💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 34 Lợi Dụng 2: niên thần, tam sát và phép chế

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 34 Lợi Dụng 2: niên thần, tam sát và phép chế

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư · Quyển 34 · Lợi Dụng 2
欽定協紀辨方書 · 卷三十四 · 利用二
Soạn theo lệnh vua Càn Long đời Thanh; Trang Thân vương Doãn Lộc (允祿) đứng đầu, cùng Hoằng Trú (弘晝), Trương Chiếu (張照), Mai Cốc Thành (梅瑴成), Hà Quốc Tông (何國宗) và các quan Khâm Thiên Giám
Bản gốc: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), 36 quyển, tựa vua Càn Long năm thứ 6 (1741); đối chiếu bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư.

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 34 là phần Lợi Dụng 2 (利用二), nối tiếp phép tạo mệnh của quyển 33. Nếu quyển 33 dạy cách "bổ" cho long sơn, thì quyển 34 dạy cách chế và tránh: niên thần, nguyệt thần khởi từ đâu, thần nào phải tránh tuyệt đối, thần nào chế được và chế bằng cách nào. Sau đó là phép tứ trụ, phép dùng ngày, phép dùng giờ, bảng giờ mặt trời đến từng phương tính theo vĩ độ kinh sư, và các "quyền pháp" tạo táng khi bất đắc dĩ. Bài này dịch các đoạn chính, giảng từng mục và kết bằng phần luận của Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Quyển 34 Lợi Dụng 2 phân thần sát thành ba bậc: đại sát thì tránh (Thái Tuế ở hướng, tuế phá, tam sát ở toạ), trung sát thì chế (tam sát ở phương, âm phủ, quan phù, đả đầu hoả, kim thần…), tiểu sát chỉ cần cát tinh chiếu. Phép chế là "can phạm can chế, chi phạm chi chế, tam hợp phạm tam hợp chế, nạp âm phạm nạp âm chế", và phải chọn tháng sát hưu tù, tháng thần chế vượng tướng. Trong tứ trụ, năm là vua, tháng là tướng, ngày là quan, giờ là lại; can ngày phải vượng tướng, kỵ hưu tù. Sách còn tính giờ mặt trời đến đúng phương theo thiên văn thật, thay cho phép coi hai mươi bốn sơn là hai mươi bốn giờ của thuật gia.

"Lấy đức chế sát." Thầy Vũ Giới vẫn dặn: sát có thật, nhưng chế sát là việc của khí và thời, không phải việc của bùa phép; Hiệp Kỷ quyển 34 nói đúng như vậy bằng ngôn ngữ của Khâm Thiên Giám.

Tranh Thanh Minh thượng hà đồ bản cung đình nhà Thanh
Thanh Minh thượng hà đồ, bản cung đình nhà Thanh (đoạn đầu): làng quê, ruộng, nhà, việc sửa dựng nơi nơi đều đụng niên thần. Tranh: Trần Mai, Tôn Hỗ, Kim Côn, Đới Hồng, Trình Chí Đạo (Họa viện nhà Thanh), Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Tám gốc khởi lệ của niên thần: thần nào thật, thần nào giả – 年神總論

Niên thần là các thần cát hung chiếm phương trong một năm. Quyển 34 mở đầu bằng thuyết của Tuyển Trạch Tông Kính: niên thần chỉ có tám gốc khởi lệ; thần nào khởi từ tám gốc này là thật.

Nguyên văn – 原文

選擇宗鏡曰:年家吉凶神起例有八:一曰本年天干,二曰三合五行,三曰本年十二建星,四曰本年五虎遁,五曰本年納音,六曰四方,七曰納卦,八曰羊刃。凡吉凶神從此八者而起則為真。於真凶之中又分輕重:大者避之,中者制之,小者以吉星照之而已。

Dịch: Tuyển Trạch Tông Kính nói: lệ khởi các thần cát hung của năm có tám: một là thiên can của năm, hai là ngũ hành tam hợp, ba là mười hai kiến tinh của năm, bốn là ngũ hổ độn của năm, năm là nạp âm của năm, sáu là bốn phương, bảy là nạp quái, tám là dương nhận. Thần cát hung nào khởi từ tám thứ này thì là thật. Trong hung thần thật lại chia nặng nhẹ: lớn thì tránh, vừa thì chế, nhỏ thì lấy cát tinh chiếu mà thôi.

Giảng: Tám gốc này gom gần hết các niên thần quen thuộc. Từ thiên can có tuế đức, tuế lộc, âm phủ; từ tam hợp có tam sát, quan phù, đả đầu hoả, chích thoái; từ mười hai kiến có tuế phá (chữ phá), tam thai (chữ bình), long đức (chữ nguy), thiên hỉ (chữ thành), thanh long (chữ khai); từ ngũ hổ độn có Mậu Kỷ đô thiên, Bính Đinh độc hoả, Canh Tân kim thần; từ nạp âm có niên khắc sơn gia; từ bốn phương có đại tướng quân, tấu thư, bác sĩ, lực sĩ; từ nạp quái có phá bại ngũ quỷ; từ dương nhận có phi nhận "Lý Quảng tiễn".

Cổng Đại Cung Môn, Minh Thập Tam Lăng
Đại Cung Môn, Minh Thập Tam Lăng: tám gốc niên thần được xét khi táng lớn, sửa lớn. Ảnh: Charlie fong, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Lời xét của các quan soạn sách nhận thuyết này "đại thể thuần chính", nhưng sửa lại: chỉ Thái Tuế và tuế phá là không được phạm, tam sát còn chế hoá được, "huống chi các thần khác". Mười hai kiến tinh dùng cho phương thì "không đủ làm bằng"; dương nhận bị Tông Kính nói quá, thật ra "nhận không bằng lộc mà cái hung cũng chỉ như đại sát"; còn những điều như "thần sát không kỵ nhà mới mà kỵ nhà cũ", "niên khắc hại ông cha, không có ông cha thì không kỵ" thì "chi li, đều bỏ không chép".

Thái Tuế và tuế phá: ngồi được, không hướng được – 太歲、歲破

Thái Tuế là vua của năm, chiếm phương của chi năm; tuế phá là phương đối xung với Thái Tuế. Sách khẳng định: Thái Tuế có thể ngồi (làm toạ sơn) nhưng không thể hướng; tuế phá thì không có phép chế.

Nguyên văn – 原文

曾文辿曰:太歲坐山留福德,卻將年月更加臨,還須四柱無衝尅,共轉天河福愈深。楊筠松曰:太歲可坐不可向。又曰:吉莫吉於修太歲,凶莫凶於犯太歲。

按:……至可坐不可向,則不易之論。蓋向太歲則坐于歲破矣,雖有吉星不能解也。又按:坐太歲固吉而亦有不同,如子午卯酉年太歲與大煞同位,三煞與歲破同方,則坐之亦不吉。

Dịch: Tằng Văn Thiểm nói: Thái Tuế ở toạ sơn giữ lại phúc đức, lại lấy năm tháng thêm vào chiếu đến, cần tứ trụ không xung khắc, cùng xoay sông trời phúc càng sâu. Dương Quân Tùng nói: Thái Tuế ngồi được mà không hướng được. Lại nói: không gì tốt bằng sửa Thái Tuế, không gì xấu bằng phạm Thái Tuế.

Lời xét: … còn "ngồi được mà không hướng được" thì là lời không đổi. Vì hướng Thái Tuế thì toạ vào tuế phá, dù có cát tinh cũng không giải được. Lại xét: ngồi Thái Tuế dù tốt nhưng cũng có chỗ khác nhau, như năm Tý Ngọ Mão Dậu thì Thái Tuế cùng vị với đại sát, tam sát cùng phương với tuế phá, ngồi cũng không tốt.

Giảng: Sách nêu bốn điều kiện để ngồi Thái Tuế: Thái Tuế không trùng Mậu Kỷ, âm phủ, niên khắc, đả đầu hoả; có tam kỳ bát tiết chiếu; tháng ngày giờ nhất khí hoặc tam hợp với Thái Tuế (không được xung, không được khắc); có thái dương, tử bạch cùng đến. "Tu" Thái Tuế gồm tạo táng, dời ở, tu bổ; "phạm" Thái Tuế là phá dỡ, đào hầm, khai ao. Nhưng các quan soạn sách vẫn dè dặt: việc xây dựng vốn có thể hoãn, "đi đường hiểm mà cầu may, chưa chắc được phúc, không bằng đừng phạm".

Điện thờ Thái Tuế ở miếu Nhân Uy Quảng Châu
Điện thờ sáu mươi vị Thái Tuế ở miếu Nhân Uy, Quảng Châu: Thái Tuế ngồi được, không hướng được. Ảnh: MeiOLA, Wikimedia Commons, CC0.

Tam sát: sát mạnh nhất của năm và cách chế khi sửa phương – 三煞

Tam sát là ba phương kiếp sát, tai sát, tuế sát, nằm ở phương đối xung với tam hợp của chi năm. Năm Thân Tý Thìn tam sát ở phương nam Tị Ngọ Mùi; năm Dần Ngọ Tuất ở phương bắc Hợi Tý Sửu; năm Hợi Mão Mùi ở phương tây Thân Dậu Tuất; năm Tị Dậu Sửu ở phương đông Dần Mão Thìn.

Nguyên văn – 原文

宗鏡曰:三煞乃極猛之煞,伏兵大禍次之,要制伏得倒。占山造葬皆忌,惟占方可制而修也。制法有三:一要三合局以勝之,二要三合得令之月、三煞休囚之月,三要本命貴人祿馬及八節三奇或日月以照臨之。……三煞在南方巳午未則屬火,用申子辰月日時;在東方寅卯辰則屬木,用巳酉丑月日時;在西方申酉戌則屬金,用寅午戌月日時;在北方亥子丑則屬水,三合無土局,不能制。

曾文辿為壬申宅主修午未三煞方,取甲辰年戊辰月壬子日庚子時豎柱,與壬申年生命成申子辰水局以尅火煞,一吉也;甲戊庚天干三奇,又辰子兩支不雜,二吉也。

Dịch: Tông Kính nói: tam sát là sát cực mạnh, phục binh, đại hoạ đứng sau, phải chế phục cho được. Chiếm toạ sơn thì tạo táng đều kỵ, chỉ khi chiếm phương mới chế mà sửa được. Phép chế có ba: một cần tam hợp cục để thắng nó; hai cần tháng tam hợp đắc lệnh, tháng tam sát hưu tù; ba cần quý nhân lộc mã của bản mệnh và tam kỳ bát tiết hoặc nhật nguyệt chiếu đến. … Tam sát ở phương nam Tị Ngọ Mùi thuộc Hoả, dùng tháng ngày giờ Thân Tý Thìn; ở phương đông Dần Mão Thìn thuộc Mộc, dùng Tị Dậu Sửu; ở phương tây Thân Dậu Tuất thuộc Kim, dùng Dần Ngọ Tuất; ở phương bắc Hợi Tý Sửu thuộc Thuỷ, tam hợp không có Thổ cục nên không chế được.

Tằng Văn Thiểm sửa phương tam sát Ngọ Mùi cho gia chủ tuổi Nhâm Thân, chọn năm Giáp Thìn, tháng Mậu Thìn, ngày Nhâm Tý, giờ Canh Tý dựng cột; cùng với năm sinh Nhâm Thân thành Thuỷ cục Thân Tý Thìn để khắc Hoả sát, là một điều tốt; Giáp Mậu Canh là thiên thượng tam kỳ, Thìn Tý hai chi không lẫn, là điều tốt thứ hai.

Sơ đồ tam sát theo bốn nhóm năm
Sơ đồ: tam sát ở phương đối xung với tam hợp của năm; Thân Tý Thìn sát nam, Dần Ngọ Tuất sát bắc, Hợi Mão Mùi sát tây, Tị Dậu Sửu sát đông. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Giảng: Khoá của Tằng Văn Thiểm được sách giải đủ sáu điều tốt, còn gồm: trước Cốc vũ mặt trời ở Tuất tam hợp với Ngọ; nạp âm tháng ngày là Mộc khắc nạp âm Thổ của phương Canh Ngọ, Tân Mùi; lộc mã của mệnh đến Ly; bát bạch ở Khảm chiếu Ly, cửu tử ở Mùi Khôn. Các quan soạn sách xét thêm một điểm tinh: không phải năm nào tam sát cũng nặng như nhau. Năm Tý Ngọ Mão Dậu, tam sát trùng tuế phá, đối phương Thái Tuế lại trùng đại sát, dù chế cũng khó coi là tốt; năm Dần Thân Tị Hợi tam sát ở phương sinh ta, đương khí hưu; năm Thìn Tuất Sửu Mùi tam sát ở phương ta sinh, đương khí tướng.

Sách phân "sát khắc tuế" và "tuế khắc sát": với sát khắc tuế thì chờ sát hưu tù; với tuế khắc sát thì chỉ kỵ bốn tháng vượng Tý Ngọ Mão Dậu. Ngoài "chế" còn có "hoá": sát khắc tuế thì dùng con của sát để tiết sát sinh tuế, như Kim sát khắc Mộc tuế thì dùng Thuỷ cục. Sách gọi đó là "biến khắc thành sinh", và nói Tằng Văn Thiểm "chỉ nêu một góc, suy rộng ra thì việc chọn ngày xong cả".

Bốn phép chế sát và lời biện về âm phủ – 制煞之法、陰府

Bốn phép chế sát là can phạm can chế, chi phạm chi chế, tam hợp phạm tam hợp chế, nạp âm phạm nạp âm chế. Sách thêm: hoá khí phạm thì hoá khí chế, toạ cung phạm thì toạ cung chế, phi cung phạm thì phi cung chế.

Nguyên văn – 原文

制煞之法,古云:干犯干制,支犯支制,三合犯三合制,納音犯納音制,此確論也。……制煞全看月令,必本煞衰月、制神旺月乃可。惟太歲、炙退另論。若諸煞聚會,或與太歲同宮,則不可制,勿犯可也。

按:陰府之義本屬紆遠,……術士不知其義,又以襲誤傳譌,遂各為臆說而不可解。……世人不察,以其名為太歲也而即謂不可犯,以其名為陰府也而即謂安葬凶,又無確切制化之法為之解說,多致疑畏誤事。

Dịch: Phép chế sát, người xưa nói: can phạm thì can chế, chi phạm thì chi chế, tam hợp phạm thì tam hợp chế, nạp âm phạm thì nạp âm chế; đó là lời xác đáng. … Chế sát hoàn toàn xem nguyệt lệnh, phải là tháng sát suy, tháng thần chế vượng mới được. Riêng Thái Tuế và chích thoái luận riêng. Nếu các sát tụ hội, hoặc cùng cung với Thái Tuế, thì không chế được, đừng phạm là xong.

Lời xét: nghĩa của âm phủ vốn quanh co xa vời, … thuật sĩ không biết nghĩa, lại theo cái sai truyền cái nhầm, mỗi người một thuyết riêng không giải được. … Người đời không xét, thấy tên gọi là Thái Tuế liền bảo không được phạm, thấy tên gọi là âm phủ liền bảo an táng xấu, lại không có phép chế hoá xác đáng để giải thích, nên phần nhiều sinh ngờ sợ mà lỡ việc.

Giảng: Âm phủ là sát lấy hoá khí của can năm khắc hoá khí của toạ sơn theo nạp giáp: năm Đinh Nhâm (hoá Mộc) khắc sơn nạp Giáp Kỷ (hoá Thổ), năm Giáp Kỷ (hoá Thổ) khắc sơn Bính Tân (hoá Thuỷ). Tông Kính dạy "âm phủ Giáp thuộc Mộc, dùng Canh khắc", sách bác: năm Giáp khắc sơn Bính Tân là ở Thổ, không ở Mộc, lấy Kim khắc Mộc là sai chỗ. Sách đưa cách đúng: khoá của Tằng Văn Thiểm khai sơn Càn dùng Đinh Dậu, Kỷ Dậu, Giáp Thân, Kỷ Tị, bốn trụ nhất khí là Kim, thì Đinh Nhâm không hoá Mộc được, âm phủ tự mất.

Lăng Khải Định ở Huế
Lăng vua Khải Định, Huế: lăng lớn xây nhiều năm phải tính phép chế sát khi động thổ từng phần. Ảnh: Mig Gilbert, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Kết luận của lời xét rất nên ghi nhớ: "Tóm lại lấy bổ long phù sơn làm chủ; ngoài Thái Tuế, mỗi thần theo nghĩa của nó mà chế hoá, thì không bị các thuyết quanh co của tục thuật làm mê." Các mục sau trong quyển (đại tướng quân, quan phù, tang môn điếu khách, hoàng phan báo vĩ, tuần sơn la hầu, tuế hình lục hại, tằm thất, lực sĩ phi liêm, hoả tinh, kim thần, phù thiên không vong, phá bại ngũ quỷ, nguyệt yếm, đại tiểu nguyệt kiến) đều theo một khuôn: dẫn Thông Thư, dẫn Tông Kính, rồi xét lại xem sát ấy thật sự nặng hay nhẹ. Ví dụ "tang môn điếu khách" sách nói: hỏi bệnh, tìm thầy, đi viếng, đưa tang thì không kỵ, "nếu Thái Tuế ở phương nam, chẳng lẽ cả năm không đi về phía nam?".

Tứ trụ pháp: năm là vua, tháng là tướng, ngày là quan, giờ là lại – 四柱法

Tứ trụ pháp là cách xếp và cân bốn trụ năm, tháng, ngày, giờ của khoá chọn. Sách ví bốn trụ như một triều đình: năm là vua, tháng là tướng, ngày là quan cai trị, giờ là lại thừa hành.

Nguyên văn – 原文

四柱以年為君,月為相,日為有司,時為胥吏。所貴支干純粹,成格成局,扶龍相主,如君臣合德、官吏奉法,而人民實受其福也。年為君,故四柱切忌衝動太歲;月為相,當旺一時,故扶龍山相主命必擇龍山主命旺相之月,而制煞修方必擇煞神休囚之月;日為有司,君相之德賴以承宣,故日之吉凶較年月尤切。用日之法又以日干為君,日支為臣,干重而支輕。日干必要旺相,切忌休囚。

Dịch: Tứ trụ lấy năm làm vua, tháng làm tướng, ngày làm quan cai trị, giờ làm lại thừa hành. Quý ở chỗ can chi thuần tuý, thành cách thành cục, phù long tướng chủ, như vua tôi hợp đức, quan lại giữ phép, mà dân thật được hưởng phúc. Năm là vua, nên tứ trụ rất kỵ xung động Thái Tuế; tháng là tướng, đương vượng một thời, nên phù long sơn, giúp mệnh chủ thì phải chọn tháng long sơn mệnh chủ vượng tướng, còn chế sát tu phương thì phải chọn tháng sát hưu tù; ngày là quan cai trị, cái đức của vua tướng nhờ đó mà truyền xuống, nên cát hung của ngày còn thiết hơn năm tháng. Phép dùng ngày lại lấy can ngày làm vua, chi ngày làm tôi, can nặng chi nhẹ. Can ngày phải vượng tướng, rất kỵ hưu tù.

Giảng: Sách giải tiếp bằng ví dụ: tháng Dần Mão mà dùng ngày Giáp Ất là vượng, ngày Bính Đinh là tướng, đều tốt; ngày Canh Tân là phế, ngày Nhâm Quý là tiết, ngày Mậu Kỷ là bị khắc, đều không tốt. Nếu không có ngày đương lệnh thì dùng "tiểu bát tự": như Dương Quân Tùng năm Hợi sửa phương Mão, dùng Quý Hợi, Mậu Ngọ, Giáp Ngọ, Bính Dần; ngày Giáp hưu tù ở tháng Ngọ nhưng Giáp trường sinh ở Hợi, lộc ở Dần, lại có Quý Thuỷ của năm và Nhâm Thuỷ trong Hợi sinh cho. Lời kết của Tạo Mệnh Thư: "can ngày hưu tù, không nghèo thì yểu."

Bảng vượng tướng hưu tù tử của can ngày theo tháng
Sơ đồ: vượng, tướng, hưu, tù, tử của năm hành theo mùa; can ngày vượng tướng là tốt. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Bảng vượng tướng của sách: tháng Dần Mão thì Giáp Ất Dần Mão vượng, Bính Đinh Tị Ngọ tướng; tháng Tị Ngọ thì Bính Đinh vượng, Mậu Kỷ Thìn Tuất Sửu Mùi tướng; tháng Thân Dậu thì Canh Tân vượng, Nhâm Quý Hợi Tý tướng; tháng Hợi Tý thì Nhâm Quý vượng, Giáp Ất Dần Mão tướng; tháng Thìn Tuất Sửu Mùi thì Mậu Kỷ vượng, Canh Tân Thân Dậu tướng. Ngày đã đắc lệnh lại đắc lộc như tháng Dần ngày Giáp, tháng Mão ngày Ất là "tốt lại thêm tốt".

Dùng ngày, dùng giờ: ngày phá, tứ phế, ngũ bất ngộ – 用日、用時

Phép dùng ngày của quyển 34 lấy vượng tướng làm chính, và xếp lại các ngày kỵ theo bậc: ngày phá đại hung, chính tứ phế đại hung, hoang vu thứ hung, thiên lại (ngày tử địa tam hợp) chủ thoái khí.

Nguyên văn – 原文

破日大凶,與月相衝;日衝歲亦大凶。正四廢大凶,謂支干俱無氣也;傍四廢亦凶,或支或干無氣也。……建破平收,俗之所忌,然惟破日最凶,必不可犯;建日吉多可用,平日甚吉,收日吉多無妨。

按:……總之日神吉凶皆以生旺為主,四時五行至為活變,當與宜忌參看,則輕重取舍甚明。至以年時合成八字,則又非宜忌之所能盡,神而明之,存乎其人耳。

Dịch: Ngày phá rất xấu, là ngày xung với tháng; ngày xung năm cũng rất xấu. Chính tứ phế rất xấu, là can chi đều không có khí; bàng tứ phế cũng xấu, là can hoặc chi không có khí. … Kiến, phá, bình, thu là những ngày tục kiêng, nhưng chỉ ngày phá là xấu nhất, nhất định không được phạm; ngày kiến nhiều cát thì dùng được, ngày bình rất tốt, ngày thu nhiều cát cũng không sao.

Lời xét: … tóm lại cát hung của thần ngày đều lấy sinh vượng làm chủ, bốn mùa năm hành biến hoá rất linh hoạt, nên xem cùng với phần nghi kỵ thì nặng nhẹ, lấy bỏ rất rõ. Còn khi ghép năm và giờ thành tám chữ thì lại không phải phần nghi kỵ có thể nói hết; hiểu đến chỗ thần diệu là ở người.

Giảng: Phép dùng giờ đã giảng kỹ ở bài quyển 32 Nhật Biểu (giờ phá đại hung, giờ hình và ngũ bất ngộ thứ hung, giờ lộc giúp can ngày yếu). Ở đây quyển 34 thêm hai điều. Một: giờ xung nguyệt lệnh, xung tuế quân đều xấu cho việc lớn. Hai: sách sửa Tông Kính ở mục tứ đại cát thời, nói Tông Kính nhầm "tứ sát một thời" thành "thần tàng sát một"; nghĩa chính của thần tàng sát một là "lục thần tất phục": Chu Tước gãy cánh, Câu Trận lên bệ, Bạch Hổ cháy mình, Huyền Vũ gãy chân, Đằng Xà rơi nước, Thiên Không vào hòm.

Chung Lâu Tây An
Chung Lâu (lầu chuông) Tây An: dùng ngày, dùng giờ phải tránh ngày phá, tứ phế, ngũ bất ngộ. Ảnh: Don-kun, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Về Kỳ Môn, sách nói rõ: giờ Độn Giáp Kỳ Môn vốn là phép dùng binh, không phải để tạo táng; nhưng tạo táng, tu phương, cưới gả, nhậm chức, xuất hành dùng vẫn tốt, với điều kiện kỳ và lộc phải cùng đến. "Kỳ đến mà lộc không đến là kỳ một chân; lộc đến mà kỳ không đến là lộc không vong, không chế sát được."

Giờ mặt trời đến phương: thiên văn thật thay cho hai mươi bốn giờ của thuật gia – 太陽到方

Thái dương đáo phương là lúc mặt trời thật đứng đúng trên một trong hai mươi bốn phương của chân trời. Quyển 34 dùng lượng giác cầu (hồ tam giác) tính giờ ấy cho từng tiết khí theo vĩ độ kinh sư, bác bỏ phép coi hai mươi bốn sơn là hai mươi bốn giờ bằng nhau.

Nguyên văn – 原文

但時刻係天常赤道度,山向係地平方位度。惟北極之下,赤道與地平合。……自是以南,則北極漸低,偏度漸多。又夏至日行北陸,距地平遠,則偏度多;冬至日行南陸,距地平近,則偏度少。術家不明天學,乃以二十四方位為二十四時,既與六壬之法不合,又不與山向相應。今按京師北極出地,推得各節氣太陽到方時刻,列為表。

地平二十四方,每方十五度。子正初刻當子中,午正初刻當午中,則是午正前七度半巳交午,而午正後七度半方盡午而交丁也。……如夏至節作午方,宜用午初三刻五分至午正初刻十分,皆為太陽到方。

Dịch: Nhưng thời khắc là độ trên xích đạo của trời, còn sơn hướng là độ phương vị trên mặt đất. Chỉ ở dưới Bắc cực thì xích đạo trùng với mặt đất. … Từ đó đi về nam, Bắc cực thấp dần, độ lệch nhiều dần. Lại hạ chí mặt trời đi đường bắc, xa mặt đất, thì độ lệch nhiều; đông chí đi đường nam, gần mặt đất, thì độ lệch ít. Thuật gia không hiểu thiên học, lấy hai mươi bốn phương làm hai mươi bốn giờ, đã không hợp phép Lục Nhâm, lại không ứng với sơn hướng. Nay theo độ Bắc cực xuất địa ở kinh sư, tính ra thời khắc mặt trời đến từng phương cho các tiết khí, lập thành bảng.

Hai mươi bốn phương trên mặt đất, mỗi phương mười lăm độ. Ngọ chính sơ khắc ứng giữa Ngọ, thì trước Ngọ chính bảy độ rưỡi là Tị giao Ngọ, sau Ngọ chính bảy độ rưỡi mới hết Ngọ mà giao Đinh. … Như tiết hạ chí làm phương Ngọ thì nên dùng từ Ngọ sơ tam khắc ngũ phân đến Ngọ chính sơ khắc thập phân, đều là thái dương đến phương.

Giảng: Đây là một trang thiên văn học thật sự, có cả hình vẽ hồ tam giác: khoảng cách Bắc cực đến thiên đỉnh ở kinh sư là 50 độ 5 phân (tức vĩ độ khoảng 39 độ 55 phân), hạ chí mặt trời cách cực 66 độ 30 phân. Ý nghĩa thực hành rất lớn: mặt trời đi qua mỗi phương ở chân trời không đều nhau, nên muốn "chân thái dương đến sơn đến hướng" thì phải tính theo vĩ độ nơi làm việc, không thể chia đều mỗi phương nửa giờ chi.

Sơ đồ thái dương đáo phương hai mươi bốn phương
Sơ đồ: thái dương đáo phương, mỗi phương 15 độ trên chân trời; hạ chí ở kinh sư mặt trời ở phương Ngọ. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Với người ở Việt Nam, vĩ độ thấp hơn kinh sư nhiều (Hà Nội khoảng 21 độ, TP.HCM khoảng 10,8 độ), nên độ lệch giữa giờ và phương còn lớn hơn ở Bắc Kinh, nhất là quanh hạ chí. Bảng của Hiệp Kỷ không dùng thẳng được, nhưng phương pháp thì dùng được nguyên vẹn.

Bình minh trên vịnh Hạ Long
Bình minh trên vịnh Hạ Long: mặt trời mọc ở phương nào tuỳ tiết khí và vĩ độ nơi làm việc. Ảnh: aschaf, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Tạo táng quyền pháp: những lối linh hoạt khi bất đắc dĩ – 造葬權法

Quyền pháp là các phép "biến thông" khi năm tháng không lợi mà việc không thể hoãn. Sách chép từ Thông Thư và nhận xét: "đời dùng nhiều, tuy là biến thông nhưng cũng có lý".

Nguyên văn – 原文

通書云:凡修造必身命年月方向皆利,則修作吉。如或不利而又不得不作者,則當遷居,自所遷之處視所作之方為吉可也。……

論豎造宅舍:大寒五日後擇日拆屋起手,立春前擇日豎造完工,不忌開山立向、年月尅山家及歲月諸凶神,謂之歲官交承。

論凶葬法:凡人初死,乘凶葬之,雖值凶神亦不為害。今人盡三日之內或一旬之內,並不問開山立向年月,但擇吉日破土,盡一日之內成墳,俟凶神過方加土謝墓。

Dịch: Thông Thư nói: phàm tu tạo phải thân mệnh, năm tháng, phương hướng đều lợi thì làm mới tốt. Nếu không lợi mà lại không thể không làm, thì nên dời chỗ ở, từ chỗ dời đến mà nhìn phương định làm thấy là tốt thì được. …

Luận dựng nhà: sau đại hàn năm ngày chọn ngày dỡ nhà khởi công, trước lập xuân chọn ngày dựng xong, không kỵ khai sơn lập hướng, năm tháng khắc sơn gia và các hung thần năm tháng; gọi là "tuế quan giao thừa".

Luận hung táng: phàm người mới mất, nhân lúc còn hung mà táng ngay, dù gặp hung thần cũng không hại. Người nay trong ba ngày hoặc trong mười ngày, không hỏi khai sơn lập hướng năm tháng, chỉ chọn ngày tốt phá thổ, trong một ngày làm xong mộ, chờ hung thần qua phương mới đắp thêm đất tạ mộ.

Giảng: Ba quyền pháp này đều còn sống trong dân gian Việt Nam: dời nhà sang chỗ khác cho "đổi phương"; làm nhà dịp giáp Tết; táng ngay trong mấy ngày đầu rồi sau mới "cải" hoặc tạ mộ. Sách còn ghi phép sửa mộ dịp Hàn thực, Thanh minh "không luận sơn hướng năm tháng ngày giờ", và phép lấy đất cách xa trăm bước "mắt không thấy thì không hỏi phương đạo". Khi bắt đầu công trình ở một cung tốt rồi nối liền sang cung không lợi thì không hại; khi xong việc nên kết ở phương phúc đức.

Dụ Lăng đời Minh sau tuyết
Dụ Lăng đời Minh sau tuyết: quyền pháp là lối linh hoạt khi bất đắc dĩ phải táng gấp. Ảnh: Charlie fong, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Quyển 34 là bài học về liều lượng. Sách không phủ nhận hung sát, nhưng xếp chúng theo bậc và đòi hỏi lý do cho mỗi điều kiêng. Theo Thầy Vũ Giới, "biết sát thì không sợ sát": người hiểu gốc của tam sát, âm phủ, quan phù sẽ biết khi nào phải tránh hẳn, khi nào chế được bằng khí của thời, và khi nào chỉ là tiếng doạ.

Đèo Khau Phạ mùa lúa
Đèo Khau Phạ: thế núi lớn mới là chủ, phép chế sát chỉ là phần phụ. Ảnh: Viethavvh, Wikimedia Commons, công cộng.

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc phần chế sát theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa mà Thầy Vũ Giới khôi phục. "Chế sát toàn xem nguyệt lệnh" là chọn tháng mà khí của sát đang suy trong vòng năm, khí của thần chế đang vượng. Sát và thần chế đều là khí, không phải hình nhân; vì vậy Liên Hoa không dùng bùa chú để "trấn", mà dùng thời và hình: chọn tháng cho đúng, khởi công từ phương tốt, giữ phương sát yên tĩnh. Pháp khí, trấn yểm nếu có chỉ là bổ cứu, không phải gốc.

Phong Thuỷ Liên Hoa giữ ba nguyên tắc khi dùng phần Lợi Dụng 2:

  • Không hướng Thái Tuế, không ngồi tuế phá, không ngồi tam sát. Đây là ba điều sách nói không có phép chế; mọi điều khác đều cân được.
  • Chế bằng khí của tháng, không chế bằng tên gọi. Sát Hoả phương nam thì chờ mùa đông Thuỷ vượng Hoả suy, dùng Thuỷ cục; phương bắc Thuỷ sát thì không có Thổ cục để chế, nên tránh.
  • Tính giờ theo mặt trời nơi mình đứng. Như bảng thái dương đáo phương của sách, giờ và phương phải tính theo vĩ độ, kinh độ nơi công trình.

Đó là lý pháp. Còn cách định phương sát trên mặt bằng nhà thật, chọn chỗ khởi công và kết công là thủ pháp, phải dạy trực tiếp.

Những hiểu lầm thường gặp về chế sát và tứ trụ

Các sát trong quyển 34 là những sát mà người làm nhà ở Việt Nam hay nghe nhất, nên cũng bị hiểu sai nhiều nhất.

La kinh cổ trong sưu tập Whipple
La kinh cổ (sưu tập Whipple, Cambridge): phương tam sát phải đo bằng la kinh từ trung tâm chỗ sửa, không đoán bằng mắt. Ảnh: Marsupium, Wikimedia Commons, CC0.
  • "Năm nay tam sát ở phương nam thì không được làm gì ở phía nam." Sách nói tam sát chiếm toạ sơn thì kỵ, chiếm phương thì chế được bằng tam hợp cục và tháng sát hưu tù; việc đi lại, hỏi bệnh, đưa tang không kỵ phương.
  • "Kim lâu, hoang ốc, tam tai…" là gốc của việc chọn năm làm nhà. Không có điều nào trong số đó nằm trong tám gốc khởi lệ của niên thần mà Hiệp Kỷ chấp nhận; sách lấy Thái Tuế, tam sát, mệnh chủ và long sơn làm chính.
  • "Ngày kiến, ngày thu là ngày xấu." Sách nói chỉ ngày phá là phải tránh tuyệt đối; ngày kiến, ngày thu nhiều cát vẫn dùng, ngày bình còn rất tốt.
  • "Giờ Ngọ là lúc mặt trời ở phương Ngọ." Sách chứng minh bằng thiên văn rằng giờ và phương trên chân trời không trùng nhau, trừ ở Bắc cực.

Ghi nhớ nhanh quyển 34:

MụcMột câu để nhớ
Ba bậc sátLớn thì tránh, vừa thì chế, nhỏ thì lấy cát tinh chiếu
Thái TuếNgồi được, không hướng được; tuế phá không có phép chế
Tam sátThân Tý Thìn ở nam, Dần Ngọ Tuất ở bắc, Hợi Mão Mùi ở tây, Tị Dậu Sửu ở đông; chiếm phương mới chế được
Phép chếCan chế can, chi chế chi, tam hợp chế tam hợp, nạp âm chế nạp âm; tháng sát suy, thần chế vượng
Tứ trụNăm vua, tháng tướng, ngày quan, giờ lại; can ngày phải vượng tướng
Ngày kỵNgày phá, chính tứ phế đại hung; kiến, thu nhiều cát dùng được; bình rất tốt
Thái dương đáo phươngTính theo vĩ độ; mỗi phương 15 độ, giờ và phương không trùng nhau

Nguồn: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), quyển 34 "Lợi Dụng 2", bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư; các thiên lấy từ Tuyển Trạch Tông Kính và Thông Thư kèm lời xét của các quan soạn sách. Bài trích các đoạn chính, chỉ tóm ý các mục chế từng sát nhỏ và không chép bảng thái dương đáo phương cho từng tiết khí. Hiệu đính: bản chép lẫn 己 (Kỷ) với 巳 (Tị) như "戊巳", "巳酉丑", "己午未", bài sửa theo văn mạch; "三然" sửa thành 三煞; "葬" bổ vào các chỗ chữ khuyết. Chữ dị thể 扵, 夘, 隂, 尅, 嵗, 刄 đổi thành 於, 卯, 陰, 剋, 歲, 刃. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa. Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.

Bài trước: Quyển 33 · Lợi Dụng 1: tạo mệnh, bổ long, lập hướng
Bài sau: Quyển 35 · Phụ Lục: tục lệ, Kỳ Môn tam nguyên

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Muốn học chế sát, chọn tứ trụ và định phương sát trên mặt bằng nhà thật, kết hợp với hình thế và phi tinh, các bạn ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Kho sách quý vugioi.com – sách cổ phong thuỷ, Kinh Dịch dịch Việt kèm chữ Hán, đọc miễn phí

Kho sách quý Phong Thuỷ Liên Hoa: gần 40 bộ sách cổ phong thuỷ, Kinh Dịch, chọn ngày, Kỳ Môn dịch Việt kèm chữ Hán, đọc miễn phí. Vào Kho sách →

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Quyển 34 Hiệp Kỷ Biện Phương Thư nói về gì? – 卷三十四論何事?

Quyển 34 là Lợi Dụng 2: tổng luận niên thần và nguyệt thần, phép chế từng sát (Thái Tuế, tam sát, âm phủ, quan phù, hoả tinh, kim thần…), tứ trụ pháp, phép dùng ngày, phép dùng giờ, bảng thái dương đáo phương và các quyền pháp tạo táng.

Tam sát có chế được không? – 三煞可制否?

Tam sát chiếm toạ sơn thì tạo táng đều kỵ; chiếm phương thì chế được bằng tam hợp cục khắc sát, chọn tháng sát hưu tù, thêm quý nhân lộc mã, tam kỳ chiếu. Phương bắc Thuỷ sát không có Thổ cục để chế.

Vì sao can ngày phải vượng tướng? – 日干何以要旺相?

Vì ngày là "quan cai trị" truyền cái đức của năm tháng xuống việc làm, và can ngày là vua của ngày. Sách dẫn Tạo Mệnh Thư: can ngày hưu tù mà không có tỷ kiên, ấn thụ giúp thì "không nghèo thì yểu".

Âm phủ có thật đáng sợ không? – 陰府可畏否?

Các quan soạn sách cho rằng nghĩa của âm phủ vốn quanh co, thuật sĩ truyền sai, người đời thấy tên mà sợ nên lỡ việc. Sách dạy chế hoá theo đúng ngũ hành, như dùng tứ trụ nhất khí khiến can năm không hoá được.

Thái dương đáo phương tính thế nào? – 太陽到方如何推?

Sách dùng lượng giác cầu, từ độ Bắc cực xuất địa ở kinh sư và độ cách cực của mặt trời theo tiết khí, tính thời khắc mặt trời đến từng phương 15 độ trên chân trời. Ở vĩ độ khác phải tính lại.

Từ khoá: ["hiệp kỷ biện phương thư" · "lợi dụng" · "tam sát" · "thái tuế" · "chế sát" · "tứ trụ" · "thái dương đáo phương" · "chọn ngày phong thủy"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…