Địa Lý Đại Thành
地理大成 (山法全書 卷之十六 · 水法部 · 消水 · 水格 · 水城)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Trương Tằng Đề Tuân Am (Hải Xương) tham
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), Sơn Pháp Toàn Thư quyển 16 (Thuỷ pháp bộ), tập hai.
Tiêu thuỷ nhập thức ca (消水入式歌), Biện thuỷ phân cách ca (辨水分格歌), Thuỷ cách thuyết (水格說) và Thuỷ thành ca (水城歌) là bốn bài ca, thuyết về cách xem nước được Địa Lý Đại Thành xếp ngay sau phần minh đường và ngũ thành. Bốn bài cùng nói một ý lớn: nước là huyết mạch của long, nước tụ thì huyệt mới táng được; rồi phân nước sang hèn, kể tám thứ sát của nước, và mô tả từng dáng sông suối, ao hồ, thuỷ khẩu trước mộ. Bài này dịch và giảng phần ấy trong quyển mười sáu Sơn Pháp Toàn Thư.
Trả lời nhanh: Theo các bài ca trong Địa Lý Đại Thành, nước là huyết mạch của long: long dừng thì nước tụ, nước tụ thì huyệt táng được; vào làng trước hết xem thuỷ khẩu, hai núi khoá như cổ hồ lô thì chân long ở trong. Nước quý là cong vòng uốn khúc chầu vái, nước hèn là thẳng chảy đi; nhưng phân nước sang hèn phải lấy long làm chủ: long quý nước quý là tốt nhất, long hèn nước quý thì đầu tốt sau bại. Nước có tám thứ sát: hình, khắc, xung, phá, xuyên, cát, tiễn, xạ.
Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) giảng lưu khí đồ: khí "chạy như nước, xoắn như gió". Các bài thuỷ ca này dạy đọc chính dòng chạy ấy: nước đến phải khuất khúc, nước đi phải quanh quẩn, nước tụ phải trong lặng.
Vì sao các bài ca nói "nước tụ mới là quý"? – 消水入式歌
Các bài ca nói nước tụ mới là quý vì long thật dừng ở đâu thì nước tụ ở đó; nước dừng thì huyệt mới táng được. Tiêu thuỷ nhập thức ca dặn: vào làng trước hết xem thuỷ khẩu, đừng đi bừa; hai núi đối nhau khoá lại như cổ hồ lô thì chân long ở bên trong.

消水入式歌
真龍落處聚水聚。水聚方爲貴。昔賢何以水爲先。水住穴堪扦。入鄉先須觀水口。留心莫亂走。兩山對定似葫喉。真龍在裏頭。尋龍點穴須仔細。先要觀水勢。若是龍住水聚堂。不住亂茫茫。穴若止時水便住。不止迢迢去。穴居隱怪却難扦。細把水來辨。水本原是龍血脉。二者俱要得。若見當面去匆匆。便是鬼刼龍。或是隨龍來百里。見水便停止。便來此處分雌雄。得水喜相逢。若是陰陽分路明。下後家富興。東牽西走不灣迴。勸君莫輕裁。偏正穴法在君下。兩邊中心也。三叉中取更無疑。失一便爲非。
Dịch: Chỗ chân long rơi xuống thì nước tụ; nước tụ mới là quý. Người xưa vì sao lấy nước làm trước? Nước dừng thì huyệt táng được. Vào làng trước hết xem thuỷ khẩu, để tâm đừng đi bừa; hai núi đối nhau như cổ hồ lô thì chân long ở bên trong. Tìm long điểm huyệt phải kỹ, trước hết xem thế nước. Nếu long dừng thì nước tụ minh đường, không dừng thì mênh mang lộn xộn. Huyệt nếu dừng thì nước liền dừng, không dừng thì chảy xa xa. Huyệt ở chỗ ẩn lạ khó táng thì phải phân biện nước kỹ. Nước vốn là huyết mạch của long, hai thứ đều phải được. Nếu thấy trước mặt nước đi vội vã, đó là long quỷ kiếp. Hoặc theo long tới trăm dặm, thấy nước liền dừng, liền ở chỗ ấy phân thư hùng, được nước thì mừng gặp nhau. Nếu âm dương phân đường rõ ràng thì táng xong nhà giàu thịnh. Kéo đông chạy tây không cong vòng thì khuyên người đừng cắt huyệt vội. Phép huyệt lệch hay chính tuỳ người hạ: hai bên hay chính giữa; lấy trong ba chạc thì không nghi, mất một là sai.
Giảng: "Nước là huyết mạch của long" là câu đáng thuộc nhất của bài ca. Long là thân, nước là máu; xem máu chảy thế nào thì biết thân còn sống hay không. Lời dặn "vào làng trước hết xem thuỷ khẩu" là một quy trình thực địa rất gọn: đứng ở cửa nước của cả vùng, thấy hai núi khoá chặt như cổ bầu thì biết bên trong có long dừng; thuỷ khẩu mở toang thì khí cả vùng tản. Câu cuối "lấy trong ba chạc" nối lại với phép ba chạc (tam xoa) ở Tổng Sách và Tam Bảo Kinh.
Biện thuỷ phân cách ca phân nước sang hèn và phối với long thế nào? – 辨水分格歌
Biện thuỷ phân cách ca chia nước làm ba cách thượng, trung, hạ: cong vòng uốn khúc chầu vái là quý, thẳng chảy đi là hèn; sóng nước dồi dào trước ngực là giàu; nước mênh mông không bờ là tài lộc vô số. Nhưng bài ca dặn: phân nước phải lấy long làm chủ, sang hèn lấy ở long.

辨水分格歌
天機水分富貴賤。上中下格辨。……灣環曲揖皆爲貴。賤是直流去。洋潮濟濟盪胸臨。富盛斗量金。汪汪萬頃無涯際。財帛來無數。蕩流直去無關闌。穴吉也徒閑。面前峻急明堂遠。只要有城轉。莫因此樣有疑心。龍住始爲真。若是堂傾無落聚。有穴終須棄。……面前若逢捲簾水。定主填房子。直去百步不回頭。此是退田牛。辨水須把龍爲主。貴賤龍中取。貴水若還遇貴龍。下後出三公。龍賤水貴主初吉。終定破家室。水賤龍貴不爲全。禍福兩相兼。水賤龍賤不足取。絕人荒基址。
Dịch: Thiên cơ nước chia giàu, sang, hèn, phân ba cách thượng trung hạ. Cong vòng uốn khúc chầu vái đều là quý; hèn là thẳng chảy đi. Sóng nước dồi dào trước ngực thì giàu thịnh đong vàng bằng đấu; mênh mông vạn khoảnh không bờ thì tiền lụa đến vô số. Chảy tràn thẳng đi không có khoá chặn thì huyệt tốt cũng uổng. Trước mặt dốc gấp, minh đường xa, chỉ cần có thành quay lại; đừng vì kiểu này mà nghi, long dừng mới là thật. Nếu đường nghiêng không có chỗ tụ thì có huyệt rốt cuộc cũng phải bỏ. Trước mặt gặp nước cuốn rèm là xấu; thẳng đi trăm bước không quay đầu là "trâu kéo ruộng đi". Phân nước phải lấy long làm chủ, sang hèn lấy ở long. Nước quý gặp long quý thì táng xong ra tam công; long hèn nước quý thì đầu tốt, sau phá nhà; nước hèn long quý thì không trọn, hoạ phúc lẫn nhau; nước hèn long hèn thì không đáng lấy.
Giảng: Bốn câu cuối là một bảng hai chiều rất gọn: long quý hay hèn, nước quý hay hèn. Điều đáng chú ý là "long hèn nước quý" bị xếp dưới "long quý nước hèn": nước đẹp có thể cho cái lợi trước mắt, nhưng nền long không thật thì không giữ được lâu. Đây là cùng một tinh thần với câu Đổng Đức Chương dẫn ở bài 51: "thuỷ như tinh binh, sống chết tại tướng". Câu "trước mặt dốc gấp, minh đường xa, chỉ cần có thành quay lại" cũng là một chỗ sách tự nới quy tắc: hình nước không đẹp mà long thật dừng thì vẫn dùng được.
Tám thứ sát của nước là gì? – 水中八煞
Tám thứ sát của nước là hình, khắc, xung, phá, xuyên, cát, tiễn, xạ. Biện thuỷ phân cách ca nói nước có sát là khó chữa nhất, phải xét kỹ: hình là huyệt nước mà gặp nước đất, xung là sóng lớn mà huyệt nhỏ, khắc là mạch dương gặp nước âm, phá là nhiều nước xuyên qua la thành, xuyên là một dòng xuyên qua minh đường, cát là trước huyệt nước cắt chân, tiễn là nước chĩa thẳng vào huyệt, xạ là một mũi nhọn nghiêng ra ngoài.

水中有煞最難醫。在人細詳推。仔細消詳煞八樣。刑尅冲破狀。更兼穿割實爲凶。箭射總皆同。刑是水穴得土水。……冲是洋潮勢大雄。穴小最爲凶。尅是陽脉得陰水。初下退田地。破是衆水穿羅城。……穿是一水穿堂過。……割是穴前扣脚反。……箭是面前來對穴。口舌頻頻見。射是一尖向外傾。凶禍歲歲逢。真龍若與砂水對。禍福終須配。天造地設一定規。凶吉再難移。
Dịch: Trong nước có sát là khó chữa nhất, người phải xét kỹ. Xét kỹ thì sát có tám dạng: hình, khắc, xung, phá; lại thêm xuyên, cát thật là hung; tiễn, xạ cũng thế. Hình là huyệt thuỷ mà gặp nước thổ. Xung là sóng triều thế lớn mạnh, huyệt nhỏ thì hung nhất. Khắc là mạch dương gặp nước âm, mới táng đã lùi ruộng đất. Phá là nhiều nước xuyên qua la thành. Xuyên là một dòng xuyên qua minh đường. Cát là trước huyệt nước khoét chân quay ngược. Tiễn là nước trước mặt chĩa thẳng vào huyệt. Xạ là một mũi nhọn nghiêng ra ngoài. Chân long nếu đối với sa thuỷ, hoạ phúc rốt cuộc phải phối; trời tạo đất đặt có quy định, cát hung khó dời.
Giảng: Tám sát gom lại thành ba nhóm dễ nhớ. Nhóm "lệch tỉ lệ": xung (nước lớn huyệt nhỏ), hình và khắc (âm dương ngũ hành của huyệt với nước không phối). Nhóm "phá vòng": phá (nhiều dòng xuyên la thành), xuyên (một dòng xuyên minh đường), cát (nước khoét chân huyệt). Nhóm "đâm": tiễn (chĩa thẳng vào), xạ (mũi nhọn quay ra). Các lời đoán hoạ cụ thể đi kèm là cách nói của sách cổ; bài viết chỉ thuật hình.
Thuỷ cách thuyết dạy nước đến, nước ngang, nước đi, nước tụ phải thế nào? – 水格說
Thuỷ cách thuyết dạy bốn chữ: nước đến muốn khuất khúc, nước ngang muốn ôm quanh, nước đi muốn quanh quẩn, nước tụ muốn trong lặng. Đứng ở huyệt không thấy nước xung thẳng, lắc xiên, nghiêng đổ, rơi gấp, không nghe tiếng thác réo bi thương, nước có tình ngoảnh huyệt mà vòng ôm như cánh cung là tốt.

水格說
水爲龍血脉。水會則龍盡。水交則龍止。水走則氣散。水注則氣聚。然有大小遠近淺深不同。但來者欲屈曲。横者欲遶抱。去者欲盤桓。聚者欲澄凝。登穴不見。直冲斜擺。傾瀉陡跌。不聞湍激悲鳴。有情顧穴。而環繞弓抱爲善。書云。洋洋悠悠。顧我欲留。傳伯通謂囊聚之水。深如鍋底。圓如鏡面。方如棋盤是也。
Dịch: Nước là huyết mạch của long. Nước hội thì long tận, nước giao thì long dừng, nước chạy thì khí tán, nước rót thì khí tụ. Nhưng có lớn nhỏ, xa gần, nông sâu khác nhau. Chỉ cần nước đến muốn khuất khúc, nước ngang muốn ôm quanh, nước đi muốn quanh quẩn, nước tụ muốn trong lặng. Lên huyệt không thấy xung thẳng, lắc xiên, nghiêng đổ, rơi gấp; không nghe tiếng thác réo bi thương; có tình ngoảnh huyệt mà vòng ôm như cánh cung là tốt. Sách nói: "Mênh mang thong thả, ngoảnh ta muốn ở lại." Truyền Bá Thông gọi nước tụ như túi là sâu như đáy chảo, tròn như mặt gương, vuông như bàn cờ.
Giảng: Bốn câu "nước hội long tận, nước giao long dừng, nước chạy khí tán, nước rót khí tụ" là bản tóm tắt thuỷ pháp gọn nhất trong cả quyển. Câu "mênh mang thong thả, ngoảnh ta muốn ở lại" (洋洋悠悠,顧我欲留) diễn tả rất đúng tình của nước: nước tốt không vội đi, như người khách lưu luyến. Lời dặn "không nghe tiếng thác réo bi thương" cho thấy người xưa xét nước bằng cả tai, không chỉ bằng mắt.
Thuỷ thành ca mô tả các dáng nước trước mộ ra sao? – 水城歌
Thuỷ thành ca là bài ca dài mô tả từng dáng nước trước mộ: sông lớn chầu thẳng thì sợ xung mộ, phải có án ngang che chân; sông lớn ngang như đai ngọc là quý; ao lớn trước mộ được long hổ ôm là giàu; nước mỗi khúc là một trùng tài, ba năm khúc liền là của cải chất đống; nước thẳng chảy trăm bước là mười năm lo. Bài ca kết bằng câu: "Long như tướng, thuỷ như binh."

水城歌
斷城法。要推詳。……論水城。先堂局。但看横斜并直曲。……大江朝。怕冲墳。必須横案合城門。若無横案前遮脚。田財破盡絕兒孫。……大江横。如玉帶。前面羅城圓月界。……墳宅前。大池塘。龍虎抱藏居一方。定主家豪人富貴。……市井地。看口闕。口闕重重水不走。水口捍門華表高。……墳前水。直流流。長流百步十年憂。……穴前水。似反弓。出人漂蕩走西東。……水一曲。一重財。任他流去任他來。若是連灣三五曲。家中財寶積如堆。水射左。長子憂。若射右邊幼子愁。當中直射中房敗。此名三殺水。……龍如將。水如兵。禽爲刀劍不離身。水裏雌雄山上見。山上雌雄水裏明。山出源。在崙崑。一脉千源天下分。
Dịch ý: Phép đoán thành phải suy xét kỹ. Bàn thuỷ thành trước xem đường cục, chỉ xem ngang, xiên, thẳng, cong. Sông lớn chầu thẳng sợ xung mộ, phải có án ngang hợp với thành môn; không có án ngang che chân trước thì hao ruộng của. Sông lớn ngang như đai ngọc, phía trước la thành như trăng tròn là quý. Trước mộ có ao lớn, long hổ ôm giấu một phương thì nhà hào phú. Đất chợ búa xem cửa khuyết: cửa khuyết trùng trùng thì nước không đi; thuỷ khẩu có hãn môn, hoa biểu cao thì nhà nhà giàu có. Nước trước mộ thẳng chảy trăm bước thì mười năm lo. Nước trước huyệt như cánh cung quay ngược thì người ra trôi dạt. Nước một khúc là một trùng của, mặc nó chảy đi chảy lại; nếu liền ba năm khúc thì của báu chất đống. Nước bắn bên trái, bên phải, chính giữa gọi là tam sát thuỷ. Long như tướng, thuỷ như binh; thư hùng trong nước thấy ở trên núi, thư hùng trên núi rõ ở trong nước. Núi ra nguồn ở Côn Lôn, một mạch nghìn nguồn chia thiên hạ.
Giảng: Câu "thư hùng trong nước thấy ở trên núi, thư hùng trên núi rõ ở trong nước" là chỗ hay nhất của bài ca, nói đúng tinh thần Phối long thuỷ luận ở bài 51: núi và nước kiểm chứng lẫn nhau. Hình ảnh "nước một khúc là một trùng tài" dễ nhớ và có lý: mỗi khúc uốn là một lần nước chậm lại, khí có dịp dừng. Bài ca còn có nhiều câu ghép thuỷ thành với các sao (Dực, Chẩn, Khuê, Lâu) và các phương; đó là phần lý khí cần học kèm la kinh, bài viết không đi sâu.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc bốn chữ "đến khuất khúc, ngang ôm quanh, đi quanh quẩn, tụ trong lặng" như bản mô tả lưu khí đồ bằng nước. Theo Thầy Vũ Giới, khí "chạy như nước, xoắn như gió"; nước thẳng gấp là khí thẳng gấp, nước uốn khúc là khí được hãm lại. Ở dương trạch, con đường, hành lang, lối đi trong nhà cũng là "nước": thẳng tuột từ cổng tới sau nhà là khí xuyên đường, quanh co vừa phải là khí được giữ.

Điểm thứ hai là bảng long quý hèn, nước quý hèn. Phong Thuỷ Liên Hoa luôn đặt long, tức thế đất và nền móng, làm gốc; nước, tức dòng khí và lối vào, làm ngọn. Thầy Vũ Giới nói "Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc." Nhà có lối vào đẹp mà nền đất hỏng thì chỉ tốt được một thời.
Điểm thứ ba là lời dặn "xem bằng cả tai". Tiếng nước réo, tiếng gió lùa là thông tin thật về thế đất. Nhận ra nước có tình hay vô tình, sát nào thuộc loại nào ngoài thực địa là nhãn pháp; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Hiểu lầm thường gặp về các bài thuỷ ca
Hiểu lầm thường gặp nhất là thấy nước đẹp liền cho là đất tốt. Biện thuỷ phân cách ca nói rõ phân nước phải lấy long làm chủ; long hèn mà nước quý thì đầu tốt, rốt cuộc vẫn bại.

- Nghĩ sông càng lớn càng tốt: sóng lớn mà huyệt nhỏ là "xung", một trong tám sát; sông lớn chầu thẳng còn sợ xung mộ.
- Bỏ qua thuỷ khẩu: bài ca dặn vào làng trước hết xem thuỷ khẩu, hai núi khoá như cổ hồ lô thì chân long ở trong.
- Đếm khúc nước như đếm tiền: "một khúc một trùng tài" là hình ảnh nói nước chậm lại thì khí dừng, không phải công thức tính của.
- Đọc lời đoán hoạ theo phòng (trưởng, giữa, út) như phán quyết: đó là cách nói của sách cổ, không dùng để phán người.
Tóm lại – 總結: Nước là huyết mạch của long: long dừng thì nước tụ, nước tụ thì huyệt táng được; vào làng trước hết xem thuỷ khẩu. Nước quý là cong vòng uốn khúc chầu vái, nước hèn là thẳng chảy đi, nhưng sang hèn phải lấy long làm chủ. Nước có tám sát: hình, khắc, xung, phá, xuyên, cát, tiễn, xạ. Nước đến muốn khuất khúc, ngang muốn ôm quanh, đi muốn quanh quẩn, tụ muốn trong lặng. Long như tướng, thuỷ như binh.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (52) – Minh đường thuyết và Ngũ thành quyết 明堂 · 五城訣. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (54) – Lai thuỷ và triều thuỷ (sắp đăng).
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển 16 (Thuỷ pháp bộ), tờ 10a–14b: Tiêu thuỷ nhập thức ca, Biện thuỷ phân cách ca, Thuỷ cách thuyết, Thuỷ thành ca; bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696). Hiệu đính: một chữ trước 遶抱 ở Thuỷ cách thuyết bản khắc mờ, đọc theo văn mạch là "muốn"; cuối Thuỷ thành ca có lời chua nhỏ ghi một bản khác chép khác, bài không dịch; các lời đoán hoạ cụ thể chỉ dịch chọn lọc. Sách thuộc công cộng. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, ghi phương vị nước đến, nước đi và thuỷ khẩu khi thực địa.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng: vẽ lối đi, hành lang để xét "nước" trong nhà ở.
- Kệ Tam Hợp trên Kho Sách Quý: các sách long, huyệt, sa, thuỷ đọc kèm.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (52): Minh đường thuyết và Ngũ thành quyết
- Địa Lý Đại Thành (51): Tứ thần bổ luận, nước phối long và minh đường
- Hám Long Kinh: đề yếu, tổng luận núi Tu Di
- Táng Thư, Nội thiên: táng là nương sinh khí
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc tám sát của nước và bốn chữ đến, ngang, đi, tụ là phần Thư; đứng ở huyệt mà nhận ra nước có tình hay vô tình, long và nước quý hèn ra sao là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Nước là huyết mạch của long" nghĩa là gì? – 水爲龍血脉
Là long như thân, nước như máu: xem nước chảy thế nào thì biết long dừng hay đi. Thuỷ cách thuyết nói nước hội thì long tận, nước giao thì long dừng, nước chạy thì khí tán, nước rót thì khí tụ.
Vì sao vào làng phải xem thuỷ khẩu trước? – 入鄉觀水口
Vì thuỷ khẩu là cửa nước của cả vùng. Hai núi đối nhau khoá lại như cổ hồ lô thì khí cả vùng được giữ, chân long ở bên trong; thuỷ khẩu mở toang thì khí tản.
Long quý nước hèn và long hèn nước quý, cái nào hơn? – 龍水貴賤
Biện thuỷ phân cách ca nói long hèn nước quý thì đầu tốt, sau phá nhà; nước hèn long quý thì không trọn, hoạ phúc lẫn nhau. Phân nước phải lấy long làm chủ.
Tám sát của nước là gì? – 水中八煞
Hình, khắc, xung, phá, xuyên, cát, tiễn, xạ. Gom lại có ba nhóm: lệch tỉ lệ hoặc âm dương (xung, hình, khắc), phá vòng (phá, xuyên, cát) và đâm (tiễn, xạ).
"Long như tướng, thuỷ như binh" nghĩa là gì? – 龍如將水如兵
Là câu kết của Thuỷ thành ca: long làm chủ như tướng, nước theo như quân. Câu đi kèm "thư hùng trong nước thấy ở trên núi, thư hùng trên núi rõ ở trong nước" nói núi và nước kiểm chứng lẫn nhau.









