứ phùng sinh – 化煞為權 絕處逢生
Đoạn kinh "nhận khí ở đại phụ mẫu, xem tôn tinh; nhận khí ở chân tử tức, xem chủ tinh…" đã mở ở bài 89. Ở đây Diệp Cửu Thăng giảng cho trọn sáu câu, lấy ngũ hành của các ngôi sao núi mà xét sinh khắc từng tầng.

蓋尊星主星,忌與太祖少祖相尅伐。如金為太祖少祖,而得水星為尊星主星,大吉;或金土亦吉,比和相生也。見火為煞,則有凶氣;然尊星主星尅太祖少祖,尚可作也;見木為刑,則大凶。……何為化煞為權?如木星為主星,金為少祖,木受煞矣;若木星之前,貼小小火體作穴,則火可制金而為解星也。何為絕處逢生?如金為少祖,木為主星,木氣絕矣;若木星之下,轉居曲水窩結穴,則水能生木而為恩星也。
Dịch: Tôn tinh và chủ tinh kỵ khắc phạt với thái tổ, thiếu tổ. Như thái tổ, thiếu tổ là kim mà được thuỷ tinh làm tôn tinh, chủ tinh thì đại cát; hoặc kim gặp thổ cũng cát, vì tỷ hoà tương sinh. Gặp hoả là sát, có khí hung; nhưng tôn tinh, chủ tinh khắc tổ thì còn làm được. Gặp mộc là hình, đại hung, vì tổ khắc tôn tinh, chủ tinh thì không làm được. Thế nào là hoá sát thành quyền? Như mộc tinh làm chủ tinh mà kim làm thiếu tổ, mộc bị sát; nếu trước mộc tinh áp một thể hoả nho nhỏ làm huyệt, thì hoả chế được kim, gọi là giải tinh. Thế nào là tuyệt xứ phùng sinh? Kim làm thiếu tổ, mộc làm chủ tinh, khí mộc tuyệt; nếu dưới mộc tinh chuyển vào ổ nước cong mà kết huyệt, thì thuỷ sinh mộc, gọi là ân tinh.
Giảng: Cái hay của đoạn chú là phân biệt hai chiều khắc. Con khắc mẹ (tôn tinh khắc tổ) còn làm được, vì con mạnh; mẹ khắc con (tổ khắc tôn tinh) thì hỏng, vì gốc đè ngọn. Diệp Cửu Thăng còn dặn thêm về thai phục: trên đường long có một sao mặt hướng về trước gọi là phục, lại ra một sao quay mặt về phục gọi là thai; có hai sao ấy thì âm dương giao, phía trước mới kết. Chủ sơn là thai, huyệt trường là tức: kim tinh làm huyệt nên mở oa thuỷ để thai tức tương sinh. Cuối đoạn ông chốt: nhận long lấy đại thể, nhận huyệt lấy tế tình; xem long không được câu nệ, xem huyệt không được sơ lược.
Vì sao núi gọi là long – 山稱龍之義

龍備五行之全,故山之形體象龍;龍之變化極神,故山之變換象龍。龍之體純乎陽,故山逢陽而化,遇陽而生。龍之情喜乎水,故山夾水為界,得水而住。龍之行御乎風,故山乘風而騰,藏風乃歇。龍必得窠乃棲,故山以有局有關而聚,以無局無關而散。龍凡遇物則配,故山以有配有合而止,以無配無合而行。
Dịch: Rồng đủ năm hành, nên hình thể núi giống rồng; rồng biến hoá cực thần, nên sự biến đổi của núi giống rồng. Thể rồng thuần dương, nên núi gặp dương thì hoá, gặp dương thì sinh. Tình rồng ưa nước, nên núi kẹp nước làm giới, được nước thì dừng. Rồng đi cưỡi gió, nên núi nương gió mà bay, tàng gió mới nghỉ. Rồng phải có ổ mới đậu, nên núi có cục có quan thì tụ, không cục không quan thì tán. Rồng gặp vật thì phối, nên núi có phối có hợp thì dừng, không phối không hợp thì đi.
Giảng: Diệp Cửu Thăng chỉ chú một câu: "Đây giải nghĩa chữ long của núi, nhân tính tình của rồng mà làm rõ tính tình của núi." Nhưng sáu cặp câu này chính là bảng tóm tắt mọi phép xem long: núi phải biến hoá (không cứng một khối), phải có nước giới, phải tàng gió, phải có cục, phải có phối hợp. Thiếu điều nào thì long còn đang đi, chưa dừng để kết.
Ba âm ba dương, dương nhiều âm ít – 三陰三陽 陽多陰少

辨龍生死,須分三陰三陽;辨穴生死,須識陽多陰少。
【註】龍以陰陽交媾方有生氣,故行龍不可純陰純陽。三陰三陽者,言陰陽相間而行,則為生氣也。至于結穴之所,則以陽為生氣,陰為煞氣,故結穴之場必須脫盡罡煞,方可無凶。故穴場平坦舒緩則為生,直硬剛急則為死。陽多陰少者,穴場宜七分陽氣三分陰氣;陰多固不可,然無陰則散渙不聚,亦不結作。
Dịch: Phân biệt long sống chết phải chia ba âm ba dương; phân biệt huyệt sống chết phải biết dương nhiều âm ít. Chú: Long có âm dương giao cấu mới có sinh khí, nên long đi không được thuần âm thuần dương; ba âm ba dương là âm dương xen nhau mà đi. Đến chỗ kết huyệt thì lấy dương làm sinh khí, âm làm sát khí, nên huyệt trường phải thoát hết cương sát mới không hung: huyệt trường bằng phẳng thư thả là sống, thẳng cứng gấp gáp là chết. Dương nhiều âm ít là huyệt trường nên bảy phần dương khí ba phần âm khí; âm nhiều thì không được, nhưng không có âm thì tán, cũng không kết.
Giảng: Nhớ quy ước của Linh Thành: núi cao gấp là âm, đất bằng chậm là dương. Long đi thì cần xen kẽ, huyệt dừng thì cần nghiêng về dương. Câu "bảy dương ba âm" là một con số dễ nhớ để kiểm huyệt trường: mặt huyệt phải mềm, phẳng, nhưng vẫn phải có chút gồ, chút viền cứng ôm lại, không thì khí trải ra mà mất.
Long biến thể, huyệt biến cách và ảnh huyệt – 頓住勒住 影穴
Kinh nói "long có biến thể, hoặc đốn trụ, lặc trụ; huyệt có biến cách". Diệp Cửu Thăng giảng: long thuần dương một đường bằng chậm, đến đầu bỗng nổi tinh phong là đốn trụ, dương đi mà âm kết; long thuần âm một đường cứng gấp, đến đầu bỗng mở oa kiềm bằng chậm là lặc trụ. Như vậy không thể chê long thuần dương là không sinh.

Từ đó ông nói đến những huyệt không có hình rõ: thẩm xem khí ở đâu thì làm ở đó, hoặc đắp lên hoặc đào xuống, đều là phép cầu khí. Cao nhất là ảnh huyệt:
影穴者,真龍到頭,一片平鋪,毫無形氣可求,直至臨弦際田之所,上有脈來,下無腳出,但看面前田塍,如玉帶娥眉兜抱其上,即穴。所謂窗外月明窗內白也。
Dịch: Ảnh huyệt là chân long đến đầu trải phẳng một mảnh, không chút hình khí nào để tìm, cho tới chỗ sát mép ruộng, trên có mạch tới, dưới không có chân ra; chỉ xem bờ ruộng trước mặt như đai ngọc, như mày ngài ôm lên phía trên, ấy là huyệt. Gọi là "ngoài song trăng sáng thì trong song trắng".
Giảng: Hình ảnh trăng ngoài cửa sổ rất đẹp: không thấy trăng trong phòng, nhưng thấy ánh trắng trên nền nhà thì biết trăng ở đâu. Không thấy huyệt trên đất bằng, nhưng thấy bờ ruộng uốn ôm thì biết khí dừng ở đâu. Diệp Cửu Thăng thừa nhận phép này "không phải mắt đạo thì không hạ được".
Cái trướng, luân vựng, thúc yết, nê hoàn – 蓋帳輪暈束咽泥丸

蓋帳不開,龍不集;輪暈不覆,穴不住;束咽不細,氣不聚;泥丸不滿,氣不充。
【註】蓋帳者,其龍之體段也;無蓋無帳,則非龍而砂矣。輪暈者,生氣之發見也;無輪無暈,則氣散而不結矣。束咽所以聚氣貫穴也,不細則氣不聚,而結穴亦模糊矣。泥丸,化生腦也,生氣之聚也,不滿則氣薄劣而穴氣渙散矣。此四者皆龍穴之病也。
Dịch: Cái trướng không mở thì long không tụ; luân vựng không phủ thì huyệt không dừng; thúc yết không nhỏ thì khí không tụ; nê hoàn không đầy thì khí không sung. Chú: Cái trướng là thân đoạn của long, không có thì là sa chứ không phải long. Luân vựng là chỗ sinh khí hiện ra, không có thì khí tán không kết. Thúc yết (eo thắt) để tụ khí dẫn vào huyệt, không nhỏ thì khí không tụ, huyệt cũng mờ. Nê hoàn là hoá sinh não, chỗ khí tụ, không đầy thì khí mỏng, huyệt tản. Bốn điều này đều là bệnh của long huyệt.
Giảng: Bốn chữ đi theo thứ tự từ xa đến gần: trướng (thân long) → thúc yết (eo trước huyệt) → nê hoàn (đầu huyệt) → luân vựng (vòng quanh huyệt). Người đi đất có thể dùng như bốn câu hỏi kiểm tra. Kinh tiếp theo bàn ngũ tinh: ngũ tinh không lìa thể thuỷ thổ, vì trong vũ trụ thuỷ thổ lớn nhất, mọi núi đều do đất đá thành; thổ tinh không làm ỷ, hoả mộc không làm cái, thuỷ thổ không làm niêm.
Toạ đãng, toạ sát, toạ vượng; toàn thai, bảo thai, phá thai – 坐法作法

此言扦穴之作用也。何為坐宕?直硬之龍,不可正求,于某邊有擺宕處而下之。何為坐煞?強急之龍,下垂尖煞,于高處壓煞而下之。何為坐旺?緩弱之龍,畧脫便無氣,就其起突起脊處下之。全胎者,純陽之所,有氣無脈,或微薄之脈,不可開掘,但宜堆培成穴,謂之全胎,毫不傷動之也。保胎者,小乳微突,不宜太損,但破其二三分而下之,謂之保胎,不令其破壞也。破胎者,粗濶頑飽之龍,其氣內蓄,宜大開水窩以取之,謂之破胎;不則氣不可乘也。坐法作法,乃此道之至要。
Dịch: Đây nói tác dụng khi cắm huyệt. Toạ đãng: long thẳng cứng không thể cầu chính diện, tìm bên nào có chỗ lắc lư mà hạ. Toạ sát: long mạnh gấp, rủ xuống nhọn sát, thì ở chỗ cao đè sát mà hạ. Toạ vượng: long chậm yếu, thoát một chút là hết khí, thì hạ ngay chỗ nổi gồ nổi sống. Toàn thai: chỗ thuần dương, có khí không mạch, hoặc mạch mỏng, không được đào, chỉ đắp lên thành huyệt, không động chút nào. Bảo thai: nhũ nhỏ hơi gồ, không nên làm tổn nhiều, chỉ phá hai ba phần mà hạ. Phá thai: long thô rộng đầy cứng, khí chứa trong, phải mở oa thuỷ lớn mà lấy, không thì không thừa được khí. Toạ pháp, tác pháp là chỗ cốt yếu nhất của đạo này.
Giảng: Ba phép toạ trả lời câu "đặt ở đâu" theo tính của long; ba phép thai trả lời câu "đào sâu hay đắp nổi" theo độ dày của khí. Ghép lại thành một ma trận sáu ô mà người học phải thuộc trước khi cầm thước ra đất. Diệp Cửu Thăng dặn "học giả nên tham kỹ mà tâm ngộ", nghĩa là chữ chỉ dẫn hướng, còn nhận ra long cứng hay yếu là việc của mắt.
Ai sinh bàng khí, thoát xác tá thai – 挨生傍氣 脫殼借胎

點穴之法,非見一龍到頭,便向到頭處而下一穴也,必須得其生氣之所在而後可扦焉,故有挨生傍氣之法。何為脫殼借胎?龍至到頭,主星端正,可結穴矣,而正處反不結穴,或于主星之下、主星之傍另起小突,或再出掩護,如木星生茅、水星起泡之類,而生氣反結于彼,舍本主而取微情,故曰脫殼借胎。
Dịch: Phép điểm huyệt không phải thấy long đến đầu là hạ ngay một huyệt ở đầu, phải tìm được chỗ sinh khí rồi mới cắm, nên có phép áp sinh nương khí. Thoát xác tá thai là long đến đầu, chủ tinh đoan chính, đáng kết, mà chính chỗ ấy lại không kết; dưới hoặc bên chủ tinh nổi một gò nhỏ, hoặc ra thêm một lớp che, như mộc tinh mọc cỏ tranh, thuỷ tinh nổi bọt, sinh khí lại kết ở đó: bỏ chủ chính mà lấy tình nhỏ.
Giảng: Đi kèm là phép tiên đáo tiên thu: long (tay trái) tới trước thì giảm long thêm hổ, huyệt về bên trái; hổ tới trước thì giảm hổ thêm long, huyệt về bên phải. Rồi phép bàng thành tá chủ: long không chính thụ mà lật mình rơi nghiêng, không ngồi long gốc mà mượn la thành làm chủ, nhưng phải có lạc, có thác thật. Và tựu hướng ảo long: long thẳng tới mà đầu không có mặt, thì xem minh đường mở ở đâu mà bẻ long hướng về đó, vì "cục ở đâu thì long ở đó, không có cục thì không nói long".
Bình dương váng sữa trong canh, sơn long rắn cuộn mặt nước – 湯中浮酥 水面盤蛇

平洋之氣常舒常散,須要湯中浮酥;山龍之氣常急常斂,當看水面盤蛇。
【註】平洋舒散,不患有煞,但患無氣,故生氣之來,亦宜有輪有暈,如湯中之酥,雖無大別於湯之形,却自有餘酥之體在,此則為有生氣也。若無此,則一片鋪氈,不可取材矣。山龍斂急,不患無氣,但患有煞,故生氣之來,須要若沉若浮,如水面之盤蛇,屈曲生動,此方為脫盡煞也。
Dịch: Khí đất bằng thường thư thả, thường tán, cần như váng sữa nổi trong canh; khí sơn long thường gấp, thường thu, nên xem như rắn cuộn trên mặt nước. Chú: Đất bằng tản rộng, không lo sát mà lo không có khí, nên sinh khí đến cũng cần có luân có vựng, như váng sữa trong canh, hình không khác canh mấy, nhưng vẫn có lớp váng; như thế là có sinh khí, không thì là một tấm chiên phẳng, không lấy được gì. Núi thu gấp, không lo thiếu khí mà lo có sát, nên sinh khí đến phải nửa chìm nửa nổi, uốn khúc sinh động như rắn cuộn mặt nước, thế mới thoát hết sát.
Giảng: Hai hình ảnh này là cặp đối hay nhất của Linh Thành. Ở đồng bằng Nam Bộ hay đồng bằng sông Hồng, cái cần tìm là chỗ đất hơi nổi một chút, một vệt gò nhẹ giữa ruộng, như lớp váng mỏng. Ở vùng núi, cái cần tìm là chỗ mạch đã mềm lại, uốn lượn, không còn thẳng như sống dao. Kinh còn nói thêm: trâu uống nước khí ngửa mà thổi, nên thừa chỗ gấp; rồng ra hang khí thẳng mà nhả, nên thừa chỗ dư.
Tam tĩnh nhất động, bách tử nhất sinh – 三靜一動 百死一生

點穴須求三靜一動,認氣須要百死一生。
【註】三靜者,案對要靜,開面而朝拱;龍虎要靜,拘抱而不寬;水城要靜,澄注而不傾。惟作穴之所,一脈活動,此三靜一動也。地理惟生氣最為難識,蓋生氣之外,上下左右莫非是死。認氣者須於百死之中知其一生;一生之外,識其百死,毫不為非而似是、偽而似真者所惑,乃為認得生氣真也。生氣之妙,不可以言傳,不可以物譬,惟可神會心領者也。
Dịch: Điểm huyệt phải cầu ba tĩnh một động; nhận khí phải trong trăm chết thấy một sống. Chú: Ba tĩnh: án đối phải tĩnh, mở mặt mà chầu; long hổ phải tĩnh, ôm giữ không rộng; thuỷ thành phải tĩnh, lắng đọng không nghiêng đổ. Chỉ chỗ làm huyệt là một mạch hoạt động. Địa lý chỉ có sinh khí là khó nhận nhất, vì ngoài sinh khí, trên dưới phải trái đều là chết. Người nhận khí phải trong trăm chỗ chết biết một chỗ sống, ngoài một chỗ sống biết trăm chỗ chết, không bị cái sai mà giống đúng, cái giả mà giống thật làm mê. Diệu của sinh khí không truyền bằng lời, không ví bằng vật, chỉ có thể thần hội tâm lĩnh.
Giảng: Đây là câu tóm toàn bộ huyệt pháp của Linh Thành: mọi thứ xung quanh đứng yên, chỉ có chỗ huyệt là "sống". Diệp Cửu Thăng không giấu: phần này phải lĩnh hội, chữ nghĩa không chở hết. Kinh kết đoạn bằng lời "đến đây chỉ người siêu thần nhập hoá mới làm được".
Biện quý tiện, chủ tòng: cách, tổ, cán; cục, đường, toà – 以格辨 以局辨

龍之貴賤以格辨,龍之正餘以祖辨,龍之大小以幹辨,是故同龍論格,同格論祖,同祖論幹。龍之去住以局辨,龍之偏正以堂辨,龍之真偽以座辨,是故同龍論局,同局論堂,同堂論座。
Dịch: Quý tiện của long phân bằng cách, chính dư phân bằng tổ, lớn nhỏ phân bằng cán; nên cùng là long thì bàn cách, cùng cách thì bàn tổ, cùng tổ thì bàn cán. Đi hay dừng phân bằng cục, lệch hay chính phân bằng đường, thật hay giả phân bằng toà; nên cùng long thì bàn cục, cùng cục thì bàn đường, cùng đường thì bàn toà.
Giảng: Diệp Cửu Thăng giải "cách" là các quý cách như bình trướng, tam thai, ngũ não, lô tiên, lô hoa, long lâu bảo điện; có cách thì quý, không có thì tiện. Cùng có cách mà phân chủ tòng là vì tổ sơn hai long quý tiện khác nhau; cùng một tổ mà lớn nhỏ khác là vì long này là cán, long kia là chi. Có viên có cục thì long dừng, sa bay nước chạy thì long đi; cùng một cục mà một chính một lệch là do minh đường về bên này không về bên kia, đúng câu "núi về thành long, nước về thành huyệt".
Lý khí: tiên thiên thống long, hậu thiên bố cục – 用先天以統龍 用後天以布局
Sang chương Lý Khí, Diệp Cửu Thăng mở đầu bằng một câu rất đáng ghi: "Hình khí và lý khí, một thể một dụng, không thể thiếu một, há để bỏ lệch? Người nay theo hình khí mà chê lý khí, đều do không biết gốc của lý khí."

用先天以統龍,當詳究乎四龍天星;用後天以布局,宜細察乎三盤卦例。
【註】先天者,先天八卦也。四龍天星者,乾坤坎離為四陽,而甲乙壬癸寅戌申辰納焉;震巽艮兌為四陰,而丙丁庚辛巳丑亥未納焉。……凡陽龍宜陽向陽水,陰龍宜陰向陰水,不則為駁雜主凶,此二十四山理氣之主也。……三盤卦例者,經盤中之細盤也:盈縮六十裝卦,以來龍而定坐穴之吉凶;七十二龍裝卦,以坐穴而推砂水之吉凶;百二十分金裝卦,則所以辨分金之美惡與年月選擇之用也。
Dịch: Dùng tiên thiên để thống long, nên xét kỹ bốn long thiên tinh; dùng hậu thiên để bố cục, nên xét kỹ quái lệ ba bàn. Chú: Tiên thiên là tiên thiên bát quái. Bốn long: Càn Khôn Khảm Ly là bốn dương, nạp Giáp Ất Nhâm Quý Dần Tuất Thân Thìn; Chấn Tốn Cấn Đoài là bốn âm, nạp Bính Đinh Canh Tân Tỵ Sửu Hợi Mùi. Long dương nên hướng dương nước dương, long âm nên hướng âm nước âm, không thì bác tạp chủ hung; đó là chủ lý khí của hai mươi bốn sơn. Ba bàn quái lệ là các bàn nhỏ trong kinh bàn: sáu mươi long doanh súc cài quẻ để theo long đến mà định cát hung toạ huyệt; bảy mươi hai long cài quẻ để theo toạ huyệt mà suy cát hung sa thuỷ; một trăm hai mươi phân kim cài quẻ để phân tốt xấu phân kim và chọn năm tháng.
Giảng: Đây là cầu nối giữa Linh Thành và La Kinh Bát Vụ Tập (bài 95 trở đi). Tiên thiên chỉ dùng một việc: chia âm dương bốn long. Mọi việc còn lại (thiên tinh, cát hung) đều bố trí theo hậu thiên.
Nhập thủ, nhập thủ; phân kim, phân kinh; tả hữu lạc – 入首入手 分金分經

入首入手,則龍與脈之由辨;分金分經,則來與坐之由分。
【註】入首者,到頭之主星;入手者,貫穴之微脈也。入首曰龍,入手曰脈,而理氣之作用,當先脈而後龍,蓋脈尤切而近也。分金者,百二十甲子;分經者,三百六十宿度也。來者,入穴之脈,如亥脈入穴,當乘丁亥辛亥之旺相,避己亥乙亥癸亥之孤虛,此分金之用也。坐者,坐下之山,坐山固用分金之旺相,而一金之下又有三度,又當細辨其度之凶吉,此分經之用也。
Dịch: Nhập thủ (入首) và nhập thủ (入手) là chỗ phân biệt long và mạch; phân kim và phân kinh là chỗ chia mạch đến và sơn toạ. Chú: Nhập thủ (首) là chủ tinh đến đầu; nhập thủ (手) là mạch nhỏ xuyên vào huyệt. Đầu gọi là long, tay gọi là mạch; tác dụng lý khí nên trước mạch sau long, vì mạch gần và sát hơn. Phân kim là một trăm hai mươi giáp tý; phân kinh là ba trăm sáu mươi độ tú. Mạch Hợi vào huyệt thì nên thừa Đinh Hợi, Tân Hợi vượng tướng, tránh Kỷ Hợi, Ất Hợi, Quý Hợi cô hư; đó là phân kim. Dưới một kim lại có ba độ, phải xét cát hung từng độ; đó là phân kinh.
Giảng: Tiếp đó là phép tả hữu lạc: long không đi thuần một chữ, như Hợi Nhâm cùng đi; rơi phải vào huyệt thì Nhâm nhiều Hợi ít, dương thật âm giả, hướng theo dương; rơi trái thì Hợi nhiều Nhâm ít, hướng theo âm. Rồi phép song kim: mỗi hướng có hai bên gia, như hướng Bính gia Tỵ thì thành cục Tỵ Dậu Sửu, gia Ngọ thì thành cục Dần Ngọ Tuất; một hướng đổi một phân kim mà hoạ phúc cách xa, người cầm la kinh há được làm qua loa.
Trực lai trực thụ và bốn phép chế sát – 直來直受 制殺乘旺
Kinh nói: "Mạch không thẳng mà khí thẳng, sợ gì thẳng đến thẳng nhận; khí không nghiêng mà quan nghiêng, mới là chính quán chính thừa." Diệp Cửu Thăng giải bằng chính một câu của Thôi Quan Thiên:

乘氣大忌直來直受,謂之氣冲腦散。……催官云:赤蛇頭向天門北,直來直向神功烈,與丙受穴最為奇,富貴榮華人英傑。此巳龍巳山亥向也。蓋巳龍到頭,却不在巳上點穴,而於與丙上受穴,則巳氣究從耳入。……氣正棺斜,氣從耳入,此受氣之常法,故曰正貫正承。
Dịch: Thừa khí đại kỵ thẳng đến thẳng nhận, gọi là khí xung não tán. Thôi Quan nói: "Xích xà đầu hướng Thiên Môn bắc, thẳng đến thẳng hướng thần công liệt; nhận huyệt ở Bính là kỳ nhất, phú quý vinh hoa người anh kiệt." Đây là long Tỵ, sơn Tỵ, hướng Hợi. Long Tỵ đến đầu mà không điểm huyệt trên Tỵ, lại nhận huyệt ở Bính, thì khí Tỵ rốt cuộc vào từ tai. Khí chính quan nghiêng, khí vào từ tai, là phép nhận khí thường, nên gọi chính quán chính thừa.
Giảng: Ý cốt lõi: khí không được đâm thẳng vào đỉnh đầu quan tài, mà phải vào từ bên tai, bằng cách điểm lệch huyệt hoặc đặt nghiêng quan. Ngay sau đó là bốn câu chế sát: chế sát không gì bằng thừa vượng (long Mão rẽ phải, nước toàn cục kim, thì lập Giáp sơn Canh hướng, gia Mão Dậu, vì Giáp Mão là đất vượng của mộc, chủ vượng thì khách phục); thoát sát chính là để phùng sinh (lập Ất sơn Tân hướng gia Thìn Tuất, Ất Thìn tam hợp thuỷ, thuỷ thoát được sát kim lại sinh long mộc); tòng sát hoá thành quyền; bối sát chính là nghênh quan.
Âm không quý, dương không tiện; chính châm và phùng châm – 陰非貴陽非賤 正縫二針

先後二天,先為體而後為用,貴通其變;陰陽二氣,陰非貴而陽非賤,在適其宜。
【註】……陰陽二氣,並峙於天地之間,缺一則生氣斷滅,豈有陰貴陽賤之理?……抑知聖賢豪傑、忠臣烈士立品不朽者,盡出于陽;而由于陰者,不過聰明文秀。……要知陰龍陽龍各有其妙,只宜各適其當:遇陽則用陽,遇陰則行陰,令其純淨而不駁雜,則皆邀福致祥之地矣。
Dịch: Tiên thiên hậu thiên, tiên là thể, hậu là dụng, quý ở chỗ thông biến; hai khí âm dương, âm không quý mà dương không tiện, cốt ở chỗ hợp. Chú: Âm dương cùng đứng giữa trời đất, thiếu một thì sinh khí đứt, lẽ nào âm quý dương tiện? Phải biết thánh hiền hào kiệt, trung thần liệt sĩ lập phẩm bất hủ đều ra từ dương; từ âm thì chẳng qua thông minh văn tú. Long âm long dương mỗi bên có cái diệu, chỉ nên hợp chỗ: gặp dương dùng dương, gặp âm dùng âm, giữ cho thuần không tạp thì đều là đất cầu phúc.
Giảng: Câu kinh cuối quyển nói về gốc của hai châm: đất lấy tám phương định vị nên chính Tý chính Ngọ làm địa bàn, ở trong ứng với cái thật của đất; trời lấy mười hai phân dã định triền độ nên Nhâm Tý, Bính Ngọ làm thiên bàn, ở ngoài ứng với cái hư của trời. Diệp Cửu Thăng chú: chính châm hai mươi bốn sơn lấy bát quái làm chủ, mỗi quẻ ba sơn, dùng để biện long lập hướng; phùng châm lấy mười hai chi làm chủ, mỗi chi hai sơn, dùng để tiêu sa nạp thuỷ. Không có chính châm thì âm dương long hướng không định; không có phùng châm thì sống chết sa thuỷ không phân. Hai châm mỗi bên có việc, lại dùng lẫn cho nhau, há để cãi nhau phải trái?
Lời kết của Diệp Cửu Thăng: vì sao chú lại cả hai chương – 余讀游註

余讀游註,見形氣一章舛錯固多,至理氣一章則舛錯尤甚。如龍以脈為主節,忽以玄空五行起長生;來路看四生節,則以四家五行解此節四句,不亦甚可笑乎?余初意止欲改正理氣一章,恐其害世不淺;然形氣章註亦大失本書之旨,其改削亦不容緩,於是合二章而全註之。一為先賢之功臣,一為後世之良劑也。雖然,余註固然矣,倘其中有未盡處,則不能無俟於後之君子云。
Dịch: Tôi đọc lời chú của họ Du, thấy chương Hình Khí sai nhiều, đến chương Lý Khí càng sai hơn. Như tiết "long lấy mạch làm chủ" lại đem huyền không ngũ hành khởi trường sinh; tiết "đường đến xem tứ sinh" lại lấy ngũ hành bốn nhà giải bốn câu, chẳng đáng cười lắm sao? Ban đầu tôi chỉ định sửa chương Lý Khí vì sợ hại đời không ít; nhưng lời chú chương Hình Khí cũng mất ý sách gốc, sửa cũng không thể chậm, nên gộp cả hai chương mà chú trọn. Một là làm công thần cho tiên hiền, một là làm thuốc tốt cho đời sau. Tuy vậy, lời chú của tôi nếu còn chỗ chưa hết, thì phải đợi bậc quân tử đời sau.
Giảng: Lời kết khiêm tốn mà thẳng thắn. Đây cũng là tinh thần Phong Thuỷ Liên Hoa giữ khi biên dịch: chỉ ra chỗ sai của người trước có căn cứ, và để ngỏ cho người sau sửa mình.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đặt nửa sau Linh Thành vào đúng trình tự: Hình Pháp trước, Lý Pháp sau. Những phép toạ đãng, toạ sát, toạ vượng, toàn thai, bảo thai, phá thai, ba tĩnh một động là phần Hình Pháp, là gốc; lý khí tiên thiên thống long, hậu thiên bố cục, phân kim, chính phùng nhị châm là phần Lý Pháp để tinh chỉnh khi hình đã đúng. Câu "hình khí lý khí, một thể một dụng" của Diệp Cửu Thăng trùng với nguyên lý Liên Hoa: không có hình thì lý khí không có chỗ đặt; có hình mà sai lý thì phúc giảm.

Về hai châm, Liên Hoa dùng la kinh có đủ chính châm (địa bàn) để định toạ hướng và phùng châm (thiên bàn) để đọc sa thuỷ, đúng như lời chú. Phép "khí vào từ tai" và các phép chế sát là thủ pháp ngoài thực địa, phải học trực tiếp mới dùng an toàn.
Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解
Hiểu lầm một: long thuần dương thì không kết. Chú Linh Thành nói long thuần dương mà đến đầu đốn trụ nổi tinh phong thì vẫn kết; xét ở chỗ dừng chứ không xét cả đường.

Hiểu lầm hai: huyệt đẹp nhất là chỗ chủ tinh chính giữa. Có khi chính chỗ ấy không kết mà khí kết ở gò nhỏ bên cạnh: thoát xác tá thai.
Hiểu lầm ba: âm long quý hơn dương long. Diệp Cửu Thăng bác thẳng: âm dương cùng cần, chỉ cốt thuần không tạp.
Hiểu lầm bốn: chỉ cần một châm. Chính châm định long hướng, phùng châm tiêu nạp sa thuỷ; bỏ một là thiếu một nửa lý khí.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Địa Lý Lục Kinh Chú quyển ba, Linh Thành Tinh Nghĩa (tương truyền của Hà Lệnh Thông, đời Nam Đường; tên khác Thiết Đạn Tử) kèm chú của Diệp Cửu Thăng, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập bốn, quyển ba từ tờ 7a đến hết quyển (nửa sau chương Hình Khí, trọn chương Lý Khí và lời kết của người chú). Nguyên văn Linh Thành Tinh Nghĩa đã dịch trọn ở loạt tám bài trên Kho Sách Quý; bài này trích kinh làm mốc, dịch và giảng phần chú. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (89) – Linh Thành Tinh Nghĩa Diệp Cửu Thăng chú (1): khí vận, khí thế, tôn tinh 靈城精義註. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (91) – Thôi Quan Thiên Diệp Cửu Thăng chú: thừa khí, tả hữu lạc, bình huyệt 24 long 催官篇註.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem hai mươi bốn sơn, chính châm, phùng châm, phân kim khi đọc bài.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, xem thuỷ khẩu và hướng theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
- Mục Lục Địa Lý Đại Thành: 114 bài của bộ sách, đọc theo thứ tự.
Bài liên quan – 相關文章
- Linh Thành Tinh Nghĩa (3): sinh tử của long, cái trướng, thúc yết
- Linh Thành Tinh Nghĩa: toạ pháp, tác pháp và thừa khí
- Linh Thành Tinh Nghĩa: sa thuỷ, âm dương, tam tĩnh nhất động
- Linh Thành Tinh Nghĩa: lý khí, tinh quang và tiên thiên
- Linh Thành Tinh Nghĩa: lý khí, thiên bàn và địa bàn
- Địa Lý Đại Thành (89) – Linh Thành Tinh Nghĩa Diệp Cửu Thăng chú (1): khí vận, khí thế, tôn tinh 靈城精義註
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết giải tinh ân tinh, ba âm ba dương, toạ đãng toạ sát toạ vượng là phần Thư; đứng trên đầu long mà biết nhấc huyệt mấy thước, ghé bên nào cho khí vào đúng tai, biết chỗ nào thoát xác tá thai là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Giải tinh và ân tinh là gì? – 解星恩星
Giải tinh là thể sao nhỏ áp trước huyệt để chế khắc (như hoả nhỏ chế kim khắc mộc); ân tinh là chỗ nước cong sinh cho sao bị khắc tuyệt (như thuỷ sinh mộc). Hai phép hoá sát thành quyền và tuyệt xứ phùng sinh.
Toạ đãng, toạ sát, toạ vượng dùng khi nào? – 坐宕坐煞坐旺
Long thẳng cứng thì toạ đãng (lùi về chỗ trũng); long mạnh gấp thì toạ sát để chế; long yếu chậm thì toạ vượng để nhận đủ khí. Chọn theo tính của long, không theo ý thích.
Tam tĩnh nhất động nghĩa là gì? – 三靜一動
Trong bốn chỗ quanh huyệt có ba chỗ tĩnh, một chỗ động thì khí tụ; tìm huyệt như trong trăm chỗ chết biết một chỗ sống.
Âm long có quý hơn dương long không? – 陰非貴陽非賤
Không. Diệp Cửu Thăng nói âm không phải quý, dương không phải tiện; cốt ở thuần không tạp và hợp với huyệt hướng.
Vì sao phải dùng cả chính châm lẫn phùng châm? – 正縫二針
Chính châm định long hướng, phùng châm tiêu nạp sa thuỷ; bỏ một châm là bỏ một nửa lý khí.








