Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa: nắng nhiều, nóng ẩm, mưa lớn theo mùa, miền Bắc có mùa đông lạnh, miền Trung chịu bão và gió Lào, miền Nam nóng quanh năm. Một ngôi nhà ở đây chỉ thực sự dễ chịu khi được thiết kế để thích ứng với những điều kiện đó. Kiến trúc nhiệt đới là cách tiếp cận lấy khí hậu làm điểm xuất phát: che nắng, đón gió, thoát mưa, chống ẩm, dùng cây xanh và mặt nước để làm mát. Điều thú vị là nhiều nguyên tắc của kiến trúc nhiệt đới rất gần với tinh thần "tàng phong tụ khí" của phong thủy. Bài viết này trình bày các nguyên tắc chính và cách áp dụng cho nhà ở Việt Nam.
Nguyên tắc chung có trong bài trụ cột kiến trúc phong thủy.
Đặc điểm khí hậu cần thích ứng
- Bức xạ mặt trời mạnh: mặt Tây và mái nhận nhiệt nhiều nhất.
- Độ ẩm cao: dễ nồm, mốc, đặc biệt ở miền Bắc mùa xuân.
- Mưa lớn, tập trung: cần thoát nước nhanh, chống hắt, chống thấm.
- Gió mùa: gió mát mùa hè cần đón, gió lạnh mùa đông ở miền Bắc cần chắn.
- Bão, gió mạnh: đặc biệt ở miền Trung, ven biển.
Các nguyên tắc của kiến trúc nhiệt đới
1. Che nắng
- Mái đua sâu, ô văng, hiên rộng che tường và cửa khỏi nắng trực tiếp.
- Lam đứng cho mặt Đông, Tây; lam ngang cho mặt Nam.
- Hạn chế cửa kính lớn ở mặt Tây; nếu có thì cần lam, rèm hoặc cây che.
- Tường hai lớp, mái có lớp cách nhiệt hoặc mái thông gió.
2. Thông gió tự nhiên
- Bố trí cửa đối lưu: cửa đón gió và cửa thoát gió ở hai phía.
- Giếng trời, khoảng thông tầng tạo hiệu ứng ống khói, đẩy khí nóng lên cao.
- Không gian mở, ít vách ngăn kín.
- Cửa có ô thoáng, lam gió để thông gió cả khi đóng cửa.
3. Thoát mưa và chống ẩm
- Mái dốc thoát nước nhanh; mái bằng cần độ dốc và chống thấm tốt.
- Hiên, mái đua che hắt mưa cho tường, cửa.
- Nền nhà cao hơn sân, có lớp chống ẩm.
- Vật liệu chịu ẩm, dễ khô, không bám mốc.
4. Cây xanh và mặt nước
- Cây bóng mát ở phía Tây, Nam che nắng cho nhà.
- Vườn đứng, dàn leo trên mặt đứng, ban công giảm nhiệt bề mặt.
- Hồ nước, bể cá trong sân giúp làm mát không khí bằng bốc hơi.
Kiến trúc nhiệt đới và phong thủy
Nhiều nguyên tắc của kiến trúc nhiệt đới có sự tương đồng với phong thủy:
- Tàng phong: phong thủy khuyên tránh gió lùa mạnh, gió độc. Kiến trúc nhiệt đới đón gió mát nhưng chắn gió lạnh, gió bão bằng cây xanh, tường chắn, hướng cửa phù hợp.
- Tụ khí: phong thủy muốn khí vào nhà được dừng lại, lan tỏa. Kiến trúc nhiệt đới dùng sân, hiên, giếng trời để gió đi qua chậm, mát và đều.
- Minh đường: khoảng sân trước thoáng của phong thủy cũng là nơi trồng cây, đón gió của kiến trúc nhiệt đới.
- Âm dương cân bằng: nhà quá nhiều kính, quá nắng là dương thịnh; nhà tối, ẩm là âm thịnh. Che nắng hợp lý và lấy sáng đủ là cân bằng âm dương.
- Ngũ Hành vật liệu: gỗ, tre (Mộc), gạch, ngói, đất nung (Thổ), đá (Thổ, Kim), nước (Thủy) là những vật liệu quen thuộc của kiến trúc nhiệt đới.
Phần Ngũ Hành vật liệu có trong bài vật liệu kiến trúc theo Ngũ Hành.
Bài học từ nhà truyền thống Việt
Nhà truyền thống ở nông thôn Bắc Bộ thường có những đặc điểm phù hợp khí hậu: mái ngói dốc, hiên rộng phía trước, nhà quay về hướng Nam hoặc Đông Nam để đón gió mát mùa hè và tránh gió lạnh mùa đông, có sân phơi, ao, vườn cây quanh nhà. Ở Nam Bộ, nhà thường có mái lá, hiên sâu, nhiều cửa thoáng. Những cách làm này là kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ và vẫn có giá trị khi thiết kế nhà hiện đại.
Áp dụng cho nhà phố
- Mặt tiền có lam, ban công lùi, cây xanh để che nắng, nhất là nhà hướng Tây.
- Giếng trời giữa nhà hoặc cuối nhà để lấy sáng, thông gió.
- Cửa sổ ở hai đầu nhà để tạo đối lưu.
- Mái có lớp cách nhiệt, sân thượng có cây xanh, dàn che.
Xem thêm bài kiến trúc phong thủy nhà phố và phong thủy nhà phố, nhà ống.
Áp dụng cho nhà vườn, biệt thự
- Mái dốc, mái đua sâu, hiên rộng quanh nhà.
- Bố trí nhà để đón gió chủ đạo mùa hè, có cây chắn gió mùa đông.
- Sân vườn, hồ nước ở phía trước hoặc phía đón gió.
- Không gian nửa trong nửa ngoài như hiên, sân trong, phòng khách mở ra vườn.
Xem thêm bài kiến trúc phong thủy biệt thự.
Vật liệu cho kiến trúc nhiệt đới
- Gạch nung, gạch không nung có lỗ rỗng: giữ nhiệt tốt hơn tường mỏng, có thể làm tường hai lớp có khe không khí ở mặt Tây.
- Gạch thông gió (gạch bông gió): vừa che nắng, vừa cho gió đi qua, là vật liệu rất quen thuộc trong nhà Việt.
- Ngói đất nung: mái ngói có khe hở tự nhiên, thoát nhiệt tốt hơn mái kín.
- Gỗ, tre: dùng cho lam, cửa, trần, tạo cảm giác mát và gần gũi; cần xử lý chống mối mọt, chống ẩm.
- Đá tự nhiên: lát sân, ốp chân tường, chịu mưa nắng tốt.
- Sơn phản xạ nhiệt, vật liệu cách nhiệt mái: giảm nhiệt truyền vào nhà, đặc biệt với mái bằng bê tông.
Khi chọn vật liệu, nên cân nhắc độ bền trong điều kiện nóng ẩm, khả năng bảo trì và chi phí, chứ không chỉ vẻ ngoài.
Kiến trúc nhiệt đới và tiết kiệm năng lượng
Một ngôi nhà được che nắng tốt, thông gió tốt sẽ cần ít điều hòa hơn, ít đèn hơn vào ban ngày. Điều này giúp giảm chi phí điện lâu dài và làm cho không khí trong nhà trong lành hơn. Trong phong thủy, một ngôi nhà có không khí lưu thông, có ánh sáng tự nhiên vừa đủ cũng chính là ngôi nhà có sinh khí. Vì vậy, đầu tư cho các giải pháp nhiệt đới ngay từ khâu thiết kế thường hiệu quả hơn nhiều so với việc sửa chữa, lắp thêm thiết bị về sau.
Không gian chuyển tiếp: hiên, sân trong, hành lang
Đặc trưng nổi bật của kiến trúc nhiệt đới là các không gian chuyển tiếp nửa trong nửa ngoài. Hiên trước nhà là nơi ngồi uống trà, đón khách, che mưa nắng cho phòng khách. Sân trong đưa gió, ánh sáng và cây xanh vào giữa nhà. Hành lang có mái che nối các khối nhà. Những không gian này vừa làm mát, vừa tạo nhịp điệu cho ngôi nhà, và trong phong thủy được xem là nơi khí được "dừng lại" trước khi vào các phòng chính.
Theo từng miền
- Miền Bắc: cần cân bằng giữa mát mùa hè và ấm mùa đông, chống nồm ẩm; cửa nên đóng kín được khi rét, kết hợp thông gió khi nồm ráo.
- Miền Trung: chống bão, chống nóng gió Lào; mái chắc, ít diện tích kính hướng Tây.
- Miền Nam: ưu tiên che nắng, thông gió quanh năm, chống mưa hắt.
Những lỗi thường gặp
- Nhà kính lớn hướng Tây không che chắn.
- Bỏ hiên, mái đua để tối đa diện tích, khiến tường, cửa chịu nắng mưa trực tiếp.
- Không có giếng trời trong nhà ống dài, khiến giữa nhà tối, bí.
- Phụ thuộc hoàn toàn vào điều hòa, nhà đóng kín quanh năm.
- Dùng vật liệu không chịu ẩm, dễ mốc.
Phong Thuỷ Liên Hoa có phong thủy sư đồng thời là kiến trúc sư, nhận tư vấn thiết kế nhà ở kết hợp khí hậu và phong thủy. Quý vị có thể liên hệ qua trang Liên hệ.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La kinh web: đo hướng nhà để biết mặt nào nhận nắng chiều.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: thử vị trí giếng trời, cửa đối lưu.
- App Lập Cục Pháp: xem cung các phòng.
- Thư viện mẫu nhà: tham khảo các mẫu nhà có hiên, lam, giếng trời.
Câu hỏi thường gặp về kiến trúc nhiệt đới
Kiến trúc nhiệt đới là gì?
Là cách thiết kế lấy khí hậu nóng ẩm làm xuất phát điểm: che nắng, thông gió tự nhiên, thoát mưa, chống ẩm và dùng cây xanh, mặt nước để làm mát.
Nhà hướng Tây nên làm gì để bớt nóng?
Dùng lam đứng, ban công lùi, cây xanh che, hạn chế kính lớn và chọn màu sáng cho mặt tiền.
Giếng trời có tốt về phong thủy không?
Giếng trời giúp lấy sáng, thông gió, đưa sinh khí vào giữa nhà; cần có mái che mưa và tránh đặt ngay trung tâm nhà nếu có thể.
Kiến trúc nhiệt đới có hợp nhà phố không?
Có. Nhà phố có thể áp dụng lam, ban công lùi, giếng trời, cửa đối lưu và cây xanh trên sân thượng.
Kiến trúc nhiệt đới và phong thủy có mâu thuẫn không?
Phần lớn tương đồng: cả hai đều coi trọng đón khí tốt, chắn gió xấu, cân bằng sáng tối và dùng vật liệu tự nhiên.
