Bát quái trong phong thuỷ là tám quẻ Càn, Đoài, Ly, Chấn, Tốn, Khảm, Cấn, Khôn, dùng để chia không gian thành tám phương khí và đọc sự vận hành của khí trong một cục. Bát quái không phải tấm gương treo trước cửa, mà là "lưới năng lượng" của ngôi nhà.
Trả lời nhanh: Bát quái là tám quẻ ba vạch sinh ra từ Thái cực qua Lưỡng nghi và Tứ tượng, mỗi quẻ ứng với một phương, một hành và một tượng. Phong thuỷ dùng Tiên thiên bát quái làm thể và Hậu thiên bát quái làm dụng để phân cung, tính khí từng phương. Muốn dùng đúng phải định tâm ngôi nhà trước rồi mới đặt lưới bát quái.
"Bát quái là lưới năng lượng của cục." – Thầy Vũ Giới
Câu giảng này của Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) giúp người học thoát khỏi hai cách hiểu phổ biến. Cách thứ nhất coi bát quái là một món đồ trấn trạch, cứ treo là "hoá giải". Cách thứ hai coi bát quái là bảng tra tám hướng, cứ thuộc là xong. Cả hai đều bỏ qua câu hỏi gốc: bát quái hình thành thế nào, và vì sao nó phản ánh được khí của một căn nhà.
Bài viết này thuộc Phong Thuỷ Đại Cương, trình bày bát quái theo trình tự của nguyên lý gốc: từ Thái cực đến tám quẻ, từ Tiên thiên đến Hậu thiên, rồi đến cách đặt bát quái lên mặt bằng. Phần vạch quẻ chi tiết được giảng trong chuỗi Dẫn nhập Kinh Dịch.
Bát quái là gì và từ đâu mà có?
Bát quái là tám tổ hợp ba vạch âm dương, sinh ra theo trình tự Thái cực sinh Lưỡng nghi, Lưỡng nghi sinh Tứ tượng, Tứ tượng sinh Bát quái. Mỗi vạch là một trạng thái âm hoặc dương; ba vạch chồng lên nhau cho tám khả năng, ứng với tám trạng thái cơ bản của khí.
Vạch liền là dương, vạch đứt là âm. Hai vạch cho bốn tổ hợp gọi là Tứ tượng: Thái dương, Thiếu âm, Thiếu dương, Thái âm. Thêm một vạch nữa thành tám quẻ. Quá trình này giống cách một hạt mầm phân đôi rồi phân tư, không có bước nào nhảy cóc.
Thầy Vũ Giới nhấn mạnh vai trò của Tứ tượng trong một bài giảng về con số bốn: "Tứ Tượng là sự hình thành tất yếu của trời đất, không thể bớt xén hay thay đổi." Ai bỏ qua Tứ tượng để đi thẳng đến bát quái là bỏ mất cội nguồn tiên thiên sinh ra quẻ. Quẻ có ba vạch, nhưng để có ba vạch thì phải qua kỳ của bốn tượng.
Gốc xa hơn của bát quái là Hà Đồ. Theo Thầy Vũ Giới, Hà Đồ là "bản đồ lập thành cục", Lạc Thư là "cái lý vận hành của cục", còn bát quái là "lưới năng lượng của cục". Ba thứ này có lớp lang rõ ràng, học đúng thứ tự thì không nhầm lẫn.
Tám quẻ mang tượng, hành và phương vị nào?
Mỗi quẻ có một tượng thiên nhiên, một hành và một phương vị Hậu thiên. Bảng dưới đây là bảng gốc người học bát quái cần nắm trước tiên.
| Quẻ | Tượng | Ngũ hành | Phương Hậu thiên | Số Lạc Thư |
|---|---|---|---|---|
| Khảm | Nước | Thuỷ | Bắc | 1 |
| Khôn | Đất | Thổ | Tây Nam | 2 |
| Chấn | Sấm | Mộc | Đông | 3 |
| Tốn | Gió | Mộc | Đông Nam | 4 |
| Càn | Trời | Kim | Tây Bắc | 6 |
| Đoài | Đầm | Kim | Tây | 7 |
| Cấn | Núi | Thổ | Đông Bắc | 8 |
| Ly | Lửa | Hoả | Nam | 9 |
Số 5 không có quẻ vì nằm ở trung cung. Trung cung là nơi Thái cực của cục đóng, các quẻ xoay quanh nó. Đây là lý do mọi phép phân cung đều bắt đầu từ việc xác định tâm.
Người học nên nhớ thêm cặp quẻ đối nhau: Càn – Khôn (trời – đất), Khảm – Ly (nước – lửa), Chấn – Tốn (sấm – gió), Cấn – Đoài (núi – đầm). Bốn cặp này là bốn cặp phu thê chính phối của bát quái, nền của mọi phép phối âm dương trong phong thuỷ.
Bát quái còn có tượng gia đình, được dùng nhiều khi xét nhà ở. Càn là cha, Khôn là mẹ. Chấn là trưởng nam, Khảm là trung nam, Cấn là thiếu nam. Tốn là trưởng nữ, Ly là trung nữ, Đoài là thiếu nữ. Cổ nhân đặt tượng theo vạch: quẻ có một vạch dương giữa hai vạch âm là con trai, quẻ có một vạch âm giữa hai vạch dương là con gái; vạch khác loại nằm dưới cùng là con trưởng, nằm giữa là con thứ, nằm trên cùng là con út.
Tượng gia đình giúp người xem đặt câu hỏi đúng khi gặp một mặt bằng khuyết góc hay một cung bị đè nặng. Ví dụ nhà khuyết góc Tây Bắc thì nên xem kỹ cung Càn, cung của người chủ. Tuy vậy, tượng chỉ là gợi ý để quan sát, không phải lời phán. Một góc khuyết có gây hại hay không còn tuỳ hình thế, tuỳ cách lập cục và tuỳ thời vận. Phong Thuỷ Liên Hoa không dùng tượng gia đình để doạ gia chủ, mà dùng để biết chỗ nào cần khảo sát kỹ hơn.
Tiên thiên và Hậu thiên bát quái khác nhau thế nào?
Tiên thiên bát quái là thể, Hậu thiên bát quái là dụng. Tiên thiên mô tả trạng thái cân bằng gốc của trời đất; Hậu thiên mô tả sự vận hành của khí theo thời gian và phương vị trong đời sống.
| Phương | Tiên thiên (Phục Hy) | Hậu thiên (Văn Vương) |
|---|---|---|
| Nam | Càn | Ly |
| Bắc | Khôn | Khảm |
| Đông | Ly | Chấn |
| Tây | Khảm | Đoài |
| Đông Nam | Đoài | Tốn |
| Đông Bắc | Chấn | Cấn |
| Tây Nam | Tốn | Khôn |
| Tây Bắc | Cấn | Càn |
Theo bài giảng về Hình – Khí và Tiên – Hậu thiên, Thầy Vũ Giới xác định: Tiên thiên bát quái là thể, "Tiên thiên và Hình thể là một", mọi sự vận hành khí lực trong hình thể tuân theo quy luật Tiên thiên. Hậu thiên bát quái là dụng: khí là sự kết tinh, hội tụ của hình, và việc tính toán sự vận hành của khí phải dựa trên Hậu thiên.
Hai tiền đề để phối hai loại bát quái là "Tiên Hậu song hành" và "phu thê chính phối". Nhờ hai tiền đề này mà người thầy phong thuỷ có thể phối nhất quán các bộ đôi: hình và khí, Tiên thiên và Hậu thiên. Dù là Hình Pháp, Bát Trạch, Phi Tinh hay Huyền Không, tất cả đều phải dựa trên sự thống nhất giữa thể và dụng.
Khẩu quyết Liên Hoa tóm gọn mối quan hệ này: Tiên thiên hữu dư, hậu thiên bất túc. Tiên thiên đầy đủ, Hậu thiên luôn thiếu một phần; phong thuỷ là phép dùng Hậu thiên để bổ cứu, đưa khí về gần trạng thái Tiên thiên.
Liên Hoa nói có ba bát quái, đó là gì?
Phong Thuỷ Liên Hoa giảng rằng có ba bát quái chứ không chỉ hai: bát quái khởi nguyên tiên thiên, bát quái lưới, và bát quái hội tụ. Sau cùng mới đến bát môn, và bát môn không phải bát quái mà là kết quả vận hành của bát quái.
- Bát quái khởi nguyên tiên thiên: trạng thái khí sinh thành ban đầu, gắn với Hà Đồ.
- Bát quái lưới: mạng lưới tám phương phủ lên một cục, là chỗ ta phân cung, đo hướng.
- Bát quái hội tụ: khí của tám phương quy về trung cung, kết thành cái "thần" của cục.
Thầy Vũ Giới cho biết mình đã kiến giải sự hình thành và vận động của ba bát quái này trong công trình nghiên cứu nguyên lý gốc. Bài viết chỉ nêu khung khái niệm; phần đồ hình vận khí là nội dung giảng trực tiếp. "Vấn đề nằm ở đồ, không phải ở chữ", vì chữ nghĩa chỉ như ngón tay chỉ mặt trăng.
Ý nghĩa thực hành của ba bát quái: người học không chỉ hỏi "phương này là quẻ gì", mà hỏi "khí của phương này đang ở tầng nào: sinh thành, lưu chuyển hay hội tụ". Hai căn nhà cùng hướng nhưng khí hội tụ khác nhau sẽ cho kết quả khác nhau.
Đặt bát quái lên mặt bằng nhà ở như thế nào?
Đặt bát quái lên mặt bằng nhà ở gồm ba bước: định tâm, đo hướng, rồi chia tám cung theo độ. Bước định tâm quan trọng nhất và cũng dễ sai nhất.
- Định tâm: tìm trung tâm của ngôi nhà. Phong Thuỷ Liên Hoa phân biệt tâm biểu kiến (tâm hình học của mặt bằng) và tâm thực (điểm hội tụ khí lực của cục). Với nhà vuông vức hai tâm gần trùng nhau; với nhà khuyết góc, nhà dài, nhà có sân lớn thì hai tâm có thể lệch xa.
- Đo hướng: dùng la kinh đo toạ và hướng của ngôi nhà tại vị trí ổn định, tránh sắt thép, xe cộ, thiết bị điện gây nhiễu.
- Chia cung: từ tâm kẻ tám cung, mỗi cung 45 độ, hoặc chia 24 sơn, mỗi sơn 15 độ. Mỗi cung mang quẻ Hậu thiên tương ứng.
Sau khi có lưới bát quái, người xem mới bàn đến phòng nào nằm cung nào, cửa mở cung nào, bếp đặt cung nào. Đây là chỗ các môn Bát Trạch, Phi Tinh, Lục Pháp cùng dùng chung một lưới, chỉ khác nhau ở cách tính khí trên lưới đó.
Giới hạn: lưới bát quái chỉ có nghĩa khi đặt trên một cục đã được xét hình thế. Theo Thầy Vũ Giới, hình thế chiếm phần chính, lý số là phần sau. Nhà bị sát hình nặng thì chia cung đẹp đến đâu cũng không đủ.
Những hiểu lầm thường gặp về bát quái
Hiểu lầm phổ biến nhất là coi gương bát quái như một "lá bùa" giải mọi sát. Thầy Vũ Giới phản đối lối làm "đường đâm thì đặt cục đá, phản cung thì treo gương bát quái"; mỗi nhà phải kê toa theo lý khí của chính nó.
- Treo gương bát quái tuỳ tiện: vật phẩm chỉ là phần bổ cứu sau Hình Pháp, và phải đặt đúng nguyên lý, không phải treo cho yên tâm.
- Trộn lẫn Tiên thiên và Hậu thiên: dùng sơ đồ Tiên thiên để phân phòng là sai chỗ; phân phòng phải dùng Hậu thiên.
- Lấy tâm sai: lấy tâm khu đất thay cho tâm ngôi nhà, hoặc lấy tâm hình học cho nhà khuyết góc nặng, sẽ làm lệch cả tám cung.
- Bỏ qua Tứ tượng và Hà Đồ: học bát quái như bảng tra thì không giải thích được vì sao quẻ đứng ở đó.
Tóm lại: bát quái là lưới năng lượng của cục, sinh từ Thái cực qua Tứ tượng, dùng Tiên thiên làm thể và Hậu thiên làm dụng. Học bát quái từ gốc thì treo hay không treo một tấm gương không còn là câu hỏi lớn. Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn.
Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.
— Vũ Giới —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La Kinh Liên Hoa: đo hướng và xem tám cung, 24 sơn trên la kinh web.
- Lập Cục Pháp: định tâm và phân cung bát quái trên mặt bằng.
- Độn Pháp: lập quẻ theo Liên Hoa Độn Pháp để thấy bát quái vận dụng trong quẻ Dịch.
Bài liên quan
- Tiên thiên, Hậu thiên đồ quái
- Các bước vạch bát quái từ Hà Đồ
- Bát quái lưỡng phân sinh quái
- Lý giải Hậu thiên bát quái cư vị
Xem thêm chuyên mục Ngũ Hành và Thiên Can.
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Bát quái, Hà Đồ, Lạc Thư và 64 quẻ được giảng từ nguyên lý gốc tại Phong Thuỷ Liên Hoa.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Treo gương bát quái trước cửa có hoá giải được sát không?
Không nên tin vào việc treo gương như một cách giải mọi sát. Sát phải được xét bằng Hình Pháp trước; vật phẩm, nếu cần, chỉ là phần bổ cứu và phải đặt đúng nguyên lý cho từng nhà.
Phân cung nhà ở dùng Tiên thiên hay Hậu thiên bát quái?
Phân cung nhà ở dùng Hậu thiên bát quái. Tiên thiên là thể, dùng để hiểu hình và trạng thái gốc; Hậu thiên là dụng, dùng để tính sự vận hành của khí trong từng phương.
Nhà khuyết góc thì phân bát quái thế nào?
Nhà khuyết góc cần xác định lại tâm trước khi chia cung, vì tâm hình học có thể lệch khỏi tâm thực. Trường hợp khuyết nặng nên được khảo sát trực tiếp.
Bát quái và bát môn có phải là một?
Không. Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, bát môn là kết quả vận hành của bát quái, không phải bản thân bát quái.
