Lăng mộ gia tộc là công trình mà một dòng họ thường chỉ làm một lần cho nhiều thế hệ: quy tập mộ tổ, mộ các đời ông bà, và chừa chỗ cho con cháu sau này. Vì làm một lần nên những sai sót ban đầu (lối đi chật, thứ bậc lộn xộn, nước đọng, kích thước tuỳ tiện) sẽ theo dòng họ hàng chục năm. Trên vugioi.com đã có bài về quy hoạch khu mộ gia tộc ở bước chọn đất, chia trục và thứ tự thế hệ. Bài này đi tiếp vào bước thiết kế chi tiết: các hạng mục chính của một khu lăng mộ dòng họ, kích thước gợi ý theo thước Lỗ Ban 38,8 (thước âm phần), và những lỗi hay gặp khi xây.
Toàn bộ số đo trong bài đã được nhập kiểm tra trên công cụ thước Lỗ Ban của Phong Thuỷ Liên Hoa trước khi ghi. Thước 38,8 trên công cụ chia mười cung: Đinh, Hại, Vượng, Khổ, Nghĩa, Quan, Tử, Hưng, Thất, Tài; trong đó sáu cung tốt là Đinh, Vượng, Nghĩa, Quan, Hưng, Tài. Các trường phái có thể có thứ tự cung khác nhau; khi làm việc với thợ, nên thống nhất dùng một cây thước để tránh nhầm lẫn.
Bài không đưa ra quy định pháp lý về diện tích hay chiều cao lăng mộ, vì những điều này do địa phương và ban quản lý nghĩa trang quy định, có thể khác nhau ở từng nơi. Trước khi thiết kế, dòng họ cần hỏi rõ cơ quan quản lý về phạm vi được phép xây dựng.
Bố cục tổng thể và thứ bậc trong khu lăng mộ
Theo Hình Pháp Liên Hoa của Thầy Vũ Giới, khu lăng mộ gia tộc cần có một trục chính rõ ràng, một điểm tôn kính (mộ tổ hoặc nhà bia, am thờ chung) và các mộ đời sau sắp xếp theo thứ bậc hai bên hoặc phía trước. Bố cục rõ ràng giúp con cháu dễ hiểu, dễ hành lễ và giữ được sự trang nghiêm.
- Mộ tổ ở vị trí cao, chính giữa phía sau, lưng tựa vào phần đất cao nhất của khu, phía trước có sân hành lễ.
- Các đời sau xếp theo thứ tự: thường là từ trên xuống, từ trong ra ngoài, hoặc theo phân chi hai bên trục. Quan trọng là thống nhất một quy tắc và ghi lại trong sơ đồ dòng họ.
- Chừa chỗ cho tương lai: tính trước số vị trí cho hai, ba thế hệ tới; để trống có kế hoạch tốt hơn nhiều so với chèn mộ vào khe hở về sau.
- Không để mộ đời sau cao hơn hoặc che khuất mộ tổ, không đặt mộ đời sau chắn ngay trước mặt mộ tổ.
Kích thước các hạng mục theo thước 38,8
Bảng dưới đây gợi ý kích thước phủ bì cho các hạng mục thường gặp trong khu lăng mộ gia tộc. Mỗi hạng mục có một vài phương án để dòng họ chọn theo diện tích đất và quy mô.
| Hạng mục | Kích thước gợi ý (cm) | Cung trên thước 38,8 |
|---|---|---|
| Mộ tổ (rộng × dài) | 127 × 195 | Vượng × Đinh |
| Mộ đơn đời sau (rộng × dài) | 89 × 147 hoặc 107 × 175 | Vượng × Hưng / Hưng × Quan |
| Mộ đôi (rộng × dài) | 153 × 175 hoặc 175 × 217 | Tài × Quan / Quan × Quan |
| Bia mộ (cao × rộng) | 69 × 48 hoặc 81 × 61 | Hưng × Vượng / Đinh × Quan |
| Tường bao khu mộ – chiều cao | 61, 69 hoặc 81 | Quan / Hưng / Đinh |
| Lối đi chính – chiều rộng | 107, 127 hoặc 153 | Hưng / Vượng / Tài |
| Lối đi nhánh giữa các hàng mộ | 81 hoặc 89 | Đinh / Vượng |
| Cổng khu lăng – chiều rộng lọt lòng | 175 hoặc 217 | Quan / Quan |
| Cổng khu lăng – chiều cao lọt lòng | 233 hoặc 243 | Đinh / Vượng |
| Bàn lễ ngoài trời (cao × dài) | 81 × 127 hoặc 89 × 153 | Đinh × Vượng / Vượng × Tài |
| Bậc cấp – chiều cao mỗi bậc | 16 hoặc 17 | Nghĩa |
| Sân hành lễ – chiều sâu | 330 hoặc 360 | Quan / Vượng |
Một số con số quen tay lại rơi cung xấu trên thước 38,8 của công cụ, ví dụ 167 cm (Khổ), 295 cm (Tử), 420 cm (Thất), hay bậc cấp 15 cm (Khổ). Khi thợ đề xuất các kích thước này, nên điều chỉnh vài centimet sang cung tốt gần nhất. Kích thước riêng cho mộ đơn, mộ đôi đã có bài chi tiết; quý vị có thể xem thêm để đối chiếu.
Lối đi, sân hành lễ và cổng
Lối đi là phần thường bị co hẹp nhất khi dòng họ muốn tận dụng đất cho nhiều mộ. Nhưng lối đi chính là "mạch" dẫn người và khí vào khu lăng, là nơi con cháu đi lại mỗi dịp lễ, Tết, thanh minh.
- Lối đi chính đi theo trục, từ cổng thẳng đến sân hành lễ trước mộ tổ, có thể uốn nhẹ theo địa hình nhưng không gấp khúc gắt.
- Lối đi không đâm thẳng vào một ngôi mộ đời sau; mộ tổ nằm cuối trục là chủ ý, nhưng các mộ khác nên lệch khỏi đầu lối đi.
- Sân hành lễ đủ rộng cho cả dòng họ đứng dâng hương, có mặt sân khô ráo, dốc nhẹ ra ngoài để thoát nước.
- Cổng không quá cao lớn, phô trương; cổng cân đối với quy mô khu mộ, tránh xây cổng đồ sộ trên khu đất nhỏ.
- Bậc cấp đều nhau, chiều cao mỗi bậc thống nhất, có tay vịn nếu dốc, để người già lên xuống an toàn.
Cây xanh và thoát nước
Hai yếu tố này ít được chú ý khi thiết kế nhưng lại quyết định khu lăng mộ có bền theo thời gian hay không.
Cây xanh
- Trồng cây che chắn ở phía sau và hai bên khu mộ (như hàng rào xanh), giữ đất, chắn gió.
- Tránh trồng cây rễ khoẻ, ăn lan sát mộ; rễ lớn có thể làm nứt mộ, lệch bia sau vài năm. Cây lớn nên cách mộ một khoảng an toàn.
- Phía trước sân hành lễ để thoáng, không trồng cây to che khuất minh đường.
- Thảm cỏ, cây bụi thấp giúp giữ đất, chống xói, dễ chăm sóc.
Thoát nước
- Nền khu mộ cao hơn đất tự nhiên xung quanh, dốc nhẹ từ mộ tổ ra phía trước và ra hai bên.
- Rãnh thoát nước chạy dọc tường bao và lối đi, dẫn nước ra khỏi khu, không để nước chảy qua mặt mộ.
- Không để nước đọng ở sân hành lễ hay quanh chân mộ; nước đọng lâu ngày gây rêu, nứt, lún.
- Nếu khu đất trên sườn đồi, cần rãnh chặn nước phía trên để nước mưa từ đồi không tràn vào khu mộ.
Những lỗi thường gặp khi xây lăng mộ gia tộc
- Xây từng mộ một, không có sơ đồ tổng thể. Sau vài đời, khu mộ thành một mê cung, mộ chen mộ, không còn lối đi.
- Mộ đời sau lấn trước mộ tổ hoặc xây cao hơn, to hơn mộ tổ, làm mất thứ bậc.
- Lối đi quá hẹp, dưới 80 cm, con cháu phải bước qua mộ khác khi đi thắp hương.
- Không làm thoát nước, mùa mưa khu mộ thành ao, nền lún, mộ nứt.
- Kích thước tuỳ tiện, mỗi mộ một kiểu, không theo một cây thước thống nhất.
- Trồng cây to sát mộ, sau vài năm rễ phá hỏng kết cấu.
- Đặt vật trấn, bùa yểm theo lời đồn; Hình Pháp Liên Hoa không khuyến khích, điều cần là nền khô, lối thông, cây giữ đất.
- Không lưu hồ sơ: không ghi lại vị trí, hướng, năm an táng của từng mộ cho đời sau.
Quy trình thiết kế và thi công gợi ý
Để khu lăng mộ gia tộc được làm bài bản, dòng họ có thể đi theo trình tự sau. Trình tự này giúp mọi chi trong họ cùng nắm được kế hoạch, tránh việc mỗi người làm một phần rồi chắp vá.
- Họp dòng họ, thống nhất chủ trương. Xác định khu đất, số mộ cần quy tập, số vị trí dự phòng, người đại diện làm việc với thầy và đội thi công. Ghi biên bản để các chi cùng giữ.
- Khảo sát hiện trạng. Đo đạc khu đất, cao độ, hướng nước chảy, vị trí cây lớn, các mộ hiện có. Chụp ảnh bốn phía và ảnh từ chỗ cao.
- Mời xem hình thế và định trục. Người xem đất đọc thế dựa, minh đường, nước; chọn vị trí mộ tổ và trục chính; dùng la kinh định hướng, ghi số độ cụ thể.
- Lập sơ đồ tổng thể. Vẽ mặt bằng: cổng, lối đi chính, sân hành lễ, mộ tổ, các hàng mộ đời sau, vị trí dự phòng, rãnh thoát nước, cây xanh. Đánh số từng vị trí mộ.
- Chọn kích thước theo thước 38,8. Áp các kích thước gợi ý ở trên vào sơ đồ, kiểm tra lại trên công cụ thước Lỗ Ban khi phải điều chỉnh.
- Thi công hạ tầng trước, mộ sau. Làm nền, thoát nước, lối đi, tường bao trước; sau đó mới xây hoặc cải táng từng mộ theo ngày giờ đã chọn.
- Nghiệm thu và lưu hồ sơ. Đo lại kích thước, hướng; cập nhật sơ đồ thực tế; lưu bản giấy và bản ảnh cho các chi.
Vật liệu và chăm sóc lâu dài
Lăng mộ gia tộc tồn tại qua nhiều thế hệ nên vật liệu và cách chăm sóc cần được tính từ đầu, không chỉ chọn theo vẻ đẹp lúc khánh thành.
- Vật liệu bền với thời tiết: đá tự nhiên, bê tông ốp đá chịu được mưa nắng tốt hơn các vật liệu trang trí dễ phai màu. Mặt sân, lối đi nên chống trơn.
- Thiết kế đơn giản, trang nghiêm: tránh trang trí cầu kỳ, nhiều chi tiết nhỏ dễ vỡ, khó vệ sinh. Một khu lăng giản dị, sạch sẽ thể hiện sự tôn kính hơn một khu lăng phô trương nhưng xuống cấp.
- Lịch chăm sóc định kỳ: phát quang cỏ, khơi rãnh thoát nước trước mùa mưa, kiểm tra vết nứt sau mùa mưa, cắt tỉa cây xanh. Dòng họ nên phân công rõ chi nào phụ trách, hoặc góp quỹ thuê người chăm sóc.
- Bảng ghi thông tin: đặt một bảng đá ghi sơ đồ khu lăng và tên các vị trí, giúp con cháu đời sau tìm đúng mộ, hiểu được thứ bậc.
Những việc này không mang màu sắc tâm linh, nhưng chính là cách giữ cho khu lăng mộ khô ráo, thông thoáng và trang nghiêm, đúng tinh thần Hình Pháp: lấy hình thế, nước và sự chăm sóc của con người làm gốc. Dòng họ cần xem trực tiếp khu đất hoặc rà soát sơ đồ lăng mộ có thể liên hệ Thầy Vũ Giới tại TP.HCM qua số 0988 964 636.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Phần mềm thước Lỗ Ban Liên Hoa: tra cung thước 38,8 cho mọi kích thước mộ, bia, cổng.
- La kinh web Liên Hoa: xác định trục và hướng khu lăng.
- App vẽ mặt bằng 2D–3D: dựng sơ đồ khu lăng mộ, lối đi, vị trí từng mộ.
Bài liên quan
- Quy hoạch khu mộ gia tộc: chọn đất, bố cục và lối đi
- Kích thước mộ đôi theo Lỗ Ban
- Xây mộ phong thuỷ: kích thước và hướng
Câu hỏi thường gặp
Lăng mộ gia tộc dùng thước Lỗ Ban nào?
Dùng thước 38,8 cm (thước âm phần) cho mộ, bia, tường bao, cổng và các hạng mục trong khu lăng. Nên thống nhất một cây thước cho toàn bộ công trình.
Mộ tổ nên đặt ở đâu trong khu lăng mộ gia tộc?
Ở vị trí cao, chính giữa phía sau, lưng tựa phần đất cao nhất, phía trước có sân hành lễ. Mộ đời sau không xây cao hơn hay chắn trước mộ tổ.
Lối đi trong khu lăng mộ nên rộng bao nhiêu?
Theo công cụ thước Lỗ Ban Liên Hoa, lối đi chính có thể chọn 107, 127 hoặc 153 cm (cung Hưng, Vượng, Tài); lối nhánh 81 hoặc 89 cm (cung Đinh, Vượng).
Có cần xin phép khi xây lăng mộ gia tộc không?
Quy định khác nhau theo địa phương và từng nghĩa trang. Dòng họ cần hỏi trực tiếp chính quyền địa phương hoặc ban quản lý nghĩa trang trước khi thiết kế và thi công.
