La Kinh Thấu Giải
羅經透解 (卷下 · 第二十三層)
Tác giả: Vương Đạo Hanh (王道亨, Âm dương học huấn thuật, Tứ Hợp Đường, người Định Ấp vùng Thục Đông, đời Thanh) tập lục; Tần Thận An (秦慎安, Giang Ninh) hiệu khám
Bản gốc: tựa đề Đạo Quang năm 3 (1823); bản in Thượng Hải Văn Minh thư cục, Dân Quốc năm 15 (1926), 2 quyển thượng hạ, 36 tầng la kinh.
Mỗi phân kim trên la kinh có "mang" một quẻ Dịch không, và quẻ ấy lấy từ đâu? Tầng 23 của La Kinh Thấu Giải (羅經透解) là "Phân kim vi Địa nguyên Quy tàng phối phân kim vi ngoại quái" (分金為地元歸藏配分金為外卦): lấy thứ tự quẻ theo lối Quy Tàng, mở đầu bằng Khôn, phối sáu mươi quẻ cho sáu mươi giáp tý của phân kim. Tầng này nối la kinh với lịch pháp: năm, tiết, khí, hầu đều có chỗ trên la kinh.
Trả lời nhanh: Theo La Kinh Thấu Giải, tầng 23 lấy mười hai quẻ tiêu tức (Phục, Lâm, Thái, Đại Tráng, Quải, Càn, Cấu, Độn, Bĩ, Quan, Bác, Khôn) phối với mười hai long Mậu Kỷ (Mậu Tý đến Kỷ Hợi), rồi mở rộng thành sáu mươi quẻ (bỏ bốn quẻ chính Khảm Ly Chấn Đoài) phối sáu mươi giáp tý của phân kim, mỗi quẻ quản sáu ngày, cả năm 360 ngày ứng 72 hầu. Gọi là "Địa nguyên Quy tàng" vì lấy Khôn làm đầu như sách Quy Tàng đời Thương. Phép dùng: "được kim mà không được quẻ là nói suông; được quẻ mà không được kim là nhọc lòng", phải kim quái lưỡng toàn.
Thầy Vũ Giới giảng: "La kinh không chỉ là cái thước phương hướng; nó là một cuốn lịch tròn. Đọc tầng này mới thấy người xưa đặt cả năm trời vào một mặt gỗ."
Vì sao gọi là "Địa nguyên Quy tàng"? – 地元歸藏
Vì phân kim là khí nguyên thuỷ của Khôn (đất), đi theo chiều phải; Khôn là đất nên gọi Địa nguyên. Khôn nhận một hào dương của Càn thành quẻ Phục (địa lôi Phục): năm hào âm Khôn Thổ ở trên, một hào dương Càn Kim ở dưới, gọi là "trùng Thổ mai Kim", đất dày chôn kim. Kim ấy là "phân kim".
Nguyên văn – 原文
地元歸藏分金,即先天坤之元氣,屬右行,坤為地,故曰地元。帝出乎震,震主動,動即氣也,氣即是乾天一陽生氣。乾交於坤,合成地雷復:五陰爻坤土在上,一陽爻乾金在下,謂之重土埋金。易曰「坤以藏之」。萬物土中生,土而入金,為戊己土之子孫。戊己專分方,作土之主,能分派金子,故為之分金。
Dịch: Phân kim Địa nguyên Quy tàng tức là nguyên khí của Khôn Tiên Thiên, thuộc chiều đi bên phải; Khôn là đất nên gọi là Địa nguyên. "Đế xuất hồ Chấn": Chấn chủ động, động tức là khí, khí ấy là một hào dương sinh khí của trời Càn. Càn giao với Khôn thành quẻ Địa Lôi Phục: năm hào âm là Khôn Thổ ở trên, một hào dương là Càn Kim ở dưới, gọi là "đất chồng chôn kim". Kinh Dịch nói "Khôn để cất chứa". Muôn vật sinh trong đất; đất mà chứa kim thì kim là con cháu của Mậu Kỷ Thổ. Mậu Kỷ chuyên chia phương, làm chủ của đất, chia phái được kim con, nên gọi là phân kim.

Giảng: Đây là một lời giải nghĩa chữ "phân kim" (分金) rất đáng nhớ: "phân" là chia, "kim" là kim khí được Thổ nuôi; Mậu Kỷ là Thổ ở trung ương chia kim ra các phương. Cũng vì thế mà trong năm phân kim dưới mỗi chi, phân kim Mậu Kỷ đứng ở giữa và bị coi là sát diệu: Thổ ở vị trí chủ, đè lên khí. Chữ "Quy tàng" (歸藏) là tên sách Dịch đời Thương, tương truyền mở đầu bằng quẻ Khôn, trong khi Chu Dịch mở đầu bằng Càn và Liên Sơn (đời Hạ) mở đầu bằng Cấn. Tầng 11 quyển thượng đã nói "Chu Dịch thiên thống" lấy Càn làm đầu; tầng 23 này là "địa thống" lấy Khôn làm đầu.
Mười hai quẻ tiêu tức phối mười hai long Mậu Kỷ – 十二消息卦
Một năm khí dương lên rồi khí âm lên, mỗi tháng một hào, thành mười hai quẻ tiêu tức. Sách phối từng quẻ cho một long Mậu hay Kỷ: Phục cho Mậu Tý, Lâm cho Kỷ Sửu, Thái cho Mậu Dần, Đại Tráng cho Kỷ Mão, Quải cho Mậu Thìn, Càn cho Kỷ Tị; Cấu cho Mậu Ngọ, Độn cho Kỷ Mùi, Bĩ cho Mậu Thân, Quan cho Kỷ Dậu, Bác cho Mậu Tuất, Khôn cho Kỷ Hợi.
Nguyên văn – 原文
故十一月冬至一陽生於子,乃地雷復,為坤逢雷地現天根,以配戊子龍;二陽生於丑,為地澤臨,以配己丑龍;三陽生於寅,為地天泰,以配戊寅龍;四陽生於卯,為雷天大壯,以配己卯龍;五陽生於辰,為澤天夬,以配戊辰龍;六陽生於巳,為乾為天,以配己巳龍,則六陽純全而為陽氣闢萬物,生於春而長於夏也。至五月中氣夏至一陰生於午,乃天風姤,為乾遇巽時為月窟,以配戊午龍……二陰生於未,為天山遯,以配己未龍;三陰生於申,為天地否,以配戊申龍;四陰生於酉,為風地觀,以配己酉龍;五陰生於戌,為山地剝,以配戊戌龍;六陰生於亥,為坤為地,以配己亥龍,則六陰純全而為陰氣闔萬物,所以成終也。
Dịch: Cho nên tháng Mười một, Đông chí, một dương sinh ở Tý, là quẻ Địa Lôi Phục, là Khôn gặp Lôi, đất hiện thiên căn, phối với long Mậu Tý; hai dương sinh ở Sửu là Địa Trạch Lâm, phối long Kỷ Sửu; ba dương sinh ở Dần là Địa Thiên Thái, phối long Mậu Dần; bốn dương sinh ở Mão là Lôi Thiên Đại Tráng, phối long Kỷ Mão; năm dương sinh ở Thìn là Trạch Thiên Quải, phối long Mậu Thìn; sáu dương sinh ở Tị là Càn vi Thiên, phối long Kỷ Tị; thế là sáu dương thuần toàn, khí dương mở ra muôn vật, sinh ở mùa xuân, lớn ở mùa hạ. Đến tháng Năm, trung khí Hạ chí, một âm sinh ở Ngọ là Thiên Phong Cấu, là Càn gặp Tốn, là nguyệt quật, phối long Mậu Ngọ… Hai âm sinh ở Mùi là Thiên Sơn Độn, phối long Kỷ Mùi; ba âm sinh ở Thân là Thiên Địa Bĩ, phối long Mậu Thân; bốn âm sinh ở Dậu là Phong Địa Quan, phối long Kỷ Dậu; năm âm sinh ở Tuất là Sơn Địa Bác, phối long Mậu Tuất; sáu âm sinh ở Hợi là Khôn vi Địa, phối long Kỷ Hợi; thế là sáu âm thuần toàn, khí âm đóng muôn vật lại, cho nên thành chung.

Giảng: Mười hai quẻ tiêu tức là kiến thức chung của dịch học từ đời Hán (Mạnh Hỷ, Kinh Phòng); điểm riêng ở đây là Vương Đạo Hanh gắn mỗi quẻ vào một long Mậu hay Kỷ, tức đúng phân kim ở giữa mỗi chi. Hai chữ "thiên căn" (天根) và "nguyệt quật" (月窟) lấy từ thơ Thiệu Ung: Phục là chỗ gốc trời, một dương vừa sinh; Cấu là hang trăng, một âm vừa sinh. Sơ đồ bên cạnh xếp mười hai quẻ theo mười hai chi để thấy hào dương lớn dần từ Tý đến Tị rồi hào âm lớn dần từ Ngọ đến Hợi.
Sáu mươi quẻ phối sáu mươi giáp tý: bỏ tứ chính – 六十卦配六十花甲
Ngoài mười hai quẻ tiêu tức, các quẻ còn lại được rải cho đủ sáu mươi phân kim. Sáu mươi tư quẻ bỏ bốn quẻ chính Khảm, Ly, Chấn, Đoài (dành cho bốn mùa), còn sáu mươi quẻ; mỗi tháng năm quẻ, mỗi quẻ quản sáu ngày, cả năm 360 ngày.
Nguyên văn – 原文
先賢以六十卦配六十花甲,統於戊己,其法備而大要明矣。聖人云:「得金不得卦,謾自空談話;得卦不得金,空自苦勞心。」如一百二十分金,取得旺相為得金,先天卦遇九六沖合為得卦,必金卦兩得,斯為盡善盡美。且星卦有六十四卦,除去坎離震兌四正卦,應以春夏秋冬;一卦六爻,四六二十四爻,管二十四氣。以上六十卦,一月五卦,一卦管六日,六六該管三百六十日,以應一年七十二候之氣。在年管年,在月管月,在日司日,在山管山。
Dịch: Bậc hiền trước lấy sáu mươi quẻ phối sáu mươi hoa giáp, thống về Mậu Kỷ, phép ấy đủ mà cốt yếu thì rõ. Thánh nhân nói: "Được kim mà không được quẻ, chỉ là nói suông; được quẻ mà không được kim, chỉ là nhọc lòng." Như trong 120 phân kim, lấy được vượng tướng là được kim; quẻ Tiên Thiên gặp cửu lục xung hợp là được quẻ; phải kim và quẻ cùng được mới là trọn tốt trọn đẹp. Vả lại quẻ sao có 64 quẻ, bỏ bốn quẻ chính Khảm Ly Chấn Đoài ứng với xuân hạ thu đông; một quẻ sáu hào, bốn lần sáu là 24 hào, quản 24 khí. Ngoài ra sáu mươi quẻ, một tháng năm quẻ, một quẻ quản sáu ngày, sáu lần sáu mươi là 360 ngày, ứng khí 72 hầu của một năm. Ở năm thì quản năm, ở tháng quản tháng, ở ngày coi ngày, ở sơn quản sơn.

Giảng: Đây là phép "quái khí" của Mạnh Hỷ, Kinh Phòng đời Hán: bốn quẻ chính (tứ chính quái) mỗi quẻ sáu hào, cộng 24 hào ứng 24 tiết khí; sáu mươi quẻ còn lại rải cho 360 ngày. Câu "được kim mà không được quẻ…" là câu khẩu quyết nổi tiếng của phái phân kim. "Được kim" là phân kim rơi vào Bính Đinh Canh Tân; "được quẻ" là quẻ của phân kim ấy gặp hào cửu (dương) lục (âm) xung hợp với quẻ của long. Hai điều phải cùng có. Bốn câu cuối cho thấy cùng một quẻ có thể quản năm, tháng, ngày hay sơn, tuỳ dùng vào việc gì.
La kinh và lịch Thời Hiến: một năm trên mặt la kinh – 時憲曆不離羅經
Vương Đạo Hanh so sánh từng đơn vị thời gian với một tầng la kinh: năm là Thái cực, Đông chí Hạ chí là lưỡng nghi, bốn mùa là tứ tượng, tám tiết là bát quái, 24 khí là 24 sơn, 72 hầu là 72 long, ngũ vận là ngũ hành, sáu khí là 60 long thấu địa, 365 ngày là 365 độ chu thiên.
Nguyên văn – 原文
至於作用,則有二法,與我朝欽天監造時憲曆不離羅經者也。比一年即太極也;冬至夏至,即兩儀也;春夏秋冬,四象也;八節即八卦也;二十四氣即二十四山也;七十二候為七十二龍也;五運為五行,即金木水火土也;六氣為六十龍透地也;三百六十五日為周天三百六十五度也。去歲三十夜對今春三十天為一年;去年冬至對今年冬至為一歲也。凡業術理龍穴砂水,未有舍此三十六層與人造福,宜細玩之。
Dịch: Đến khi dùng thì có hai phép, cùng với lịch Thời Hiến do Khâm Thiên Giám triều ta làm, đều không rời la kinh. Ví như một năm tức là Thái cực; Đông chí Hạ chí là lưỡng nghi; xuân hạ thu đông là tứ tượng; tám tiết là bát quái; hai mươi bốn khí là hai mươi bốn sơn; bảy mươi hai hầu là bảy mươi hai long; ngũ vận là ngũ hành, tức Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ; sáu khí là sáu mươi long thấu địa; ba trăm sáu mươi lăm ngày là ba trăm sáu mươi lăm độ chu thiên. Đêm ba mươi năm cũ đối với ngày ba mươi mùa xuân năm nay là một "niên"; Đông chí năm trước đối với Đông chí năm nay là một "tuế". Phàm người làm nghề lý long huyệt sa thuỷ, chưa ai bỏ ba mươi sáu tầng này mà tạo phúc cho người được; nên xét kỹ.

Giảng: Đoạn này là chỗ hay nhất của tầng 23: la kinh được nhìn như một chiếc lịch tròn. Phân biệt "niên" (年, từ tết đến tết theo âm lịch) và "tuế" (歲, từ Đông chí đến Đông chí theo mặt trời) là phân biệt quan trọng trong lịch pháp Trung Hoa; phong thuỷ chọn ngày dùng tiết khí, tức theo "tuế". Người đọc ngày nay có thể thấy lời so sánh "72 hầu là 72 long" là một phép tương ứng gần đúng về số lượng chứ không phải đồng nhất tuyệt đối; điều sách muốn nói là trời và đất cùng một nhịp, nên la kinh đo đất cũng đo được thời.
Đồ hình gốc: Phân kim Địa nguyên Quy tàng quái thức – 分金地元歸藏卦式
Đồ hình gốc có vòng 24 sơn ở trong và hai vòng ngoài ghi giáp tý và tên quẻ, như "Giáp Tý Di", "Bính Tý Trung Phu", "Mậu Tý Phục", "Canh Tý Truân", "Nhâm Tý Khiêm". Lời chú bên cạnh nói đây là ngoại quái lấy Khôn làm đầu.

Nguyên văn – 原文
此盤從合地元歸藏而出分金,為外卦。殷得地統,易以坤為首。坤為地,言萬物藏還乎中也。
Dịch: Bàn này từ chỗ hợp Địa nguyên Quy tàng mà ra phân kim, làm ngoại quái. Nhà Ân được địa thống, Dịch (Quy Tàng) lấy Khôn làm đầu. Khôn là đất, nói muôn vật cất về trong đó.
Giảng: Thứ tự năm quẻ dưới chi Tý (Di, Trung Phu, Phục, Truân, Khiêm) khớp với thứ tự quái khí tháng Mười một trong lịch Hán, chỉ khác là ở đây gắn vào năm phân kim Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm Tý. Phân kim Mậu Tý mang quẻ Phục, quẻ tiêu tức của tháng; phân kim Bính Tý mang Trung Phu, Canh Tý mang Truân. Khi đã chọn được phân kim vượng tướng (Bính Tý hoặc Canh Tý), người dùng tra quẻ của nó để xét hợp quẻ với long, đó là "được quẻ".
Hiểu lầm thường gặp về tầng quẻ phân kim
Hiểu lầm thứ nhất: quẻ ở tầng 23 là quẻ "Huyền Không đại quái". Không phải: đây là thứ tự quái khí Hán, Khôn làm đầu, khác hẳn sáu mươi tư quẻ xếp theo Tiên Thiên của phái Tam Nguyên. Hiểu lầm thứ hai: chỉ cần được quẻ tốt là đủ, bỏ qua vượng tướng của phân kim. Sách nói rõ "được quẻ mà không được kim là nhọc lòng". Hiểu lầm thứ ba: tưởng Mậu Kỷ mang quẻ tiêu tức thì Mậu Kỷ là tốt nhất. Thật ra Mậu Kỷ chứa "gốc" của khí tháng nên quá chuyên, là sát diệu; quẻ tiêu tức ở đó để làm mốc tính, không phải để toạ.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), tầng 23 cho thấy tinh thần "thiên địa nhất thể" của la kinh: trời có tiết khí, đất có sơn hướng, cả hai cùng một bảng. Phong Thuỷ Liên Hoa dùng điều ấy khi chọn ngày động thổ: hướng nhà là cố định, nhưng khí đến hướng ấy đổi theo mùa, nên cùng một nhà có tháng thuận, tháng nghịch. Đó là phần Thư nối với phần Nhãn: thấy hướng, rồi biết thời.
Thầy cũng nhắc học trò đừng biến tầng quẻ thành phép bói: quẻ của phân kim là một lớp kiểm thêm sau khi long, huyệt, sa, thuỷ đã đúng. Hình trước, số sau. Cách xét cửu lục xung hợp giữa quẻ long và quẻ phân kim cho từng huyệt là thủ pháp, phải học trực tiếp; bài này chia sẻ lý pháp của sách.

Tóm lại – 總結: Tầng 23 gọi phân kim là "Địa nguyên Quy tàng" vì lấy Khôn làm đầu, giải chữ phân kim là kim do Mậu Kỷ Thổ chia ra. Mười hai quẻ tiêu tức phối mười hai long Mậu Kỷ; sáu mươi quẻ (bỏ Khảm Ly Chấn Đoài) phối sáu mươi giáp tý, mỗi quẻ sáu ngày, ứng 72 hầu. Phép dùng phải "kim quái lưỡng toàn": phân kim vượng tướng và quẻ hợp cửu lục. La kinh và lịch Thời Hiến cùng một khung.
Bài trước: La Kinh Thấu Giải (21): Tầng 21–22, thiên bàn phân kim tam thất và vượng tướng cô hư sát diệu.
Bài sau: La Kinh Thấu Giải (23): Tầng 24, nạp âm ngũ hành và bài ca sinh khắc chế hoá.
Nguồn: La Kinh Thấu Giải, quyển hạ, tầng 23 分金為地元歸藏配分金為外卦 và đồ hình 分金地元歸藏卦式, bản Thượng Hải Văn Minh thư cục 1926, tờ 9–11 quyển hạ, thuộc công cộng. Hiệu đính: câu 先從戊配干[?]以戊己輪配 bản in mờ một chữ, dịch theo ý "lấy Mậu Kỷ luân phiên phối". Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: xem vòng phân kim và đối chiếu 24 sơn với 24 tiết khí.
- Trạch Cát Liên Hoa: tra tiết khí, can chi ngày tháng khi chọn ngày động thổ.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: ghi sơn hướng và phân kim của nhà lên bản vẽ.
Bài liên quan – 相關文章
- La Kinh Thấu Giải (1): Vương Đạo Hanh, ba bài tựa và mục lục 36 tầng la kinh
- La Kinh Thấu Giải (21): Tầng 21–22, thiên bàn phân kim tam thất và vượng tướng cô hư sát diệu
- La Kinh Thấu Giải (23): Tầng 24, nạp âm ngũ hành và bài ca sinh khắc chế hoá
- Hám Long Kinh: đề yếu, tổng luận và núi Tu Di
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc mười hai quẻ tiêu tức là phần Thư; biết nhà mình hợp tháng nào để động thổ là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Địa nguyên Quy tàng là gì? – 地元歸藏
Là tầng quẻ phối phân kim, lấy Khôn làm đầu theo lối sách Quy Tàng đời Thương; Khôn là đất nên gọi Địa nguyên.
Vì sao gọi là "phân kim"? – 分金
La Kinh Thấu Giải giải: Càn Kim chôn trong Khôn Thổ (quẻ Phục), kim là con cháu của Mậu Kỷ Thổ; Mậu Kỷ làm chủ đất, chia kim ra các phương nên gọi là phân kim.
"Kim quái lưỡng toàn" nghĩa là gì? – 金卦兩全
Là phân kim vừa rơi vào vượng tướng (Bính Đinh Canh Tân), vừa có quẻ gặp cửu lục xung hợp với quẻ long. Thiếu một trong hai là chưa trọn.
Vì sao bỏ bốn quẻ Khảm Ly Chấn Đoài? – 四正卦
Bốn quẻ chính ứng bốn mùa, 24 hào quản 24 tiết khí; sáu mươi quẻ còn lại mới rải cho 360 ngày và sáu mươi phân kim.








