Địa Lý Đại Thành · Bình Dương Toàn Thư
地理大成 · 平陽全書 (卷之三 · 天平穴總論 · 劉公寓形論纂 · 附諸家平田高地論)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Tiêu Thánh Tuân 蕭聖遵 (Hiền Thăng, Hải Xương) tham · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 đính · Quách Đình Ngạn 郭廷彥 (Chuyên Viễn) hiệu · phần Ngụ hình luận của Lưu Tiềm 劉潛 (hiệu Tư Mã Đầu Đà 司馬頭陀)
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập ba, Bình Dương Toàn Thư quyển ba.
Thiên bình huyệt tổng luận (天平穴總論) là bài vấn đáp Diệp Cửu Thăng đặt ngay sau mười đồ huyệt đất bằng của Ngọc Tủy Kinh, trong quyển ba Bình Dương Toàn Thư. Bài trả lời bốn câu hỏi mà ai học phép đất bằng cũng gặp: vì sao táng đất bằng hay tuyệt tự, đất bằng không kín gió thì sao, huyệt thiên trầm ở núi có tuyệt không, và long đất bằng có tổ tông không. Tiếp theo là Lưu công Ngụ hình luận toản (劉公寓形論纂) của Tư Mã Đầu Đà Lưu Tiềm, chia hình kết đất bằng thành mười lăm loại "bình dương" và mười một loại "bình điền"; cuối cùng là Chư gia bình điền cao địa luận (諸家平田高地論) cùng tám thức "mở miệng" của đất bằng. Bài này dịch các đoạn chính, giảng ý và luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa cho đồng bằng Việt Nam.
Trả lời nhanh: Thiên bình huyệt tổng luận (Bình Dương Toàn Thư quyển 3, Địa Lý Đại Thành 1696) dạy: đất bằng mà tuyệt tự là lỗi chọn đất không tinh, không phải lỗi của đất bằng; huyệt đất bằng phải cao hơn đất chung quanh, dù chỉ cao một hai tấc; đào sâu như ao để "tàng phong tụ khí" là sai, vì đất bằng thoáng bốn phía nên gió không hại. Long đất bằng vẫn có tổ tông, chỉ là tổ ở xa trăm dặm. Phải phân "long tận" (có huyệt) với "long tuyệt" (giống tận mà không có khí). Lưu Tiềm nói đất bằng "toàn thuộc dương": thế phẳng, nước chậm, mạch nổi, khí nông, kết thành các hình cầu vồng rủ, rắn uốn, thảm trải, lá sen, vảy cá, mạng nhện, vòi voi, càng cua…
Thầy Vũ Giới giảng: "Ở núi, người ta sợ huyệt cao bị gió. Ở đồng bằng, phải sợ huyệt thấp bị nước. Chỉ một câu ấy thôi mà cứu được bao nhiêu ngôi mộ ở đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long."

Vì sao táng đất bằng hay tuyệt tự: huyệt phải cao hơn đất chung quanh – 平洋多致絕嗣
或問平洋之地。多致絕嗣。如何。予曰。非平洋穴誤人之罪。乃擇地不精之罪也。今人徒知平洋之穴可扦。而不知其所以擇平洋之術。蓋地既低平。必使龍穴高于衆地。而後可用。如平地之中。穴勢又復低沉。則絕矣。所謂高者。只高一二寸。亦是高。低者只低一二寸。亦是低沉。無氣之穴。今觀塟平洋者。穴深如池。反以為藏風聚氣。所見謬矣。山穴則須論藏聚。平地之穴。止與地平。已為沉下。況復低于平地。安得不絕。
Dịch: Có người hỏi: Đất bằng phần nhiều khiến tuyệt tự, là vì sao? Tôi đáp: Không phải tội huyệt đất bằng làm hại người, mà là tội chọn đất không tinh. Người nay chỉ biết huyệt đất bằng có thể đặt táng, mà không biết thuật chọn đất bằng. Vì đất đã thấp và bằng, thì nhất định long huyệt phải cao hơn các chỗ đất chung quanh rồi mới dùng được. Nếu giữa đất bằng mà thế huyệt lại thấp chìm xuống thì tuyệt. Gọi là cao, chỉ cao một hai tấc cũng là cao; gọi là thấp, chỉ thấp một hai tấc cũng là thấp chìm, là huyệt không có khí. Nay xem người táng đất bằng, đào huyệt sâu như cái ao, lại cho là tàng phong tụ khí, cách thấy ấy sai rồi. Huyệt núi thì phải bàn tàng và tụ; huyệt đất bằng, chỉ ngang bằng mặt đất đã là chìm xuống, huống hồ lại thấp hơn mặt đất, sao khỏi tuyệt được?
Giảng: Đây là câu then chốt của cả phép đất bằng. Ở núi, cao thấp tính bằng trượng; ở đồng bằng, cao thấp tính bằng tấc. Diệp Cửu Thăng nhấn mạnh: cao một hai tấc đã là cao, thấp một hai tấc đã là chìm. Người đem phép núi xuống đồng, thấy chung quanh không có gì che, liền đào huyệt thật sâu cho "kín gió", thành ra đặt quan tài xuống dưới mực đất chung quanh, nước ngấm vào, khí không tới, nên tuyệt. Huyệt núi đòi tàng phong, tụ khí; huyệt đồng bằng đòi cao hơn chung quanh. Hai phép trái nhau, không thể đem chuẩn của bên này áp sang bên kia.

Đất bằng không cần bàn tàng phong: người giữa đồng và người trong phòng kín – 平洋四達雖風無害
或曰。風不藏氣不聚。奈何。予曰。此不可更論藏風聚氣。大抵平洋之地。平廣坦夷。如人在曠野。皆無蔽障。雖終日乘風。不至受病。若是密室。一有窗戶罅隙。被其侵賊。即受病。或至不救。夫地亦然。平洋四達。雖風無害。加以融結真龍正穴之處。縱居曠野。自是入穴暖氣。盎然不覺寒凍。何風之有。設若拘泥山穴藏風聚氣之說。須是穴生坡乳。深于衆地丈尺。方可如意。天下安得此穴。以此論平洋之穴。其低絕可立而待。
Dịch: Có người hỏi: Gió không được che, khí không tụ, thì làm sao? Tôi đáp: Ở đây không thể bàn tàng phong tụ khí nữa. Đại để đất bằng rộng phẳng, như người đứng giữa đồng không, không có gì che chắn, dù suốt ngày đón gió cũng không đến nỗi sinh bệnh. Còn nếu ở trong phòng kín, hễ có một khe cửa sổ hở, bị gió lọt vào hại, liền sinh bệnh, có khi không cứu được. Đất cũng như vậy. Đất bằng thông thoáng bốn phía, tuy có gió cũng không hại; lại thêm chỗ long thật huyệt chính dung kết, dẫu nằm giữa đồng không, tự có hơi ấm vào huyệt, đầy đặn, không thấy lạnh, thì gió nào ở đâu? Nếu câu nệ thuyết tàng phong tụ khí của huyệt núi, thì phải là huyệt sinh trên sườn, trên vú đất, sâu hơn các chỗ đất khác hàng trượng thước mới vừa ý, thiên hạ lấy đâu ra huyệt như thế? Đem cách ấy mà bàn huyệt đất bằng thì cái thấp, cái tuyệt đứng mà chờ được.
Giảng: Hình ảnh "người giữa đồng và người trong phòng kín" là một ví dụ hay của sách cổ. Gió hại không phải vì gió mạnh, mà vì gió lùa: một luồng hẹp, nhọn, xuyên qua khe. Ở núi, gió lùa qua khe hiệp, qua chỗ khuyết của long hổ nên gọi là "phong sát". Ở đồng bằng, gió thổi đều bốn phía, không tụ thành luồng, nên không thành sát. Đây cũng là ý "đất bằng không sợ tám gió" của Thập lục mạch ca ở bài trước. Người đem phép núi xuống đồng, cứ muốn huyệt phải kín, phải sâu, rốt cuộc chính tay mình đẩy huyệt xuống chỗ thấp.

Huyệt thiên trầm ở núi và tổ tông của long đất bằng – 天沉之穴 · 平洋祖宗
或曰。若然。則天沉之穴。在山中者。獨不絕歟。予曰。非也。如天沉之穴。謂四山高環。無穴可下。而龍真形的。斯用平地之穴。不取于山而取于地。故曰天沉。只就本身環山取之。則為沉。若以山外之地證之。則山必高于外地。而山中之平地。亦必出山外衆地之上。以一山言。則為沉。若以四外言之。則為高矣。或曰。先生每言觀龍要識祖宗。今所圖示平洋之穴。皆無祖宗。何如。予曰。地如人之族類。生息有祖宗。而後有父母。有父母而後有子孫。焉有無祖宗而有人類者乎。人既如此。地亦皆然。但中原千里平洋。如紙。祖宗起處。或在一二百里。或數百里外。既而變作平地曠野。或止高一寸。亦是龍
Dịch: Có người hỏi: Nếu vậy thì huyệt thiên trầm ở trong núi lẽ nào không tuyệt? Tôi đáp: Không phải. Huyệt thiên trầm là nói bốn núi cao vây quanh, không có chỗ huyệt để đặt, mà long thật, hình rõ, thì dùng huyệt ở chỗ đất bằng, không lấy ở núi mà lấy ở đất, nên gọi là thiên trầm. Chỉ so với núi vây quanh của chính nó thì là chìm; nếu lấy đất ngoài núi mà đối chứng, thì núi ắt cao hơn đất bên ngoài, và chỗ đất bằng trong núi cũng ắt nằm trên các chỗ đất ngoài núi. Nói trong một núi thì là chìm; nói với bốn bề bên ngoài thì là cao. Lại có người hỏi: Tiên sinh thường nói xem long phải biết tổ tông, nay các huyệt đất bằng vẽ trong đồ đều không có tổ tông, là sao? Tôi đáp: Đất như dòng họ của người, sinh nở có tổ tông, rồi mới có cha mẹ, có cha mẹ rồi mới có con cháu, đâu có loài người nào không có tổ tông! Người đã thế, đất cũng vậy. Chỉ là đất bằng nghìn dặm ở Trung Nguyên phẳng như tờ giấy, chỗ tổ tông khởi lên có khi ở ngoài một hai trăm dặm, có khi ngoài mấy trăm dặm, rồi biến thành đất bằng đồng không, có chỗ chỉ cao một tấc, cũng là long.
Giảng: Hai câu trả lời này sửa hai cái hiểu sai. Thứ nhất, "thiên trầm" (天沉) là huyệt nằm ở chỗ bằng giữa vòng núi; so với núi bên cạnh thì nó thấp, nhưng so với đồng bằng bên ngoài thì nó vẫn cao. Vậy nguyên tắc "huyệt phải cao hơn chung quanh" vẫn đúng, chỉ là phải so với đúng mặt bằng. Thứ hai, long đất bằng không phải mồ côi. Nó có tổ tông, chỉ là tổ ở rất xa. Long Việt Nam cũng vậy: đồng bằng sông Hồng nhận long từ dãy Hoàng Liên, Tam Đảo, đồng bằng sông Cửu Long nhận khí từ cao nguyên Tây Tạng theo dòng Mê Kông chảy xuống. Tới đồng bằng, long "chỉ cao một tấc" mà vẫn là long.

Long tận và long tuyệt: giống nhau mà khác hẳn – 龍盡與龍絕
…地護托闊鎖。多是相去數百里外。別生遠山來此作穴處。方相近交會。不可以常法論。此地本是李賢良家祖。出五執政。三宰輔。四列侯。賢良登第者三十餘人。…或曰。必取二天平穴。…有三四條龍脈。皆是從數十里外撓來交會。而又有兩水口。其融會交結。悉如盡龍。但穴沉無氣。扦之則絕…川之水界割一條正脈在二龍之中。居然大盡。或作堆阜。或作龜蛇。其不喜為盡穴。反是作本身正穴之水口羅星。故其勢低沉過脈。必定模糊。朝應必定疑似。瞻前則後空。枕後則前空。得山則水囚。得水則山戾。或山水四向。皆有可取。不知適從。而可取之山水。無非為他人而設。此乃龍絕非龍盡也。盡與絕相似而實非。不可不察也。或曰。第七天平。何謂祖宗不吉。予曰。火星為祖宗。乃主祿之星。反破碎欹缺。側面又為受生之祖宗。此其所以為不吉也。
Dịch: …Đất được che đỡ, khoá chặt ở xa, phần nhiều cách mấy trăm dặm, núi xa khác sinh ra tới chỗ làm huyệt này mới gần nhau mà giao hội, không thể lấy phép thường mà bàn. Đất này vốn là mộ tổ nhà Lý Hiền Lương, ra năm người chấp chính, ba tể phụ, bốn liệt hầu; con cháu đỗ đạt hơn ba mươi người… Có người hỏi về hai huyệt thiên bình (bị chê): …có ba bốn mạch long đều từ ngoài mấy chục dặm uốn tới giao hội, lại có hai thủy khẩu, chỗ dung hội giao kết giống hệt long tận, nhưng huyệt chìm không có khí, đặt táng thì tuyệt… Nước sông cắt ra một mạch chính ở giữa hai long, trông y như chỗ tận lớn, hoặc làm đống gò, hoặc làm hình rùa rắn; nhưng nó không chịu làm huyệt tận, mà lại làm la tinh ở thủy khẩu cho huyệt chính của long khác. Cho nên thế nó thấp chìm, chỗ qua mạch ắt mơ hồ, triều ứng ắt ngờ ngợ; nhìn trước thì sau trống, gối sau thì trước trống; được núi thì nước bị giam, được nước thì núi ngang trái; hoặc núi nước bốn hướng đều có cái lấy được, không biết theo đâu, mà những núi nước lấy được ấy đều là bày ra cho người khác. Đó là long tuyệt chứ không phải long tận. Tận với tuyệt giống nhau mà thật không phải một, không thể không xét. Có người hỏi: Đồ thiên bình thứ bảy, vì sao nói tổ tông không tốt? Tôi đáp: Hoả tinh làm tổ tông, là sao chủ lộc, mà lại vỡ vụn nghiêng khuyết; mặt bên lại là tổ tông chịu sinh, vì thế mà không tốt.
Giảng: Trang giữa của bài tổng luận nhiều chữ mờ, ở đây chỉ dịch những câu còn đọc được. Ý chính rất rõ: ở đồng bằng có loại đất trông y như huyệt (nhiều mạch giao về, có hai thủy khẩu, có gò, có hình rùa rắn) nhưng thật ra chỉ là la tinh thủy khẩu của một huyệt khác. Dấu hiệu nhận ra "long tuyệt" là sự không dứt khoát: trước đủ thì sau thiếu, có núi thì mất nước, bốn phía cái gì cũng lấy được một chút mà không có cái nào là của mình. Huyệt thật thì ngược lại: mọi thứ chung quanh đều hướng về nó. Đây là bài học về "tình" của cuộc đất mà Phong Thuỷ Liên Hoa luôn đặt trước hình.

Lưu công Ngụ hình luận: đất bằng toàn thuộc dương – 劉公寓形論纂
若其落平洋。經曠野。則全屬乎陽矣。何以言之。蓋勢平流緩。脈浮氣淺。有水以比之。無實以累之。其為勢也。長若垂虹。走若擺蛇。橫若銜平。彎若弓攔。細如遊絲。直如擲梭。方如鋪氈。圓如荷盤。宛如龍蟠。回如鉤曲。其形之顯也。如龜鱉露泥。魚兔洛浪。蝸蚌負蝸身肉乘蚌口。此皆妙聚之形也。若其勢趨田疇。行無定踪。落無的脈。則當察其特大特小。或拱或收。如魚鱗之叅差。波瀾之層疊。及圓如蛛網。轉如象鼻。蟹鉗蝦口。皆浮陽有氣之聚也。然必外流交抱以止之。或朝聚以成之。心融理會。斯可得矣。
Dịch: Nếu long rơi xuống đất bằng, đi qua đồng không, thì toàn thuộc về dương. Vì sao nói thế? Vì thế phẳng, nước chảy chậm, mạch nổi, khí nông; có nước để sánh với nó, không có vật chắc nặng đè lên nó. Thế của nó: dài như cầu vồng rủ, đi như rắn uốn, ngang như ngậm vật bằng, cong như cánh cung chặn, mảnh như sợi tơ bay, thẳng như thoi ném, vuông như thảm trải, tròn như lá sen, uốn như rồng cuộn, quay lại như móc câu. Hình hiện ra của nó: như rùa, ba ba lộ trên bùn, cá, thỏ giữa sóng, ốc sên mang mình, trai há miệng; đó đều là những hình tụ khéo. Nếu thế nó chạy vào đồng ruộng, đi không có dấu nhất định, rơi không có mạch rõ, thì phải xét chỗ đặc biệt lớn, đặc biệt nhỏ, hoặc chầu vào hoặc thu lại: như vảy cá so le, như sóng lớp lớp, và tròn như mạng nhện, quay như vòi voi, càng cua, miệng tôm; đều là chỗ tụ có khí của dương nổi. Nhưng nhất định phải có dòng nước bên ngoài giao ôm để làm cho nó dừng, hoặc có triều tụ để làm cho nó thành. Lòng hiểu, lý thông thì mới được.
Giảng: Lưu Tiềm (劉潛), hiệu Tư Mã Đầu Đà, là danh sư đời Đường được nhiều sách Tam Hợp trích. Câu "toàn thuộc dương" (全屬乎陽) giải thích tại sao phép đất bằng trái với phép núi: núi là âm, nặng, chắc, khí đi trong xương đá; đất bằng là dương, nhẹ, nổi, khí đi sát mặt đất và theo nước. Vì khí nổi nên huyệt không được sâu; vì khí nhẹ nên phải có nước bên ngoài "giao ôm để làm cho dừng". Lưu công chia hai cảnh: bình dương (đồng không, còn thấy hình gò dải) và bình điền (đã thành ruộng, chỉ còn đọc qua bờ ruộng, mương nước). Mỗi cảnh có bảng hình kết riêng.

Mười lăm kết bình dương, mười một kết bình điền – 平洋之結十五 · 平田之結十一
平洋之結凡十有五:虹垂 蛇擺 銜平 弓攔 遊絲 擲梭 鋪氈 荷盤 蟠龍 垂鉤 龜鱉 魚 兔 蝸 蚌。平田之結凡十有一:魚鱗 波瀾 蛛網 象鼻 蟹鉗 蝦口 乘金 相水 穴土 印木 開金。平洋之結。本難形求。然不言其大略。則如捕風捉影矣。其勢有如虹之長。如蛇之擺。不生枝腳。實為全氣。但欲止處豐隆濶大。或露毬簷。或開虎口。或吐微茵。或鋪餘茵。外氣攔截。內寬腰環。應樂奇絕。故為綿遠之上結。…若其微首尾。皆瘦硬如鎗頭笋積。蟮頭鮎尾。及不生裀褥者。皆不畜之形也。
Dịch: Kết của đất bằng (bình dương) có mười lăm: cầu vồng rủ, rắn uốn, ngậm vật bằng, cung chặn, tơ bay, thoi ném, thảm trải, lá sen, rồng cuộn, móc câu rủ, rùa ba ba, cá, thỏ, ốc sên, con trai. Kết của ruộng bằng (bình điền) có mười một: vảy cá, sóng lớp, mạng nhện, vòi voi, càng cua, miệng tôm, thừa kim, tướng thủy, huyệt thổ, ấn mộc, khai kim. Kết của đất bằng vốn khó tìm bằng hình, nhưng không nói cái đại lược thì như bắt gió bắt bóng. Thế của nó có khi dài như cầu vồng, uốn như rắn, không sinh chân nhánh, thật là khí toàn vẹn; chỉ cần chỗ dừng đầy đặn rộng lớn, hoặc lộ cầu diêm, hoặc mở miệng hổ, hoặc nhả chút đệm, hoặc trải đệm thừa; khí bên ngoài chặn lại, bên trong rộng, eo vòng; ứng nhạc kỳ tuyệt, nên là kết bậc trên lâu dài. …Nếu đầu đuôi đều gầy cứng như mũi giáo, như măng chồng, đầu lươn đuôi cá nheo, và không sinh đệm nệm, đều là hình không chứa khí.
Giảng: Bảng hình kết không phải để học thuộc tên con vật, mà để luyện mắt nhận hai thứ: chỗ dừng và đệm. Một dải đất dài như cầu vồng, uốn như rắn, đến chỗ dừng phải phình ra, đầy đặn, có "cầu diêm" (nếp vòng nhỏ như mái hiên phía sau huyệt), có "nhân" (茵, lớp đệm đất mịn trước huyệt). Ngược lại, dải đất đầu đuôi đều nhọn gầy như mũi giáo, như đầu lươn thì không chứa khí. Ở ruộng bằng, Lưu công dặn thêm: hình "vòi voi" thì lập huyệt ở chỗ quay lại hoặc chỗ béo nhất, chỗ nước vòng có tình; hình "càng cua" thì nương khí ở chỗ nách bên, lấy chỗ nước quấn làm chuẩn; hình "lá sen" muốn tròn và rộng, sau hơi cao, nghiêng về trước là tốt.

Chư gia bình điền cao địa luận: ruộng tầng tầng như sóng gấp xuống ghềnh – 諸家平田高地論
蓋棻圖云。龍到平洋際田結穴者。上有來。下無出脚。但…見田塍面前兜轉。似帶似蛾眉拱護。此土是穴。又曰。龍落平坡日久年深。又淵成田地。要看兩邊形勢。田塍一層低一層。如急浪下灘。細尋踪跡。水勢迴環。兩田如月角兜轉。始是真龍結作之處。曾楊叢云。大山撒下一龍。穿田過峽。失脈失踪。不見融結。曠野茫茫。無可捉摸。此乃愈剝愈精。愈換愈嫩。不肯拋頭露面。一向藏踪隱跡。或奔溪澗江河。或入人村閭市。或趨湖泊田塘。或出曠田洲隴。藏出淺。如江中拖練。藕斷絲連。如蜘蛛墜棟。流星渡漢。拋毬走珠。
Dịch: Cái Phần Đồ nói: Long tới đất bằng, kết huyệt ở ruộng, thì trên có đường tới, dưới không có chân đi ra; chỉ… thấy bờ ruộng trước mặt quay vòng lại, như dải lụa, như mày ngài chầu che; chỗ đất ấy là huyệt. Lại nói: Long rơi xuống sườn bằng, ngày lâu năm sâu, lại bồi thành ruộng đất; phải xem hình thế hai bên, bờ ruộng tầng này thấp hơn tầng kia, như sóng gấp đổ xuống ghềnh, tìm dấu cho kỹ; thế nước vòng quanh, hai thửa ruộng như sừng trăng quay vòng lại, mới là chỗ chân long kết tác. Tăng Dương tùng thư nói: Núi lớn rải xuống một long, xuyên ruộng qua hiệp, mất mạch mất dấu, không thấy dung kết, đồng không mênh mông, không có gì để nắm bắt. Đó là càng bóc càng tinh, càng đổi càng non, không chịu lộ đầu lộ mặt, cứ giấu dấu ẩn vết: hoặc chạy theo khe suối sông ngòi, hoặc vào làng xóm chợ búa, hoặc hướng về hồ đầm ao ruộng, hoặc ra bãi ruộng gò cồn; ẩn hay hiện đều nông, như dải lụa kéo giữa sông, ngó sen đứt mà tơ còn liền, như nhện thả tơ từ xà nhà, như sao băng qua sông Ngân, như ném cầu lăn ngọc.
Giảng: Đoạn chư gia luận dạy cách đọc bờ ruộng. Ở đồng bằng lâu đời, mặt đất đã bị con người san thành ruộng, nhưng bờ ruộng vẫn đi theo cao thấp tự nhiên. Nếu thấy bờ ruộng tầng này thấp hơn tầng kia, nối nhau như sóng gấp đổ xuống ghềnh, là thấy đường long đi. Nếu thấy hai thửa ruộng uốn vòng như hai sừng trăng ôm lại, bờ ruộng trước mặt cong như mày ngài, thì đó là chỗ kết. Câu "càng bóc càng tinh, càng đổi càng non" là ý của Dương Quân Tùng: long càng đi xa tổ càng nhỏ, càng mịn, chứ không phải càng yếu. Những làng xóm, chợ búa ở đồng bằng phần nhiều đã đứng đúng trên các dải long ấy.

Bình địa khai khẩu bát thức: đất bằng không mở miệng, thần tiên khó ra tay – 平地開口八式
平地開口八式。餘類而推:燕子口 鵝口 塊口 禾鍬口 豬腰口 蚌口 渦口 方口。龍。此龍不離水。水不離穴爾也。
Dịch: Tám thức mở miệng của đất bằng, còn lại suy theo loại: miệng chim én, miệng ngỗng, miệng hòn đất, miệng cái cuốc lúa, miệng hình quả cật lợn, miệng con trai, miệng xoáy nước, miệng vuông. …Long ấy không rời nước, nước không rời huyệt vậy.
Giảng: "Miệng" (口) ở đây là chỗ đất bằng hơi lõm, mở ra như hai mép ôm lấy một khoảng phẳng nhỏ, chính là "huyệt oa" của đất bằng. Bài sau sẽ chép câu của Quách Cảnh Thuần: "đất bằng không mở miệng, thần tiên khó ra tay" (平地不開口,神仙難下手). Tám thức khác nhau ở hình mép: hai mép xẻ đuôi như én, cong dài như cổ ngỗng, vuông vức như hòn đất, cong một bên như cái cuốc, tròn lõm như quả cật, hai vỏ khép như con trai, xoáy tròn như vũng nước, góc cạnh như miệng vuông. Cả tám đều cần một điều: "long không rời nước, nước không rời huyệt", tức là miệng phải có nước ôm phía ngoài.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa coi Thiên bình huyệt tổng luận là bài "cấm kỵ số một" cho âm trạch đồng bằng Việt Nam. Ở đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long rất hay gặp cảnh: mộ đặt ngay trên ruộng trũng, đào sâu cho "chắc", vài năm sau mở ra thì quan tài ngập nước. Sách cổ đã nói rõ từ hơn ba trăm năm trước: lỗi không ở đất bằng, mà ở người chọn đất không tinh và đem phép núi áp xuống đồng.
Liên Hoa rút ra năm điều thực hành. Một là so mặt bằng chung quanh: dùng ống thuỷ hoặc máy đo đơn giản, huyệt phải cao hơn ruộng chung quanh, dù chỉ một hai tấc. Hai là không đào sâu dưới mực nước: lấy mực nước ngầm mùa mưa và mực lũ làm chuẩn, chỗ nào nước lên tới thì không đặt quan ở đó; cần thì đắp nền. Ba là không sợ gió đồng: đừng vì muốn kín mà chọn chỗ trũng; gió đồng thổi đều, không thành sát. Bốn là đọc bờ ruộng và mương nước: bờ ruộng thấp dần như sóng là đường long, bờ cong như mày ngài, như sừng trăng là chỗ kết. Năm là phân tận với tuyệt: chỗ nào bốn phía cái gì cũng "có một chút" mà không có cái nào chầu hẳn về mình thì phải nghi là la tinh thủy khẩu của huyệt khác. Lý pháp thì chia sẻ; đứng giữa cánh đồng mà đo được cao một tấc, đọc được bờ ruộng, là thủ pháp, phải học trực tiếp.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解
Đất bằng là đất tuyệt tự. Thiên bình huyệt tổng luận nói rõ: không phải tội đất bằng, mà là tội chọn đất không tinh, đặt huyệt thấp hơn đất chung quanh.
Huyệt đất bằng phải đào sâu cho kín gió. Đào sâu như ao là cách thấy sai; đất bằng thoáng bốn phía, gió không hại, còn huyệt thấp thì nước hại.
Cao một hai tấc thì chẳng đáng kể. Ở đồng bằng, cao một hai tấc đã là cao, thấp một hai tấc đã là chìm; thước đo của đất bằng là tấc chứ không phải trượng.
Long đất bằng không có tổ tông. Đất như dòng họ, đâu có người không tổ; tổ của long đất bằng ở xa trăm dặm, tới đồng chỉ cao một tấc mà vẫn là long.
Chỗ nào nhiều mạch giao về cũng là huyệt. Có chỗ giống hệt long tận mà thật là long tuyệt, chỉ làm la tinh thủy khẩu cho huyệt khác; dấu hiệu là trước đủ sau thiếu, được núi mất nước.

Tóm lại, Thiên bình huyệt tổng luận dạy rằng đất bằng không đáng sợ, chỉ đáng sợ người chọn đất không tinh: huyệt phải cao hơn chung quanh dù chỉ một hai tấc, không đào sâu như ao, không câu nệ tàng phong; long đất bằng vẫn có tổ ở xa; phải phân long tận với long tuyệt. Lưu công Ngụ hình luận dạy đất bằng toàn thuộc dương, khí nổi và nông, kết thành mười lăm hình bình dương và mười một hình bình điền, chỗ dừng phải đầy đặn có đệm và có nước ngoài giao ôm. Chư gia luận dạy đọc bờ ruộng, và tám thức "mở miệng" của đất bằng.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (67) – Sơn khí lạc bình chư quyết và Ngọc Tủy Kinh bình dương quyết 山氣落坪諸訣.
Bài sau: Địa Lý Đại Thành (69) – Chư gia Nam Bắc bình dương luận 諸家南北平陽論.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Bình Dương Toàn Thư quyển ba: Thiên bình huyệt tổng luận (tờ 12b–15b), Lưu công Ngụ hình luận toản của Tư Mã Đầu Đà Lưu Tiềm (tờ 15b–19a), Phụ chư gia bình điền cao địa luận và Bình địa khai khẩu bát thức (tờ 19a–21b); bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập ba. Sách thuộc công cộng. Trang giữa bài tổng luận (bàn về đồ mộ tổ họ Lý và hai huyệt thiên bình bị chê) nhiều chữ mờ, chỉ dịch các câu còn đọc được. Vài chữ trong Ngụ hình luận và tên các thức mở miệng mờ, đọc theo văn mạch. Chữ dị thể đổi về chính thể. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định hướng nước ôm và hướng các bờ ruộng quanh khu đất.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (67): Sơn khí lạc bình chư quyết
- Địa Lý Đại Thành (66): Bình dương tam biện
- Thuỷ Long Kinh: Lấy nước làm long
- Táng Thư nội thiên: Táng là nương sinh khí
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc câu "huyệt đất bằng phải cao hơn chung quanh" là phần Thư; đứng giữa ruộng mà đo được chỗ cao một tấc, đọc được bờ ruộng như sóng, phân được long tận hay long tuyệt là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Vì sao táng đất bằng hay bị tuyệt tự? – 平洋何以多絕嗣
Theo Thiên bình huyệt tổng luận, vì chọn đất không tinh: đặt huyệt thấp hơn đất chung quanh, lại đào sâu như ao, nên khí không tới mà nước ngấm vào.
Huyệt đất bằng cao bao nhiêu là đủ? – 平洋穴高幾何
Sách nói cao một hai tấc so với đất chung quanh đã là cao; thấp một hai tấc đã là chìm, là huyệt không khí.
Đất bằng không kín gió có hại không? – 平洋風害否
Không. Đất bằng thoáng bốn phía như người đứng giữa đồng, gió không lùa thành luồng; chỗ có long thật thì huyệt tự ấm.
Long tận và long tuyệt khác nhau thế nào? – 龍盡龍絕之別
Long tận có huyệt, mọi thứ chung quanh chầu về nó. Long tuyệt trông giống tận nhưng huyệt chìm không khí, núi nước chung quanh đều bày ra cho huyệt khác.
"Đất bằng toàn thuộc dương" nghĩa là gì? – 平洋全屬乎陽
Lưu Tiềm nói đất bằng thế phẳng, nước chậm, mạch nổi, khí nông, nên thuộc dương; vì thế huyệt không được sâu và phải có nước bên ngoài giao ôm cho khí dừng.








