Địa Lý Đại Thành · La Kinh Chỉ Nam Bát Vụ Tập
地理大成 · 羅經指南撥霧集 卷中 (羅經備盤總說 · 先天八卦 · 諸陰陽 · 諸九星卦例 · 三卦)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) soạn · Trịnh Cung Chấn 鄭宮振 (Hải Xương) đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập 4.
Quyển trung của La Kinh Chỉ Nam Bát Vụ Tập (羅經指南撥霧集) trong bộ Địa Lý Đại Thành mở một phần mới mà Diệp Cửu Thăng gọi là "bị bàn": những vòng không dùng gấp khi đặt mộ, nhưng người học la kinh phải biết lý. Đầu quyển ghi tên người hiệu đính Quách Đình Ngạn (tự Dĩnh Đạt) và người tham khảo Trịnh Cung Chấn (tự Thần Phụ). Bài này đọc La kinh bị bàn tổng thuyết, mục Tiên thiên bát quái với hình hoành đồ và viên đồ, mục Chư âm dương (bốn kiểu chia âm dương), mục Chư cửu tinh quái lệ (thiên định quái và các quẻ con) và mục Tam quái (hai phụ mẫu đông tây, nam bắc).
Trả lời nhanh: Theo Diệp Cửu Thăng, la kinh có hai loại dụng. Tướng thiên (giúp trời) là thừa khí, lập hướng, tiêu sa, nạp thuỷ, liên quan trực tiếp tới cát hung, nên gom vào chính tập. Trắc thiên (đo trời) là đo độ thuần bác của sông núi để biện đất quý tiện lớn nhỏ, có thể thong thả hơn, nên gom vào bị tập; phần sai lầm thì để riêng ở biện nguỵ tập. Tịnh âm tịnh dương là dụng lớn nhất của kim, vị âm dương theo hậu thiên nhưng lý thì từ tiên thiên. Có bốn kiểu âm dương: dương thăng âm giáng (Tý đến Tị là dương), âm dương bản thể của can chi bát quái, âm dương của đại huyền không tứ kinh, và âm dương của phép chọn ngày tạo mệnh. Các quẻ cửu tinh (địa mẫu, thiên phụ, ngũ quỷ, xuyên cung, phụ tinh) đều sinh từ thiên định quái. Tam quái lấy ngũ hành hậu thiên: đông tây kim mộc một phụ mẫu, nam bắc thuỷ hoả một phụ mẫu; Khôn phụ vào Ly, Cấn phụ vào Khảm.
Thầy Vũ Giới giảng: "Diệp Cửu Thăng tách la kinh làm hai tập là để cứu người dùng khỏi một cái bẫy: đòi đất thuần tuyệt đối rồi bỏ đất tốt chỉ vì một tì vết nhỏ. Cái gấp là tướng thiên, cái để hiểu là trắc thiên."
Vì sao gọi là la kinh – 羅經備盤總說
Bài tổng thuyết mở bằng việc giải tên gọi, rồi trả lời lời chê la kinh rườm rà.

南針之盤,而曰羅經者,蓋取包羅萬象、經緯天地之義。凡天星卦象、五行六甲,世所稱淵微浩大之理,莫不畢具其中也。顧古仙之設此,不亦近于繁歟?而非繁也。欲以此數寸之盤,測天地之靈秘,符造化之妙用,不若是……則不能得其情也。
Dịch: Cái bàn kim chỉ nam mà gọi là la kinh, là lấy nghĩa bao la vạn tượng, kinh vĩ trời đất. Phàm thiên tinh quái tượng, ngũ hành lục giáp, những lý mà đời gọi là sâu xa rộng lớn, không gì không có đủ trong đó. Nhưng người xưa đặt ra như thế chẳng gần với rườm rà sao? Mà không phải rườm rà. Muốn lấy cái bàn vài tấc này để đo cái linh bí của trời đất, hợp với diệu dụng của tạo hoá, không như vậy… thì không được tình của nó.
Giảng: "La" là bao la, gom hết; "kinh" là sợi dọc của tấm vải, cũng là trục chính. Tên gọi nói lên ý định của người làm: gom các lớp lý của trời đất vào một mặt bàn. Diệp Cửu Thăng không phủ nhận la kinh nhiều tầng, ông chỉ dặn phải biết tầng nào dùng việc gì.
Tướng thiên và trắc thiên: hai loại dụng của la kinh – 相天之用 測天之用
Đây là ý chính của bài tổng thuyết, giải thích vì sao Bát Vụ Tập chia thành chính tập, bị tập và biện nguỵ tập.

夫羅經之用甚叢雜矣,不易言矣,然而有可言者:其用雖叢雜,而其所以用之例不過二者而已。二者維何?一曰相天之用,即正集所具乘氣立向、消砂納水諸用是也;一曰測天之用,乃測山川生成之純駁,以辨其地之貴賤大小者也。不知相天之法,則不能乘氣消納以趨吉而避凶;不知測天之法,則不能知地之貴賤大小,乃輕投而亂投。相天之法,吉凶所係,為任事者之急務,余故彙為正集;至測天乃辨地之法,稍可緩焉,故彙為備集也。
Dịch: Chỗ dùng của la kinh rất rối, không dễ nói; nhưng có thể nói được: dùng tuy rối, mà lệ để dùng chỉ có hai. Hai là gì? Một là dụng tướng thiên, tức các dụng thừa khí, lập hướng, tiêu sa, nạp thuỷ có trong chính tập; hai là dụng trắc thiên, là đo độ thuần bác khi sông núi sinh thành để biện đất quý tiện lớn nhỏ. Không biết phép tướng thiên thì không thể thừa khí tiêu nạp để theo cát tránh hung; không biết phép trắc thiên thì không biết đất quý tiện lớn nhỏ, rồi đặt nhẹ đặt bừa. Phép tướng thiên dính tới cát hung, là việc gấp của người làm việc, nên tôi gom làm chính tập; còn trắc thiên là phép biện đất, có thể thong thả hơn, nên gom làm bị tập.
Giảng: "Tướng thiên" là giúp trời (cùng chữ "tướng" trong "dĩ nhân tướng thiên" ở bài 101): việc người làm để đất trời làm sẵn phát được. "Trắc thiên" là đo trời: đọc xem đất trời làm ra thuần đến đâu, lớn đến đâu. Một bên là hành động, một bên là chẩn đoán. Các bài 95 đến 101 thuộc chính tập; bài này mở bị tập.
Vì sao phải tách hai tập, và biện nguỵ tập – 必分之者
Diệp Cửu Thăng nói thêm hai lý do tách tập, và lý do thứ hai là một lời răn quan trọng.

夫合為一集,亦未嘗不可,而余必分之者,一則恐學盤者不知有相天測天之分門,一例而觀之,則吉凶互異,多岐而罔適從;一則恐用盤者不知緩急,而必求夫至精至純之地,反以微疵而輕棄夫大富大貴之穴也。故將二十四山測天之法彙為備集,并將用雖不急而其理須知者附焉。又諸細盤之中,有妙理而不急于用者,亦次焉。若夫背謬之說、邪妄之製,則余更有辨偽集在。
Dịch: Gộp làm một tập cũng chẳng phải không được, mà tôi nhất định tách ra là vì: một là sợ người học bàn không biết có hai môn tướng thiên và trắc thiên, nhìn chung một lệ thì cát hung lẫn trái nhau, nhiều ngả mà không biết theo đâu; hai là sợ người dùng bàn không biết gấp hoãn, cứ đòi đất tinh thuần tuyệt đối, rồi vì một tì vết nhỏ mà nhẹ tay bỏ huyệt đại phú đại quý. Nên gom các phép trắc thiên của hai mươi bốn sơn làm bị tập, và kèm theo những gì dùng không gấp mà lý phải biết. Lại trong các bàn chi tiết có lý diệu mà không gấp dùng thì cũng xếp kế đó. Còn các thuyết trái sai, các kiểu chế tà vọng thì tôi có biện nguỵ tập riêng.
Giảng: Lý do thứ hai lặp lại đúng bài luận kết của Thiên Ngọc Kinh (bài 93): đòi đất thuần tuyệt đối là bỏ hết đất tốt trong thiên hạ. Ở đây ông biến lời răn ấy thành cách sắp sách: các vòng đo thuần bác được đưa ra một tập riêng để người dùng không lấy chúng làm điều kiện loại đất.
Tiên thiên bát quái: tịnh âm tịnh dương lý từ tiên thiên – 先天八卦
Mục đầu bị tập là tiên thiên bát quái, vì nó là gốc lý của tịnh âm tịnh dương trên chính châm.

盤針之用,淨陰淨陽最大,其陰陽之位雖從後天,而陰陽之原實從先天,故先天之理亦學盤者所必知也。其圓盤大序:乾純陽而為天,故居南上;坤純陰而為地,故居北下;離內陰外陽,日與火之象也,居東;坎內陽外陰,月與水之象也,居西;兌一陰加二陽之上,陰不能下,故聚而為澤,東南者大澤也;艮一陽加二陰之上,陽不能下,故峙而為山,西北者山祖也;震一陽奮于二陰之下,雷象也,雷起于春,故震居東北;巽一陰動于二陽之下,風象也,風急于秋,故巽居西南。雖然,此亦後人之解也。
Dịch: Chỗ dùng của kim trên bàn, tịnh âm tịnh dương là lớn nhất; vị âm dương tuy theo hậu thiên, mà gốc âm dương thật từ tiên thiên, nên lý tiên thiên cũng là điều người học bàn phải biết. Thứ tự lớn của viên bàn: Càn thuần dương là trời nên ở nam, trên; Khôn thuần âm là đất nên ở bắc, dưới; Ly trong âm ngoài dương, là tượng mặt trời và lửa, ở đông; Khảm trong dương ngoài âm, là tượng mặt trăng và nước, ở tây; Đoài một âm trên hai dương, âm không xuống được nên tụ làm đầm, đông nam là đầm lớn; Cấn một dương trên hai âm, dương không xuống được nên đứng làm núi, tây bắc là tổ núi; Chấn một dương bật dưới hai âm, là tượng sấm, sấm nổi mùa xuân nên Chấn ở đông bắc; Tốn một âm động dưới hai dương, là tượng gió, gió gắt mùa thu nên Tốn ở tây nam. Tuy vậy, đó cũng chỉ là cách giải của người sau.
Giảng: Câu "vị theo hậu thiên, gốc từ tiên thiên" là chìa khoá của tịnh âm tịnh dương: bốn quẻ dương (Càn Khôn Khảm Ly) và bốn quẻ âm (Chấn Tốn Cấn Đoài) được chia theo tiên thiên, rồi đặt lên vị hậu thiên trên la kinh. Đáng chú ý là Diệp Cửu Thăng tự nói các cách giải tượng (đầm ở đông nam vì địa thế Trung Hoa…) "chỉ là cách giải của người sau". Ông muốn quay về chỗ gốc: hình hoành đồ.
Từ hoành đồ đến viên đồ: thái cực, lưỡng nghi, tứ tượng, bát quái – 橫圖 圓圖
Diệp Cửu Thăng vẽ lại cách Phục Hy vạch quẻ, rồi uốn hoành đồ thành viên đồ.

……卦之始,從未有画起,此太極也,故曰無極而太極。画從右始,先右畫一陽儀,次左畫一陰儀;于是陽儀之上再加一陽一陰而成老陽少陰,少陰者陽育陰也;陰儀之上再加一陰一陽而成老陰少陽,少陽者陰育陽也。再于老陽之上加一陽而成乾,加一陰而成兌;少陰之上加一陽而成離,加一陰而成震;老陰之上加一陰而成坤,加一陽而成艮;少陽之上加一陰而成坎,加一陽而成巽。三才立而卦象成矣。其画先右而左,先下而上:先右而左者,法天道之左旋;先下而上者,法地道之層壘也。橫圖既成,曲轉便成圓圖,其序乾一兌二離三震四,坤五艮六坎七巽八,皆右旋而轉,故曰易逆數也。
Dịch: …Quẻ bắt đầu từ chỗ chưa có vạch, đó là thái cực, nên nói vô cực mà thái cực. Vạch bắt đầu từ phải: trước vạch bên phải một dương nghi, kế vạch bên trái một âm nghi; rồi trên dương nghi thêm một dương một âm thành lão dương, thiếu âm (thiếu âm là dương nuôi âm); trên âm nghi thêm một âm một dương thành lão âm, thiếu dương (thiếu dương là âm nuôi dương). Lại trên lão dương thêm một dương thành Càn, thêm một âm thành Đoài; trên thiếu âm thêm một dương thành Ly, thêm một âm thành Chấn; trên lão âm thêm một âm thành Khôn, thêm một dương thành Cấn; trên thiếu dương thêm một âm thành Khảm, thêm một dương thành Tốn. Tam tài đứng mà quái tượng thành. Vạch từ phải sang trái, từ dưới lên trên: phải sang trái là theo đạo trời xoay trái; dưới lên trên là theo đạo đất chồng lớp. Hoành đồ thành rồi, uốn cong lại là thành viên đồ, thứ tự Càn một, Đoài hai, Ly ba, Chấn bốn, Khôn năm, Cấn sáu, Khảm bảy, Tốn tám, đều xoay phải mà chuyển, nên nói "Dịch là số ngược".
Giảng: Cách giải của Diệp Cửu Thăng có một điểm khác lạ: ông xếp viên đồ thành một vòng liền, cả tám quẻ đều xoay phải (Càn một đến Tốn tám nối nhau), chứ không bẻ đôi. Điểm này dẫn tới đoạn phê bình kế tiếp. Người đọc nên vẽ lại hình hoành đồ ba tầng (lưỡng nghi, tứ tượng, bát quái) để thấy vì sao Càn Đoài Ly Chấn đứng bên dương, Tốn Khảm Cấn Khôn đứng bên âm.
Lời bàn về Thiệu tử và Chu tử – 邵子 朱子
Ngay sau viên đồ, Diệp Cửu Thăng đưa ra một nhận xét táo bạo về hai đại nho.

昔邵子隱秘其法于陰儀,加法亦先陽後陰,故有巽六坤八之說。一圖之中,半順半逆。朱晦菴答王樞云:自震四至乾一,皆已生之卦,為數往者順;自巽五至坤八,皆未生之卦,為知來者逆。一圖之中,順逆分行,更不可曉。蓋邵氏之學本于陳希夷,陳學出于曾氏,先天之易堪輿家傳而儒家不傳;朱子之學本于二程,故亦為邵子瞞過也。
Dịch: Xưa Thiệu tử giấu kín phép ở âm nghi, cách thêm vạch cũng trước dương sau âm, nên có thuyết Tốn sáu Khôn tám. Trong một hình mà nửa thuận nửa nghịch. Chu Hối Am trả lời Vương Xu rằng: từ Chấn bốn đến Càn một đều là quẻ đã sinh, là "đếm cái đã qua thì thuận"; từ Tốn năm đến Khôn tám đều là quẻ chưa sinh, là "biết cái sắp tới thì nghịch". Trong một hình mà thuận nghịch chia đường, càng khó hiểu. Vì học của Thiệu thị gốc ở Trần Hy Di, học của Trần lại từ họ Tăng; Dịch tiên thiên thì nhà kham dư truyền mà nhà Nho không truyền; học của Chu tử gốc ở hai Trình, nên cũng bị Thiệu tử giấu qua mắt.
Giảng: Đây là một lập trường riêng của Diệp Cửu Thăng: ông cho rằng tiên thiên Dịch vốn được giới kham dư (dòng Tăng Văn Địch) giữ trọn, còn nhà Nho chỉ nhận được bản Thiệu Ung đã giấu bớt. Người đọc không cần đồng ý, nhưng nên biết rằng tranh luận về thứ tự viên đồ có ảnh hưởng trực tiếp tới cách đặt quẻ trên la kinh và tới các phép cửu tinh ở mục sau.
Chư âm dương: bốn kiểu chia âm dương trên la kinh – 諸陰陽
Mục thứ hai liệt kê các cách chia âm dương mà người học phải phân biệt, để khỏi đem âm dương của phép này dùng cho phép khác.

經盤之用,以淨陰淨陽為重,然各家陰陽亦學者之所不可不知。如自子至巳為陽,自午至亥為陰,此陽升陰降之陰陽也。十二壁卦從此出:十一月為復,至巳六陽而為乾;五月為姤,至亥六陰而為坤,共七十二爻,為七十二候,此七十二龍之所從出也。如乾艮甲庚丙壬子寅辰午申戌為陽,坤巽乙辛丁癸丑卯巳未酉亥為陰,此八卦干支本體之陰陽也。如子寅辰乾丙乙卯巳未艮庚丁為陰,午申戌巽辛壬酉亥丑坤甲癸為陽,此大玄空四經五行之陰陽也。如艮寅甲卯乙辰坤申庚酉辛戌為陽,巽巳丙午丁未乾亥壬子癸丑為陰,此陽年陽利、陰年陰利,選日造命之陰陽也。
Dịch: Chỗ dùng của kinh bàn lấy tịnh âm tịnh dương làm trọng, nhưng âm dương của các nhà cũng là điều người học không thể không biết. Như từ Tý đến Tị là dương, từ Ngọ đến Hợi là âm, đó là âm dương dương thăng âm giáng. Mười hai quẻ tích từ đây mà ra: tháng mười một là Phục, đến Tị sáu dương là Càn; tháng năm là Cấu, đến Hợi sáu âm là Khôn; cộng bảy mươi hai hào, là bảy mươi hai hậu; bảy mươi hai long từ đây mà ra. Như Càn Cấn Giáp Canh Bính Nhâm Tý Dần Thìn Ngọ Thân Tuất là dương, Khôn Tốn Ất Tân Đinh Quý Sửu Mão Tị Mùi Dậu Hợi là âm, đó là âm dương bản thể của can chi bát quái. Như Tý Dần Thìn Càn Bính Ất Mão Tị Mùi Cấn Canh Đinh là âm, Ngọ Thân Tuất Tốn Tân Nhâm Dậu Hợi Sửu Khôn Giáp Quý là dương, đó là âm dương của tứ kinh ngũ hành đại huyền không. Như Cấn Dần Giáp Mão Ất Thìn Khôn Thân Canh Dậu Tân Tuất là dương, Tốn Tị Bính Ngọ Đinh Mùi Càn Hợi Nhâm Tý Quý Sửu là âm, đó là âm dương "năm dương lợi dương, năm âm lợi âm" của phép chọn ngày tạo mệnh.
Giảng: Bốn bảng chia hai mươi bốn sơn thành hai nửa theo bốn cách khác nhau. Cùng một sơn Tý: theo thăng giáng là dương, theo bản thể can chi là dương, theo đại huyền không lại là âm, theo phép chọn ngày là âm. Ai lẫn các bảng này sẽ thấy các sách "mâu thuẫn" nhau, trong khi thật ra mỗi sách đang dùng một bảng. Cả bốn đều khác với tịnh âm tịnh dương (theo tiên thiên bát quái nạp giáp) mà bài 95 đã giảng.
Chư cửu tinh quái lệ: thiên định quái là tổ của các quẻ – 諸九星卦例
Mục thứ ba bàn các quẻ dùng để phi cửu tinh, và chỉ ra quẻ gốc của tất cả.

盤中止設輔星九星,如艮丙為貪狼之類,所以定二十四山之六秀,此地母卦也。然諸卦之用不止此:以起星尺者用天父卦,以占砂水用五鬼卦,以占陽宅用穿宮卦,以合淨陰淨陽用輔星卦,諸卦皆從天定卦而出。天定卦者,諸卦之祖也。
Dịch: Trên bàn chỉ đặt cửu tinh của phụ tinh, như Cấn Bính là tham lang, để định lục tú của hai mươi bốn sơn; đó là địa mẫu quái. Nhưng chỗ dùng của các quẻ không chỉ thế: khởi tinh xích thì dùng thiên phụ quái; chiêm sa thuỷ dùng ngũ quỷ quái; chiêm dương trạch dùng xuyên cung quái; hợp tịnh âm tịnh dương dùng phụ tinh quái; các quẻ đều từ thiên định quái mà ra. Thiên định quái là tổ của các quẻ.
Giảng: Cấn Bính là tham lang chính là lục tú trong Thôi Quan Thiên (bài 91): Cấn Bính Tốn Tân Đoài Đinh. Ở đây Diệp Cửu Thăng cho biết lục tú ấy đến từ một phép phi cửu tinh gọi là địa mẫu quái. Các phép phi tinh khác (thiên phụ, ngũ quỷ, xuyên cung, phụ tinh) đều là biến thể của cùng một quẻ gốc, nên học một quẻ gốc là hiểu được cả họ.
Thiên định quái: cổ thức và thức của Diệp Cửu Thăng – 天機卦例 古式 余式
Diệp Cửu Thăng vẽ thiên định quái theo cổ thức rồi tự đưa ra ba thức mới, kèm lời cười một người bạn.

此係古式,有友人云此式係天定卦,其位毫不可移易,余笑易三式于左。
此局從先天卦而定,以乾為首:乾變其上爻為兌,兌變其中爻為震,震變其下爻為坤,坤變其中爻為坎,坎變其上爻為巽,巽變其中爻為艮,艮變其下爻為離,離變其中爻復為乾。兌從老陽來,震離從少陰來,坤艮從老陰來,坎巽從少陽來,故各相對起生氣貪狼。古式從乾變起,故三男順序,三女錯亂,陽儀之卦居外;余式從坤變起,故三女順序,三男錯亂,陰儀之卦居外。又下二式其用全也。其飛九星法,中起中止,弦起弦止,其星以貪巨祿文廉武破輔為序,右弼與輔仝宮。
Dịch: Đây là cổ thức; có người bạn nói thức này là thiên định quái, vị của nó không thể dời đổi mảy may; tôi cười mà đổi ra ba thức ở bên trái. Cục này định từ quẻ tiên thiên, lấy Càn làm đầu: Càn biến hào trên thành Đoài, Đoài biến hào giữa thành Chấn, Chấn biến hào dưới thành Khôn, Khôn biến hào giữa thành Khảm, Khảm biến hào trên thành Tốn, Tốn biến hào giữa thành Cấn, Cấn biến hào dưới thành Ly, Ly biến hào giữa lại thành Càn. Đoài từ lão dương mà ra, Chấn Ly từ thiếu âm, Khôn Cấn từ lão âm, Khảm Tốn từ thiếu dương, nên mỗi cặp đối nhau mà khởi sinh khí tham lang. Cổ thức khởi biến từ Càn, nên ba nam theo thứ tự, ba nữ lộn xộn, quẻ dương nghi ở ngoài; thức của tôi khởi biến từ Khôn, nên ba nữ theo thứ tự, ba nam lộn xộn, quẻ âm nghi ở ngoài. Hai thức dưới thì dụng đầy đủ. Phép phi cửu tinh: khởi ở giữa thì dừng ở giữa, khởi ở cạnh thì dừng ở cạnh; thứ tự sao là tham, cự, lộc, văn, liêm, vũ, phá, phụ; hữu bật cùng cung với phụ.
Giảng: Chuỗi biến hào (trên, giữa, dưới, giữa, trên, giữa, dưới, giữa) là phép quen thuộc của bát trạch: biến từng hào để đi qua đủ tám quẻ. Điều đáng học ở đây là thái độ: người bạn nói "không thể dời đổi mảy may", Diệp Cửu Thăng "cười mà đổi ra ba thức" để chứng rằng cổ thức chỉ là một cách viết, cái bất biến là quy tắc biến hào chứ không phải hình vẽ.
Ngũ quỷ quái, phụ tinh quái, quẻ dương trạch của Liêu công – 五鬼卦 輔星卦
Từ thiên định quái, Diệp Cửu Thăng giải các quẻ con và một phép cửu tinh theo trường sinh mà ông cho là chỉ đặt tên khéo.

……若乾甲來山,即上例,是得貪巨武,山水朝為吉,破祿文廉為凶。訣曰:收山出煞有何妙,破祿文廉要坐穴;貪巨武輔收入穴,何愁大地不相逢。
五鬼卦,廉居本宮,不合淨陰淨陽,故易為此卦。輔星卦即上五鬼卦,但將廉輔二星互易便是。廖公以陽宅卜居,卦從本宮對宮起貪,但星以貪廉武文祿巨破輔為序。如乾宅從兌起貪,則廉加震,武加坤,文加坎,祿加巽,巨加艮,破加離,故乾宅以坤兌艮丙為吉也。又五行九星,以大墓位為破軍,絕胎二位為祿存,養生二位為貪狼,沐冠二位為文曲,官旺二位為武曲,衰一位為巨門,病死二位為廉貞。雖曰九星,與上卦例無涉,不過巧立之名色也。
Dịch: …Nếu là núi tới ở Càn Giáp, theo lệ trên thì được tham, cự, vũ; sơn thuỷ chầu ở đó là cát; phá, lộc, văn, liêm là hung. Quyết rằng: thu sơn xuất sát có gì diệu, phá lộc văn liêm phải toạ huyệt; tham cự vũ phụ thu vào huyệt, lo gì không gặp đại địa. Ngũ quỷ quái thì liêm ở bản cung, không hợp tịnh âm tịnh dương, nên đổi thành quẻ này. Phụ tinh quái tức là ngũ quỷ quái trên, chỉ đổi chỗ hai sao liêm và phụ. Liêu công dùng xem dương trạch chọn chỗ ở, quẻ từ cung đối của bản cung khởi tham, nhưng thứ tự sao là tham, liêm, vũ, văn, lộc, cự, phá, phụ. Như nhà Càn từ Đoài khởi tham thì liêm đến Chấn, vũ đến Khôn, văn đến Khảm, lộc đến Tốn, cự đến Cấn, phá đến Ly; nên nhà Càn lấy Khôn, Đoài, Cấn, Bính làm cát. Lại có ngũ hành cửu tinh: vị đại mộ là phá quân, hai vị tuyệt thai là lộc tồn, hai vị dưỡng sinh là tham lang, hai vị mộc dục quan đới là văn khúc, hai vị lâm quan đế vượng là vũ khúc, một vị suy là cự môn, hai vị bệnh tử là liêm trinh. Tuy gọi là cửu tinh nhưng không dính gì tới quái lệ trên, chẳng qua là đặt tên khéo mà thôi.
Giảng: Câu quyết "phá lộc văn liêm phải toạ huyệt, tham cự vũ phụ thu vào huyệt" là cách nói gọn của thu sơn xuất sát: sao hung để ở sau lưng (toạ), sao cát để ở phía trước nhận (sa thuỷ chầu). Câu phê cuối cùng rất đáng nhớ: có nhiều phép mượn tên cửu tinh nhưng không cùng gốc với quái lệ; thấy cùng tên tham lang, vũ khúc mà đem gộp là lẫn lộn.
Tam quái: hai phụ mẫu theo ngũ hành hậu thiên – 三卦
Mục cuối của bài là tam quái, đã gặp ở Thiên Ngọc Kinh (bài 92, 93). Ở đây Diệp Cửu Thăng giải gốc của nó.

三卦出天玉經,以自寅至丙八位為東卦,自申至壬八位為西卦,東為木,西為金,二卦為一父母;自午至坤四位,自子至艮四位,南火北水,為南北卦,為一父母。……東西忌見南北,南北忌犯東西。凡龍向水不出卦者主貴,出卦相犯則不貴也。如亥龍為西卦,立丙向,來龍水路俱不犯南北卦則貴;若亥龍丙向,後龍帶子癸,見午丁之水往來,為出卦不貴。凡龍穴不合淨陰淨陽三吉六秀,而合三卦之法者亦吉。
三卦之義,從後天八卦而出:淨陰淨陽是取先天八卦之陰陽,此三卦二父母則取後天八卦之五行也。後天八卦,一水一火二木二金二土,河圖之象。土居中宮,故三卦亦去二土不用,止用六卦,以六卦分二十四山,則每卦得四山也。故寅甲卯乙四山屬震木,辰巽巳丙四山屬巽木,午丁未坤四山屬離火,申庚酉辛四山屬兌金,戌乾亥壬四山屬乾金,子癸丑艮四山屬坎水。金木各有二卦,火止一卦,故坤附于離;水止一卦,故艮附于坎,亦含二卦之義。東西有四卦,南北亦有四卦也。金木相成,故東西一父母;水火既濟,故南北一父母,以金木與水火不相犯為純也。
Dịch: Tam quái ra từ Thiên Ngọc Kinh: tám vị từ Dần đến Bính là đông quái, tám vị từ Thân đến Nhâm là tây quái; đông là mộc, tây là kim; hai quẻ là một phụ mẫu. Bốn vị từ Ngọ đến Khôn, bốn vị từ Tý đến Cấn, nam hoả bắc thuỷ, là nam bắc quái, là một phụ mẫu. …Đông tây kỵ thấy nam bắc, nam bắc kỵ phạm đông tây. Phàm long, hướng, thuỷ không ra quẻ thì chủ quý; ra quẻ phạm nhau thì không quý. Như long Hợi là tây quái, lập hướng Bính, long tới và đường nước đều không phạm nam bắc quái thì quý; nếu long Hợi hướng Bính mà hậu long mang Tý Quý, thấy nước Ngọ Đinh tới đi, là ra quẻ, không quý. Phàm long huyệt không hợp tịnh âm tịnh dương, tam cát, lục tú mà hợp phép tam quái thì cũng cát. Nghĩa của tam quái từ hậu thiên bát quái mà ra: tịnh âm tịnh dương lấy âm dương của tiên thiên bát quái; tam quái hai phụ mẫu này lấy ngũ hành của hậu thiên bát quái. Hậu thiên bát quái có một thuỷ, một hoả, hai mộc, hai kim, hai thổ, là tượng Hà Đồ. Thổ ở trung cung, nên tam quái cũng bỏ hai thổ không dùng, chỉ dùng sáu quẻ; lấy sáu quẻ chia hai mươi bốn sơn thì mỗi quẻ được bốn sơn. Nên bốn sơn Dần Giáp Mão Ất thuộc Chấn mộc, bốn sơn Thìn Tốn Tị Bính thuộc Tốn mộc, bốn sơn Ngọ Đinh Mùi Khôn thuộc Ly hoả, bốn sơn Thân Canh Dậu Tân thuộc Đoài kim, bốn sơn Tuất Càn Hợi Nhâm thuộc Càn kim, bốn sơn Tý Quý Sửu Cấn thuộc Khảm thuỷ. Kim mộc mỗi thứ có hai quẻ, hoả chỉ một quẻ nên Khôn phụ vào Ly; thuỷ chỉ một quẻ nên Cấn phụ vào Khảm, cũng hàm nghĩa hai quẻ. Đông tây có bốn quẻ, nam bắc cũng có bốn quẻ. Kim mộc thành nhau nên đông tây một phụ mẫu; thuỷ hoả ký tế nên nam bắc một phụ mẫu; lấy kim mộc với thuỷ hoả không phạm nhau làm thuần.
Giảng: Đây là lời giải rõ nhất về tam quái trong cả bộ sách. Sáu quẻ hậu thiên (bỏ hai thổ), mỗi quẻ bốn sơn, ghép thành hai phụ mẫu: đông tây (mộc kim, mười sáu sơn) và nam bắc (hoả thuỷ, tám sơn). Ví dụ long Hợi hướng Bính là ví dụ chuẩn: long ở tây quái, hướng ở đông quái, cùng một phụ mẫu nên thuần; hễ có nước Ngọ Đinh hay hậu long mang Tý Quý là ra quẻ. Câu "không hợp tịnh âm tịnh dương mà hợp tam quái cũng cát" lại mở thêm một cửa cứu đất, đúng tinh thần "trọc trung lưu thanh" ở bài 92.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa dùng cách phân của Diệp Cửu Thăng như một nguyên tắc làm việc: phần tướng thiên (thừa khí, lập hướng, tiêu sa, nạp thuỷ) là việc phải làm đúng khi đặt mộ, dựng nhà; phần trắc thiên (các bảng âm dương, cửu tinh, tam quái) là để đọc đất lớn nhỏ và hiểu vì sao một nơi phát kiểu này mà không phát kiểu kia. Không đem phần chẩn đoán ra làm điều kiện loại bỏ một nơi có hình thế tốt.

Theo nguyên lý Liên Hoa, Hình Pháp vẫn đứng đầu. Bốn bảng âm dương trong bài cho thấy vì sao người học dễ rối khi đọc nhiều sách; giữ một hệ chính (chính châm định toạ hướng, phùng châm đọc sa thuỷ) và biết các hệ khác để đối chiếu là cách học vững.
Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解
Hiểu lầm một: mọi tầng la kinh đều phải dùng khi đặt mộ. Diệp Cửu Thăng tách tướng thiên (dùng gấp) với trắc thiên (để biện đất, dùng thong thả).

Hiểu lầm hai: âm dương trên la kinh chỉ có một bảng. Có ít nhất bốn kiểu chia ngoài tịnh âm tịnh dương; mỗi phép dùng một bảng.
Hiểu lầm ba: thấy tên tham lang vũ khúc là cùng một phép. Ngũ hành cửu tinh theo trường sinh chỉ mượn tên, không cùng gốc với quái lệ.
Hiểu lầm bốn: không hợp tịnh âm tịnh dương là bỏ. Hợp tam quái thì cũng cát.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), La Kinh Chỉ Nam Bát Vụ Tập (羅經指南撥霧集) của Diệp Cửu Thăng, đầu quyển trung (Quách Đình Ngạn hiệu đính, Trịnh Cung Chấn tham khảo): La kinh bị bàn tổng thuyết, Tiên thiên bát quái, Chư âm dương, Chư cửu tinh quái lệ, Tam quái; bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập bốn. Thầy Vũ Giới dịch, giảng và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (101) – La Kinh Bát Vụ Tập (7): ba châm tổng thuyết, thừa khí lập hướng, chứng cổ 羅經撥霧集. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (103) – Đại huyền không quái, Hồng Môn ngự nhai thuỷ, Hồng Phạm ngũ hành 羅經撥霧集 (sắp đăng).
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem hai mươi bốn sơn, chính châm, phùng châm, phân kim khi đọc bài.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, xem thuỷ khẩu và hướng theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
- Mục Lục Địa Lý Đại Thành: 114 bài của bộ sách, đọc theo thứ tự.
Bài liên quan – 相關文章
- Bát quái trong phong thuỷ: tiên thiên và hậu thiên
- Âm dương hai mươi bốn sơn trên la kinh
- Địa Lý Đại Thành (92) – Thiên Ngọc Kinh Diệp Cửu Thăng chú (1): ba phép thuần bác, đại huyền không, chính thần linh thần 天玉經註
- Địa Lý Đại Thành (101) – La Kinh Bát Vụ Tập (7): ba châm tổng thuyết, thừa khí lập hướng, chứng cổ 羅經撥霧集
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết tướng thiên trắc thiên, bốn bảng âm dương, tam quái là phần Thư; đứng trước một ngôi mộ mà đọc ra nó thuần ở đâu, tạp ở đâu, sẽ phát gì và bệnh gì là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Tướng thiên và trắc thiên khác nhau thế nào? – 相天測天
Tướng thiên là giúp trời: thừa khí, lập hướng, tiêu sa, nạp thuỷ, việc gấp. Trắc thiên là đo trời: đo thuần bác để biện đất lớn nhỏ, có thể thong thả.
Vì sao tịnh âm tịnh dương cần tiên thiên bát quái? – 先天之理
Vị âm dương trên la kinh theo hậu thiên, nhưng gốc âm dương từ tiên thiên; nên người học bàn phải biết tiên thiên.
La kinh có mấy kiểu âm dương? – 諸陰陽
Ngoài tịnh âm tịnh dương còn ít nhất bốn: dương thăng âm giáng, âm dương bản thể can chi, âm dương đại huyền không tứ kinh, âm dương chọn ngày tạo mệnh.
Thiên định quái là gì? – 天定卦
Quẻ gốc của các phép phi cửu tinh (địa mẫu, thiên phụ, ngũ quỷ, xuyên cung, phụ tinh), lập bằng cách biến từng hào từ Càn.
Tam quái chia hai mươi bốn sơn ra sao? – 三卦
Theo ngũ hành hậu thiên: đông tây (mộc kim, mười sáu sơn) là một phụ mẫu, nam bắc (hoả thuỷ, tám sơn) là một phụ mẫu; Khôn phụ Ly, Cấn phụ Khảm.








