💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (92): Thiên Ngọc Kinh Diệp Cửu Thăng chú (1): ba phép thuần bác, đại huyền không, chính thần linh thần 天玉經註

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (92): Thiên Ngọc Kinh Diệp Cửu Thăng chú (1): ba phép thuần bác, đại huyền không, chính thần linh thần 天玉經註

Địa Lý Đại Thành · Địa Lý Lục Kinh Chú
地理大成 · 地理六經註 卷五 天玉經 (上)
Tác giả: Dương Quân Tùng 楊筠松 (đời Đường) nguyên văn · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) chú · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 (Hải Xương) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập 4.

Thiên Ngọc Kinh (天玉經), tương truyền của Dương Quân Tùng đời Đường, là sách khó đọc nhất trong Lục Kinh vì lời gọn như mật mã và bản lưu truyền rất loạn. Diệp Cửu Thăng xếp kinh này vào quyển năm của Địa Lý Lục Kinh Chú trong bộ Địa Lý Đại Thành, ghi dưới tên kinh: "Kinh này chuyên dùng chính châm; phép của nó là trên núi đo núi, trong nước đo nước, khác với Thanh Nang lấy phương vị ở trong huyệt." Bài này đọc phần đầu quyển năm: lời tựa vì sao ông chú, ba phép biện thuần bác, lời bàn về bản kinh tàn khuyết và về bọn thuật sĩ, rồi nửa đầu Nội Truyện với đại huyền không, giang đông thiên quái, địa quái, chính thần linh thần và bài thơ đông tây nhị quái.

Trả lời nhanh: Theo Diệp Cửu Thăng, Thanh Nang bàn tứ quái, tam hợp, tiểu huyền không, trọng việc thu sinh vượng; Thiên Ngọc bàn tam quái, tứ kinh, đại huyền không, chuyên biện thanh thuần. Có ba phép biện thuần bác: tịnh âm tịnh dương (bốn quẻ dương, bốn quẻ âm không phạm nhau), tam quái hay tam phụ mẫu (quẻ đông tây, quẻ nam bắc không phạm nhau), và đại huyền không (long hướng thuỷ cùng trong một long của bốn long). Thiên quái dùng để ai cửu tinh theo chiều thuận, huyền không quái dùng khi ai nghịch; địa quái là tam hợp ngũ hành theo long tả toàn hữu toàn. Địa chi là chính thần, can duy là linh thần: long chính thần không lập hướng chính thần, nước phải gạt vào linh đường.

Thầy Vũ Giới giảng: "Thiên Ngọc là sách lệ, không phải sách bí quyết. Diệp Cửu Thăng nói câu ấy để dập những kẻ đem Thiên Ngọc ra doạ người. Đọc lệ mà không biết lý thì có thuộc lòng cũng chỉ là kẻ quê mùa."

Lời tựa: chuyến thăm năm Bính Dần và lý do chú Thiên Ngọc – 註天玉之由

Khác với các quyển trước, Diệp Cửu Thăng mở quyển năm bằng một câu chuyện riêng, kể ông được ai khuyên mà chú kinh này.

Tranh Phạm Khoan ngồi một mình bên suối
Tranh "Độc toạ bên suối" theo phong cách Phạm Khoan đời Tống: người ngồi lặng trước núi nước, như người chú kinh trầm ngâm trước sách xưa. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.
海昌王君中聲與余友善,後不會者十年。余買舟訪之于丙寅歲,因得交儀操鄭先生。先生好形家言,丹鉛甲乙于楊賴諸書無不讀也。偶論及天玉、青囊異同,余曰:青囊是論四卦、三合、小玄空;天玉是論三卦、四經、大玄空。青囊重收生旺,天玉專辨清純。

Dịch: Ông Vương Trung Thanh ở Hải Xương là bạn thân của tôi, sau mười năm không gặp. Năm Bính Dần tôi thuê thuyền đến thăm, nhân đó được kết giao với tiên sinh Trịnh Nghi Thao. Tiên sinh ham học hình gia, các sách của Dương, Lại đều đã đọc và chấm phê. Ngẫu nhiên bàn đến chỗ giống khác giữa Thiên Ngọc và Thanh Nang, tôi nói: Thanh Nang luận tứ quái, tam hợp, tiểu huyền không; Thiên Ngọc luận tam quái, tứ kinh, đại huyền không. Thanh Nang trọng thu sinh vượng, Thiên Ngọc chuyên biện thanh thuần.

Giảng: Năm Bính Dần ở đây là năm 1686, mười năm trước khi bộ Đại Thành khắc in. Câu so sánh Thanh Nang và Thiên Ngọc là chìa khoá đọc cả quyển năm và quyển sáu. Người đọc sau này hay lẫn hai kinh với nhau; Diệp Cửu Thăng tách bạch: một bên lo thu được sinh vượng, một bên lo cho thuần không tạp. Hai việc ấy bổ cho nhau chứ không chọi nhau.

Ba phép biện thuần bác – 辨純駁之例有三

Trịnh tiên sinh hỏi tiếp về phép phân biệt thuần (trong) và bác (tạp). Câu trả lời của Diệp Cửu Thăng gọn mà đủ.

Sơ đồ ba phép biện thuần bác: tịnh âm tịnh dương, tam quái và đại huyền không
Theo lời tựa Thiên Ngọc Kinh của Diệp Cửu Thăng, ba lớp lưới đo độ thuần của long, hướng, thuỷ; Thiên Ngọc chuyên bàn tam quái và đại huyền không. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
辨純駁之例有三:一曰淨陽淨陰,凡龍向水以四陽卦四陰卦不相犯為純,否則為駁;二曰三卦(三父母),凡龍向水以東西卦南北卦不相犯為純,否則為駁;三曰大玄空,四龍以龍向水在一龍內者為合,連珠出龍者不合也。天玉經者,專論三卦大玄空純駁之例也。先生因勉予註之。予雖不敏,而先生之命不得以寡陋辭,此余之所以註天玉也。

Dịch: Phép biện thuần bác có ba. Một là tịnh dương tịnh âm: phàm long, hướng, thuỷ mà bốn quẻ dương với bốn quẻ âm không phạm nhau là thuần, trái lại là bác. Hai là tam quái (ba phụ mẫu): phàm long, hướng, thuỷ mà quẻ đông tây với quẻ nam bắc không phạm nhau là thuần, trái lại là bác. Ba là đại huyền không: trong bốn long, long hướng thuỷ ở trong một long là hợp, liên châu ra khỏi long là không hợp. Thiên Ngọc Kinh chuyên luận lệ thuần bác của tam quái và đại huyền không. Tiên sinh nhân đó khuyên tôi chú. Tôi tuy không giỏi, nhưng lời tiên sinh không thể lấy cớ hẹp hòi mà từ chối; đó là lý do tôi chú Thiên Ngọc.

Giảng: Ba phép này là ba lớp lưới, càng về sau càng mịn. Lớp tịnh âm tịnh dương chia hai mươi bốn sơn làm hai nửa. Lớp tam quái chia thành nhóm đông tây và nhóm nam bắc. Lớp đại huyền không chia thành bốn long, mỗi long ứng một ngũ hành. Long, hướng và thuỷ lọt qua được lớp nào thì thuần ở lớp ấy. Thiên Ngọc bàn hai lớp sau; lớp đầu đã có ở các sách khác.

Thiên Ngọc là sách lệ, bản kinh lại tàn khuyết – 例書 斷簡遺編

Trước khi vào kinh văn, Diệp Cửu Thăng nói thật về tình trạng bản kinh mà ông có trong tay.

Trang mục lục Tứ Khố Toàn Thư
Trang sách cổ thuộc hệ Tứ Khố Toàn Thư: Thiên Ngọc là sách lệ, bản kinh truyền lại vốn tàn khuyết, phải đọc với lời chú. Ảnh: Zheng, Shangxuan, Wikimedia Commons, Public domain.
天玉經,是諸卦諸五行之例書也。天地自具此理,古之神聖因理而垂為例,後之學者因例而悟其理。若執例而不知理,即使例熟,終屬平陋。讀天玉者當知此。
天玉經得于斷簡遺編,闕失不啻秦碑漢碣,訛錯不啻亥豕魯魚。即余所見十數冊,序次各不相同,語句所出互異,則其書可知也。幸其法例散見諸書,由例以求義,由義以考經,則其訛錯猶可較正,特其闕失不可補耳。
天玉經是正針法例,時未有縫針也。消納砂水,其宮位生旺墓絕,當以縫針為妥,蓋縫針即十二支位也。

Dịch: Thiên Ngọc Kinh là sách lệ của các quẻ, các ngũ hành. Trời đất tự có lý ấy; thánh nhân xưa theo lý mà để lại lệ; người học sau theo lệ mà ngộ lý. Nếu giữ lệ mà không biết lý, dù thuộc lệ đến đâu cũng chỉ tầm thường quê mùa. Đọc Thiên Ngọc nên biết điều ấy. Thiên Ngọc Kinh có được từ thẻ đứt sách sót, chỗ mất không kém bia Tần mộ Hán, chỗ sai không kém chữ hợi lẫn chữ thỉ, chữ lỗ lẫn chữ ngư. Chỉ riêng mười mấy bản tôi thấy, thứ tự đều khác, câu chữ khác nhau; thì đủ biết sách thế nào. May là lệ của nó rải rác trong các sách khác; từ lệ tìm nghĩa, từ nghĩa xét kinh, thì chỗ sai còn sửa được, chỉ chỗ mất là không bù được. Thiên Ngọc là lệ của chính châm, thời ấy chưa có phùng châm. Tiêu nạp sa thuỷ, xét sinh vượng mộ tuyệt của cung vị, nên dùng phùng châm cho ổn, vì phùng châm tức là vị của mười hai chi.

Giảng: Ba điều quý trong đoạn này. Thứ nhất, thái độ trung thực về văn bản: ông thừa nhận có chỗ mất không bù được, chứ không bịa câu cho đủ. Thứ hai, phương pháp hiệu đính "từ lệ tìm nghĩa, từ nghĩa xét kinh", tức là dùng lệ đã biết chắc ở sách khác để soi lại câu kinh. Thứ ba, lời dặn kỹ thuật: kinh lập theo chính châm, còn khi tiêu nạp sa thuỷ thì nên dùng phùng châm. Đây là cầu nối với La Kinh Bát Vụ Tập ở cuối bộ.

Lời răn bọn thuật sĩ và cái gọi là bí quyết "tứ mộ khởi trường sinh" – 術者秘訣

Đoạn này gay gắt nhất quyển. Diệp Cửu Thăng gọi thẳng thói xấu của nghề trong thời ông.

Nghĩa trang giữa núi, ruộng và sông
Nghĩa trang giữa núi, ruộng và sông ở vùng Tây Bắc Trung Hoa: thuật sĩ đời sau hay ép đất vào một bí quyết cứng, sách xưa đã răn điều này. Ảnh: Holton, Carter D., 1901-1973 [creator] 1, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
地理之學,在古昔諸賢皆有道之士也;至于今,陋弊極矣。今之術者,絕無一學道之人,惟以欺世誑人、射利為務,不言理道,僅言秘訣。其所謂秘訣者,大都藉口于天玉。顧天玉,理道之書也,有何秘訣,不過出句與耳。近見有一好術,執天玉偽書……曰:我得天玉秘訣,從四墓上起長生,舉世皆錯,一人知者。夫墓也而可起長生乎?……一反山川之性情,顛倒五行之生死,反為後世殺人之鋒刃矣。則天玉一書,人子之讀,尤急于術者之讀也。天玉之註,其容緩乎。

Dịch: Học địa lý, các bậc hiền xưa đều là người có đạo; đến nay thì tệ lậu cùng cực. Thuật sĩ bây giờ không có lấy một người học đạo, chỉ lo dối đời lừa người, săn lợi; không nói lý đạo, chỉ nói bí quyết. Cái gọi là bí quyết phần nhiều mượn cớ Thiên Ngọc. Nhưng Thiên Ngọc là sách lý đạo, có bí quyết gì đâu, chẳng qua câu chữ gọn mà thôi. Gần đây thấy một kẻ ham thuật, cầm bản Thiên Ngọc giả… nói: ta được bí quyết Thiên Ngọc, khởi trường sinh từ tứ mộ, cả đời đều sai, chỉ một mình ta biết. Mộ mà lại khởi trường sinh được sao? …Làm ngược tính tình sông núi, đảo lộn sống chết của ngũ hành, lại thành lưỡi dao giết người cho đời sau. Vậy sách Thiên Ngọc, người làm con đọc còn gấp hơn thuật sĩ đọc. Chú Thiên Ngọc há có thể chậm sao.

Giảng: Câu "người làm con đọc còn gấp hơn thuật sĩ đọc" là lời dặn cho chủ nhà: muốn lo mồ mả cha mẹ thì tự mình phải hiểu lý, để không bị kẻ bán bí quyết dắt mũi. Phép "tứ mộ khởi trường sinh" sai ngay ở định nghĩa: mộ là nơi khí vào kho, không thể vừa là mộ vừa là nơi sinh. Đây cũng là tinh thần Liên Hoa: lý pháp thì công khai, không giấu làm bí quyết.

Đại huyền không một hai ba bốn, cách liên châu và thanh trung thanh – 大玄空 聯珠格

Vào kinh văn, Diệp Cửu Thăng giải phép đại huyền không bằng bốn long, rồi chỉ ra hai cách dùng: dùng riêng và dùng kết hợp.

Sơ đồ bốn long của đại huyền không và ví dụ cách liên châu long Thìn hướng Càn
Một kim, hai mộc, ba thuỷ, bốn hoả; long Thìn hướng Càn, nước Dần tới ra Bính đều trong một kim gọi là liên châu; thanh trung thanh là thuần cả hai lớp. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
[註]……大玄空之法:一二金木之龍,行度只宜一二,若折三四便為行龍不純;一二入首,只宜立一二向,若立三四向,便為龍向不純;一二龍向,則水步只宜一二……若折入三四,便為水不純。純者出官貴。……如辰龍乾向,水自寅來出丙而去,俱在一金之內,謂之聯珠格,更妙。已上乃二家分用之法也。又有二家互用之法:如東西之龍向水,不特不犯南北,只行大玄空一二之內,并不犯三四之水火,此乃清中清,為尤妙。故公曰「八神四個一,四個二」,于東西卦中另指出一二金木者,此意也。

Dịch: [Chú] …Phép đại huyền không: long một hai kim mộc thì đường đi chỉ nên ở một hai, nếu gãy sang ba bốn thì long đi không thuần; một hai nhập thủ thì chỉ nên lập hướng một hai, nếu lập hướng ba bốn thì long hướng không thuần; long hướng một hai thì đường nước chỉ nên một hai… nếu gãy vào ba bốn thì nước không thuần. Thuần thì ra quan quý. …Như long Thìn hướng Càn, nước từ Dần tới, ra Bính mà đi, đều trong một kim, gọi là cách liên châu, càng đẹp. Trên đây là cách hai nhà dùng riêng. Lại có cách hai nhà dùng chung: như long hướng thuỷ của quẻ đông tây, không những không phạm nam bắc, mà chỉ đi trong một hai của đại huyền không, không phạm thuỷ hoả ba bốn, đó là thanh trung thanh, càng đẹp. Vì thế ông nói "tám thần bốn cái một, bốn cái hai", tức là trong quẻ đông tây chỉ riêng ra một hai là kim mộc.

Giảng: Bốn long của đại huyền không gắn với bốn hành: một là kim, hai là mộc, ba là thuỷ, bốn là hoả (theo cách Diệp Cửu Thăng đặt). Thuần là long, hướng, thuỷ đều nằm trong cùng một long. Cách liên châu là ví dụ mẫu: long Thìn, hướng Càn, nước Dần đến Bính đi, cả bốn đều thuộc một kim. Thanh trung thanh là khi vừa thuần ở lớp tam quái, vừa thuần ở lớp đại huyền không.

Trọc trung lưu thanh: phép sống, không giữ cục cứng – 濁中流清

Ngay sau phép thuần, Diệp Cửu Thăng mở cửa cho các trường hợp không thuần mà vẫn tốt, và cảnh báo lối giữ cục cứng.

Sông Ly Giang giữa núi đá vôi Quế Lâm
Sông Ly Giang, Quế Lâm: nước đục mà vẫn có dòng trong, phép lý khí phải sống theo đất, không giữ cục cứng. Ảnh: chensiyuan, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
[註]若東西為主,或犯南北,止犯南北之一二,不犯三四;南北為主,或犯東西,止犯東西之三四,不犯一二,為濁中流清,亦出官貴。惟知此而後可以測天地變化之妙也。若執硬局,則南北之寡烏能不犯東西,而南北之行龍皆駁而不純者矣,豈得謂妙道哉!故父母卦必濟之以四經,而其用始不滯;淨陰陽必濟之以三合,而其用始圓通。

Dịch: [Chú] Nếu đông tây làm chủ mà có phạm nam bắc, chỉ phạm một hai của nam bắc, không phạm ba bốn; nam bắc làm chủ mà có phạm đông tây, chỉ phạm ba bốn của đông tây, không phạm một hai, thì là trọc trung lưu thanh (trong đục có dòng trong), cũng ra quan quý. Có biết điều này mới đo được cái diệu biến hoá của trời đất. Nếu giữ cục cứng thì quẻ nam bắc vốn ít, sao tránh khỏi phạm đông tây, vậy long nam bắc đều bác mà không thuần cả sao, đâu phải đạo diệu! Cho nên quẻ phụ mẫu phải nhờ tứ kinh giúp thì dùng mới không trệ; tịnh âm dương phải nhờ tam hợp giúp thì dùng mới tròn.

Giảng: Đây là đoạn chú quan trọng về phương pháp. Ba lớp lưới không dùng để loại bỏ, mà để đo mức thuần. Đất không thuần ở lớp này có thể được cứu ở lớp kia. Câu "phụ mẫu quái phải nhờ tứ kinh, tịnh âm dương phải nhờ tam hợp" cho thấy Diệp Cửu Thăng không xem các phái là đối thủ, mà xem chúng là các công cụ bổ nhau.

Hướng đồng sơn, thuỷ thượng sơn và giang đông thiên quái – 向同山 天卦江東

Kinh bắt đầu đặt tên các loại quẻ. Diệp Cửu Thăng giải từng tên để người đọc không lạc.

Dương Sóc nhìn từ núi Nguyệt Lượng
Dương Sóc nhìn từ núi Nguyệt Lượng: hướng cùng phía với sơn, nước chạy lên núi, mỗi thế có cách đọc riêng. Ảnh: Arian Zwegers, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.
[經]向若同山是父母,水流同向首;水若上山父母同,立見出三公。[註]向與龍仝一父母曰向同山,水與向仝一父母曰水上山。
[經]天卦江東掌上尋,知了值千金。[註]天卦者,古亦名東卦,前兼後用,寅甲仝宮挨十二位,以地支從天干,故曰天卦,用以挨星者也。星者,九星也,即生養位曰貪狼,臨官旺位曰武曲是也。諸家五行皆用天卦挨星,如左旋亥龍三合五行,氣屬甲木,生亥,旺卯,墓未,以九星挨之,則戌乾亥壬四位曰貪狼,寅甲卯曰武曲,未坤曰破軍也。

Dịch: [Kinh] Hướng nếu cùng sơn là phụ mẫu, nước chảy cùng đầu hướng; nước nếu lên núi phụ mẫu cùng, thấy ngay ra tam công. [Chú] Hướng với long cùng một phụ mẫu gọi là hướng đồng sơn; nước với hướng cùng một phụ mẫu gọi là thuỷ thượng sơn. [Kinh] Thiên quái giang đông tìm trên bàn tay, biết được đáng nghìn vàng. [Chú] Thiên quái xưa cũng gọi là đông quái, tiền kiêm hậu dụng, Dần Giáp cùng cung, ai mười hai vị, lấy địa chi theo thiên can, nên gọi thiên quái, dùng để ai tinh. Tinh là cửu tinh: vị sinh dưỡng là tham lang, vị lâm quan đế vượng là vũ khúc. Các nhà ngũ hành đều dùng thiên quái để ai tinh. Như long Hợi tả toàn, tam hợp ngũ hành khí thuộc Giáp mộc, sinh ở Hợi, vượng ở Mão, mộ ở Mùi; ai cửu tinh thì bốn vị Tuất Càn Hợi Nhâm là tham lang, Dần Giáp Mão là vũ khúc, Mùi Khôn là phá quân.

Giảng: "Thuỷ thượng sơn" ở Thiên Ngọc không có nghĩa xấu như trong huyền không phi tinh đời sau; ở đây nó chỉ việc nước cùng phụ mẫu với hướng. Người đọc nên giữ nghĩa theo đúng sách đang đọc. Phép ai tinh trên thiên quái thì ghép can chi thành mười hai cung đôi (Dần Giáp cùng cung, Mão Ất cùng cung…) rồi đặt cửu tinh theo vòng trường sinh.

Địa quái: núi với nước đối nhau – 地畫八卦 山與水相對

Đối với thiên quái là địa quái. Diệp Cửu Thăng chỉ ra hai phép ngũ hành dùng cho hai việc khác nhau.

Sông Ly và núi ở huyện Dương Sóc
Sông Ly và núi ở huyện Dương Sóc: núi với nước đối nhau, đó là địa quái mà Thiên Ngọc Kinh nói tới. Ảnh: Huangdan2060, Wikimedia Commons, CC0.
[經]地畫八卦誰能會,山與水相對。[註]地卦者,古西卦,後兼前用,艮寅仝宮挨十二位,以天干從地支,故曰地卦,用三合五行從龍之左右旋分陰陽,起生旺墓,以推山水之凶吉也。四經五行從向以論水,三合五行從龍以論水,故曰山與水相對。

Dịch: [Kinh] Đất vẽ tám quẻ ai hiểu được, núi với nước đối nhau. [Chú] Địa quái xưa là tây quái, hậu kiêm tiền dụng, Cấn Dần cùng cung, ai mười hai vị, lấy thiên can theo địa chi, nên gọi địa quái; dùng tam hợp ngũ hành theo long tả toàn hữu toàn mà chia âm dương, khởi sinh vượng mộ, để suy cát hung của núi và nước. Tứ kinh ngũ hành theo hướng mà luận nước; tam hợp ngũ hành theo long mà luận nước; nên nói núi với nước đối nhau.

Giảng: Hai cách ghép cung ngược nhau: thiên quái ghép chi theo can đứng trước (Dần Giáp), địa quái ghép can theo chi đứng sau (Cấn Dần). Và hai phép xét nước: tứ kinh lấy hướng làm gốc, tam hợp lấy long làm gốc. Một ngôi mộ được xét nước hai lần, từ hai đầu, nên kinh nói "núi với nước đối nhau".

Chính thần, linh thần và lời răn đừng nói bừa – 正神零神

Đây là cặp khái niệm nổi tiếng nhất của Thiên Ngọc. Diệp Cửu Thăng giải theo địa quái tam hợp, khác hẳn cách hiểu của phái huyền không đời sau.

Vòng hai mươi bốn sơn chia chính thần (địa chi) và linh thần (can duy) theo chú Thiên Ngọc Kinh
Theo Diệp Cửu Thăng, địa chi là chính thần, can duy là linh thần; long chính thần lập hướng linh và gạt nước vào linh đường. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa
[經]正陽兩字看零正,坐向須知病;若遇正神正位裝,撥水入零堂。零堂正位須知好,認取來山腦;水上排龍點位分,兒孫賣萬倉;正山正向流支上,寡夭遭刑杖。
[註]地支曰正神,干維曰零神,從地卦三合五行分也。若正神之龍,不可立正神之向,須立零神向,必撥水入于零神乃吉;若零神之龍,可立正向也。其正向零向之宜不宜,總以來龍為主,故曰認取來山腦也。……如正龍立正向,而水又來去正神,寧不大凶。
[經]古經訣,不識宗枝但亂傳,開口莫胡言;若還不信此經文,但覆古人墳。

Dịch: [Kinh] Chính dương hai chữ xem linh chính, toạ hướng phải biết bệnh; nếu gặp chính thần đặt ở chính vị, gạt nước vào linh đường. Linh đường chính vị phải biết tốt, nhận lấy đầu núi tới; trên nước xếp long phân điểm vị, con cháu bán vạn kho; chính sơn chính hướng nước chảy trên chi, goá yểu gặp hình trượng. [Chú] Địa chi gọi là chính thần, can duy gọi là linh thần, chia theo địa quái tam hợp ngũ hành. Long chính thần thì không được lập hướng chính thần, phải lập hướng linh thần, và phải gạt nước vào linh thần mới cát; long linh thần thì lập hướng chính được. Hướng chính hay hướng linh hợp hay không đều lấy long tới làm chủ, nên nói "nhận lấy đầu núi tới". …Như long chính lập hướng chính mà nước lại tới đi ở chính thần, há chẳng đại hung. [Kinh] Quyết của kinh xưa, không biết tông chi mà truyền bừa, mở miệng chớ nói càn; nếu còn không tin kinh văn này, cứ xem lại mộ người xưa.

Giảng: Trong cách hiểu của Diệp Cửu Thăng, chính thần linh thần là chuyện can chi, không phải chuyện vận. Long đi trên chi (chính thần) mang khí đậm, phải để hướng và nước ở can duy (linh thần) cho có chỗ thoát; long đi trên can thì nhẹ hơn, lập hướng chính được. Lời kinh "cứ xem lại mộ người xưa" là lời mời kiểm chứng bằng thực địa, đúng với tinh thần của nhà hình gia.

Thiên quái ở trong huyền không; hai mươi bốn sơn khởi tám cung – 天卦在玄空 起八宮

Phần tiếp theo giải phép ai tinh thuận và nghịch, và vì sao kinh nói hai mươi bốn sơn chỉ khởi trường sinh ở tám cung.

La kinh phong thuỷ Trung Hoa khoảng năm 1760
La kinh phong thuỷ Trung Hoa khoảng năm 1760: thiên quái nằm trong huyền không, hai mươi bốn sơn đều khởi từ đó. Ảnh: Victoria C, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
[經]五行山下問來由,入首便知蹤;順逆排來各不同,天卦在玄空。
[註]……順逆二句,言天卦挨星:其順旋挨星,則用天卦之位;若逆旋挨星,當用玄空卦位。如左旋壬子龍入首,氣屬壬水,于申上起長生,順行則申庚為貪狼,酉辛戌乾為文曲也,此用天卦之位也。右旋壬子龍入首,氣屬癸水,于卯上起長生,逆行則卯甲為貪狼,寅艮丑癸為文曲也,此用玄空卦之位也。
[經]二十四山起八宮,貪巨武輔雄;四邊盡是逃亡穴,下後令人絕。[註]八宮者,子午卯酉寅申巳亥八宮也。甲丙庚壬起長生于寅申巳亥,乙辛丁癸起長生于子午卯酉,故曰二十四山起八宮也。

Dịch: [Kinh] Ngũ hành dưới núi hỏi nguồn gốc, nhập thủ liền biết dấu; thuận nghịch xếp ra mỗi khác, thiên quái ở trong huyền không. [Chú] …Hai câu thuận nghịch nói thiên quái ai tinh: ai tinh xoay thuận thì dùng vị thiên quái; ai tinh xoay nghịch thì dùng vị huyền không quái. Như long Nhâm Tý tả toàn nhập thủ, khí thuộc Nhâm thuỷ, khởi trường sinh ở Thân, đi thuận thì Thân Canh là tham lang, Dậu Tân Tuất Càn là văn khúc; đó là dùng vị thiên quái. Long Nhâm Tý hữu toàn nhập thủ, khí thuộc Quý thuỷ, khởi trường sinh ở Mão, đi nghịch thì Mão Giáp là tham lang, Dần Cấn Sửu Quý là văn khúc; đó là dùng vị huyền không quái. [Kinh] Hai mươi bốn sơn khởi tám cung, tham cự vũ phụ là hùng; bốn bên đều là huyệt trốn chạy, táng xong khiến người tuyệt. [Chú] Tám cung là Tý Ngọ Mão Dậu Dần Thân Tị Hợi. Giáp Bính Canh Nhâm khởi trường sinh ở Dần Thân Tị Hợi; Ất Tân Đinh Quý khởi trường sinh ở Tý Ngọ Mão Dậu; nên nói hai mươi bốn sơn khởi tám cung.

Giảng: Ví dụ long Nhâm Tý hai chiều là ví dụ hay nhất để hiểu "dương thuận âm nghịch". Cùng một đoạn long, đi tả toàn thì lấy Nhâm (dương can) khởi sinh ở Thân và đếm thuận; đi hữu toàn thì lấy Quý (âm can) khởi sinh ở Mão và đếm nghịch. Vì đếm nghịch phải ghép cung theo kiểu khác, nên mới cần huyền không quái bên cạnh thiên quái.

Đông tây nhị quái và phép chiết thuỷ ra quẻ – 東西二卦真奇異

Nửa đầu Nội Truyện khép lại bằng bài thơ đếm đời làm quan theo số lần nước gãy khúc trong quẻ.

Ruộng bậc thang Long Tích
Ruộng bậc thang Long Tích, Quảng Tây: nước theo bậc mà chiết xuống, như phép chiết thuỷ ra quẻ đông tây. Ảnh: Immanuel Giel, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
[經]東西二卦真奇異,須知本向水;本向本水四神奇,代代著緋衣。水流出卦有何全,三代作官員;一折一代為官祿,二折二代福,三折父母共長流,馬上錦衣遊。馬上斬頭水出卦,一代為官罷;直山直水去無翻,場務小官班。
[註]……必須合本父母卦之向水,方能發貴:得本卦之向、本卦之水,而流出于本卦之四維,則主富貴悠久;若水即流出卦,不過一代為官而已;得本卦二三四折,愈長愈妙也。馬上斬頭者,水自本卦帶官旺來朝,即流出卦外也。

Dịch: [Kinh] Đông tây hai quẻ thật kỳ lạ, phải biết nước của bản hướng; bản hướng bản thuỷ bốn thần kỳ, đời đời mặc áo đỏ. Nước chảy ra quẻ có gì trọn, ba đời làm quan; một gãy một đời quan lộc, hai gãy hai đời phúc, ba gãy cùng phụ mẫu chảy dài, trên ngựa áo gấm đi chơi. Trên ngựa chém đầu là nước ra quẻ, một đời làm quan là thôi; núi thẳng nước thẳng đi không quay, chỉ chức quan nhỏ coi trường vụ. [Chú] …Phải hợp hướng và nước của bản phụ mẫu quái mới phát quý: được hướng bản quái, nước bản quái, chảy ra ở bốn duy của bản quái thì chủ phú quý lâu dài; nếu nước ra quẻ ngay thì chỉ một đời làm quan; được hai ba bốn gãy trong bản quái thì càng dài càng đẹp. "Trên ngựa chém đầu" là nước từ bản quái mang quan vượng tới chầu rồi chảy ra ngoài quẻ ngay.

Giảng: Số lần nước gãy khúc trong quẻ là hình ảnh của sự lưu luyến: nước ở lại lâu trong cùng một khí thì phúc dài. Đây là chỗ Thiên Ngọc gặp hình pháp: nước quanh co tốt hơn nước thẳng, điều mà ai đứng trên thực địa cũng thấy được, kinh chỉ cho nó một cái thước đo bằng quẻ.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc Thiên Ngọc theo đúng lời dặn của Diệp Cửu Thăng: đây là sách lệ, phải hiểu lý sau lệ. Lý ấy là sự thuần nhất của khí. Long, hướng và nước cùng một nguồn khí thì dòng khí không bị cắt ngang; khác nguồn thì khí tạp, phúc giảm. Ba lớp lưới (tịnh âm dương, tam quái, đại huyền không) chỉ là ba cách đo độ thuần ấy.

La kinh Trung Hoa trong bảo tàng
La kinh Trung Hoa: Phong Thuỷ Liên Hoa dùng la kinh để kiểm từng câu Thiên Ngọc Kinh trên đất thật. Ảnh: Rama, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 fr.

Theo nguyên lý Liên Hoa, Hình Pháp đứng trước: phải có long thật, huyệt thật, nước có tình rồi mới đến lượt các lớp lưới lý khí. Liên Hoa cũng theo lời dặn kỹ thuật của Diệp Cửu Thăng: định long hướng bằng chính châm, tiêu nạp sa thuỷ bằng phùng châm. Cách hiểu chính thần linh thần trong bài này là cách của Diệp Cửu Thăng theo tam hợp; người học huyền không phi tinh cần biết nó khác với cách hiểu theo vận, để không trộn hai hệ vào nhau.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解

Hiểu lầm một: Thiên Ngọc chứa bí quyết bí truyền. Diệp Cửu Thăng nói thẳng: đây là sách lý đạo, chỉ có câu chữ gọn, không có bí quyết.

Núi Tam Thanh bao quanh mây mù
Núi Tam Thanh chìm trong mây: chữ "huyền không" dễ khiến người đọc tưởng là huyền bí, thực ra là phép đọc khí theo quẻ. Ảnh: Huangdan2060, Wikimedia Commons, CC0.

Hiểu lầm hai: Thiên Ngọc và Thanh Nang là một. Thanh Nang trọng thu sinh vượng, Thiên Ngọc chuyên biện thanh thuần; hai kinh bổ cho nhau.

Hiểu lầm ba: đất không thuần là bỏ. Có trọc trung lưu thanh; giữ cục cứng thì bỏ sót đất tốt.

Hiểu lầm bốn: khởi trường sinh ở tứ mộ. Mộ là nơi khí vào kho; khởi sinh ở mộ là đảo lộn sống chết của ngũ hành.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Địa Lý Lục Kinh Chú quyển năm, Thiên Ngọc Kinh (天玉經, tương truyền của Dương Quân Tùng đời Đường) kèm chú của Diệp Cửu Thăng, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập bốn, quyển năm từ đầu quyển đến hết Nội Truyện thượng (lời tựa, ba phép biện thuần bác, lời bàn bản kinh, đại huyền không, thiên quái, địa quái, chính thần linh thần, đông tây nhị quái). Nguyên văn Thiên Ngọc Kinh đã dịch trọn ở loạt bài riêng trên Kho Sách Quý; bài này trích kinh làm mốc, dịch và giảng phần chú. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (91) – Thôi Quan Thiên Diệp Cửu Thăng chú: thừa khí, tả hữu lạc, bình huyệt 24 long 催官篇註. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (93) – Thiên Ngọc Kinh Diệp Cửu Thăng chú (2): tam ban quái, tá khố tự khố, luận thuần bác 天玉經註.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết ba phép biện thuần bác, biết thiên quái địa quái là phần Thư; đứng ở minh đường mà nhận được nước gãy mấy khúc, khúc nào trong quẻ, khúc nào ra quẻ là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Thanh Nang và Thiên Ngọc khác nhau ở đâu? – 青囊天玉之別

Theo Diệp Cửu Thăng, Thanh Nang luận tứ quái, tam hợp, tiểu huyền không, trọng thu sinh vượng; Thiên Ngọc luận tam quái, tứ kinh, đại huyền không, chuyên biện thanh thuần.

Ba phép biện thuần bác là gì? – 辨純駁三例

Tịnh âm tịnh dương; tam quái (đông tây và nam bắc không phạm nhau); đại huyền không (long hướng thuỷ trong cùng một long của bốn long).

Chính thần và linh thần là gì? – 正神零神

Theo chú Diệp Cửu Thăng, địa chi là chính thần, can duy là linh thần. Long chính thần không lập hướng chính, phải gạt nước vào linh thần.

Trọc trung lưu thanh là gì? – 濁中流清

Đất có phạm quẻ khác nhưng chỉ phạm phần nhẹ (như đông tây chỉ phạm một hai của nam bắc) thì vẫn ra quan quý; không giữ cục cứng.

Thiên Ngọc có bí quyết bí truyền không? – 天玉秘訣

Không. Diệp Cửu Thăng nói Thiên Ngọc là sách lệ, sách lý đạo; kẻ rao bí quyết như khởi trường sinh ở tứ mộ là làm hại người.

Từ khoá: thiên ngọc kinh chú · 天玉經註 · diệp cửu thăng · thuần bác · đại huyền không · chính thần linh thần · thiên quái địa quái · địa lý đại thành

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…