Địa Lý Đại Thành · Lý Khí Tam Quyết · Lại công Bát Sa quyết
地理大成 · 理氣三訣 · 賴公撥砂訣 卷四 賴公撥砂訣 · 撥砂總說 · 中針禽星五行 · 公位 · 移山換水圖說
Tác giả: Lại công 賴公 (Lại Văn Tuấn) truyền · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) chú · Lý Sĩ Hoằng 李士弘 (Nhân Như, Từ Khê) tham · Dương Trung Thản 楊中坦 (Hiếu Trực, Hải Xương) đính · Trịnh Vinh 鄭榮 (Nhĩ Đại) hiệu
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập 4.
Lại công Bát Sa quyết (賴公撥砂訣) là quyển bốn, quyển cuối của Lý Khí Tam Quyết và cũng là phần cuối của cả bộ Địa Lý Đại Thành. Diệp Cửu Thăng không tự soạn quyển này mà chép bài ca tiêu sa truyền của Lại công (Lại Văn Tuấn, hiệu Bố Y) rồi chú giải, để ba quyết của ông "đủ bốn pháp, đủ ba châm". Nội dung gồm lời tựa, hai thiên tổng thuyết, lệ ngũ hành cầm tinh theo trung châm, bài ca Bát Sa quyết (năm loại sa, hai mươi tám tú, loan đầu, hướng bối, nội ngoại tiên hậu, phân kinh, công vị, ứng kỳ) và đồ thuyết "tị hung nạp cát, di sơn hoán thuỷ".
Trả lời nhanh: Lý khí có bốn đại pháp: thừa khí, lập hướng, tiêu sa, nạp thuỷ. Thừa khí và phối hướng dùng chính châm, xét nước sinh tử dùng phùng châm, tiêu sa dùng trung châm. Bát Sa quyết lấy ngũ hành của hướng làm chủ, xét ngũ hành của ngọn sa cao theo trung châm và hai mươi tám tú: sa sinh hướng là thực thần (ra khoa giáp), tỷ hoà là vượng (đủ đinh tài), hướng khắc sa là nô (tài bạch, lộc), hướng sinh sa là tiết (dần sa sút), sa khắc hướng là sát (hoạ tuyệt). Cùng một ngọn núi, đổi hướng thì lành dữ đổi theo: quyền nằm ở người lập hướng.
Thầy Vũ Giới giảng: "Các phép sa khác dạy ta phán núi tốt núi xấu. Phép của Lại công dạy ta xoay hướng để núi xấu thành có ích. Đó là chỗ người làm phong thuỷ khác người xem phong thuỷ."
Lời tựa Bát Sa quyết: bốn đại pháp, ba cây kim – 撥砂訣序
Lời tựa của Đông Hải Bình Ông (東海萍翁), người đã đề tựa quyển ba. Ông giải thích vì sao sa gọi là "tiêu" và vì sao tiêu sa dùng trung châm.

乘氣、立向、消砂、納水,理氣四大法也。氣曰乘者,乘之入耳也;向曰立者,立之配龍也;水曰納者,收其生旺也。至砂為龍穴之護衛,而曰消者何?蓋砂為臣僕,若高大帶煞,適足欺壓龍穴,反逆生災,非消去之,必受其害也。然砂有五種,所喜者三,而獨曰消者,蓋專指煞氣而言。……凡山巒在地,上應星辰,故巒頭形象稱曰星体。天星之中,二十八宿為經,圍繞黃道,為三垣外垣;砂之圍繞龍穴,亦如其象,故砂法用禽星五行,禽星與中針之方位合,故用中針也。夫乘氣配向,當用正針;辨水生死,當用縫針;消砂之法,當用中針。四法非一針所能辨,故三針各司其用。……余之三訣,惟砂法未備,今將賴公砂法,註明附後,以全四法,以足三針云。
Dịch: Thừa khí, lập hướng, tiêu sa, nạp thuỷ là bốn đại pháp của lý khí. Khí nói "thừa" là thừa cho vào tai; hướng nói "lập" là lập để phối long; thuỷ nói "nạp" là thu lấy sinh vượng. Còn sa là hộ vệ của long huyệt, mà nói "tiêu" là sao? Vì sa là bề tôi, đầy tớ; nếu cao lớn mang sát thì vừa đủ đè ép long huyệt, trái nghịch sinh tai hoạ, không tiêu đi thì ắt chịu hại. Sa có năm loại, loại ưa có ba, mà riêng nói "tiêu" là chỉ chuyên về sát khí. … Phàm núi non ở đất thì trên ứng tinh thần, nên hình tượng loan đầu gọi là tinh thể. Trong thiên tinh, hai mươi tám tú làm kinh, vây quanh hoàng đạo, là vòng ngoài của tam viên; sa vây quanh long huyệt cũng như hình ấy, nên phép sa dùng ngũ hành cầm tinh; cầm tinh hợp với phương vị của trung châm, nên dùng trung châm. Thừa khí phối hướng nên dùng chính châm; phân biệt nước sinh tử nên dùng phùng châm; phép tiêu sa nên dùng trung châm. Bốn pháp không phải một kim mà phân được, nên ba kim mỗi kim giữ một việc. … Ba quyết của ta chỉ phép sa chưa đủ, nay đem phép sa của Lại công chú rõ phụ vào sau, để đủ bốn pháp, đủ ba châm.

Giảng: Lời tựa này là bản đồ của cả Lý Khí Tam Quyết. Vĩnh Trinh quyết lo phần thừa khí và lập hướng phối long, dùng chính châm. Vô Sự quyết lo phần nạp thuỷ, dùng phùng châm. Thông Khí quyết là phép điều hoà long, hướng, thuỷ. Phần còn thiếu là sa, nên Diệp Cửu Thăng mượn bài ca của Lại công, vốn gắn với trung châm (còn gọi là "Lại công trung châm", lệch nửa cung về phía tây so với chính châm). Chữ "tiêu" (消) ở đây không có nghĩa là xoá ngọn núi đi, mà là dùng hướng để hoá giải sát khí của ngọn núi ấy.
Bát sa tổng thuyết: vì sao chọn phép Lại công – 撥砂總說
夫龍固為主,砂實為從,砂若不收,孤立無輔,不成局矣,可不收乎?況凶砂高峙,必主災禍。無法消之,雖龍向盡美,終非盡善也。
或問論砂之法,莫詳于鐸長老三十八將,此大五行法也;次則吳公四十八局,此雙山五行法也。今俱不收,而獨收賴公宿度砂訣者,何也?曰:已上二法,皆所以辨天成之凶吉,內中參不得一毫人功。余三訣皆言作法,是以人相天之事。惟賴公砂訣,不論一定之凶吉,而從向上撥凶吉。如巽峰高大屬木,作丙午火向,則木生火而吉;若扦丁土向,則為木克土而凶。聽人去撥,向得則吉,向失則凶,其權操在人。此所以為妙道也。
Dịch: Long vốn là chủ, sa thật là tòng; sa nếu không thu thì long đứng trơ trọi không phò tá, không thành cục, sao lại không thu? Huống hồ sa dữ đứng cao ắt chủ tai hoạ; không có phép tiêu thì dù long hướng đều đẹp cũng chưa trọn vẹn.
Có người hỏi: bàn phép sa không gì kỹ bằng ba mươi tám tướng của Đạc trưởng lão, ấy là phép đại ngũ hành; sau đó là bốn mươi tám cục của Ngô công, ấy là phép song sơn ngũ hành. Nay đều không lấy, mà riêng lấy phép sa tú độ của Lại công là vì sao? Đáp: hai phép trên đều để phân biệt lành dữ do trời làm sẵn, trong đó không xen được chút công người. Ba quyết của ta đều nói phép làm, là việc người giúp trời. Chỉ phép sa của Lại công không bàn lành dữ cố định, mà theo hướng mà gạt lành dữ. Như ngọn Tốn cao lớn thuộc mộc, làm hướng Bính Ngọ hoả thì mộc sinh hoả mà tốt; nếu cắm hướng Đinh thổ thì mộc khắc thổ mà xấu. Mặc người gạt: được hướng thì tốt, mất hướng thì xấu, quyền nằm trong tay người. Đó là chỗ diệu đạo.

Giảng: Chữ "bát" (撥) là gạt, xoay, như gạt dây đàn, gạt kim cân. Lý do Diệp Cửu Thăng chọn phép Lại công rất nhất quán với cả bộ: ông viết "tác pháp", phép làm, không viết phép xem. Các phép xem sa cố định ngũ hành từng ngọn núi rồi phán lành dữ; phép Lại công lấy hướng làm trục, cho người lập hướng quyền gạt lành dữ. Ví dụ ngọn Tốn của ông là ví dụ mẫu cho cả quyển: cùng một ngọn núi mộc, hướng hoả thì là thực thần, hướng thổ thì là sát.
Lệ ngũ hành cầm tinh theo trung châm – 中針禽星五行例
乾坤艮巽四木 辰戌丑未四金 乙辛丁癸四土
子午卯酉君相火 甲庚丙壬四火 寅申巳亥四水
Dịch: Càn Khôn Cấn Tốn bốn chữ mộc; Thìn Tuất Sửu Mùi bốn chữ kim; Ất Tân Đinh Quý bốn chữ thổ; Tý Ngọ Mão Dậu là quân hoả, tướng hoả; Giáp Canh Bính Nhâm bốn chữ hoả; Dần Thân Tị Hợi bốn chữ thuỷ.

Giảng: Đây là ngũ hành cầm tinh (禽星五行), khác hẳn ngũ hành chính (Hợi Tý thuỷ, Dần Mão mộc…) và khác ngũ hành song sơn. Nó lấy từ ngũ hành của hai mươi tám tú: mỗi chữ trên trung châm ứng với tú nằm ở đó, tú thuộc hành gì thì chữ thuộc hành ấy. Vì thế bốn duy Càn Khôn Cấn Tốn đều là mộc (ứng Khuê, Tỉnh, Đẩu, Giác), bốn mộ khố là kim, bốn can âm Ất Tân Đinh Quý là thổ, bốn chính là hoả mạnh nhất, bốn can dương là hoả, bốn sinh là thuỷ. Người học quen ngũ hành chính dễ lẫn ở đây; khi đọc Bát Sa quyết nhớ là đang dùng bảng này.
Năm loại sa và hai mươi tám tú – 砂法五種 · 二十八宿
砂法別來有五種,生旺奴殺洩當明。尅我煞見則禍絕,我生洩氣漸飄零。我尅奴砂為財帛,居官得祿而和平。比和為旺丁財足,生我之星號食神。食神毓秀誕科甲,若作龍身更顯榮。生不在向止及旺,兩旺高明過一生。如此理氣名宿度,用以撥砂尖上輪。角奎井斗原屬木,軫壁箕參是水神,胃女氐柳土之位,亢婁牛鬼四金精,觜尾翼室火最旺,四日四月火仝情,星房虛昴四君火,張心危畢相火論。
論生尅,以向之所屬為主,而以高砂定其凶吉也。如丙向屬火,以乾坤艮巽四木為食神,寅申巳亥四水為煞神也。食高則吉,煞高則凶。……其向其方,俱從賴公中針,非正針也。
Dịch: Phép sa phân ra có năm loại: sinh, vượng, nô, sát, tiết phải rõ. Khắc ta là sát, thấy thì hoạ tuyệt; ta sinh là tiết khí, dần dần phiêu linh. Ta khắc là sa nô, làm tài bạch, làm quan được lộc mà hoà bình. Tỷ hoà là vượng, đinh tài đủ; sao sinh ta gọi là thực thần. Thực thần nuôi tú khí, sinh khoa giáp; nếu làm thân long thì càng hiển vinh. Sinh không ở hướng thì chỉ được vượng; hai vượng cao sáng cũng qua một đời. Lý khí như thế gọi là tú độ, dùng để gạt sa, xoay trên đầu nhọn. Giác Khuê Tỉnh Đẩu vốn thuộc mộc; Chẩn Bích Cơ Sâm là thần thuỷ; Vị Nữ Đê Liễu là vị thổ; Cang Lâu Ngưu Quỷ là bốn tinh kim; Chuỷ Vĩ Dực Thất hoả vượng nhất; bốn nhật bốn nguyệt hoả cùng tình: Tinh Phòng Hư Mão bốn quân hoả, Trương Tâm Nguy Tất luận tướng hoả.
Chú: Bàn sinh khắc thì lấy hành của hướng làm chủ, lấy sa cao định lành dữ. Như hướng Bính thuộc hoả, thì bốn mộc Càn Khôn Cấn Tốn là thực thần, bốn thuỷ Dần Thân Tị Hợi là sát thần. Thực thần cao thì tốt, sát cao thì xấu. … Hướng và phương đều theo trung châm của Lại công, không phải chính châm.

Giảng: Năm loại sa là năm quan hệ sinh khắc giữa hướng và ngọn sa: sinh ta (thực thần) tốt nhất, chủ học hành khoa bảng; tỷ hoà (vượng) chủ đông người nhiều của; ta khắc (nô) chủ tiền bạc, quan lộc vừa phải; ta sinh (tiết) chủ hao dần; khắc ta (sát) chủ hoạ. Ba loại "ưa" là sinh, vượng, nô; hai loại phải tiêu là tiết và sát, trong đó sát là chính. Câu "sinh không ở hướng thì chỉ được vượng" nghĩa là nếu không có ngọn thực thần, có hai ngọn vượng cao sáng cũng đủ một đời khá. Câu "nếu làm thân long càng hiển vinh" nói rằng khi chính long đến là thực thần của hướng (như long Cấn mộc, lập hướng Bính hoả) thì hơn cả sa cao.

Loan đầu của năm loại sa: hình tượng và phương vị phải xem cùng – 巒頭形象
理氣既從星曜辨,巒頭形體亦須明。生見貪狼翰苑客,生見巨門臺閣臣,廉貞峰正官宰輔,三台玉釜位公卿……旺見貪狼產科貢……財作貪狼官祿厚……洩見貪狼人物秀,家徒四壁不由人……殺見人丁主立損……
此以形象方位合論也。巒頭論砂,以尖圓方為三吉,破祿廉文為四凶,此形象之凶吉也。若不明方位之生尅,則吉未必吉,凶未必凶。……生旺得吉形更吉,洩煞得凶形益凶,必形象方位互叅,始無偏一之弊矣。
Dịch: Lý khí đã theo tinh diệu mà phân, hình thể loan đầu cũng phải rõ. Thực thần gặp Tham Lang là khách Hàn uyển; thực thần gặp Cự Môn là bề tôi đài các; ngọn Liêm Trinh ngay ngắn thì làm tể phụ; Tam Thai, Ngọc Phủ ở ngôi công khanh… Vượng gặp Tham Lang sinh người đỗ cống… Tài làm Tham Lang thì quan lộc dày… Tiết gặp Tham Lang thì người tuấn tú mà nhà chỉ có bốn vách… Sát gặp thì nhân đinh chủ tổn ngay…
Chú: Đây là bàn hình tượng và phương vị hợp lại. Loan đầu bàn sa lấy nhọn, tròn, vuông làm ba cát; Phá, Lộc, Liêm, Văn làm bốn hung, đó là lành dữ của hình tượng. Nếu không rõ sinh khắc của phương vị thì cát chưa chắc cát, hung chưa chắc hung. … Sinh vượng mà được hình cát thì càng cát; tiết sát mà gặp hình hung thì càng hung; phải xem hình tượng và phương vị lẫn nhau mới không lệch một bên.

Giảng: Bài ca dài này đi qua năm loại sa, mỗi loại gặp từng hình sao (Tham Lang nhọn, Cự Môn vuông, Vũ Khúc tròn, Liêm Trinh lửa, Phá Quân, Lộc Tồn, Văn Khúc) thì ứng ra người thế nào. Điểm cốt lõi ở lời chú: hình đẹp mà phương vị là tiết thì người đẹp mà nghèo; hình đẹp mà phương vị là sát thì vẫn hoạ. Phương vị quyết định chiều lành dữ, hình tượng quyết định mức độ. Đây là câu nối giữa hai phái hình thế và lý khí mà Liên Hoa luôn nhấn mạnh.
Long làm chủ, sa là khách: xem long chi cán, cục chỉnh túc – 龍分枝幹
砂形貴賤雖宜辨,龍亦須分枝幹論;局有整肅與委靡,總以其中高下分。
砂之形象方位,固有貴賤美惡之分,然砂為賓客奴從,非主宰也。故當審龍之枝幹,以辨其地之大小;審局之強弱,以辨其氣之盛衰;而後砂法之斷方驗也。若不知辨別龍局美惡,徒執砂法以斷,則不靈矣。
Dịch: Hình sa sang hèn tuy nên phân, long cũng phải chia cành thân mà bàn; cục có chỉnh tề và rã rời, đều lấy cao thấp trong đó mà phân.
Chú: Hình tượng phương vị của sa vốn có phân sang hèn đẹp xấu, nhưng sa là khách, là đầy tớ, không phải chủ. Nên phải xét long là cành hay thân để biết đất lớn nhỏ; xét cục mạnh yếu để biết khí thịnh suy; rồi phép sa đoán mới nghiệm. Nếu không biết phân đẹp xấu của long cục, chỉ chấp phép sa mà đoán thì không linh.

Giảng: Một câu ngắn mà cứu nhiều sai lầm. Phép sa là phép phụ: sa tốt trên long nhánh nhỏ chỉ cho cái phúc nhỏ; sa xấu trên long cán lớn, cục chỉnh túc thì sức hoạ cũng giảm. Người học phép sa xong thường đứng trên đất nào cũng đếm ngọn núi, mà quên hỏi long có thật không, huyệt có kết không.
Hướng bối và thân đầu: sa có tình hay vô tình – 向背 · 身頭
星體既分輕重樣,尤于向背論其情。砂背穴兮穴不結,砂向穴兮穴乃真。……更有一種飛龍地,龍去砂回穴亦成。……身頭俱向情第一,身頭俱背便無情。……若然身向頭不向,當于穴內看頭身:見身不見頭有地,如見頭兮穴不凝。
此論砂之向背有情無情也。……砂要身頭俱向穴,為情第一。倘不能如是,或身背而頭向,則穴宜見頭而不見身;或身向而頭背,則穴中宜見身而不見頭,亦結美地。反是便不成地矣。
Dịch: Tinh thể đã chia nặng nhẹ, càng phải ở hướng bối mà bàn tình. Sa quay lưng với huyệt thì huyệt không kết; sa hướng về huyệt thì huyệt mới thật. … Lại có một loại đất phi long: long đi mất mà sa quay về, huyệt cũng thành. … Thân và đầu đều hướng là tình bậc nhất; thân đầu đều quay lưng là vô tình. … Nếu thân hướng mà đầu không hướng, nên ở trong huyệt xem đầu và thân: thấy thân không thấy đầu thì có đất; nếu thấy đầu thì huyệt không đọng.
Chú: Đây bàn sa hướng hay quay lưng, có tình hay vô tình. … Sa cần thân đầu đều hướng huyệt là tình bậc nhất. Nếu không được như thế: thân quay lưng mà đầu hướng thì trong huyệt nên thấy đầu không thấy thân; thân hướng mà đầu quay đi thì trong huyệt nên thấy thân không thấy đầu, cũng kết đất đẹp. Ngược lại thì không thành đất.

Giảng: Sách vẽ ba hình: thân đầu đều hướng; thân quay lưng đầu hướng (ghi "long lai, thân bối, đầu hướng"); thân hướng đầu quay đi. Quy tắc đọc rất thực tế: đứng trong huyệt, cái gì nhìn thấy mới tính. Phần quay lưng mà bị che khuất thì không hại; phần quay lưng mà lộ ra trước mắt thì là vô tình. Đây là lý do khi điểm huyệt người xưa xê dịch huyệt lên xuống để chọn chỗ "thấy cái nên thấy, không thấy cái không nên thấy".

Nội ngoại, tiên hậu, viễn cận: mười phép cân sa – 內外先後遠近
砂如重立或聯起,須分內外辨方精。後先遠近宜細較,大小高低次第評。殺內生外人殺我,殺外生內我殺人。生先殺後榮遭禍,殺先生後絕復興。若是洩先生後者,定主白屋出公卿;洩後生先何以斷?朱門孳餓此中因。……
此以砂之內外、後先、遠近、大小、高低十法,論生煞也。內者,近穴一重也;外者,再一重也;後者,砂之身也;先者,砂之頭也;遠者,與穴遠也;近者,與穴近也。……以內外先後遠近定其位,以高低大小定其凶吉也。
Dịch: Sa nếu đứng nhiều lớp hoặc nối nhau mà dậy, phải chia trong ngoài, phân phương cho tinh. Trước sau xa gần nên so kỹ, lớn nhỏ cao thấp lần lượt mà bình. Sát trong sinh ngoài là người giết ta; sát ngoài sinh trong là ta giết người. Sinh trước sát sau thì vinh rồi gặp hoạ; sát trước sinh sau thì tuyệt rồi lại hưng. Nếu tiết trước sinh sau, ắt chủ nhà tranh ra công khanh; tiết sau sinh trước đoán sao? Cửa son mà con cháu đói, nguyên nhân ở đây. …
Chú: Đây lấy mười phép trong ngoài, sau trước, xa gần, lớn nhỏ, cao thấp của sa để bàn sinh sát. Trong là lớp gần huyệt; ngoài là lớp kế tiếp; sau là thân sa; trước là đầu sa; xa là cách huyệt xa; gần là sát huyệt. … Lấy trong ngoài trước sau xa gần định vị trí, lấy cao thấp lớn nhỏ định lành dữ.

Giảng: Phần này thêm chiều thời gian vào phép sa. Lớp sa trong, đầu sa, sa gần ứng trước; lớp ngoài, thân sa, sa xa ứng sau. Vì vậy cùng có sinh có sát, thứ tự xuất hiện quyết định câu chuyện của dòng họ: sát trước sinh sau là suy rồi hưng; sinh trước sát sau là thịnh rồi suy. "Sát trong sinh ngoài là người giết ta" nói chuyện bị người hại; "sát ngoài sinh trong là ta giết người" là nắm quyền sinh sát, như võ quan. Cao thấp lớn nhỏ cân sức của mỗi loại. Sách có bốn hình nhỏ: cận sa nội ngoại, viễn sa nội ngoại, thân đầu phân tiên hậu, viễn cận.
Giới độ tương xâm, phân kinh, đại địa ắt có sát – 界度 · 分經 · 大地帶煞
此論一砂兼兩方位也。如丙向,巳巽方俱有砂,丙屬火,巽木為食神,巳水為煞神,此為生煞相兼也。……凡生殺並列,煞高一丈,過生十丈……
消砂之法,以向度為主。如辰金、丙火二砂俱高,若向木度,為殺為洩,大凶矣;宜立巳向軫度水向,水度則辰金為食神,丙火為財神,富而且貴,最美之局也。……惟立火向,則大火為旺,強木為生,雖帶小水之煞,反可假煞為權,而出威武之人也。……凡大地必有煞,有煞始有威權。若畏煞而避盡,反懦弱無用,而失山川之真情矣。況兩間必無無煞之地,故凡地必無公位盡勻之理。
Dịch: Đây bàn một ngọn sa kiêm hai phương vị. Như hướng Bính, ở phương Tị và Tốn đều có sa; Bính thuộc hoả, Tốn mộc là thực thần, Tị thuỷ là sát thần, ấy là sinh sát kiêm nhau. … Phàm sinh sát đứng cạnh nhau, sát cao một trượng hơn sinh mười trượng…
Phép tiêu sa lấy độ của hướng làm chủ. Như hai sa Thìn kim, Bính hoả đều cao, nếu hướng ở độ mộc thì là sát là tiết, rất hung; nên lập hướng Tị, độ Chẩn là hướng thuỷ: ở độ thuỷ thì Thìn kim là thực thần, Bính hoả là tài thần, giàu mà lại sang, là cục đẹp nhất. … Chỉ lập hướng hoả thì hoả lớn là vượng, mộc mạnh là sinh; tuy mang chút sát của thuỷ nhỏ, lại có thể mượn sát làm quyền mà sinh người uy vũ. … Phàm đất lớn ắt có sát; có sát mới có uy quyền. Nếu sợ sát mà tránh hết, thì lại nhu nhược vô dụng, mất chân tình của núi sông. Huống chi trong trời đất không có đất không sát, nên phàm đất ắt không có lẽ công vị chia đều cả.

Giảng: "Phân kinh" (分經) là chọn tú độ cho hướng: kinh là kinh tinh, hai mươi tám tú. Ví dụ Thìn Bính rất rõ cách dùng phép Lại công: không đổi được núi thì đổi hướng, tìm hướng mà cả hai ngọn cao đều thành sinh, thành tài. Ví dụ ba vị cùng thấy thì dạy một tư tưởng lớn: không có đất không sát; đất lớn ắt có sát, sát nhỏ được chế thì thành quyền. Câu "sát cao một trượng hơn sinh mười trượng" là lời răn cân sức: sát và sinh đứng cạnh nhau thì sát nặng hơn nhiều.
Công vị lệ: con trưởng, con thứ ứng sa nào – 公位例
此言公位例也。一子獨管,滿盤凶吉,蔭在一人。二子,則左邊屬長,右與朝坐俱屬仲。三子,則左長、中二、右三。四子在青龍前案上,五子在正案上,六子在白虎前案上。其方生旺砂高,主子孫富貴;若洩氣高強,主女家富貴。公位空缺,主其房敗絕;公位有情,主其房旺發。又公位雖空,而有借弔之法:青龍全空,而朝山抱左,弔作青龍,為長房之砂;朝山全無,而青龍作案,亦弔作朝山,為二房之砂。
Dịch: Đây nói lệ công vị. Một con thì một mình quản, lành dữ cả bàn ấm vào một người. Hai con thì bên trái thuộc trưởng, bên phải và triều sơn, toạ sơn thuộc thứ. Ba con thì trái trưởng, giữa thứ hai, phải thứ ba. Con thứ tư ở án trước Thanh Long, thứ năm ở chính án, thứ sáu ở án trước Bạch Hổ. Phương ấy có sa sinh vượng cao thì chủ con cháu phú quý; nếu sa tiết khí cao mạnh thì chủ nhà gái (con rể) phú quý. Công vị trống khuyết thì chủ phòng ấy bại tuyệt; công vị có tình thì phòng ấy vượng phát. Lại công vị tuy trống mà có phép mượn: Thanh Long trống hẳn mà triều sơn ôm về bên trái thì mượn làm Thanh Long, là sa của phòng trưởng; triều sơn không có mà Thanh Long làm án, cũng mượn làm triều sơn, là sa của phòng thứ hai.

Giảng: Bảng công vị này là phần được dùng nhiều nhất trong thực hành, vì gia chủ luôn hỏi "phòng nào phát, phòng nào suy". Cần nhớ hai điều sách nói kèm. Một, sa tiết khí cao không hẳn là mất, mà phúc chảy sang bên ngoại (con gái lấy chồng sang, con rể giỏi). Hai, sách tự nói "đại địa tất đới sát, công vị tổng bất quân": không có ngôi đất nào chia đều phúc cho mọi phòng.
Ứng kỳ: phát nhanh chậm, xung điếu, phi đằng, hoạch độ – 遲速 · 冲弔 · 飛騰 · 劃度
欲識人家何代發,詳砂遠近便知情。砂若去穴三兩丈,流年到即產豪英。……
此言冲弔之法,以決禍福之期也。……以高砂為主,挨太歲月建之冲弔而定之也。巽向屬木,辰峰屬金,金尅木為殺。申年與辰三合,則弔動辰峰;戌月與辰六冲,則冲動辰峰,煞動主傷人也。……
飛騰者,即三合之法,而用二位拱起一位也。……子山午向,辰峰高起為財;丙向艮峰高起為食神,俱吉砂也。至年月到申,辰子拱申,申屬水,為午火向之煞氣,反主損丁;年月到辛,艮丙拱辛,辛屬土,為丙火向之洩氣,反主病耗也。……
此亦決應期法也。乾峰作煞,若近戌,則主辰戌年應;若近亥,主巳亥年應。……劃度一法如鐵板,不解挨星總不靈。
Dịch: Muốn biết nhà người đời nào phát, xét sa xa gần là biết. Sa nếu cách huyệt ba hai trượng, lưu niên đến là sinh hào anh. …
Chú về xung điếu: đây là phép xung điếu để quyết định kỳ hoạ phúc. … Lấy sa cao làm chủ, theo xung điếu của thái tuế, nguyệt kiến mà định. Hướng Tốn thuộc mộc, ngọn Thìn thuộc kim, kim khắc mộc là sát. Năm Thân tam hợp với Thìn thì điếu động ngọn Thìn; tháng Tuất lục xung với Thìn thì xung động ngọn Thìn; sát động thì chủ thương người. …
Chú về phi đằng: phi đằng là phép tam hợp, dùng hai vị củng lên một vị. … Toạ Tý hướng Ngọ, ngọn Thìn cao là tài; hướng Bính, ngọn Cấn cao là thực thần, đều là sa tốt. Đến năm tháng Thân, Thìn Tý củng Thân; Thân thuộc thuỷ, là sát khí của hướng Ngọ hoả, lại chủ tổn đinh. Đến năm tháng Tân, Cấn Bính củng Tân; Tân thuộc thổ, là tiết khí của hướng Bính hoả, lại chủ bệnh hao. …
Chú về hoạch độ: đây cũng là phép quyết ứng kỳ. Ngọn Càn làm sát, nếu gần Tuất thì chủ ứng năm Thìn Tuất; nếu gần Hợi thì ứng năm Tị Hợi. … Phép hoạch độ như bảng sắt, không hiểu ai tinh thì rốt cuộc không linh.

Giảng: Bốn phép này đều trả lời câu hỏi "khi nào". Sa gần huyệt có tình thì ứng ngay khi lưu niên đến phương ấy. Xung điếu: năm tháng tam hợp hoặc lục xung với phương ngọn sa sẽ "đánh thức" ngọn sa, tốt thì phát tốt, xấu thì phát xấu. Phi đằng tinh vi hơn: hai ngọn tốt có thể cùng củng ra một vị ẩn là sát hoặc tiết, nên năm tháng đến vị ẩn ấy lại sinh hoạ; sách gọi là "ám sát". Hoạch độ đi tới mức từng độ của tú: sa ở đầu độ thì ứng sớm và mạnh, ở cuối độ, nhỏ thì ứng chậm; sách còn chép một trường hợp ngọn sa ở cuối độ Cang, đoán bệnh từ tháng ba năm Tuất, mất sau tiết Lập Đông bảy ngày.
右撥砂法例,係賴公所傳。但此歌訣辭語鄙俚,恐非賴公的筆。然其歌法例詳明,足以存賴公之法,則此訣之為真為贋,不必追問可也。
Dịch: Các lệ phép bát sa trên là do Lại công truyền. Nhưng lời ca quê mùa, e không phải chính bút Lại công. Song phép lệ trong bài ca rõ ràng, đủ giữ được phép của Lại công, thì bài quyết thật hay giả không cần truy hỏi.
Giảng: Lời chú thật thà này đáng quý: Diệp Cửu Thăng không tô vẽ nguồn gốc, chỉ giữ phép vì phép dùng được. Đó cũng là thái độ Liên Hoa đối với cổ thư.
Tị hung nạp cát, di sơn hoán thuỷ: xê dịch vài thước đổi cả cục – 賴公避凶納吉移山換水圖說
亥龍一也,分金有巳亥、辛亥、丁亥之異。丁辛為吉,巳亥為凶。乘氣宜乘吉避凶,凡正中一線,皆不可乘。
乾亥並行,若亥真乾偽,乘亥則吉,乘乾則凶;若誤乘界縫,則為大差錯而大凶矣。
此乃乘入首之氣,消納山面砂水之輿也。……以移山言之:如第一圖,中三穴皆為巽峰,左則變為巳丙,右則變為乙辰,而吉凶不同矣;以第二圖言之,中則辛,前則戌,後則酉,而頑秀懸判矣。以換水言之:如第一圖,中三穴皆丙水,左變午丁,右變巳巽,而吉凶不同矣;以第二圖言之,中則戌為巽向之衰水,前則亥為絕水,後則酉而變為旺水矣。夫一穴之中,而進前退後、挨左挨右數尺之間,陰陽衰旺判殊,吉凶禍福霄壤,誠神術中之神術,有改天易命之功者也。蓋山上格山
Dịch: Cùng một long Hợi, phân kim có Tị Hợi, Tân Hợi, Đinh Hợi khác nhau. Đinh, Tân là tốt; Tị Hợi là xấu. Thừa khí nên thừa cái tốt, tránh cái xấu; phàm một đường chính giữa đều không thể thừa.
Càn Hợi cùng chạy: nếu Hợi thật Càn giả thì thừa Hợi là tốt, thừa Càn là xấu; nếu lầm thừa đúng khe giáp ranh thì là sai lớn mà rất hung, sao không cẩn thận!
Đây là thừa khí đầu huyệt, rồi tiêu nạp sa thuỷ trước mặt. … Lấy di sơn mà nói: như hình thứ nhất, ba huyệt ở giữa đều thấy ngọn Tốn, dịch sang trái thì biến thành Tị Bính, dịch sang phải thì biến thành Ất Thìn, lành dữ khác nhau; lấy hình thứ hai mà nói, ở giữa là Tân, tiến lên là Tuất, lùi lại là Dậu, xấu đẹp khác hẳn. Lấy hoán thuỷ mà nói: như hình thứ nhất, ba huyệt giữa đều là nước Bính, sang trái thành Ngọ Đinh, sang phải thành Tị Tốn, lành dữ khác nhau; lấy hình thứ hai mà nói, ở giữa thì Tuất là nước suy của hướng Tốn, tiến lên thì Hợi là nước tuyệt, lùi lại thì Dậu thành nước vượng. Trong một huyệt, tiến trước lùi sau, nhích trái nhích phải trong vài thước, mà âm dương suy vượng khác hẳn, lành dữ hoạ phúc cách nhau như trời đất; thật là thần thuật trong thần thuật, có công đổi trời đổi mệnh. Bởi vì trên núi đo núi…

Giảng: Đồ thuyết cuối cùng gói lại tư tưởng của cả Lý Khí Tam Quyết: phương vị của một ngọn núi hay một dòng nước không cố định, mà tuỳ chỗ người đứng. Đứng ở huyệt này thì ngọn núi ở chữ Tốn; dịch sang trái vài thước, cùng ngọn ấy đã ở Tị Bính. Vì vậy "di sơn" (dời núi) và "hoán thuỷ" (đổi nước) không phải dời núi đổi nước thật, mà là dời huyệt để núi nước đổi chữ. Phần đầu đồ thuyết về phân kim của long Hợi nhắc lại một nguyên tắc chung của Tam Hợp: không thừa khí ở đường chính giữa chữ và không thừa ở khe giáp ranh hai chữ.

Câu cuối trong bản khắc dừng ở bốn chữ 「蓋山上格山」 (bởi vì trên núi đo núi…). Bản gốc mà Thầy đối chiếu thiếu tờ cuối, sau trang này là bìa sau tập bốn, nên phần còn lại của đồ thuyết chưa đọc được. Liên Hoa ghi rõ chỗ khuyết, không tự viết thêm.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Bát Sa quyết khép lại Lý Khí Tam Quyết bằng một ý rất rõ: lý khí là để làm, không chỉ để xem. Long chọn được, hướng chọn được, nước chọn được, và cuối cùng sa cũng "gạt" được bằng hướng. Liên Hoa tóm thành ba bước khi tiêu sa trên thực địa. Bước một, nhận long chi cán và cục, vì sa chỉ là khách. Bước hai, đo các ngọn cao theo trung châm, ghi ngũ hành cầm tinh và tú độ của từng ngọn. Bước ba, thử từng hướng khả dĩ (đã phối long và hợp thuỷ theo hai quyết trước), xem hướng nào khiến các ngọn cao nhất thành sinh, vượng, nô; ngọn nào còn là sát thì tính sức chế, tính công vị và ứng kỳ để nói trước với gia chủ.

Liên Hoa giữ ba lưu ý. Một, ba cây kim là ba công cụ cho ba việc; dùng nhầm kim thì cả phép sai. Hai, phép công vị và ứng kỳ chỉ nên dùng để cảnh báo và chuẩn bị, không dùng để doạ gia chủ. Ba, câu "đại địa tất đới sát" là lời dạy về tâm: người làm thầy không tìm đất không có sát, mà tìm đất có sát được chế, để sát thành quyền. Thủ pháp đo trung châm, nhận độ của tú trên ngọn núi, và cân "sát cao một trượng hơn sinh mười trượng" là phần phải học trên núi thật.
Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解
Hiểu lầm một: đo sa bằng chính châm. Lời tựa nói rõ: thừa khí phối hướng dùng chính châm, nước dùng phùng châm, sa dùng trung châm.
Hiểu lầm hai: ngũ hành của sa là ngũ hành chính. Bát Sa quyết dùng ngũ hành cầm tinh: Càn Khôn Cấn Tốn là mộc, Thìn Tuất Sửu Mùi là kim, Ất Tân Đinh Quý là thổ, bốn chính và bốn can dương là hoả, bốn sinh là thuỷ.

Hiểu lầm ba: núi đẹp là sa tốt. Hình đẹp ở phương tiết thì người đẹp mà nghèo; ở phương sát vẫn là hoạ. Phương vị định chiều, hình tượng định mức.
Hiểu lầm bốn: đất tốt thì không có sát và mọi phòng đều phát. Sách nói ngược lại: đất lớn ắt có sát, công vị không bao giờ đều.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Lý Khí Tam Quyết quyển bốn, Lại công Bát Sa quyết (賴公撥砂訣), Diệp Cửu Thăng chú; Lý Sĩ Hoằng 李士弘 (Nhân Như, Từ Khê) tham, Dương Trung Thản 楊中坦 (Hiếu Trực, Hải Xương) đính, Trịnh Vinh 鄭榮 (Nhĩ Đại) hiệu; lời tựa của Đông Hải Bình Ông; bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập bốn. Bản gốc Thầy đối chiếu dừng giữa câu ở đồ thuyết "di sơn hoán thuỷ", thiếu tờ cuối; phần khuyết chưa bổ được. Đây là bài cuối của bộ. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (113) – Thông Khí quyết (2): Lại công thừa khí, phù long, tá cục 通氣訣. Đây là bài cuối của bộ. Xem lại Mục Lục Địa Lý Đại Thành (114 bài).
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem hai mươi bốn sơn, chính châm, phùng châm, phân kim khi đọc bài.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, xem thuỷ khẩu và hướng theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
- Mục Lục Địa Lý Đại Thành: 114 bài của bộ sách, đọc theo thứ tự.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (113): Thông Khí quyết (2), Lại công thừa khí
- Địa Lý Đại Thành (105): Vĩnh Trinh quyết, phối hướng nạp giáp tam hợp
- Táng Thư ngoại thiên (4): tứ linh, Huyền Vũ thuỳ đầu, Chu Tước tường vũ
- Bảng 24 sơn hướng trên la kinh: độ số, cách tra
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc bảng ngũ hành cầm tinh, năm loại sa, công vị, các phép xung điếu và phi đằng là phần Thư; đứng trên huyệt đo ngọn sa bằng trung châm, nhận tú độ, cân sinh sát, chọn hướng gạt sa và dịch huyệt vài thước cho núi nước đổi chữ là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bát Sa quyết là gì? – 撥砂訣
Là bài ca tiêu sa truyền của Lại công, Diệp Cửu Thăng chú ở quyển bốn Lý Khí Tam Quyết. Phép lấy ngũ hành của hướng làm chủ, xét ngọn sa cao sinh hay khắc hướng để định lành dữ.
Vì sao tiêu sa dùng trung châm? – 中針
Sa vây quanh huyệt như hai mươi tám tú vây quanh hoàng đạo; ngũ hành cầm tinh của tú hợp với phương vị trung châm. Thừa khí phối hướng dùng chính châm, nước dùng phùng châm.
Năm loại sa là gì? – 五種砂
Sinh ta là thực thần (khoa giáp), tỷ hoà là vượng (đinh tài), ta khắc là nô (tài lộc), ta sinh là tiết (hao dần), khắc ta là sát (hoạ). Ba loại đầu là ưa, hai loại sau phải tiêu.
Công vị các phòng tính thế nào? – 公位
Hai con thì trái thuộc trưởng, phải và triều toạ thuộc thứ; ba con thì trái trưởng, giữa thứ hai, phải thứ ba; con thứ tư, năm, sáu ở án trước Thanh Long, chính án, án trước Bạch Hổ.
Di sơn hoán thuỷ là gì? – 移山換水
Là dịch huyệt tiến lùi, trái phải vài thước để ngọn núi, dòng nước đổi sang chữ khác trên la kinh, từ đó tránh hung, nạp cát. Không phải dời núi đổi nước thật.








