💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (91): Thôi Quan Thiên Diệp Cửu Thăng chú: thừa khí, tả hữu lạc, bình huyệt 24 long 催官篇註

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (91): Thôi Quan Thiên Diệp Cửu Thăng chú: thừa khí, tả hữu lạc, bình huyệt 24 long 催官篇註

Địa Lý Đại Thành · Địa Lý Lục Kinh Chú
地理大成 · 地理六經註 卷四 催官
Tác giả: Lại Văn Tuấn 賴文俊 (đời Tống) nguyên văn · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) chú · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 (Hải Xương) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập 4.

Thôi Quan Thiên (催官篇) của Lại Văn Tuấn (Lại Bố Y) đời Tống là sách chuyên bàn thiên tinh quý tiện của hai mươi bốn sơn: long nào là sao quý, huyệt nào thừa khí ở tai trái hay tai phải, sa nào đứng đúng vị, nước nào chảy vào thì phát quan. Diệp Cửu Thăng xếp sách này vào quyển bốn của Địa Lý Lục Kinh Chú trong bộ Địa Lý Đại Thành, ghi ngay dưới tên thiên: "Kinh này lấy chính châm làm chủ, kiêm dùng trung châm, chuyên biện thiên tinh quý tiện." Bài này đọc lời tựa, chương Bình Long, chương Bình Huyệt theo từng long, rồi tóm chương Bình Sa, Bình Thuỷ và bảng tên sao của các sơn ở cuối quyển.

Trả lời nhanh: Diệp Cửu Thăng chú Thôi Quan Thiên để bù một chỗ mà Dương Quân Tùng, Tăng Văn Địch chưa nói: phép thừa khí. Lý khí có bốn việc là thừa khí, lập hướng, tiêu sa, nạp thuỷ. Cứu bần chỉ cần thuỷ cục, nhưng muốn phát quý thì phải ở long, mà được long là nhờ thừa khí. Sách chia ba phần. Bình Long xét long tả toàn, hữu toàn, ba lối lạc đầu (tả lạc, hữu lạc, trung lạc) và sự thuần tạp khi long bác hoán. Bình Huyệt xét từng long trong hai mươi bốn long: khí vào tai phải thì huyệt phải ghé trái, thêm một chút sao bên cạnh. Bình Sa, Bình Thuỷ định phẩm trật bằng sa thuỷ đứng đúng vị sao quý.

Thầy Vũ Giới giảng: "Thôi Quan nghe như sách cầu quan, thật ra là sách dạy đặt huyệt cho đúng chỗ khí vào. Cùng một long, lệch một phân là khí vào tai hay khí xông vào óc. Diệp Cửu Thăng đọc kỹ chỗ ấy hơn mọi nhà chú."

Lời tựa: bốn việc của lý khí và vì sao có Thôi Quan – 理氣之用有四

Lời tựa ngắn mà đặt đúng chỗ đứng của sách giữa các kinh. Diệp Cửu Thăng không ca ngợi chung chung, ông chỉ ra cái thiếu của các sách trước.

Tranh Kinh Hạo núi Khuông Lư
Tranh "Khuông Lư đồ" của Kinh Hạo đời Ngũ Đại: thế núi đi có thứ tự, như bốn việc long, huyệt, sa, thuỷ của lý khí. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.
理氣之用有四,乘氣、立向、消砂、納水是也。消納之法,曾楊已詳明之,而乘氣收放之法則未之及也。夫援貧救寡,消納誠所當急;然欲登龍甲、搖朱紫,鍾河嶽之靈,產奇傑之品,則非消納所能致,有不能不求夫乘氣之法者也。蓋救貧之術,止求水局;而發榮貴,則在于龍;而所以得龍,則在于乘氣也。然乘氣之法不易言矣:有耳受者,有腋受者,有當放者,有當扶者,有無鱗甲者,有隔山可取者,一失其法,則受氣不清……此公之所以作催官也。其以催官名篇者,聊對救貧而為言也。

Dịch: Lý khí có bốn chỗ dùng: thừa khí, lập hướng, tiêu sa, nạp thuỷ. Phép tiêu nạp thì Tăng, Dương đã nói rõ, còn phép thu phóng khi thừa khí thì chưa nói tới. Cứu người nghèo, giúp nhà ít người thì tiêu nạp là việc gấp; nhưng muốn đỗ đạt, mặc áo đỏ áo tía, hun đúc cái linh của sông núi mà sinh người kỳ kiệt thì tiêu nạp không làm nổi, không thể không cầu phép thừa khí. Thuật cứu bần chỉ cần thuỷ cục; phát vinh quý thì ở long; mà được long là nhờ thừa khí. Nhưng phép thừa khí không dễ nói: có khí vào ở tai, có khí vào ở nách, có chỗ phải buông, có chỗ phải đỡ, có long không vảy giáp, có chỗ cách núi mà lấy được; sai phép một chút là thụ khí không trong… Vì thế ông (Lại công) làm Thôi Quan. Đặt tên Thôi Quan là để đối với Cứu Bần.

Giảng: "Cứu Bần" ở đây là Cứu Bần Hoàng Kinh của Dương Quân Tùng, chuyên về thuỷ pháp. Diệp Cửu Thăng đặt hai sách cạnh nhau: một bên lo cơm áo bằng nước, một bên lo quý hiển bằng long và khí. Ông cũng nhắc người đọc rằng thừa khí là chuyện từng phân trên huyệt trường, không phải chuyện chọn một hướng trên giấy. Sáu trường hợp ông kể (nhĩ thụ, dịch thụ, đương phóng, đương phù, vô lân giáp, cách sơn khả thủ) chính là những thứ mà chương Bình Huyệt sẽ giải từng long một.

Bình Long: thiên hoàng long, tả toàn và hữu toàn – 評龍章

Câu đầu chương nổi tiếng nhất của Thôi Quan: "Thôi quan đệ nhất thiên hoàng long". Thiên hoàng là tên sao của sơn Hợi.

Hoàng Sơn với các đỉnh đá và mây
Hoàng Sơn, An Huy: các ngọn chụm về một chủ, như cục thiên hoàng long xoay trái hay xoay phải về một huyệt. Ảnh: Doctoroftcm, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
[經]催官第一天皇龍,剝龍換入天市東,更旋少微左關局,廉貞起祖峰重重。
[註]此言貴龍左旋之局也。亥龍起祖,入艮轉巽入兌,從北而東而南而西,為左旋順行之龍,剝換俱係貴秀,故為上吉。廉貞,火星也。天星既貴,而地形又火星起祖,尖秀聳拔,則地形天星俱係上格,而催官必矣。
[經]右關廉貞降樞兌,變換太乙東南雄。
[註]此言貴龍右旋之局也。卯龍起祖,從艮入酉轉巽,從北而西而南,為右旋逆行之龍,剝換俱係貴秀,故為上上貴格也。

Dịch: [Kinh] Thôi quan bậc nhất là long thiên hoàng; bác long đổi vào phía đông thiên thị, lại xoay sang thiếu vi thành cục tả quan; liêm trinh khởi tổ, núi chồng lớp lớp. [Chú] Đây nói cục long quý xoay trái. Long Hợi khởi tổ, vào Cấn chuyển Tốn vào Đoài, từ bắc sang đông sang nam sang tây, là long tả toàn thuận hành; bác hoán đều là sao quý tú, nên thượng cát. Liêm trinh là hoả tinh. Thiên tinh đã quý, địa hình lại hoả tinh khởi tổ, nhọn tú vút cao, thì địa hình và thiên tinh đều thượng cách, ắt thôi quan. [Kinh] Hữu quan thì liêm trinh giáng xu Đoài, biến hoán thái ất hùng ở đông nam. [Chú] Đây nói cục long quý xoay phải: long Mão khởi tổ, từ Cấn vào Dậu chuyển Tốn, từ bắc sang tây sang nam, là long hữu toàn nghịch hành, bác hoán đều quý tú, nên là thượng thượng quý cách.

Giảng: Hai cục này dạy một nguyên tắc: long quý không phải vì một sơn quý, mà vì suốt đường bác hoán đều đi qua các sơn quý (Hợi, Cấn, Tốn, Đoài, Mão, Dậu). Kinh còn đòi hình và tinh cùng đúng: thiên tinh quý mà hình núi là liêm trinh hoả tinh nhọn vút thì mới chắc. Đọc Thôi Quan mà chỉ đếm tên sao, bỏ hình núi, là đọc nửa sách.

Huyệt thừa dương xu và tứ thần bát tướng – 穴承陽樞

Sau hai cục long, kinh nói tới huyệt, sa và thuỷ đi kèm, và Diệp Cửu Thăng giải các tên gọi tắt mà về sau cả sách dùng mãi.

Bảng tên gọi tắt trong Thôi Quan Thiên: tứ thần, bát tướng, tam hoả, tam dương, lục tú, tam cát
Diệp Cửu Thăng giải: tứ thần là bốn duy, bát tướng là tám can, tam hoả Bính Ngọ Đinh, tam dương Tốn Bính Đinh, lục tú Cấn Bính Tốn Tân Đoài Đinh, tam cát Mão Canh Hợi. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
[經]穴承陽樞乘生氣,或更受穴天皇宮,天皇太微為正向,陽樞穴癸為上龍,四神八將應位起,三火並秀三陽冲,三陽洋潮入庚震,食邑開府應三公。
[註]此承上二局而言也。左右二龍或轉艮入首,或轉亥入首。亥則宜扦丙向,艮則宜扦丁向。四神,四維也;八將,八干也;三火,丙午丁也;三陽,巽丙丁也。此諸吉砂聳秀得位,而吉水又朝穴流入卯庚而去,則龍向砂水莫不清貴純淨,故大貴之外,又出超凡入聖之人也。

Dịch: [Kinh] Huyệt nhận dương xu mà thừa sinh khí, hoặc nhận huyệt ở cung thiên hoàng; thiên hoàng, thái vi là chính hướng; dương xu, huyệt Quý là long thượng; tứ thần bát tướng ứng vị nổi lên, ba hoả cùng tú, ba dương xông tới; nước ba dương dạt dào chảy vào Canh, Chấn; được thực ấp khai phủ ứng tam công. [Chú] Câu này nối hai cục trên. Long trái phải hoặc chuyển Cấn nhập thủ, hoặc chuyển Hợi nhập thủ. Hợi thì nên đặt hướng Bính, Cấn thì nên đặt hướng Đinh. Tứ thần là bốn duy; bát tướng là tám can; ba hoả là Bính Ngọ Đinh; ba dương là Tốn Bính Đinh. Các sa cát ấy đứng cao đúng vị, nước cát lại chầu huyệt rồi chảy vào Mão, Canh mà đi, thì long hướng sa thuỷ đều thanh quý thuần tịnh, nên ngoài đại quý còn sinh người siêu phàm nhập thánh.

Giảng: Đây là chỗ nên ghi nhớ bảng tên tắt: tứ thần (Càn Khôn Cấn Tốn), bát tướng (tám can), tam hoả (Bính Ngọ Đinh), tam dương (Tốn Bính Đinh). Cuối quyển, Diệp Cửu Thăng còn chép đủ tên sao từng sơn. Ông cũng nói rõ cặp long hướng: Hợi nhập thủ thì hướng Bính, Cấn nhập thủ thì hướng Đinh, tức là không lấy hướng đối thẳng mà lấy hướng lệch để thừa khí ở tai.

Các cục long khác: thiên xu, thiếu vi, lục tú, tam cát – 天樞 少微 六秀 三吉

Kinh tiếp tục kể các cục long quý thấp hơn một bậc, Diệp Cửu Thăng chú gọn từng câu.

Dãy Thái Hành ở Hoa Tiêu Dụ, Xương Bình
Sống núi Thái Hành ở Xương Bình: mỗi cục long thiên xu, thiếu vi, lục tú có dáng và hướng đi riêng. Ảnh: Bjoertvedt, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
[經]天樞起祖降兌巽,變艮作穴官位同。[註]艮龍起祖,而轉兌入巽,仍轉艮入首,則貴氣亦與上二關龍等也。
[經]少微起祖降樞巽,亦主富貴未與齊。[註]酉龍起祖,轉艮入首,或轉巽入首,左右二旋俱吉。
[經]六秀變出紫微局,砂水應位官無窮。[註]六秀,艮丙巽辛兌丁也。此言六秀行龍轉亥入首也。
[經]六秀行度間震庚,三吉受穴文武崇。[註]三吉,卯庚亥也。六秀行龍之中,間以震庚,而轉亥入首,此文武間行之龍,故文貴武貴並出也。

Dịch: [Kinh] Thiên xu khởi tổ giáng Đoài Tốn, đổi về Cấn làm huyệt, quan vị cũng ngang. [Chú] Long Cấn khởi tổ, chuyển Đoài vào Tốn, lại chuyển Cấn nhập thủ, thì quý khí cũng ngang hai long tả hữu quan ở trên. [Kinh] Thiếu vi khởi tổ giáng xu Tốn, cũng chủ phú quý nhưng chưa bằng. [Chú] Long Dậu khởi tổ, chuyển Cấn nhập thủ hoặc chuyển Tốn nhập thủ, xoay trái phải đều cát. [Kinh] Lục tú biến ra cục tử vi, sa thuỷ ứng vị thì quan không cùng. [Chú] Lục tú là Cấn Bính Tốn Tân Đoài Đinh; đây nói long lục tú chuyển Hợi nhập thủ. [Kinh] Lục tú hành độ xen Chấn Canh, tam cát nhận huyệt thì văn võ đều cao. [Chú] Tam cát là Mão Canh Hợi. Trong long lục tú xen Chấn Canh rồi chuyển Hợi nhập thủ, là long văn võ đi xen, nên văn quý võ quý cùng ra.

Giảng: Tên lục tú và tam cát về sau thành quen thuộc trong mọi sách tam hợp. Ở đây cần thấy cách Thôi Quan xếp bậc: long đi qua toàn sao quý mà nhập thủ ở Hợi hay Cấn là bậc cao nhất; đi qua lục tú xen Chấn Canh thì văn võ cùng ra; khởi từ Dậu thì phú quý nhưng kém hơn. Bậc ấy chỉ đúng khi hình núi cũng đẹp tương xứng.

Tả lạc, hữu lạc, trung lạc: khí vào tai nào – 左右中落

Đây là đoạn mà Diệp Cửu Thăng giảng kỹ nhất chương Bình Long, vì nó là gốc của toàn bộ phép thừa khí.

Sơ đồ tả lạc, trung lạc, hữu lạc và khí vào tai trái, tai phải của huyệt theo Thôi Quan Thiên
Lạc trái thì tai phải thừa khí, lạc phải thì tai trái thừa, lạc giữa thì cả hai tai đều nhận; lời chú của Diệp Cửu Thăng. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
[經]……中抽乾亥如平分,可作行龍穴休鑿。壬亥雙行詳左落,亥多壬少官榮爵;雙行右落龍不純,壬多亥少家消索。中抽壬亥如平分,轉換真奇莫差錯。……艮頂中抽為第一,最喜直龍嫌逶迤;左落丑頂為半吉,右抽寅頂生瘋疾。
[註]此論龍左右落頭之凶吉也。凡一龍有三落:左落、右落、中落也。左落之氣右耳乘之,右落之氣左耳乘之,中落則左右二耳俱可受氣。乾亥雙行,從左落則乾多亥少,而右耳所受者皆乾氣,故不吉……

Dịch: [Kinh] …Rút giữa Càn Hợi mà chia đôi đều, chỉ làm long đi, đừng đào huyệt. Nhâm Hợi đi đôi thì xét tả lạc: Hợi nhiều Nhâm ít thì quan vinh tước; đi đôi hữu lạc thì long không thuần, Nhâm nhiều Hợi ít thì nhà tiêu tán. Rút giữa Nhâm Hợi chia đều, chuyển hoán thật kỳ, chớ lầm… Đỉnh Cấn rút giữa là bậc nhất, rất thích long thẳng, ghét quanh co; tả lạc đỉnh Sửu là nửa cát, hữu rút đỉnh Dần thì sinh bệnh điên. [Chú] Đây luận cát hung của long lạc đầu bên trái, bên phải. Phàm một long có ba lối lạc: tả lạc, hữu lạc, trung lạc. Khí tả lạc thì tai phải thừa; khí hữu lạc thì tai trái thừa; trung lạc thì hai tai đều nhận được. Càn Hợi đi đôi mà tả lạc thì Càn nhiều Hợi ít, tai phải nhận toàn khí Càn, nên không cát…

Giảng: Hình dung đầu long như đầu người cúi xuống huyệt: mạch rẽ xuống bên trái thì khí đi vào tai phải của huyệt, rẽ phải thì vào tai trái, đi thẳng giữa thì vào cả hai. Vì thế cùng một long đôi (hai sơn liền nhau đi chung), lạc bên nào quyết định sơn nào chiếm phần nhiều trong khí vào huyệt. Phép này giải thích vì sao hai ngôi mộ trên cùng một long, cách nhau vài bước, có thể phát khác nhau rất xa.

Chân hành nguỵ lạc, nguỵ hành chân lạc và lời kết chương Bình Long – 真行偽落

Đoạn cuối chương Bình Long bàn long lúc đi và lúc dừng không cùng một tính, rồi Diệp Cửu Thăng viết một lời tổng kết hiếm thấy trong sách ông.

Một đoạn dãy Tần Lĩnh trùng điệp
Dãy Tần Lĩnh trùng điệp: long thật có khi hành mà kết giả, long giả có khi lại lạc chỗ thật, phải nhìn chỗ dừng. Ảnh: Charlie439753, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
[註]……行真落者,從龍是陽,而到頭一節是陰,就陰立穴而扦陰向,主初年發福,至行到後龍,則龍向不合矣,故曰但恐換骨有興衰也。真行偽落謂之借局穴,偽行真落謂之速達穴,其詳在天機葬法內。
[經]詳觀砂水定品秩,收放乘氣為真機。土圭測位勿草草,心意消息毋昏欺。龍穴砂水至心要,為君備賦催官詩。
[註]龍既得矣,于是觀砂水以定其品秩之高下。而理氣之真機在穴中乘氣之收放,尤不可不精細也。故測位不可草草,恐其認氣不清也;心意消息其氣脈,不得昏亂而錯乘,不得指陽作陰而欺妄也。此公之戒辭也。
評龍一章,首段論陰陽二龍,次論龍之曲折,于是詳左右落之吉凶、生旺墓之禍福、行度剝換之雜純,而總結則勉人以精細謹慎。其論有序而不紊,其理由淺而入深,非尋常立言者比也。

Dịch: [Chú] …Long đi thì là dương mà đốt đến đầu là âm, theo âm lập huyệt đặt hướng âm, thì chủ những năm đầu phát phúc; đến khi vận đi tới hậu long thì long và hướng không hợp, nên nói "chỉ sợ đổi cốt mà có hưng suy". Long đi thật mà dừng giả gọi là huyệt tá cục; đi giả mà dừng thật gọi là huyệt tốc đạt; chi tiết ở phần táng pháp Thiên Cơ. [Kinh] Xem kỹ sa thuỷ để định phẩm trật; thu phóng thừa khí là chân cơ. Đo vị bằng thổ khuê chớ qua loa, ý tứ dò khí chớ mờ lấp. Long huyệt sa thuỷ là chỗ cốt yếu, vì người mà làm bài thơ Thôi Quan. [Chú] Long đã được thì xem sa thuỷ định phẩm cao thấp. Mà chân cơ của lý khí ở chỗ thu phóng khi thừa khí trong huyệt, càng không được sơ sài. Đo vị không được qua loa, sợ nhận khí không trong; dò khí mạch không được rối mà thừa lầm, không được chỉ dương làm âm mà dối người. Đó là lời răn của ông. Chương Bình Long, đoạn đầu luận hai long âm dương, kế luận khúc chiết của long, rồi xét cát hung tả hữu lạc, hoạ phúc sinh vượng mộ, thuần tạp khi bác hoán, cuối cùng khuyên người tinh tế cẩn trọng. Lời có thứ tự không rối, lý từ nông vào sâu, không phải kẻ lập ngôn tầm thường sánh được.

Giảng: Hai khái niệm "tá cục" và "tốc đạt" giúp người đọc hiểu vì sao có mộ phát nhanh rồi tắt, có mộ chậm mà bền. Lời răn "chớ chỉ dương làm âm mà dối người" là lời dặn đạo đức nghề: thầy địa lý đo không rõ thì nói không rõ, không được bịa sao quý cho vừa lòng chủ nhà.

Tứ viên tứ thú các giữ chính vị: vì sao toạ bắc hướng nam đẹp – 四垣四獸各正位

Đầu chương Bình Huyệt, kinh khen toạ Khảm hướng Ly. Diệp Cửu Thăng giải bằng thiên văn.

Đông Lăng nhà Thanh giữa núi
Thanh Đông Lăng, Hà Bắc: lăng toạ bắc hướng nam, bốn phía núi giữ chính vị như tứ viên tứ thú. Ảnh: gongfu_king, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.
[註]……紫微垣在北,天市在東,太微在南,少微在西;四獸者,東青龍、南朱雀、西白虎、北玄武也。各正位者,二十四山向之中,惟坐坎朝離之地,則四垣四獸各得其本位也。以是而五行之氣各得其憑依,而無相刑相尅之虞矣。公蓋贊坐北朝南之妙也。蓋朝南坐北,背陰向陽,為天地自然之正向,地得此局,豈不美哉。

Dịch: [Chú] …Viên tử vi ở bắc, thiên thị ở đông, thái vi ở nam, thiếu vi ở tây; bốn thú là thanh long phía đông, chu tước phía nam, bạch hổ phía tây, huyền vũ phía bắc. "Các giữ chính vị" là trong hai mươi bốn sơn hướng, chỉ đất toạ Khảm chầu Ly thì bốn viên bốn thú mới đúng vị gốc của mình. Nhờ vậy khí ngũ hành đều có chỗ nương, không lo hình khắc. Ông khen cái hay của toạ bắc hướng nam: hướng nam toạ bắc, lưng âm mặt dương, là chính hướng tự nhiên của trời đất; đất được cục này há chẳng đẹp sao.

Giảng: Đoạn này cho thấy Thôi Quan không chỉ là bảng sao. Gốc của nó là quan niệm trời đất có một chính hướng tự nhiên. Toạ bắc hướng nam là chuẩn, các toạ hướng khác được xét bằng cách so với chuẩn ấy và dùng phép ghé trái ghé phải để bù.

Bình Huyệt theo từng long: âm tuyền, dương xu, thiên cứu – 陰璇 陽樞 天廄

Phần lớn chương Bình Huyệt là các bài thơ bảy chữ cho từng long. Mỗi bài đều có ba ý: khí vào tai nào, huyệt ghé bên nào, thêm sao nào.

Định Lăng trong Thanh Đông Lăng
Định Lăng trong quần thể Thanh Đông Lăng: huyệt đặt theo từng long, âm tuyền dương xu mỗi chỗ một cách. Ảnh: Charlie fong, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
[經]天市迢迢穴陰璇,氣冲右耳無逶迤,天廚微加穴粘左,富貴文武官崇巍。(甲山庚向)
[經]陽樞為龍西向兌,右耳乘氣最為貴,穴宜挨左加廚星,閥閱榮華定無艾。(卯山酉向)
陰璇評穴:催官第三穴天廄,天乙行龍右耳受,挨左立穴加少微,中男及第紆紫綬。

Dịch: [Kinh] Thiên thị xa xa, huyệt ở âm tuyền; khí xông tai phải, không quanh co; thêm một chút thiên trù, huyệt dính về trái; phú quý, quan văn võ cao vời. (sơn Giáp hướng Canh) [Kinh] Dương xu làm long, hướng tây về Đoài; tai phải thừa khí là quý nhất; huyệt nên ghé trái, thêm sao trù; nhà quan vinh hoa không dứt. (sơn Mão hướng Dậu) Bình huyệt âm tuyền: thôi quan bậc ba là huyệt thiên cứu; long thiên ất đi, tai phải nhận; ghé trái lập huyệt, thêm thiếu vi; con trai giữa đỗ đạt, đeo dải tía.

Giảng: Quy tắc lặp đi lặp lại: khí vào tai phải thì huyệt ghé trái, và "thêm một chút" (vi gia) sơn kế bên. Chữ "vi" rất quan trọng: chỉ lệch một phần nhỏ trong một sơn mười lăm độ, không phải chuyển sang hẳn sơn khác. Thêm nhiều quá thì thành tạp. Kinh còn dặn có chỗ "hơi xâm phần thê vị, chớ thêm nhiều", tức là đã biết rõ cái giá của mỗi lần lệch.

Long thẳng hướng thẳng mượn khí: khí xông óc và khí không xông óc – 直龍直向借氣之圖

Ở bài kim kê, Diệp Cửu Thăng vẽ một hình nhỏ để giải vì sao long thẳng hướng thẳng lại có khi hung.

Sơ đồ long thẳng hướng thẳng mượn khí: huyệt ở Tân, Canh hay chính giữa Dậu
Đặt chính giữa thì khí xông óc mà tán; nhận huyệt ở Tân thì mượn khí Canh vào tai phải, ở Canh thì mượn khí Tân vào tai trái; vẽ lại theo hình trong lời chú. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
[經]金雞來向天門啼,氣冲右耳天廄虛,微加天漢水砂朝,少年一舉登科第。
[經]金雞啼向扶桑東,氣冲腦散虧神功,庚辛受穴始為吉,官職榮覇資財豐。(酉山卯向)
[圖]直龍直向借氣之圖:辛上受穴,借庚氣貫入右耳;庚上受穴,借辛氣貫入左耳;正中氣冲腦。

Dịch: [Kinh] Gà vàng hướng về thiên môn mà gáy; khí xông tai phải, thiên cứu trống; thêm chút thiên hán, nước và sa chầu; tuổi trẻ một lần thi đỗ. [Kinh] Gà vàng gáy về phía đông phù tang; khí xông óc thì tan, hao công thần; nhận huyệt ở Canh, Tân mới cát; quan chức vinh, của cải nhiều. (sơn Dậu hướng Mão) [Hình] Hình long thẳng hướng thẳng mượn khí: nhận huyệt ở Tân thì mượn khí Canh vào tai phải; nhận huyệt ở Canh thì mượn khí Tân vào tai trái; đặt chính giữa thì khí xông óc.

Giảng: Long Dậu đi thẳng vào, nếu đặt huyệt toạ Dậu hướng Mão ngay chính giữa thì khí đập thẳng vào "óc" của huyệt, khí mạnh mà tán. Lại công bảo dời huyệt sang Canh hoặc Tân để khí vào nghiêng qua một tai. Đây là phép "tá khí" (mượn khí): không đổi long, chỉ đổi chỗ nhận. Hình vẽ của Diệp Cửu Thăng ở trang này là một trong số ít hình gốc của quyển bốn.

Dương quyền, thiên phụ, nguyên kim, thiên thường, thiên quan – các long còn lại

Các long phía nam và các long tứ mộ được bình theo cùng một khuôn, có thêm những chú ý riêng cho long cương liệt.

Núi Tam Thanh với vách đá
Núi Tam Thanh: các cục dương quyền, thiên phụ, nguyên kim đều phải có núi chủ đứng vững mới thành cách. Ảnh: Huangdan2060, Wikimedia Commons, CC0.
陽權評穴:催官第十穴天貴,陽權左氣從耳注,微加南極局周廻,砂水合矩公侯至。(丙山壬向)
天輔評穴:背一面九乘天輔,氣從右耳為合矩,穴宜挨左加天皇,富貴榮華振鄉土。(子山午向)
元金評穴:元金穴巽向陽璇,氣從右耳為合矩,天官微用穴粘左,巨富但恐無期頤。
[註]辰龍向坤,法宜挨右加巽,令天官微加而加乙者,蓋辰龍罡烈,故加乙令帶巽氣而入,避其正煞也。
天常評穴:未山起伏龍向艮,天常氣冲右耳逕,穴挨左位帶丁來,左道榮華人貴顯。
天關評穴:天關龍坐天漢星,氣從右耳須細尋,微加天鉞輔龍行,水朝局鎖人財盛。

Dịch: Bình huyệt dương quyền: thôi quan bậc mười là huyệt thiên quý; khí trái của dương quyền rót vào từ tai; thêm chút nam cực, cục quây kín; sa thuỷ hợp phép thì công hầu tới. (sơn Bính hướng Nhâm) Bình huyệt thiên phụ: lưng một mặt chín thừa thiên phụ; khí vào tai phải là hợp phép; huyệt nên ghé trái thêm thiên hoàng; phú quý vinh hoa rạng làng. (sơn Tý hướng Ngọ) Bình huyệt nguyên kim: huyệt nguyên kim ở Tốn hướng dương tuyền; khí vào tai phải là hợp phép; dùng chút thiên quan, huyệt dính trái; giàu lớn nhưng sợ không thọ. [Chú] Long Thìn hướng Khôn, phép nên ghé phải thêm Tốn; bảo thêm chút thiên quan mà thêm Ất là vì long Thìn cương liệt, nên thêm Ất để mang khí Tốn vào, tránh chính sát. Bình huyệt thiên thường: núi Mùi phục khởi, long hướng Cấn; khí thiên thường xông thẳng tai phải; huyệt ghé trái mang Đinh tới; vinh hoa bên tả, người quý hiển. Bình huyệt thiên quan: long thiên quan toạ sao thiên hán; khí vào tai phải phải dò kỹ; thêm chút thiên việt giúp long đi; nước chầu cục khoá, người của đều thịnh.

Giảng: Câu chú về long Thìn đáng chép riêng: bốn long tứ mộ (Thìn Tuất Sửu Mùi, "tứ kim") có khí cương, không đặt thẳng mà phải mượn khí sơn bên để làm dịu. Đây là chỗ Thôi Quan gặp Linh Thành: cả hai đều dạy "chế sát" bằng cách đổi chỗ nhận khí, không phải bằng bùa phép.

Bình Sa, Bình Thuỷ và bảng tên sao – 評砂 評水 天星各山異名

Hai chương cuối ngắn hơn, chủ yếu liệt kê sa nào, nước nào ứng với phẩm trật nào. Cuối quyển, Diệp Cửu Thăng chép thêm bảng tên sao để người đọc tra.

Vòng hai mươi bốn sơn đánh dấu tám sơn có tên sao trong bảng cuối Thôi Quan Thiên
Hợi thiên hoàng, Đinh nam cực, Khôn thiên việt, Canh thiên hán, Tân âm tuyền, Thân thiên quan, Dậu thiếu vi, Mùi thiên thường, theo bảng Diệp Cửu Thăng chép. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
評砂:……一峯獨秀黃甲魁,若然小峯積金帛。……四神八將應位起,龍真穴的齊盧崔。太陽正火當星馬,丁柳丙張更無價……
評水:最喜庚辛丙丁注,陰樞南極水洋洋,四神八將砂蒼蒼,射策金門期第一……陽衡水朝主驟富……
附天星各山異名:亥天皇,丁南極,坤天鉞,庚天漢,辛陰璇,申天關,酉少微,未天常;三陽巽丙丁;六秀艮丙巽辛兌丁;三吉震庚亥;四神四維;八將八干。

Dịch: Bình sa: …một đỉnh riêng tú là đầu bảng giáp khoa; nếu là đỉnh nhỏ thì tích vàng lụa… Tứ thần bát tướng ứng vị mà nổi, long thật huyệt đúng thì ngang các họ Lư, Thôi. Thái dương chính hoả làm tinh mã; Đinh ứng sao Liễu, Bính ứng sao Trương càng vô giá… Bình thuỷ: rất thích nước rót vào Canh Tân Bính Đinh; âm xu, nam cực nước dạt dào; tứ thần bát tướng sa xanh rậm; ứng thi đình đỗ đầu… dương hành có nước chầu thì chủ giàu nhanh… Bảng tên sao các sơn: Hợi là thiên hoàng, Đinh là nam cực, Khôn là thiên việt, Canh là thiên hán, Tân là âm tuyền, Thân là thiên quan, Dậu là thiếu vi, Mùi là thiên thường; tam dương là Tốn Bính Đinh; lục tú là Cấn Bính Tốn Tân Đoài Đinh; tam cát là Chấn Canh Hợi; tứ thần là bốn duy; bát tướng là tám can.

Giảng: Bảng tên sao là chìa khoá để đọc cả quyển: không có nó thì những câu như "thiên thị xa xa huyệt âm tuyền" không biết là sơn nào. Học trò nên tự làm một vòng hai mươi bốn sơn ghi tên sao bên cạnh, rồi đọc lại các bài thơ bình huyệt. Lưu ý Thôi Quan dùng chính châm làm chủ; khi đọc sa thuỷ mới kiêm trung châm.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Thôi Quan Thiên là một sách lý khí, nhưng gốc của nó vẫn là hình. Diệp Cửu Thăng nói rõ: thiên tinh quý mà địa hình cũng phải quý thì mới thôi quan. Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, đó là thứ tự Hình Pháp trước, Lý Pháp sau. Phép tả lạc, hữu lạc, trung lạc là phần Hình Pháp tinh tế nhất: phải đứng trên đầu long, nhìn mạch rẽ về bên nào, rồi mới nói tới sơn nào.

La kinh phong thuỷ
La kinh phong thuỷ: Phong Thuỷ Liên Hoa đọc Thôi Quan Thiên bằng cách đối từng tên cục với vòng hai mươi bốn sơn. Ảnh: borghal from (optional), Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Phép "khí vào tai, huyệt ghé bên kia, thêm chút sơn kề" là phép phân kim, cùng nguyên lý với chính châm định toạ, phùng châm đọc sa thuỷ mà Liên Hoa dùng. Liên Hoa không dùng Thôi Quan để hứa hẹn quan chức; Liên Hoa dùng nó để hiểu vì sao lệch huyệt một chút có thể đổi khí. Những con số phẩm trật trong các bài thơ là cách người xưa nói về mức phát, không nên đọc như lời đoán chắc chắn.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解

Hiểu lầm một: Thôi Quan là sách thuỷ pháp. Diệp Cửu Thăng nói rõ: thuỷ pháp là việc của Cứu Bần; Thôi Quan bàn thừa khí ở long và huyệt.

Núi Nga My trong sương
Núi Nga My, Tứ Xuyên: tên cục đẹp không thay được việc xem long thật, đó là chỗ người đọc hay lầm. Ảnh: jetsun, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Hiểu lầm hai: long sơn quý là đủ. Phải cả đường bác hoán đều quý, hình núi đẹp, lạc đầu đúng bên, sa thuỷ đúng vị.

Hiểu lầm ba: long thẳng thì đặt huyệt thẳng. Long thẳng hướng thẳng thì khí xông óc; phải mượn khí, dời huyệt sang sơn kề.

Hiểu lầm bốn: "thêm sao" là đổi hẳn sang sơn khác. Chữ "vi gia" chỉ là thêm một phần nhỏ, quá tay thì tạp.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Địa Lý Lục Kinh Chú quyển bốn, Thôi Quan Thiên (催官篇) của Lại Văn Tuấn đời Tống kèm chú của Diệp Cửu Thăng, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập bốn, trọn quyển bốn (lời tựa, chương Bình Long, Bình Huyệt, Bình Sa, Bình Thuỷ và bảng tên sao các sơn). Nguyên văn Thôi Quan Thiên đã dịch trọn ở loạt bài riêng trên Kho Sách Quý; bài này trích kinh làm mốc, dịch và giảng phần chú. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (90) – Linh Thành Tinh Nghĩa Diệp Cửu Thăng chú (2): giải tinh, toạ pháp, lý khí, hai châm 靈城精義註. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (92) – Thiên Ngọc Kinh Diệp Cửu Thăng chú (1): ba phép thuần bác, đại huyền không, chính thần linh thần 天玉經註.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết tên sao hai mươi bốn sơn, biết khí vào tai phải thì huyệt ghé trái là phần Thư; đứng trên đầu long mà nhận ra mạch lạc bên nào, đặt dây la kinh lệch đúng một phân là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Thôi Quan Thiên khác Cứu Bần thế nào? – 催官救貧

Cứu Bần chuyên thuỷ pháp để lo cơm áo; Thôi Quan chuyên thừa khí ở long và huyệt để phát quý. Diệp Cửu Thăng nói đặt tên Thôi Quan là để đối với Cứu Bần.

Tả lạc, hữu lạc, trung lạc là gì? – 左右中落

Một long có ba lối lạc đầu. Mạch lạc trái thì khí vào tai phải, lạc phải thì vào tai trái, lạc giữa thì cả hai tai nhận được.

Vì sao long thẳng hướng thẳng lại không tốt? – 氣冲腦

Đặt chính giữa thì khí xông vào óc mà tán; phải dời huyệt sang sơn kề để mượn khí vào nghiêng qua một tai.

Lục tú và tam cát là những sơn nào? – 六秀三吉

Lục tú là Cấn Bính Tốn Tân Đoài Đinh; tam cát là Chấn (Mão) Canh Hợi.

Thôi Quan dùng châm nào? – 以正針為主

Lấy chính châm làm chủ, kiêm dùng trung châm, chuyên biện thiên tinh quý tiện.

Từ khoá: thôi quan thiên chú · 催官篇 · lại văn tuấn · diệp cửu thăng · thừa khí · tả lạc hữu lạc · thiên hoàng long · bình huyệt · địa lý đại thành

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…