💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (110): Vô Sự quyết (4): địa hữu nhị cục, văn khố, khứ khẩu 無事訣

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (110): Vô Sự quyết (4): địa hữu nhị cục, văn khố, khứ khẩu 無事訣

Địa Lý Đại Thành · Lý Khí Tam Quyết
地理大成 · 理氣三訣 卷二上 無事訣 · 地有二局說 · 文庫難用說 · 認去口訣 · 借庫解 · 水城立向說
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) soạn · Diệp Thao 葉燾 (Thiên Đồ) tham · Trần Hồng Tân 陳鴻賓 (Hải Xương) đính · Vương Cung 王宮 (Trung Thanh) hiệu
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập 4.

Vô Sự quyết phần bốn (無事訣) là chuỗi mười hai thiên ngắn đóng lại quyển hai thượng của Lý Khí Tam Quyết. Sau khi đã vẽ đủ thuỷ thành núi và đồng bằng, Diệp Cửu Thăng quay lại giải từng câu hỏi khó của thuỷ pháp Tam Hợp: vì sao đất nào cũng có hai cục, vì sao văn khố khó dùng, nhận cửa nước thật ở đâu, vì sao không lấy mộ hướng mà lấy suy hướng, vì sao suy phương nước đến cũng được mà đi cũng được. Thiên cuối là "Thuỷ thành lập hướng thuyết" của Diệp Thao (Thiên Đồ), em trai tác giả, ví núi sông như thân người.

Trả lời nhanh: Thuỷ pháp Vô Sự quyết có hai cục. Hậu thiên lấy trường sinh làm nguồn, lập vượng hướng hay suy hướng, nước ra cửa mộ; tiên thiên lấy tuyệt phương (thụ khí) làm nguồn, lập trường sinh hướng, nước ra cửa mộc dục (văn khố). Hậu thiên có mười hai cửa nước nên dễ dùng; tiên thiên chỉ có sáu cửa nên phải nhận thuỷ khẩu thật chính xác. Cửa nước thật là chỗ nước minh đường đổ vào nước khách, nơi "huyết mạch tận". Đất tầm thường nên dùng hậu thiên mộ khẩu cho chắc; chỉ khi thấy rõ văn khố mới dùng tiên thiên.

Thầy Vũ Giới giảng: "Biết phép tiên thiên mà không dám dùng bừa phép tiên thiên, mới là người khéo dùng tiên thiên. Câu ấy của Diệp Cửu Thăng là lời dạy về sự cẩn trọng của nghề, không chỉ là một quy tắc thuỷ pháp."

Địa hữu nhị cục: đất nào cũng có đủ tiên thiên và hậu thiên – 地有二局說

Thiên đầu nêu một quan sát thực địa: nước hiếm khi chỉ đến từ một bên.

Hai dòng sông gặp nhau giữa núi
Sông Wilkin gần chỗ hợp lưu với sông Makarora, New Zealand: đất nào cũng có nước hai bên về, một bên mang khí hậu thiên, một bên mang khí tiên thiên. Ảnh: Michal Klajban, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
凡地之水,雖分倒左倒右,然畢竟兩邊俱有水來堂。止有一邊水者,百中之一二也。故世地之水,必先後二天之法俱備。蓋先天主秀慧,後天主財祿,寧有美地而缺其一乎?若止有後天一邊水者,出富少秀氣;止先天一邊水者,出聰俊少財祿,且主房分不均。此即不足之地也。故凡地多兩局俱全,其吉其凶,則在立向失與不失耳。

Dịch: Nước của mọi cuộc đất tuy chia ra chảy sang trái hay chảy sang phải, nhưng rốt cuộc hai bên đều có nước về minh đường. Chỉ có nước một bên thì trăm đất mới có một hai. Cho nên nước của đất đời, ắt đủ cả phép tiên thiên lẫn hậu thiên. Vì tiên thiên chủ thông tuệ, hậu thiên chủ tài lộc, có đất đẹp nào lại thiếu một trong hai? Nếu chỉ có một bên nước hậu thiên thì sinh người giàu mà ít khí thanh tú; chỉ có một bên nước tiên thiên thì sinh người thông minh tuấn tú mà ít tài lộc, lại chủ các phòng không đều. Đó là đất chưa đủ. Cho nên phần nhiều cuộc đất đủ cả hai cục; lành hay dữ là ở chỗ lập hướng đúng hay sai mà thôi.

Giảng: Ở thiên Lập hướng thuyết (bài trước), ông đã cho thấy một nguồn nước phục vụ hai can: Dần vừa là tuyệt (thụ khí) của Canh vừa là trường sinh của Bính. Thiên này đi thêm một bước: trong một cuộc đất, nước bên trái và nước bên phải thường là hai hệ khí khác nhau, một bên mang khí tiên thiên, một bên mang khí hậu thiên. Ví dụ hướng Ngọ thu cục Bính: nước bên trái từ Dần là trường sinh của Bính (hậu thiên), nước bên phải từ Dậu là tuyệt của Ất (tiên thiên, thụ khí của Ất). Hai dòng hợp lại trước minh đường. Vì thế lời phán "giàu mà không sang" hay "sang mà không giàu" của sách không phải lời đoán mò, mà đọc ra từ việc thiếu một trong hai dòng nước. Câu cuối là trọng tâm của cả Vô Sự quyết: cục do trời bày sẵn, lành dữ do người lập hướng.

Hướng pháp phải tinh thục – 向法宜精熟說

Thiên thứ hai nói về trình độ của người lập hướng.

Tranh Mã Viễn đi dạo đường núi mùa xuân
Tranh "Sơn kính xuân hành" (Đi đường núi mùa xuân), Mã Viễn đời Nam Tống: người xưa bước chậm giữa núi sông để nhận thế nước, như lời dặn hướng pháp phải tinh thục. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.
夫向與水城,乃天造地設之局也。既有來源,自有去口;既有來源去口,自有收此來源去口之向。一得其向,無不悉洽;不得其向,而來源固來,非向家之來源,則來非生氣;去口固去,非向家之去口,則去非敗絕。滿局皆煞矣。此向法之宜精熟也。妙于向法者,登穴而觀水城,一□其向,則來源去口不必下盤針而先知之,豈有異術哉?蓋其來其去,本天造地設,此理當然,則其氣自然而然。此氣自然,故形局自無不然,並無毫忽之勉強者。彼知之而所以先知也。倘向法不精,或顛倒生死,令人滅絕;或得一失一,房分不均。此皆人事之過也。

Dịch: Hướng với thuỷ thành là cục trời làm đất đặt. Đã có nguồn đến, tự có cửa đi; đã có nguồn đến cửa đi, tự có cái hướng thu được nguồn ấy cửa ấy. Một khi được hướng thì không gì không hợp; không được hướng thì nguồn nước dù đến, nhưng không phải nguồn của hướng ấy, nên đến không phải sinh khí; cửa nước dù đi, nhưng không phải cửa của hướng ấy, nên đi không phải bại tuyệt. Cả cục đều là sát. Đó là lý do hướng pháp phải tinh thục. Người giỏi hướng pháp, lên huyệt nhìn thuỷ thành, vừa định hướng là biết trước nguồn đến cửa đi mà chưa cần đặt la kinh; có thuật lạ gì đâu? Vì chỗ đến chỗ đi vốn do trời làm đất đặt, lý vốn như thế thì khí tự nhiên như thế. Khí đã tự nhiên thì hình cục tự không thể khác, không có chút gượng ép nào. Người ấy biết lý nên biết trước. Nếu hướng pháp không tinh, hoặc đảo lộn sinh tử khiến người tuyệt diệt, hoặc được một mất một khiến các phòng không đều. Đó đều là lỗi của người.

Giảng: Một chữ ở dòng "一□其向" trong bản khắc bị mờ; theo văn mạch là chữ có nghĩa "định" hay "xem". Ý của đoạn rất rõ: người thạo nghề nhìn thế nước là biết hướng, la kinh chỉ để kiểm lại. Đây không phải thần thông mà là kết quả của việc hiểu lý đến mức thành phản xạ. Diệp Cửu Thăng lặp lại ý "lỗi của người" như ở cuối Lập hướng thuyết. Cùng một thuỷ thành, hướng sai thì nước sinh hoá thành nước sát.

Văn khố khó dùng và khẩu quyết nhận cửa nước – 文庫難用說 · 認去口訣說

Văn khố (文庫) là cửa nước mộc dục của cục tiên thiên. Ông dặn kỹ vì sao không nên dùng bừa.

先天之局,水出文庫,必能真識的者可用。若尋常小地及攢厝之局,必須用後天墓口,方穩當無失。倘水口文庫不真,而輕用先天消法,致令死絕反逆,冲破生旺,其不敗乃事者鮮矣。先天之法,世人不易知,亦不易用。知先天之法,而不敢輕用先天之法,方為善用先天耳。

水口認得真,方可施先後天之向。果然文庫,方可用生向收之;不則概用旺衰二向為穩。然又有說焉:一味穩當,倘當用先天而不用先天,則亦背逆山川之真性情矣,烏能召福乎?夫不敢用先天者,皆由認水口不真也。……水口者,堂水流入客水處是也。世人不知此故,則不知真水口,而所指之水口皆錯。余為之訣曰:
來源易知 去口難識 非葫芦腰 非犬牙織
血脈盡處 方為真的 知其竅者 不差寸尺
不知竅者 如面墻壁 訣與後人 庶不差忒

Dịch: Cục tiên thiên, nước ra văn khố, phải là người nhận biết thật chắc mới dùng. Nếu là đất nhỏ tầm thường, hay cục quàn tạm, thì phải dùng mộ khẩu hậu thiên mới vững không sai. Nếu thuỷ khẩu văn khố không thật mà dùng nhẹ phép tiêu thuỷ tiên thiên, khiến tử tuyệt nghịch lại, xung phá sinh vượng, thì ít ai không hỏng việc. Phép tiên thiên, người đời không dễ biết, cũng không dễ dùng. Biết phép tiên thiên mà không dám dùng nhẹ phép tiên thiên, mới là khéo dùng tiên thiên.

Nhận thuỷ khẩu cho thật đúng mới đặt được hướng tiên thiên hay hậu thiên. Quả là văn khố mới dùng sinh hướng để thu; không thì cứ dùng hai hướng vượng, suy là vững. Nhưng lại có lời này: cứ một mực cầu vững, nếu đáng dùng tiên thiên mà không dùng thì cũng trái tính tình thật của núi sông, sao mời được phúc? Người không dám dùng tiên thiên đều vì nhận thuỷ khẩu không thật. Thuỷ khẩu là chỗ nước minh đường chảy vào nước khách. Người đời không biết điều này nên không biết thuỷ khẩu thật, chỗ họ chỉ là thuỷ khẩu đều sai. Ta làm khẩu quyết rằng: "Nguồn đến dễ biết, cửa đi khó nhận; không phải eo hồ lô, không phải răng chó đan xen; chỗ huyết mạch tận cùng mới là đích thật. Biết được khiếu thì không sai một tấc; không biết khiếu thì như úp mặt vào tường. Trao quyết cho người sau, mong khỏi sai lệch."

Sơ đồ nhận thuỷ khẩu thật theo khẩu quyết của Vô Sự quyết
Theo dòng nước từ minh đường: chỗ thắt eo hồ lô và chỗ bờ đất răng cưa chỉ là hình thế giữa đường; thuỷ khẩu thật là chỗ nước minh đường đổ vào nước khách, nơi huyết mạch tận. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Giảng: Hai thiên này đặt ra một thế cân bằng. Một mặt, đất nhỏ và mộ quàn tạm nên dùng hậu thiên cho chắc, vì hậu thiên có nhiều cửa và ít rủi ro. Mặt khác, đất đã rõ là cục tiên thiên mà vẫn ép dùng hậu thiên thì cũng là trái tính núi sông. Gốc của cả hai lỗi là một: nhận sai thuỷ khẩu. Định nghĩa của ông rất cụ thể: thuỷ khẩu là chỗ nước trong minh đường (đường thuỷ) đổ vào dòng nước lớn bên ngoài (khách thuỷ). Chỗ nước thắt lại như eo quả bầu, hay chỗ hai bờ đất răng cưa đan nhau, chỉ là hình thế giữa đường, chưa phải chỗ nước kết thúc. Phải theo dòng nước đến chỗ "huyết mạch tận", nơi nó hoà vào nước khách, mới đặt la kinh đọc chữ.

Luận phóng thuỷ: rãnh nước trong huyệt – 論放水

Một thiên rất ngắn mà rất thực dụng, nói về rãnh thoát nước quanh mộ.

穴中溝水,放出穴前,要逆堂水。若堂水出墓者,溝水要出沐;堂水出沐者,溝水要出墓。凡口宜正針乾坤艮巽丙甲庚壬,不可放地干也。

Dịch: Nước rãnh trong huyệt, xả ra trước huyệt, phải nghịch với nước minh đường. Nếu nước minh đường ra cửa mộ thì nước rãnh phải ra cửa mộc dục; nước minh đường ra cửa mộc dục thì nước rãnh phải ra cửa mộ. Phàm cửa xả nên ở các chữ chính châm Càn Khôn Cấn Tốn, Bính Giáp Canh Nhâm, không được xả ở địa chi.

Mộ đá có rãnh thoát nước
Mộ đá trong nghĩa trang ở Hải Khẩu, Hải Nam: rãnh nước quanh mộ là chỗ "phóng thuỷ", phải cho nước trong huyệt ra đúng cửa. Ảnh: Anna Frodesiak, Wikimedia Commons, CC0.

Giảng: "Nghịch đường thuỷ" là để nước rãnh không chảy xuôi theo dòng lớn mà quay ngược lại, giữ khí. Nếu nước lớn ra mộ (hậu thiên) thì rãnh nhỏ ra mộc dục (tiên thiên) và ngược lại; như thế hai cục bổ cho nhau. Chữ "地干" trong bản khắc nhiều khả năng là khắc nhầm của "地支": các chữ được phép đều là bát can tứ duy, chữ cấm là mười hai địa chi. Điều này khớp với nguyên tắc "thuỷ hỉ lưu thiên can" mà quyển hai hạ sẽ nói rõ (xem bài 111).

Hậu thiên: sinh phương làm nguồn, vượng phương lập hướng, mộ phương làm cửa – 後天生方為源旺方立向墓方為口解

Đây là thiên giải lý của cục hậu thiên, dựa trên một câu của Táng Thư.

經曰:朱雀源于生氣,派于未盛,潮于大旺,澤于將衰,流于囚謝。……朱雀者,穴前水也。原于生氣者,水從長生發源也。派于未盛者,合諸水而過沐浴冠帶臨官位也。潮于大旺,澤于將衰者,聚于旺衰之鄉,故向必朝旺衰二向也。流于囚謝者,去于病死墓絕也。……如左水倒右,為左旋陽水,立丙午旺向,則丙火之生氣自左而上堂,從右方囚謝而去,或借立丁未衰向,其來去同旺向。右水倒左,為右旋陰水,立艮寅陰木旺向,則乙木之生氣自右而上堂,從左方囚謝而去;或借立癸丑衰向,其來去同旺向。若左右齊到,立辛戌向,則左邊為庚金之生氣,右邊為癸水之生氣,齊來上堂。……此後天水法止用旺衰二向也。余為之訣曰:長生只為源,旺衰向上守,若問墓絕用,止去作水口。

Dịch: Kinh nói: "Chu Tước bắt nguồn ở sinh khí, chia dòng ở chỗ chưa thịnh, triều về ở đại vượng, đọng ở chỗ sắp suy, chảy đi ở chỗ tù tạ." Chu Tước là nước trước huyệt. Bắt nguồn ở sinh khí là nước phát nguồn từ trường sinh. Chia dòng ở chỗ chưa thịnh là gom các dòng mà qua mộc dục, quan đới, lâm quan. Triều ở đại vượng, đọng ở sắp suy là tụ ở vượng, suy, nên hướng ắt phải chầu hai hướng vượng, suy. Chảy đi ở tù tạ là đi ra bệnh, tử, mộ, tuyệt. Như nước trái chảy sang phải là nước dương tả toàn, lập vượng hướng Bính Ngọ thì sinh khí của Bính hoả từ bên trái lên minh đường, đi ra tù tạ bên phải; hoặc mượn lập suy hướng Đinh Mùi, nước đến đi như vượng hướng. Nước phải chảy sang trái là nước âm hữu toàn, lập vượng hướng Cấn Dần của Ất mộc âm, thì sinh khí của Ất mộc từ bên phải lên minh đường, đi ra tù tạ bên trái; hoặc mượn lập suy hướng Quý Sửu, đến đi như vượng hướng. Nếu nước hai bên cùng đến, lập hướng Tân Tuất, thì bên trái là sinh khí của Canh kim, bên phải là sinh khí của Quý thuỷ, cùng lên minh đường. Thuỷ pháp hậu thiên chỉ dùng hai hướng vượng, suy. Ta làm quyết: "Trường sinh chỉ làm nguồn, vượng suy giữ trên hướng; nếu hỏi mộ tuyệt dùng làm gì, chỉ để làm cửa nước đi."

Sơ đồ mười hai cung trường sinh của cục Bính hoả trong thuỷ pháp hậu thiên
Nguồn ở trường sinh Dần, hướng đứng ở vượng Ngọ hoặc suy Mùi, nước ra cửa mộ Tuất hoặc tuyệt Hợi. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Giảng: Ông dùng câu Táng Thư như bản đồ của mười hai trường sinh: nguồn ở sinh, đi qua mộc dục, quan đới, lâm quan, tụ ở vượng và suy, rồi đi ra bệnh tử mộ tuyệt. Hướng phải đứng đúng chỗ nước tụ, tức vượng hoặc suy. Ví dụ hướng Tân Tuất nước hai bên cùng đến rất đáng nhớ: Tuất là suy của Canh (Canh sinh Tị, vượng Dậu, suy Tuất) và cũng là suy của Quý (Quý sinh Mão, vượng Hợi, suy Tuất). Một hướng mà gom được hai dòng sinh khí từ hai phía. Câu quyết bốn vế tóm cả hậu thiên: sinh là nguồn, vượng suy là hướng, mộ tuyệt là cửa.

Tá khố: vì sao suy phương làm được kho mượn – 借庫解

Bốn kho chính của bát can là Thìn Tuất Sửu Mùi. Thiên này giải vì sao còn có "tá khố" (借庫), kho mượn.

乙丙趨戌,辛壬聚辰,斗牛納丁庚,金羊收癸甲。八干納于四墓,則水法止有四庫也,而何以有借庫之法乎?抑知正庫者,同冠者同墓。如乙冠于辰,丙亦冠辰,故乙丙陰陽相配而同墓于戌也。借庫者,衰方也。衰何以為借庫也?遇同養之陰陽也。如丙養于丑,辛亦養丑,同養者年相若,非若一老一少之不可配合。故丙左旋,辛右旋,相遇于未,雖不若生旺互用之真夫婦,而亦可配可合之路夫妻也。乙丙同墓,故為墓合;丙辛同養,故為三合。既陰陽之相遇,復情好而相合,焉得無生育之功?……夫口主人丁,故取陰陽之相交。若陰陽不交,則水不可去。今既交矣,水何不可去乎?此庫之所以可借也。

Dịch: "Ất Bính về Tuất, Tân Nhâm tụ Thìn, Đẩu Ngưu (Sửu) nạp Đinh Canh, Kim Dương (Mùi) thu Quý Giáp." Tám can nạp vào bốn mộ, thì thuỷ pháp chỉ có bốn kho; sao lại có phép mượn kho? Phải biết kho chính là: cùng quan đới thì cùng mộ. Như Ất quan đới ở Thìn, Bính cũng quan đới ở Thìn, nên Ất Bính âm dương phối nhau mà cùng mộ ở Tuất. Kho mượn là suy phương. Suy sao làm được kho mượn? Vì gặp cặp âm dương cùng chỗ dưỡng. Như Bính dưỡng ở Sửu, Tân cũng dưỡng ở Sửu; cùng dưỡng thì tuổi ngang nhau, không như một già một trẻ không phối được. Cho nên Bính đi thuận, Tân đi nghịch, gặp nhau ở Mùi; tuy không bằng vợ chồng thật dùng lẫn sinh vượng, cũng là vợ chồng giữa đường phối hợp được. Ất Bính cùng mộ nên là mộ hợp; Bính Tân cùng dưỡng nên là tam hợp. Đã âm dương gặp nhau, lại tình hảo hợp nhau, sao không có công sinh dục? Cửa nước chủ nhân đinh, nên lấy chỗ âm dương giao nhau. Nếu âm dương không giao thì nước không được đi; nay đã giao, nước sao không đi được? Đó là lý do kho mượn được.

Hồ Thượng Lâm nhìn từ núi
Hồ Thượng Lâm nhìn từ núi Khảo Lão: nước tụ thành hồ là chỗ khí tụ, như kho chứa của cục nước. Ảnh: Machine 赛先生, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Giảng: Lý luận "vợ chồng" này là kiểu giải thích quen thuộc của Tam Hợp. Cặp can cùng quan đới (Ất và Bính ở Thìn) thì cùng mộ (Tuất): đó là "vợ chồng thật". Cặp can cùng dưỡng (Bính và Tân ở Sửu) thì Bính đi thuận từ Dần, vượng ở Ngọ, đến Mùi là suy; Tân đi nghịch từ Tý, vượng ở Thân, đến Mùi cũng là suy; hai bên gặp ở Mùi: đó là "vợ chồng giữa đường". Kết luận thực dụng: nước ra Mùi, ngoài là mộ của Giáp Quý, còn là kho mượn của cục Bính. Vì thế hậu thiên có đến mười hai cửa: bốn chính khố, tám tá khố.

Tiên thiên: tuyệt phương làm nguồn, trường sinh lập hướng, mộc dục làm cửa – 先天絕方為源長生為向沐浴為口解

Thiên dài nhất của phần này, giải cục tiên thiên bằng hình ảnh một đời người có hai giai đoạn.

正局之生旺墓者,猶人之少壯死,既出胎之初終末也。為後天之局,其理易明。若夫先天之局,以交媾受氣為始,成胎為中,既生而沐浴為末,此受胎之初中末也。其理幽而難識。蓋一人之身,有未生、已生二局。未生以十月為一局,未生則生而局完矣;已生以百年為一局,生則死而局完矣。二局各有始終,故先後天各有其法也。先天之局,以絕方為受氣,故以絕方為源,以長生為向,以沐浴為去口。……墓之左為陽干絕位,即陽干受氣之始也;墓之右為陰干絕位,即陰干受氣之始也。故古人以絕為小長生。……水出墓口者,則知其為後天局也,當用旺衰二向以收長生之來源;水出沐口,則知其局為先天局也,當用八干生向以收受氣之來源。……後天水法,水出正庫借庫,共有十二口,故向易立而水易消;先天水法,水出正沐借沐,止有六口,故立向不可不精細。……大抵先天之氣清,主出聰明貴秀;後天之氣盛,多主財祿厚福。……余為之訣曰:受氣為來源,長生向上守,此為先天法,出水用沐口。

Dịch: Sinh vượng mộ của cục chính giống như trẻ, khoẻ, chết của người: đầu, giữa, cuối sau khi ra khỏi thai. Đó là cục hậu thiên, lý dễ rõ. Còn cục tiên thiên, lấy giao cấu thụ khí làm đầu, thành thai làm giữa, sinh ra mà tắm gội (mộc dục) làm cuối: đó là đầu, giữa, cuối của thụ thai. Lý ấy sâu kín khó nhận. Thân một người có hai cục: chưa sinh và đã sinh. Chưa sinh lấy mười tháng làm một cục, sinh ra là cục ấy xong; đã sinh lấy trăm năm làm một cục, chết là cục ấy xong. Hai cục đều có đầu cuối, nên tiên thiên hậu thiên đều có phép riêng. Cục tiên thiên lấy tuyệt phương làm thụ khí, nên lấy tuyệt phương làm nguồn, trường sinh làm hướng, mộc dục làm cửa đi. Bên trái mộ là tuyệt vị của can dương, tức chỗ bắt đầu thụ khí của can dương; bên phải mộ là tuyệt vị của can âm, tức chỗ bắt đầu thụ khí của can âm. Vì thế người xưa gọi tuyệt là "tiểu trường sinh". Nước ra cửa mộ thì biết là cục hậu thiên, dùng hai hướng vượng suy thu nguồn trường sinh; nước ra cửa mộc dục thì biết là cục tiên thiên, dùng sinh hướng của tám can thu nguồn thụ khí. Thuỷ pháp hậu thiên, nước ra chính khố tá khố, cộng mười hai cửa, nên hướng dễ lập nước dễ tiêu; thuỷ pháp tiên thiên, nước ra chính mộc dục tá mộc dục, chỉ có sáu cửa, nên lập hướng không thể không tinh tế. Đại để khí tiên thiên thanh, chủ sinh người thông minh quý tú; khí hậu thiên thịnh, phần nhiều chủ tài lộc phúc dày. Ta làm quyết: "Thụ khí làm nguồn đến, trường sinh giữ trên hướng; đó là phép tiên thiên, nước ra dùng cửa mộc dục."

Bảng so sánh hai cục tiên thiên và hậu thiên trong thuỷ pháp Vô Sự quyết
Hậu thiên lấy trường sinh làm nguồn, vượng suy làm hướng, mộ làm cửa (mười hai cửa); tiên thiên lấy tuyệt làm nguồn, trường sinh làm hướng, mộc dục làm cửa (sáu cửa). Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Giảng: Hình ảnh hai đời của một người là cách dễ nhớ nhất: tiên thiên là đời trong bụng mẹ (thụ khí, thai, dưỡng, sinh, mộc dục), hậu thiên là đời ngoài đời (sinh đến mộ). Cục tiên thiên vì thế đứng lệch về trước cục hậu thiên một đoạn trên vòng mười hai cung: nguồn ở tuyệt, hướng ở trường sinh, cửa ở mộc dục. Ví dụ cục Canh: tuyệt ở Dần (nguồn), sinh ở Tị (hướng), mộc dục ở Ngọ (cửa). Sách gọi tuyệt là "tiểu trường sinh" là vì vậy. Phép phân biệt rất gọn: nhìn thuỷ khẩu trước. Ra cửa mộ là hậu thiên, ra cửa mộc dục là tiên thiên. Con số "mười hai cửa và sáu cửa" giải thích vì sao tiên thiên khó: biên độ sai chỉ bằng một nửa.

Tá văn khố và hai cục tuần hoàn không dứt – 借文庫解 · 先後二天循環不絕解

Hai thiên tiếp theo bổ sung cho cục tiên thiên.

陰干生于四仲而逆行,故寅申巳亥為四陰之沐浴;陽干生于四孟而順行,故子午卯酉為四陽之沐浴。……蓋沐浴者,桃花敗地,無恥亂交之所也。如乙丙二干,相配之男女也。丙敗于卯者,卯為乙之家,丙至此而遇乙,故丙亂交于乙也;乙敗于巳者,巳為丙之家,乙至此而遇丙,故乙為丙亂交也。……故可借乙之沐口;……故可借丙之沐口也。然可借者,亦彼夫婦二干耳。至若他干氣不相通,豈能借哉?

先天之局,源于絕位,去于沐浴;後天之局,源于長生,去于大墓。出于沐者,先天之事終,後天之事始,由先天而入後天也;出于墓者,後天之事終,先天之事始,由後天而反先天也。葬經所謂以返不絕也。二局互續,循環無端,此天地之道所以生生不已,而人物無窮者歟。

Dịch: Can âm sinh ở bốn trọng mà đi nghịch, nên Dần Thân Tị Hợi là mộc dục của bốn âm; can dương sinh ở bốn mạnh mà đi thuận, nên Tý Ngọ Mão Dậu là mộc dục của bốn dương. Mộc dục là đất bại đào hoa, chỗ giao loạn không biết hổ. Như Ất Bính là cặp nam nữ phối nhau. Bính bại ở Mão, mà Mão là nhà của Ất, Bính đến đây gặp Ất, nên Bính loạn giao với Ất; Ất bại ở Tị, mà Tị là nhà của Bính, Ất đến đây gặp Bính, nên Ất loạn giao với Bính. Vì thế mượn được cửa mộc dục của Ất, mượn được cửa mộc dục của Bính. Nhưng chỉ cặp vợ chồng ấy mới mượn được; can khác khí không thông, sao mượn được?

Cục tiên thiên nguồn ở tuyệt, đi ở mộc dục; cục hậu thiên nguồn ở trường sinh, đi ở đại mộ. Ra ở mộc dục là việc tiên thiên xong, việc hậu thiên bắt đầu, từ tiên thiên vào hậu thiên; ra ở mộ là việc hậu thiên xong, việc tiên thiên bắt đầu, từ hậu thiên trở về tiên thiên. Táng Kinh gọi là "trở về mà không dứt". Hai cục nối nhau, tuần hoàn không đầu mối; đó là lý do đạo trời đất sinh sinh không ngừng, người và vật vô cùng.

Mây mưa trên dãy núi
Mây mưa phủ dãy núi ở Ella, Sri Lanka: khí tiên thiên và hậu thiên tuần hoàn như mưa lên núi rồi lại thành suối, không bao giờ dứt. Ảnh: Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Giảng: "Tá văn khố" là mộc dục mượn: cặp Ất Bính dùng chung cửa mộc dục của nhau (Mão và Tị). Cộng ba cặp tương tự, tiên thiên có sáu cửa như thiên trước đã nói. Thiên tuần hoàn thì là một tầm nhìn triết học: cửa mộ của cục này là đầu thụ khí của cục kia, nên nước ra đúng cửa là đưa khí sang vòng mới chứ không phải mất đi. Đây là cách người Tam Hợp đọc câu "dĩ phản bất tuyệt" của Táng Thư.

Không lấy mộ hướng mà lấy suy hướng – 不取墓向取衰向解 · 墓向可借為衰向說

Hai thiên giải một chỗ dễ nhầm: hướng Thìn Tuất Sửu Mùi gọi là "mộ" nhưng trong thuỷ pháp lại dùng làm suy hướng.

四庫曰墓者,從八干之墓而得名也。……若作辰山戌向,左水倒右,似宜為丙火陽局,然丙火生氣厲在辰山之右,不得從左而流行。既無丙火之生氣流行,則戌不得仍為丙火之墓向也。辰山之左,巽巳之位,乃庚金之生氣,則左旋之水,明係庚氣之流行。庚金旺酉而衰戌,故戌為庚金之衰向也。……寅申巳亥為左旋之長生,為右旋之帝旺;子午卯酉為左旋之帝旺,為右旋之長生。此八干為八干之專氣,故無借向之法。辰戌丑未為八干養冠衰墓之鄉,為八干之雜氣,雜氣故隨左右旋而附于帝旺,而水法亦同旺向之法也。……然旺向易知,而衰向難知,故為之一辨。

墓向可借為衰向者,以其不引動他干之死氣,故可隨左右旋而借向也。……至若未向,無八干之旺氣,故無八干主管。倒右陽局氣,即從陽而行丙火之事,來生去死,並無反逆之凶;倒左陰局氣,即從陰而行辛金之事,來生去死,並無反逆之凶。故未本為亥卯之墓方,而可借為丙辛二局之衰向也。

Dịch: Bốn kho gọi là mộ là theo mộ của tám can mà có tên. Nếu làm sơn Thìn hướng Tuất, nước trái sang phải, tưởng là cục dương Bính hoả; nhưng sinh khí của Bính hoả (ở Dần) bị cách ở bên phải sơn Thìn, không theo bên trái mà chảy được. Đã không có sinh khí Bính hoả chảy, thì Tuất không còn là mộ hướng của Bính hoả. Bên trái sơn Thìn là vị Tốn Tị, là sinh khí của Canh kim, thì nước tả toàn rõ là dòng khí Canh. Canh kim vượng ở Dậu, suy ở Tuất, nên Tuất là suy hướng của Canh kim. Dần Thân Tị Hợi là trường sinh của tả toàn, là đế vượng của hữu toàn; Tý Ngọ Mão Dậu là đế vượng của tả toàn, là trường sinh của hữu toàn. Tám chữ này là khí chuyên của tám can, nên không có phép mượn hướng. Thìn Tuất Sửu Mùi là chỗ dưỡng, quan đới, suy, mộ của tám can, là khí tạp; khí tạp nên theo tả toàn hữu toàn mà nương vào đế vượng, thuỷ pháp cũng như phép vượng hướng. Vượng hướng dễ biết, suy hướng khó biết, nên phải biện một phen.

Mộ hướng mượn làm suy hướng được là vì nó không khuấy động tử khí của can khác, nên theo tả hữu toàn mà mượn hướng. Như hướng Mùi, không có vượng khí của can nào, nên không can nào cai quản. Nước chảy sang phải, khí cục dương, liền theo dương mà làm việc của Bính hoả: đến sinh đi tử, không có cái hung nghịch. Nước chảy sang trái, khí cục âm, liền theo âm mà làm việc của Tân kim: đến sinh đi tử, không có cái hung nghịch. Cho nên Mùi vốn là mộ phương của Hợi Mão, mà mượn làm suy hướng của hai cục Bính, Tân được.

Mộ tròn giữa vườn cây
Một ngôi mộ tròn trong nghĩa trang ở Hải Khẩu: Thìn Tuất Sửu Mùi là tạp khí, sách dặn không lập mộ hướng mà lấy suy hướng. Ảnh: Anna Frodesiak, Wikimedia Commons, CC0.

Giảng: Đây là điểm then chốt phân biệt Tam Hợp của Diệp Cửu Thăng với lối "song sơn ngũ hành" cứng nhắc. Thìn Tuất Sửu Mùi không có khí riêng; chúng là chữ "tạp khí", ai đến thì theo người ấy. Cho nên cùng hướng Mùi, nước sang phải thì là suy hướng của Bính (Bính vượng Ngọ suy Mùi), nước sang trái thì là suy hướng của Tân (Tân theo vòng âm vượng Thân, đến Mùi là suy). Không bao giờ gọi hướng Mùi là "mộ hướng" theo nghĩa thu nước về mộ. Ngược lại, tám chữ Dần Thân Tị Hợi, Tý Ngọ Mão Dậu là "chuyên khí", có chủ cố định, nên không được mượn: hướng Ngọ mà nước phải sang trái là đón tử khí lên minh đường.

Suy phương nước đến đi đều được – 衰方水可來去衰向水可左右倒說

Thiên này giải câu khẩu quyết quen thuộc "chỉ có suy phương đến đi đều được".

衰為旺之餘氣而附于旺。經云冠臨衰旺無殊,故衰方可來也;衰為囚謝之始,四墓之地為八干之借庫,故衰又可去也。訣云「惟有衰方可去來」者以此。經云「澤于將衰」,澤者蓄也,聚蓄之處,理宜朝之,故衰次于旺而可向。……蓋孟仲八方,各主一干之旺氣,故為專氣而不變;四庫無旺氣,故隨左右旋而附于八干之旺氣也。如丁未二向,為丙辛之衰地,不得執為丙之衰,亦不得執為辛之衰。故左旋丙氣流行,即從丙而附于午;右旋辛氣流行,即從辛而附于申。

Dịch: Suy là dư khí của vượng mà nương vào vượng. Kinh nói "quan, lâm, suy, vượng không khác", nên suy phương nước đến được; suy là đầu của tù tạ, đất bốn mộ là kho mượn của tám can, nên suy lại đi được. Khẩu quyết "chỉ có suy phương đến đi đều được" là vì thế. Kinh nói "đọng ở chỗ sắp suy"; đọng là chứa, chỗ tụ chứa thì lý nên chầu về, nên suy đứng sau vượng mà làm hướng được. Tám phương mạnh, trọng mỗi phương chủ vượng khí của một can, là khí chuyên không đổi; bốn kho không có vượng khí, nên theo tả hữu toàn mà nương vào vượng khí của tám can. Như hai hướng Đinh Mùi là đất suy của Bính Tân, không được khăng khăng cho là suy của Bính, cũng không được khăng khăng cho là suy của Tân. Tả toàn thì khí Bính chảy, liền theo Bính mà nương vào Ngọ; hữu toàn thì khí Tân chảy, liền theo Tân mà nương vào Thân.

Khúc sông lặng nước dưới núi
Khúc sông Oxbow Bend lặng nước dưới núi Teton, Mỹ: ở suy phương nước đến hay đi đều được, nước chảy trái hay phải đều thu. Ảnh: Michael Gäbler, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Giảng: Ghép hai thiên lại, suy hướng có ba đặc quyền: nước chảy hai chiều đều thu được, suy phương làm nguồn được (vì gần vượng) mà làm cửa cũng được (vì là đầu tù tạ, lại là tá khố). Đây là lý do trong thực hành Tam Hợp, khi cục khó, người ta thường lùi về suy hướng: đó là lựa chọn an toàn có lý.

Thuỷ thành lập hướng thuyết: núi có loan đầu, nước có thuỷ thành – 水城立向說

Thiên cuối do Diệp Thao (Thiên Đồ) viết, mở đầu bằng lời phê lối xem đất chỉ nhìn núi.

Sông uốn khúc nhìn từ trên cao
Dòng sông uốn khúc nhìn từ trên cao: nước có thuỷ thành như núi có loan đầu, phải nhận thế ôm hay thế phản mà lập hướng. Ảnh: Hillebrand Steve, U.S. Fish and Wildlife, Wikimedia Commons, Public domain.
天徒氏曰:世人喜談地理,開口便說某祖山、某來龍、某主星、某青龍、某白虎、某朝案,斷吉斷凶,言之鑿鑿。這原是巒頭形局,應該看的。不思地理者,本合山水而言者也。……若只看山不看水,此之謂知高不識低,知後不識前,得一半失一半,何貴乎談地理也?山有形局,既名巒頭;水亦有形局,則曰水城。……巒頭形局看岡脊而貴,水城形局看空界源流。……於是乎有橫空、有直空、有斜空、有交錯空。……能于空體形局,凝神定志,看得透熟,自然看出山之高嵌入水之空裏,去水之空插入山之高裏來,配起夫婦,緊湊一團,融結此地。……且山水形局,譬猶人身。……口是長生來源,胃是旺衰澤處,谷道是病死墓絕去流,而膀胱之瀉,則沐地也。……故向者,水之生死係焉;水者,山之生死係焉。

Dịch: Ông Thiên Đồ nói: Người đời thích bàn địa lý, mở miệng là nói tổ sơn nào, lai long nào, chủ tinh nào, Thanh Long nào, Bạch Hổ nào, triều án nào, đoán lành đoán dữ, nói chắc nịch. Đó vốn là hình cục loan đầu, nên xem. Nhưng không nghĩ rằng địa lý vốn nói gộp núi và nước. Nếu chỉ xem núi không xem nước, đó gọi là biết cao không biết thấp, biết sau không biết trước, được một nửa mất một nửa, bàn địa lý có gì quý? Núi có hình cục, gọi là loan đầu; nước cũng có hình cục, gọi là thuỷ thành. Hình cục loan đầu xem sống núi mà quý, hình cục thuỷ thành xem chỗ trống ranh giới và nguồn dòng. Thế là có khoảng trống ngang, trống thẳng, trống xiên, trống đan chéo. Ai lắng thần định chí xem thấu hình cục của chỗ trống, tự nhiên thấy chỗ cao của núi cài vào chỗ trống của nước, chỗ trống của nước đi cắm vào chỗ cao của núi, kết thành vợ chồng, quấn chặt một khối, đúc nên cuộc đất. Hình cục núi nước ví như thân người: miệng là nguồn trường sinh, dạ dày là chỗ đọng vượng suy, hậu môn là dòng đi bệnh tử mộ tuyệt, còn bàng quang xả nước là đất mộc dục. Cho nên hướng nắm sinh tử của nước; nước nắm sinh tử của núi.

Giảng: Ví dụ thân người là một trong những đoạn văn hay nhất của Lý Khí Tam Quyết. Nó cho thấy hai cửa của thuỷ pháp: mộ (hậu môn) là cửa chính của hậu thiên, mộc dục (bàng quang) là cửa phụ của tiên thiên. Diệp Thao còn ví hướng như thức ăn đưa vào tạng phủ: cơm thì sống, sơn hào hải vị thì quý, sâm truật để cứu, thạch tín thì chết ngay. Cuối thiên có hai bài tán của Diệp Nhật Chương (Cảnh Minh) và Diệp Thao: "Mười hai cung là một vòng tròn, đến đi tự tuần hoàn; nguồn dòng mặc nó đi mà vô sự, chỉ là tiên thiên với hậu thiên." Tên "Vô Sự quyết" có lẽ lấy ý từ câu này: hiểu đúng hai cục thì nước tự đi đúng chỗ, người làm nghề vô sự.

Sau thiên này, bản khắc đóng thêm một tờ lẻ (khuyết nửa đầu), nhắc phép táng ở đồng bằng: đất có nước ngay dưới một tấc thì chỉ nên chôn nông, đắp đất (bồi thổ) lên; người đời không xét địa lợi nam bắc, cứ đào sâu là gặp hoạ.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa coi phần này là chỗ thuỷ pháp Tam Hợp lộ rõ nhất cấu trúc của nó: một vòng mười hai cung, hai cục lệch nhau, mỗi cục có nguồn, hướng, cửa riêng. Học đến đây người học có thể tự kiểm mọi bài thuỷ pháp khác bằng ba câu hỏi: nguồn ở đâu, hướng đứng đâu, cửa ở đâu.

Kênh rạch dừa nước ở Mỹ Tho
Kênh rạch giữa dừa nước ở Mỹ Tho: ở đồng bằng sông nước, thuỷ khẩu thật là chỗ con rạch đổ ra sông lớn. Ảnh: Esin Üstün from Istanbul, Turkey, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Liên Hoa giữ ba lưu ý khi dùng ở Việt Nam. Một, định nghĩa thuỷ khẩu "chỗ nước minh đường đổ vào nước khách" rất hợp với địa hình kênh rạch: cửa nước thật thường là chỗ con lạch nhỏ trước nhà đổ ra kênh lớn hay sông, không phải chỗ khúc quanh giữa đường. Hai, lời dặn đất nhỏ và mộ quàn tạm dùng hậu thiên mộ khẩu là nguyên tắc an toàn đáng giữ. Ba, lời Diệp Thao "chỉ xem núi không xem nước là được một nửa" là bài học cho lối xem phong thuỷ chỉ nói Thanh Long Bạch Hổ. Còn việc nhận văn khố thật hay giả, xác định cục tiên thiên khi thuỷ khẩu nằm giữa hai chữ, là thủ pháp phải học trực tiếp trên thực địa.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解

Hiểu lầm một: Thìn Tuất Sửu Mùi là "mộ hướng" nên thu nước về mộ. Diệp Cửu Thăng nói rõ bốn chữ này là tạp khí, theo dòng nước mà làm suy hướng của cục này hay cục kia; không lấy mộ hướng.

Hiểu lầm hai: tiên thiên cao hơn hậu thiên nên luôn ưu tiên. Tiên thiên chủ thanh quý nhưng chỉ có sáu cửa, nhận sai là hoạ; đất nhỏ dùng hậu thiên mới vững. Nhưng đất rõ ràng là cục tiên thiên thì không nên ép dùng hậu thiên.

Hẻm Cù Đường trên sông Trường Giang
Hẻm Cù Đường trên sông Trường Giang: chỗ hai bờ đá kẹp sông chỉ là eo nước giữa đường, chưa phải thuỷ khẩu thật. Ảnh: Tan Wei Liang Byorn, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Hiểu lầm ba: chỗ nước thắt eo là thuỷ khẩu. Khẩu quyết nói rõ "không phải eo hồ lô, không phải răng chó đan xen"; thuỷ khẩu là chỗ huyết mạch tận, nước minh đường hoà vào nước khách.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Lý Khí Tam Quyết quyển hai thượng, Thuỷ pháp Vô Sự quyết (Diệp Cửu Thăng soạn; Diệp Thao tham, Trần Hồng Tân đính, Vương Cung hiệu), bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập bốn, từ thiên "Địa hữu nhị cục thuyết" đến hết "Thuỷ thành lập hướng thuyết" và hai bài tán của Diệp Nhật Chương, Diệp Thao. Hiệu đính: một chữ mờ ở thiên Hướng pháp nghi tinh thục để trống; chữ 地干 ở thiên Luận phóng thuỷ đọc là 地支 theo văn mạch; tờ lẻ cuối quyển khuyết nửa đầu. Quyển hai hạ (tiểu nguyên không, tiến thoái thần, Tư Mã Đầu Đà thuỷ cách) đọc ở bài sau. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (109) – Vô Sự quyết (3): thuỷ thành đồng bằng và lập hướng thuyết 無事訣. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (111) – Vô Sự quyết hạ: tiểu nguyên không, tiến thoái thần, Tư Mã Đầu Đà thuỷ cách 無事訣.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết hai cục tiên thiên hậu thiên, mười hai cửa và sáu cửa, lý tá khố và suy hướng là phần Thư; đứng trên huyệt theo dòng nước tìm đúng chỗ huyết mạch tận, phân biệt văn khố thật giả, quyết định có dám dùng tiên thiên hay không là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Đất có hai cục nghĩa là gì? – 地有二局

Hầu hết cuộc đất có nước từ cả hai bên về minh đường; một bên mang khí hậu thiên (chủ tài lộc), một bên mang khí tiên thiên (chủ thông tuệ). Thiếu một bên thì giàu mà không sang hoặc sang mà không giàu.

Thuỷ khẩu thật ở đâu? – 真水口

Là chỗ nước minh đường đổ vào nước khách bên ngoài, nơi huyết mạch tận; không phải chỗ nước thắt eo như hồ lô hay chỗ bờ đất răng cưa đan nhau giữa đường.

Vì sao văn khố khó dùng? – 文庫難用

Cục tiên thiên ra cửa mộc dục chỉ có sáu cửa, nhận sai thì tử tuyệt nghịch lại. Đất nhỏ, mộ quàn tạm nên dùng mộ khẩu hậu thiên cho vững.

Tá khố là gì? – 借庫

Là suy phương làm kho mượn. Như Bính và Tân cùng dưỡng ở Sửu, đi thuận nghịch gặp nhau ở Mùi; nên nước ra Mùi cũng là kho mượn của cục Bính. Hậu thiên vì thế có mười hai cửa.

Vì sao không lấy mộ hướng mà lấy suy hướng? – 不取墓向取衰向

Thìn Tuất Sửu Mùi là tạp khí, không có chủ riêng; theo dòng nước mà làm suy hướng của cục này hay cục kia, thu được sinh khí từ nguồn, không dùng làm mộ hướng.

Từ khoá: vô sự quyết · 無事訣 · địa hữu nhị cục · văn khố · tá khố · nhận thuỷ khẩu · tiên thiên hậu thiên thuỷ pháp · suy hướng · lý khí tam quyết · địa lý đại thành

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…