💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 36 Biện Ngoa: những thần sát sai trong lịch

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 36 Biện Ngoa: những thần sát sai trong lịch

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư · Quyển 36 · Biện Ngoa
欽定協紀辨方書 · 卷三十六 · 辨譌
Soạn theo lệnh vua Càn Long đời Thanh; Trang Thân vương Doãn Lộc (允祿) đứng đầu, cùng Hoằng Trú (弘晝), Trương Chiếu (張照), Mai Cốc Thành (梅瑴成), Hà Quốc Tông (何國宗) và các quan Khâm Thiên Giám
Bản gốc: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), 36 quyển, tựa vua Càn Long năm thứ 6 (1741); đối chiếu bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư.

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 36 là quyển cuối, tên Biện Ngoa (辨譌), nghĩa là "biện rõ những điều sai". Chữ "Biện" trong tên bộ sách "Hiệp Kỷ Biện Phương" đạt đến đỉnh ở quyển này: các quan Khâm Thiên Giám điểm mặt từng thần sát, từng phép kiêng do thuật sĩ đặt ra, xét lệ khởi, chỉ chỗ vô lý và tuyên bố bỏ. Đứng đầu là phép hợp hôn và hành giá đại lợi nguyệt, mà sách gọi là "lừa đời hại dân hơn cả", đã được tâu vua cho xoá. Tiếp theo là các sao "Ngọc Hoàng loan giá", hai mươi bốn thần tuần sơn, thần sát đồng vị dị danh, tôn tinh đế tinh, thần tại nhật, thất thánh, phục đoạn, mật nhật, ngột nhật, tứ bất tường, hồng sa, đích hô, sát xuất khứ phương, băng tiêu ngoã giải, ngày Dương Công kỵ, thiên cẩu. Bài này dịch các đoạn chính, giảng từng mục và kết bằng phần luận của Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Quyển 36 Biện Ngoa là bản tổng phê phán các thuyết chọn ngày không có căn cứ. Sách bác hợp hôn theo cung mệnh (lấy du niên biến quái của địa lý mà phối vợ chồng, lại dựa trên cửu cung truyền sai), cô thần quả tú, thai bào tương xung, và hành giá đại lợi nguyệt (đã tâu vua xoá); bác các sao "Ngọc Hoàng", "Tử Vi loan giá" vì "trời không có hai mặt trời"; chỉ ra Thiên Lao bị đổi thành "Thiên Ngục" rồi "Thiên Nhạc" rồi thành cát tinh; bác ngày Dương Công kỵ (thật ra là ngày sao Thất tính sai từ mồng một tháng Giêng), băng tiêu ngoã giải, diệt môn đại hoạ (thật ra chỉ là ngày bình, ngày thu), thiên cẩu và đích hô (làm con cháu không dám nhập quan cho cha mẹ). Phép thử của sách: xét lệ khởi, rồi xét vì sao như thế; không có lý thì bỏ.

"Đừng để cái sợ dắt mình." Thầy Vũ Giới vẫn nói với học trò: điều kiêng có gốc thì giữ, điều kiêng không gốc mà làm lỡ cưới hỏi, lỡ tang lễ, lỡ việc nhà thì phải bỏ; quyển Biện Ngoa là bằng chứng các bậc làm lịch triều Thanh cũng nghĩ như vậy.

Tranh Ngọc Hoàng Đại Đế đời Minh
Ngọc Hoàng Đại Đế, tranh đời Minh: quyển 36 bác bỏ thuyết loan giá Ngọc Hoàng, Tử Vi đi tuần sơn. Tranh: họa sĩ đời Minh khuyết danh, Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Biện Ngoa là gì: lời tuyên bố của Khâm Thiên Giám – 辨譌

Biện Ngoa là quyển thứ 36 và là quyển kết của Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, chuyên phân biện các thần sát và phép kiêng sai lầm lưu truyền trong dân gian và trong các sách Thông Thư. Lời đề nêu rõ lý do.

Nguyên văn – 原文

術士好奇而嗜利,譌言繁興,比以為吉,彼以為凶,自漢褚少孫補史記已言之,況又經六代唐宋元明以來,其謬說又不知凡幾。二十四向而神煞盈千,六十甲子而術家盈百,以前民利用之具,而成惑世誣民之書,不可不辨也。顧流傳民間者隨地而異,耳目難周,即所覩聞亦難盡駁,卷中辨論者,夫亦舉一隅云耳。作辨譌。

Dịch: Thuật sĩ thích lạ mà ham lợi, lời sai nổi lên nhiều; người này cho là tốt, người kia cho là xấu, từ khi Chử Thiếu Tôn đời Hán bổ Sử Ký đã nói đến. Huống chi qua sáu đời, từ Đường, Tống, Nguyên, Minh đến nay, thuyết sai không biết bao nhiêu. Hai mươi bốn hướng mà thần sát đầy nghìn, sáu mươi Giáp Tý mà thuật gia đầy trăm; lấy cái công cụ để dẫn dân làm lợi mà biến thành sách mê hoặc đời, lừa dối dân, không thể không biện. Nhưng thứ lưu truyền trong dân mỗi nơi một khác, tai mắt khó khắp, ngay những gì thấy nghe cũng khó bác hết; những điều bàn trong quyển này cũng chỉ nêu một góc thôi. Vì vậy làm Biện Ngoa.

Giảng: Chử Thiếu Tôn bổ Nhật Giả liệt truyện trong Sử Ký có chép chuyện vua Hán Vũ Đế hỏi các nhà chiêm bốc về ngày cưới vợ: nhà ngũ hành nói được, nhà kham dư nói không, nhà kiến trừ nói xấu, nhà tùng thần nói đại hung… cãi nhau không dứt. Các quan soạn sách mở quyển cuối bằng điển ấy để nói: cái loạn của thuật chọn ngày đã có từ hai nghìn năm, và việc của sách khâm định là dọn bớt cái loạn ấy.

Khí cụ thiên văn ở Cổ Quan Tượng Đài Bắc Kinh
Khí cụ thiên văn ở Cổ Quan Tượng Đài Bắc Kinh: Khâm Thiên Giám là nơi lên tiếng biện ngoa. Ảnh: Hans A. Rosbach, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Hợp hôn và hành giá đại lợi nguyệt: "lừa đời hại dân hơn cả" – 合婚、嫁娶大利月

Hợp hôn là phép xem tuổi hai vợ chồng có hợp nhau không theo cung mệnh, cô thần quả tú, thai bào tương xung, cốt tuỷ phá, thiết tảo trửu. Hành giá đại lợi nguyệt là phép chọn tháng cưới theo tuổi cô dâu. Sách dành phần dài nhất của quyển để bác hai phép này.

Nguyên văn – 原文

陰陽家言多病迂泥,術士捏造益屬荒唐,而惑世誣民則未有如合婚、大利月之尤甚者。夫婦之道,人倫之始。書載釐降,詩詠關雎,未嘗有合婚之說也。詩曰:士如歸妻,迨冰未泮。禮曰:仲春之月,令民會男女。未嘗有大利月之說也。……為是說者不知其所自起,而皆托於呂才。觀唐書呂才傳,其於陰陽術數辨駁甚詳,則其為術士之偽托無疑也。

……世人不察其所以然之故,惟聽術士之說,一一求其悉合,多至逾時不得婚嫁。嘻,俗術之害人何至此極耶!……一月偶愆,輒逾數歲,摽梅、束楚,詩之致慨於失時者比比皆然,故曰惑世誣民之尤甚者也。今已奏准刪除。

Dịch: Lời của nhà âm dương nhiều chỗ câu nệ, thuật sĩ bịa đặt càng hoang đường, nhưng mê hoặc đời, lừa dối dân thì chưa có gì quá hơn hợp hôn và đại lợi nguyệt. Đạo vợ chồng là khởi đầu của nhân luân. Kinh Thư chép việc gả con gái, Kinh Thi vịnh Quan Thư, chưa từng có thuyết hợp hôn. Thi nói: "kẻ sĩ nếu cưới vợ, kịp lúc băng chưa tan". Lễ nói: "tháng trọng xuân, lệnh dân cho trai gái gặp nhau". Chưa từng có thuyết đại lợi nguyệt. … Người đặt ra thuyết này không biết từ đâu, đều gán cho Lã Tài. Xem truyện Lã Tài trong Đường Thư thì ông bác bỏ thuật âm dương rất kỹ, vậy đây là thuật sĩ mạo danh không còn nghi.

… Người đời không xét lý do, chỉ nghe thuật sĩ, đòi cái gì cũng phải hợp hết, nhiều khi quá thời mà không cưới gả được. Than ôi, tục thuật hại người đến thế ư! … Lỡ một tháng là qua mấy năm; những bài "Phiếu mai", "Thúc sở" trong Kinh Thi than thở lỡ thì đâu đâu cũng thấy; nên nói là mê hoặc đời lừa dối dân hơn cả. Nay đã tâu được chuẩn cho xoá bỏ.

Giảng: Sách bác hợp hôn bằng ba lớp lý lẽ. Một: cửu cung tam nguyên vốn là sao nhập trung cung của năm, không phải cung của người; đem từ năm sang người, từ nam sang nữ đã là "chi li". Hai: hợp hôn mượn phép du niên biến quái của địa lý, mà địa lý thì lấy tịnh âm tịnh dương làm tốt, hôn nhân lại lấy âm dương phối hợp làm tốt, "cái táng gọi là tốt chính là cái hôn gọi là xấu". Ba: cửu tinh mà đời truyền lại lấy nhầm thượng nguyên làm trung nguyên, "cung đã không phải cung ấy, quẻ cũng không phải quẻ ấy". Về đại lợi nguyệt, sách hỏi thẳng: tháng thứ hai "hại người mai mối", tháng thứ ba "hại cha mẹ chồng", tháng thứ tư "hại cha mẹ vợ", tìm trong âm dương ngũ hành, cửu cung bát quái, kham dư, kiến trừ "không một thuyết nào thông".

Chữ Lễ Vu Quy trang trí đám cưới
Bảng "Lễ Vu Quy" trong đám cưới người Việt: Hiệp Kỷ bác thuyết hợp hôn, đại lợi nguyệt. Ảnh: Dragfyre, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Với cô thần quả tú, sách tính: ba năm sinh, mỗi năm một tháng, hợp với các ngày giờ thì "số mệnh tính bằng nghìn" mà bảo đều khắc vợ khắc chồng, "trẻ ba thước cũng không tin". Với phép nạp âm "ích tài, thoái tài", sách tính mỗi âm mười hai năm, ba tháng là hai vạn năm nghìn chín trăm hai mươi mệnh, sáu tháng là năm vạn một nghìn tám trăm bốn mươi mệnh, "bất kể ngày nào giờ nào mà bảo sinh trong ba tháng ấy đều hại vợ hại chồng, vạn vạn lần không có lý ấy".

Ngọc Hoàng, Tử Vi, loan giá và hai mươi bốn thần tuần sơn – 鑾駕星曜、巡山二十四神煞

Các sao "Ngọc Hoàng loan giá", "Tử Vi đế tinh", "Đô thiên bảo chiếu" là những cát tinh mà Thông Thư đời Minh đời Thanh in nhiều; hai mươi bốn thần tuần sơn là vòng hai mươi bốn thần đặt lên hai mươi bốn sơn theo năm. Sách xoá cả hai loại.

Nguyên văn – 原文

玉皇鑾駕、紫微帝星、紫微鑾駕、北辰帝星、撼龍帝星、都天寶照、都天轉運、行衙帝星、周仙羅星、星馬貴人,既非實有此星,又且必無此理。……選擇宗鏡曰:統而論之有五六玉皇,終年各守一方,絕不移易,是六朝之分皇、五代之各帝也,有是理乎?且擇日而取日月星辰到山向者,喜山向之光輝也,豈謂日月星辰中有神仙乎?

……又次辰則曰血光,凶;又次巽則曰太陽,吉;……今觀其名而思其義,考其例而度其情,其為術士捏造已屬曉然。唯巡山羅㬋逼近太歲,俗所最畏,而亦尚近乎理,故臺本取之,餘皆不用。

Dịch: Ngọc Hoàng loan giá, Tử Vi đế tinh, Tử Vi loan giá, Bắc Thần đế tinh, Hám Long đế tinh, Đô Thiên bảo chiếu, Đô Thiên chuyển vận, Hành Nha đế tinh, Chu Tiên la tinh, Tinh mã quý nhân: đã không thật có sao ấy, lại nhất định không có lý ấy. … Tuyển Trạch Tông Kính nói: gộp lại mà bàn thì có năm sáu Ngọc Hoàng, quanh năm mỗi vị giữ một phương, tuyệt không dời đổi, thế là sáu triều chia vua, năm đời mỗi đời một đế, có lý ấy chăng? Vả lại chọn ngày mà lấy nhật nguyệt tinh thần đến sơn hướng là mừng sơn hướng được sáng, há bảo trong nhật nguyệt tinh thần có thần tiên sao?

… Kế đến Thìn thì gọi là Huyết Quang, xấu; kế đến Tốn thì gọi là Thái Dương, tốt; … Nay nhìn tên mà nghĩ nghĩa, xét lệ mà đoán tình, thì việc thuật sĩ bịa đặt đã rõ. Chỉ có Tuần sơn La hầu sát gần Thái Tuế, tục sợ nhất mà cũng còn gần lý, nên bản Khâm Thiên Giám lấy, còn lại đều không dùng.

Giảng: Lý lẽ của sách rất giản dị: một cát tinh thật phải có vị trí thiên văn hoặc có lệ khởi từ Thái Tuế, nguyệt lệnh. Các "Ngọc Hoàng" đứng yên một phương cả năm thì không phải sao, chỉ là cái tên. Hai mươi bốn thần tuần sơn đặt tên theo kiểu "Thuỷ tinh tốt, Kim tinh xấu, Tài bảo tốt, Huyết quang xấu" cũng vậy; sách chỉ giữ một thần là Tuần sơn La hầu vì nó nằm sát Thái Tuế.

Ngọ Môn Huế
Ngọ Môn, Đại Nội Huế: loan giá là xe vua thật, còn "loan giá tinh" trong lịch là bịa đặt. Ảnh: Supanut Arunoprayote, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Thần sát đồng vị dị danh: Thiên Lao thành Thiên Nhạc như thế nào – 神煞同位異名

Đồng vị dị danh là hiện tượng một thần sát được thuật sĩ đổi nhiều tên, rồi các tên mới được in chung như nhiều thần khác nhau. Sách nêu ví dụ đáng nhớ nhất: Thiên Lao (hung) qua mấy lần chép sai đã thành "Thiên Nhạc" (cát).

Nguyên văn – 原文

年月神煞由來舊矣。術士好奇,每事捏造;造之不得,則猶是神煞而捏為別名,又略為改竄以文其陋,而神煞由此日紛。即如一浮天空亡也,又名之曰頭白空亡,又名之曰八山空亡。……又如黃道黑道則又別立名色,名曰明星黑星,而雷公與天岳吉凶互異。雷公即青龍,本吉星也;天岳即天牢,本凶星也。因天牢而別名曰天獄,因獄而訛嶽,又因嶽而訛岳,遂以天岳為吉而雷公為凶。曹震圭、邵泰衢已辨其誤而未之改正。……夫神煞一也,而名號旁見側出,惑人耳目,深可厭惡。今查明概行刪去。

Dịch: Thần sát năm tháng có từ lâu. Thuật sĩ thích lạ, việc gì cũng bịa; bịa không được thì vẫn là thần sát ấy mà đặt tên khác, lại sửa đổi đôi chút để che cái quê mùa, mà thần sát từ đó ngày càng rối. Như một Phù thiên không vong, lại gọi là Đầu bạch không vong, lại gọi là Bát sơn không vong. … Như hoàng đạo hắc đạo lại đặt tên riêng là Minh tinh, Hắc tinh, mà Lôi Công với Thiên Nhạc tốt xấu ngược nhau. Lôi Công chính là Thanh Long, vốn là cát tinh; Thiên Nhạc chính là Thiên Lao, vốn là hung tinh. Vì Thiên Lao mà gọi khác là Thiên Ngục, vì chữ ngục (獄) mà nhầm thành chữ nhạc (嶽), lại vì chữ 嶽 mà nhầm thành chữ 岳, rồi coi Thiên Nhạc là tốt mà Lôi Công là xấu. Tào Chấn Khuê, Thiệu Thái Cù đã biện cái sai mà chưa sửa. … Thần sát là một mà danh hiệu mọc ngang mọc dọc, làm rối tai mắt người, rất đáng ghét. Nay tra rõ, xoá hết.

Giảng: Đây là một bài học về văn bản. Chỉ qua ba bước chép: 牢 (lao, nhà giam) thành 獄 (ngục, cùng nghĩa), 獄 thành 嶽 (nhạc, núi lớn, cùng âm "yue" trong tiếng Hán), 嶽 thành 岳 (dạng giản của 嶽), một hung thần đã đổi thành cát thần, và một cát thần (Thanh Long, tên khác Lôi Công) bị coi là hung. Người dùng lịch không đọc gốc sẽ làm ngược hoàn toàn.

Sơ đồ Thiên Lao thành Thiên Nhạc qua ba lần chép
Sơ đồ: thần sát đồng vị dị danh, Thiên Lao chép thành Thiên Ngục rồi Thiên Nhạc, hung tinh hoá cát tinh. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Cũng trong mục này, sách chỉ ra lục hại bị đổi tên thành "âm trung Thái Tuế", tiểu hao thành "tịnh lan sát", và mười hai thần kiến trừ được gán thêm tên "Chu Tước", "Quý nhân". Quyển 35 trước đó đã ghi tương tự: Thiên Quý, Thái Ất chính là Thanh Long; Minh Phụ, Quý nhân chính là Minh Đường; Nguyệt Tiên, Phúc Đức chính là Kim Quỹ; Thiên Khai, Thiếu Vi chính là Ngọc Đường; Nhật Tiên, Phượng Liễn chính là Tư Mệnh.

Ngày Dương Công kỵ: thật ra là ngày sao Thất tính sai – 楊公忌

Ngày Dương Công kỵ là mười ba ngày trong năm mà dân gian kiêng xuất hành và làm việc lớn, gán cho Dương Quân Tùng. Hiệp Kỷ tìm ra lệ khởi của nó và chứng minh lệ ấy tự mâu thuẫn.

Nguyên văn – 原文

世俗多畏楊公忌,通書亦多載之,謂其日不宜出行舉事,犯之不利,皆因未悉其原委,故為所惑耳。今按其說,乃是室火猪日。其術元旦起角宿,依二十八宿次序順數,值室宿之日即為楊公忌,不論月之大小,二十八日一週,每月遞退二日,故正月十三、二月十一,以至七月初一、二十九,而終于十二月十九,凡十三日。

夫以宿值日,亦如用甲子紀日,……然亦未聞室宿值日有所避忌。今並非值日之宿,而强以角宿起元旦,每年另起,不能輪轉,固不通矣。且若正月小則二月十一日乃是危宿……又安得强指為室火猪乎?晉志曰:營室為元宮,又名清廟,必非凶曜。詩曰:定之方中,作於楚宮。爾雅曰:營室謂之定。蓋古者視營室中而興土功,未嘗以為忌也。……彼楊公者,不知為何許人,其說殆與密日同出西域。

Dịch: Người đời phần nhiều sợ ngày Dương Công kỵ, Thông Thư cũng chép nhiều, bảo ngày ấy không nên xuất hành làm việc, phạm thì bất lợi; đều vì chưa rõ đầu đuôi nên bị mê. Nay xét thuyết ấy thì là ngày Thất Hoả Trư. Phép của nó là mồng một Tết khởi sao Giác, theo thứ tự hai mươi tám tú đếm thuận, gặp ngày sao Thất là Dương Công kỵ; không kể tháng đủ thiếu, hai mươi tám ngày một vòng, mỗi tháng lùi hai ngày, cho nên tháng Giêng mười ba, tháng Hai mười một, cho đến tháng Bảy mồng một và hai mươi chín, rồi hết ở tháng Chạp mười chín, cả thảy mười ba ngày.

Lấy tú ghi ngày cũng như lấy Giáp Tý ghi ngày, … nhưng cũng chưa nghe ngày sao Thất trực thì có gì kiêng. Nay lại không phải tú trực ngày thật, mà gượng lấy sao Giác khởi ngày mồng một Tết, mỗi năm khởi lại, không xoay vòng được, vốn đã không thông. Vả nếu tháng Giêng thiếu thì mồng mười một tháng Hai là sao Nguy, … sao gượng chỉ là Thất Hoả Trư được? Tấn Chí nói: Doanh Thất là Huyền cung, lại gọi là Thanh miếu, ắt không phải sao hung. Thi nói: "sao Định ở giữa trời, dựng cung Sở Khâu". Nhĩ Nhã nói: Doanh Thất gọi là Định. Người xưa thấy sao Doanh Thất giữa trời thì khởi công xây dựng, chưa từng coi là kiêng. … Dương Công ấy không biết là ai, thuyết của ông có lẽ cùng với mật nhật đều từ Tây Vực.

Giảng: Phép tính của ngày Dương Công kỵ rất dễ kiểm: sao Thất đứng thứ mười ba sau Giác (Giác, Cang, Đê, Phòng, Tâm, Vĩ, Cơ, Đẩu, Ngưu, Nữ, Hư, Nguy, Thất), nên ngày đầu là mười ba tháng Giêng; cứ cộng hai mươi tám ngày và coi mọi tháng đều đủ ba mươi ngày thì ra mười một tháng Hai, mồng chín tháng Ba, mồng bảy tháng Tư, mồng năm tháng Năm, mồng ba tháng Sáu, mồng một và hai mươi chín tháng Bảy, hai mươi bảy tháng Tám, hai mươi lăm tháng Chín, hai mươi ba tháng Mười, hai mươi mốt tháng Mười một, mười chín tháng Chạp. Nhưng tháng âm lịch có tháng thiếu hai mươi chín ngày, nên chỉ cần tháng Giêng thiếu là cả chuỗi lệch. Và chính sao Thất, theo Kinh Thi, là sao báo mùa khởi công xây dựng.

Sơ đồ mười ba ngày Dương Công kỵ
Sơ đồ: ngày Dương Công kỵ, mồng một Tết khởi sao Giác đếm đến sao Thất, cộng 28 ngày, coi mọi tháng đủ 30 ngày. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)
Sao Mộc qua kính thiên văn
Sao Mộc (Tuế tinh): thần sát thật có gốc ở chuyển động của trời, còn ngày Dương Công kỵ là đếm sai. Ảnh: Astrobond, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Ngày Dương Công kỵ ngày nay vẫn in trong nhiều cuốn lịch vạn niên ở Việt Nam, có bản còn sửa vài ngày cho khác. Đọc quyển 36 thì thấy Khâm Thiên Giám nhà Thanh đã xét và bỏ nó từ thế kỷ mười tám.

Thần tại nhật, thất thánh, ngột nhật, tứ bất tường: những ngày "tốt", "xấu" không có lệ – 神在、七聖、兀日、四不祥

Đây là nhóm ngày được in trong Thông Thư như ngày tốt cho tế lễ (thần tại nhật), tốt cho trăm việc (thượng cát, thất thánh nhật) hoặc xấu cho nhậm chức (ngột nhật, tứ bất tường). Sách xét từng loại.

Nguyên văn – 原文

選擇宗鏡則曰:神無所不在,以此三十五日為神在日,其不在日又何在乎?……查玉匣記出道續藏,乃明嘉靖年所添,許旌陽晉代人,有傳可考,荒誕不經莫此為甚。

七聖者,黃帝、元女、文王、周公、孔子、天老、董仲舒也。……乃以元女為實有此人,又能與黃帝、文王、周公、孔子同集此三十七日,流傳人世,亦可嗤矣。又以董仲舒配成七聖,益為怪謬不倫。

通書以每月初四、初七、十六、十九、二十八凡五日謂之四不祥,忌上官赴任、臨政親民,世俗信之惟謹。今按其起例,蓋以隔三為破、對七為衝,乃月朔地支衝破之日。……若月朔亦月中之一日耳,餘日干支無與月朔衝破之理,則四不祥之名亦附會支離之甚者也。今刪去不用。

Dịch: Tuyển Trạch Tông Kính nói: thần không chỗ nào không có, lấy ba mươi lăm ngày này làm ngày thần có mặt, thế những ngày không có mặt thì thần ở đâu? … Xét Ngọc Hạp Ký thuộc Đạo Tục Tạng, thêm vào đời Gia Tĩnh nhà Minh; Hứa Tinh Dương là người đời Tấn, có truyện để xét; hoang đường không gì hơn.

Thất thánh là Hoàng Đế, Huyền Nữ, Văn Vương, Chu Công, Khổng Tử, Thiên Lão, Đổng Trọng Thư. … Lại coi Huyền Nữ là người có thật, lại cùng Hoàng Đế, Văn Vương, Chu Công, Khổng Tử họp nhau soạn ba mươi bảy ngày này truyền cho đời, cũng đáng cười. Lại lấy Đổng Trọng Thư ghép thành bảy thánh, càng quái lạ không ra thể thống.

Thông Thư lấy mỗi tháng mồng bốn, mồng bảy, mười sáu, mười chín, hai mươi tám, cả năm ngày gọi là tứ bất tường, kỵ nhậm chức, đến công đường, gần dân; người đời tin rất cẩn thận. Nay xét lệ khởi, là lấy cách ba làm phá, đối bảy làm xung, tức những ngày chi xung phá với chi ngày mồng một. … Ngày mồng một cũng chỉ là một ngày trong tháng, các ngày khác không có lý gì xung phá với ngày mồng một; cái tên tứ bất tường cũng là gán ghép chi li quá lắm. Nay xoá không dùng.

Giảng: Ba ví dụ, ba cách bác. Thần tại nhật bị bác bằng logic (thần không có ngày vắng mặt) và bằng văn bản (gốc ở một sách Đạo giáo thêm vào đời Minh, gán cho người đời Tấn). Thất thánh bị bác bằng lịch sử (Huyền Nữ không phải người thật; Đổng Trọng Thư không cùng hàng với Chu Công, Khổng Tử). Tứ bất tường bị bác bằng lệ khởi (lấy ngày mồng một làm chuẩn xung phá là không có lý, vì nguyệt kiến mới là chuẩn). Sách cũng kể chuyện ngột nhật: một vị quan đời Tống được sư già bảo ngày nhậm chức là ngột nhật, quả nhiên hơn tháng sau mất chức; sách kết "sư già cũng ngẫu nhiên trúng thôi".

Người thắp hương cầu may ở đền
Thắp hương cầu may: thần tại nhật, thất thánh, tứ bất tường chỉ là tên gọi đặt thêm. Ảnh: Chinh Le Duc, Wikimedia Commons, CC0.

Băng tiêu ngoã giải, diệt môn đại hoạ, thiên cẩu, đích hô: tên càng sợ, lý càng không – 冰消瓦解、天狗、的呼

Nhóm cuối là những thần sát có tên đáng sợ nhất: "băng tiêu ngoã giải" (băng tan ngói vỡ), "diệt môn" (diệt cả nhà), "đại hoạ", "thiên cẩu" (chó trời ăn đầu, ăn đuôi…), và "đích hô" (ngày "gọi đích danh" người tuổi nào phải tránh mặt khi nhập quan). Sách chỉ ra tất cả đều là ngày bình, thu, nguyệt yếm hay những ngày bình thường được đặt tên cho kêu.

Nguyên văn – 原文

冰消瓦解,又名夭命煞,以例推之,即年支之平收也。夫平收日已非盡凶,而年煞又輕於月煞,何年之平收即至於冰消瓦解而夭命乎?……今觀此條,則充類至義之盡。夫名之可畏,無有過於冰消瓦解、滅門大禍者,而究其實,則止一平收日。嘻,術士之捏造大言、妄談禍福,乃至此極也!

按通書曰:已上的呼,臨事之日被呼之人避之,而世俗誤於其說,孝子生命值被呼者,甚至不親殮、不臨穴,敗俗傷化莫此為甚。而考其所忌之日,又毫無義理,殆術士捏造中之尤不通者。

Dịch: Băng tiêu ngoã giải, còn gọi là Yểu mệnh sát, theo lệ mà suy thì chính là ngày bình, ngày thu của chi năm. Ngày bình, ngày thu vốn đã không phải đều xấu, mà sát của năm lại nhẹ hơn sát của tháng, sao ngày bình thu của năm lại đến mức băng tan ngói vỡ, chết yểu? … Nay xem điều này thì đã đến tận cùng. Tên đáng sợ thì không gì hơn băng tiêu ngoã giải, diệt môn đại hoạ, mà xét thật ra chỉ là một ngày bình, ngày thu. Than ôi, thuật sĩ bịa lời lớn, nói càn hoạ phúc đến mức này!

Xét Thông Thư nói: các ngày đích hô trên đây, đến ngày làm việc thì người bị gọi tránh đi. Nhưng người đời lầm theo thuyết ấy, con có hiếu mà tuổi trúng ngày bị gọi, thậm chí không tự tay nhập liệm, không đến bên huyệt; làm hỏng phong tục, tổn hại giáo hoá không gì hơn. Xét các ngày kiêng ấy lại không có chút nghĩa lý, đúng là thứ không thông nhất trong những thứ thuật sĩ bịa ra.

Giảng: Lời phê về đích hô cho thấy tiêu chuẩn của sách không chỉ là "có lý hay không" mà còn là "có làm hại luân thường không". Một điều kiêng khiến con không nhập liệm cha mẹ thì dù có lệ khởi cũng phải bỏ. Với thiên cẩu, sách bóc ra rằng "đầu chó" là nguyệt yếm (tháng Giêng ở Tuất, Tuất thuộc chó), "đuôi chó" là đối của nguyệt yếm, "bụng chó" là thiên hỉ, "lưng chó" là hồng loan; rồi chặt khúc giữa mỗi mùa mà ghép thành một con chó để đoán năm sinh con, hại chồng, hại em chồng, "thuật sĩ khổ tâm đùa bỡn người quê, thật đáng thương thán".

Nhật thực toàn phần ở La Silla 2019
Nhật thực toàn phần ở La Silla năm 2019: "thiên cẩu" thật là hiện tượng trời, không phải sát ngày. Ảnh: ESO/R. Lucchesi, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Sách còn bác "đẩu thủ ngũ hành" (thuyết gán cho Dương Quân Tùng nhưng không có trong bất kỳ trước tác nào của ông), "tôn tinh đế tinh" (lệ khởi tự mâu thuẫn với tam nguyên cửu cung), "hồng sa", "chương quang vô kiều", "ngũ hợp ngũ ly" kiểu "Mậu Dần Kỷ Mão nhân dân hợp", "mãn đức cát khánh", "lục đạo", "thấu thiên quan", "cửu tiên lục thần". Mỗi mục đều theo một khuôn: chép lệ khởi, rồi hỏi vì sao.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Quyển 36 là lý do bộ sách tên "Biện Phương". Ba mươi lăm quyển trước dựng một hệ thống chọn ngày có gốc; quyển cuối dọn sạch những thứ mọc ký sinh trên hệ thống ấy. Theo Thầy Vũ Giới, đi từ gốc sẽ thấu cái ngọn; người đã hiểu Bản Nguyên, Nghĩa Lệ, Lợi Dụng thì đọc Biện Ngoa thấy nhẹ nhõm, vì phần lớn những điều đáng sợ hoá ra chỉ là ngày bình, ngày thu đổi tên.

Miếu Ngũ Hành ở chùa Bình An
Miếu Ngũ Hành ở chùa Bình An: Luận Liên Hoa giữ thần sát có lý, bỏ tên dọa người. Ảnh: Phương Huy, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc quyển này theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa mà Thầy Vũ Giới khôi phục. Một thần sát thật phải là một trạng thái của khí: Thái Tuế là khí của năm, nguyệt kiến là khí của tháng, tam sát là chỗ khí tam hợp bị xung. Một cái tên không gắn với trạng thái nào của khí thì không có lực. Vì vậy Liên Hoa không dùng hợp hôn theo cung mệnh để cấm cưới, không dùng đích hô để cấm con nhập liệm cha mẹ, không coi ngày Dương Công kỵ là ngày cấm.

Phong Thuỷ Liên Hoa giữ ba nguyên tắc khi dùng phần Biện Ngoa:

  • Hỏi lệ khởi. Gặp một thần sát lạ, hỏi nó khởi từ Thái Tuế, nguyệt lệnh, can chi ngày hay từ đâu; không trả lời được thì gác lại.
  • Hỏi vì sao. Có lệ khởi rồi vẫn phải hỏi vì sao lệ ấy sinh ra cát hung; Hiệp Kỷ bỏ tứ bất tường vì "ngày mồng một không phải nguyệt kiến".
  • Không để kiêng kỵ làm hỏng luân thường. Cưới hỏi, tang lễ, chữa bệnh là việc của đạo người; chọn ngày để giúp, không phải để ngăn.

Đó là lý pháp. Còn cách xét một khoá ngày cụ thể đâu là sát thật cần tránh, đâu là tên gọi có thể bỏ qua là thủ pháp, phải dạy trực tiếp.

Những hiểu lầm thường gặp mà quyển Biện Ngoa đã sửa

Nhiều điều quyển 36 bác bỏ từ năm 1741 vẫn còn lưu hành trong các cuốn lịch và lời khuyên chọn ngày ở Việt Nam hôm nay.

Ba la kinh trong hộp gỗ
Ba la kinh trong hộp gỗ: la kinh hay lịch đều phải được biện lại, chép sai thì dùng sai. Ảnh: Nesnad, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.
  • "Tuổi không hợp cung mệnh thì không nên cưới." Sách nói phép hợp hôn là thuật sĩ gán cho Lã Tài, dựa trên cửu cung truyền sai và phép du niên của địa lý dùng ngược nghĩa.
  • "Ngày Dương Công kỵ là ngày cấm do Dương Quân Tùng đặt." Sách chỉ ra đó là ngày sao Thất tính sai từ mồng một Tết, không liên quan đến Dương Quân Tùng.
  • "Ngày Thiên Nhạc là ngày tốt." Thiên Nhạc là Thiên Lao bị chép sai qua Thiên Ngục.
  • "Người tuổi bị đích hô không được đến gần quan tài." Sách gọi đây là điều "làm hỏng phong tục, tổn hại giáo hoá" và xoá bỏ.

Ghi nhớ nhanh quyển 36:

MụcMột câu để nhớ
Lời đề24 hướng mà thần sát đầy nghìn; không thể không biện
Hợp hôn, đại lợi nguyệtLừa đời hại dân hơn cả; đã tâu vua xoá
Ngọc Hoàng loan giáKhông có sao ấy, không có lý ấy; trời không có hai mặt trời
Đồng vị dị danhThiên Lao → Thiên Ngục → Thiên Nhạc; Lôi Công là Thanh Long
Dương Công kỵMồng một khởi sao Giác, gặp sao Thất; mười ba ngày, không thông
Băng tiêu ngoã giảiChỉ là ngày bình, ngày thu của chi năm
Đích hôLàm con không nhập liệm cha mẹ; xoá bỏ

Nguồn: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), quyển 36 "Biện Ngoa", bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư. Bài trích các đoạn chính, không chép các bảng lập thành (hợp hôn, loan giá, nghịch huyết nhận, đích hô, thiên cẩu…) và chỉ tóm ý các mục đẩu thủ ngũ hành, tôn tinh đế tinh, phục đoạn, mật nhật, hồng sa, chương quang, ngũ hợp ngũ ly, lục đạo, thấu thiên quan, cửu tiên lục thần. Hiệu đính: bản chép lẫn 己 (Kỷ) với 巳 (Tị) như "己午", "己酉丑", bài sửa theo văn mạch; "葬" bổ vào chỗ chữ khuyết trong "安葬", "造葬". Chữ dị thể 扵, 夘, 隂, 尅, 叧, 揑 đổi thành 於, 卯, 陰, 剋, 另, 捏. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa. Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.

Bài trước: Quyển 35 · Phụ Lục: tục lệ, Kỳ Môn tam nguyên
Bài sau: Hết bộ sách · Về Mục Lục Hiệp Kỷ Biện Phương Thư

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Muốn học chọn ngày đúng gốc, biết thần sát nào thật cần tránh, thần sát nào chỉ là tên gọi, các bạn ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Kho sách quý vugioi.com – sách cổ phong thuỷ, Kinh Dịch dịch Việt kèm chữ Hán, đọc miễn phí

Kho sách quý Phong Thuỷ Liên Hoa: gần 40 bộ sách cổ phong thuỷ, Kinh Dịch, chọn ngày, Kỳ Môn dịch Việt kèm chữ Hán, đọc miễn phí. Vào Kho sách →

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Quyển 36 Hiệp Kỷ Biện Phương Thư nói về gì? – 卷三十六論何事?

Quyển 36 là Biện Ngoa, quyển cuối: phân biện và xoá bỏ các thần sát, phép kiêng sai lầm như hợp hôn, đại lợi nguyệt, Ngọc Hoàng loan giá, tuần sơn hai mươi bốn thần, thần sát đồng vị dị danh, Dương Công kỵ, băng tiêu ngoã giải, thiên cẩu, đích hô.

Ngày Dương Công kỵ có thật phải kiêng không? – 楊公忌可信否?

Hiệp Kỷ chỉ ra đó là ngày sao Thất (Thất Hoả Trư) khi khởi sao Giác từ mồng một Tết, coi mọi tháng đủ ba mươi ngày; lệ ấy tự mâu thuẫn khi gặp tháng thiếu, và sao Thất vốn là sao báo mùa xây dựng. Sách xếp nó vào các thuyết sai.

Phép hợp hôn theo cung mệnh có đúng không? – 合婚可信否?

Sách nói không: cửu cung tam nguyên là sao của năm chứ không phải cung của người, phép du niên lấy từ địa lý lại dùng ngược nghĩa, và cửu tinh truyền đời đã lệch nguyên. Phép hành giá đại lợi nguyệt đã được tâu vua cho xoá.

Thiên Nhạc là cát tinh hay hung tinh? – 天岳吉凶?

Là hung tinh. Thiên Nhạc chính là Thiên Lao bị chép sai: 牢 thành 獄, 獄 nhầm 嶽, 嶽 thành 岳. Còn Lôi Công bị coi là xấu thật ra là Thanh Long, cát tinh.

Vì sao sách bác ngày đích hô? – 何以辨的呼?

Vì ngày kiêng không có nghĩa lý, lại khiến con cháu tuổi bị "gọi" không dám nhập liệm, không đến huyệt của cha mẹ; sách gọi là làm hỏng phong tục, tổn hại giáo hoá.

Từ khoá: ["hiệp kỷ biện phương thư" · "biện ngoa" · "dương công kỵ" · "thần sát" · "hợp hôn" · "loan giá" · "ngày kiêng" · "chọn ngày phong thủy"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…