Sinh phần, hay mộ sinh từ, là phần mộ được chuẩn bị sẵn khi người đó còn sống. Ở nhiều vùng quê Việt Nam, việc các cụ cao tuổi tự chọn đất, xây sẵn phần mộ cho mình không còn xa lạ. Có gia đình làm vì muốn chủ động, có gia đình làm vì đất nghĩa trang ngày càng khan hiếm, cũng có người làm theo nguyện vọng của chính cha mẹ muốn tự chọn nơi yên nghỉ.
Tuy vậy, câu hỏi "có nên xây sinh phần không" vẫn khiến nhiều gia đình băn khoăn: có kiêng kỵ gì không, xây rồi có ảnh hưởng đến sức khoẻ người được xây không, chọn đất và kích thước thế nào? Bài viết trình bày quan điểm của Phong Thuỷ Liên Hoa (Thầy Vũ Giới): Hình Pháp thế đất là chính, việc xây sinh phần là lựa chọn văn hoá và gia đình, không có gì phải sợ hãi; điều cần làm là làm cho đúng, cho bền, và trước hết là tôn trọng ý nguyện của người được xây.
Bài viết này là tài liệu tham khảo chung. Với một trường hợp cụ thể, gia đình nên mời người có chuyên môn khảo sát thực địa.
Sinh phần là gì, khác gì mộ thông thường
Sinh phần là phần mộ được xây hoặc chuẩn bị khi người dự định an táng tại đó vẫn còn sống. Có hai dạng phổ biến: chỉ giữ đất, đánh dấu vị trí; hoặc xây hoàn chỉnh phần mộ, có khi để trống huyệt, có khi đã xây cả phần nổi. Một số gia đình làm sinh phần trong khuôn viên khu mộ gia tộc, đặt cạnh mộ ông bà, cha mẹ.
Về mặt Hình Pháp, sinh phần không khác mộ thông thường: vẫn cần chọn nơi đất cao ráo, có chỗ dựa phía sau, phía trước thoáng, không bị nước xói, không bị đường đâm hay góc nhọn công trình chĩa vào. Điểm khác là gia đình có thời gian để chọn kỹ, khảo sát nhiều lần, làm cẩn thận, thay vì phải quyết định gấp trong lúc tang gia bối rối.
Có nên xây sinh phần: quan điểm Liên Hoa
Không có gì phải kiêng sợ
Có quan niệm cho rằng xây mộ trước là "gọi" cái chết đến sớm. Liên Hoa không chia sẻ quan niệm này. Sinh tử là lẽ tự nhiên; chuẩn bị chu đáo cho hậu sự cũng như chuẩn bị di chúc, sắp xếp tài sản, là biểu hiện của sự chủ động và trách nhiệm. Nhiều cụ còn cảm thấy thanh thản khi biết nơi yên nghỉ của mình đã được chọn lựa cẩn thận.
Ý nguyện của người được xây là trên hết
Sinh phần chỉ nên làm khi chính người được xây đồng ý, tốt nhất là do họ chủ động đề nghị. Con cháu không nên tự ý xây sinh phần cho cha mẹ khi cha mẹ chưa muốn, vì điều đó có thể gây tổn thương tinh thần. Hãy trò chuyện cởi mở, lắng nghe mong muốn của người cao tuổi về nơi chốn, hình thức mộ, hướng nhìn.
Lợi ích thực tế
- Có thời gian khảo sát, chọn đất kỹ theo Hình Pháp.
- Chủ động chi phí, chất liệu, thiết kế; không bị ép giá lúc gấp.
- Người được xây có thể góp ý về hình thức, vị trí.
- Giảm gánh nặng cho con cháu khi việc hậu sự đến.
Những điều cần cân nhắc
- Quy định của địa phương về đất nghĩa trang, việc giữ đất, xây mộ trước; cần hỏi chính quyền, ban quản lý nghĩa trang, không tự suy đoán.
- Sự đồng thuận của các thành viên trong gia đình, dòng họ.
- Nếu xây xong để lâu, cần có người chăm sóc, tránh để cỏ mọc, nước đọng.
Chọn đất làm sinh phần theo Hình Pháp
Học thuật Liên Hoa coi trọng hình thế: nơi yên nghỉ tốt là nơi khí tụ, đất khô ráo, có chỗ dựa, có minh đường phía trước. Gia đình có thể tự quan sát những tiêu chí cơ bản dưới đây trước khi mời người có chuyên môn.
| Yếu tố | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| Phía sau | Có gò, đồi, hàng cây hoặc mộ tổ làm chỗ dựa | Trống trải, sát đường, sát vực |
| Phía trước | Thoáng, có khoảng đất bằng, nước chảy chậm, uốn quanh | Nước chảy xiết, thẳng tuột; vật cản sát mặt |
| Hai bên | Có gò, mộ, cây bao bọc vừa phải | Một bên trống, gió lùa mạnh |
| Đất | Khô, chắc, không sụt lở, không ngập | Đất trũng, đất mượn, gần ao tù |
| Xung quanh | Yên tĩnh, dễ đi lại thăm viếng | Sát đường lớn, công trình ô nhiễm, nơi sắp quy hoạch |
Với khu mộ gia tộc, cần nhìn tổng thể cả khu: thứ tự các mộ, lối đi, thoát nước. Bài quy hoạch khu mộ gia tộc có hướng dẫn chi tiết. Hướng mộ có thể tham khảo bài hướng mộ theo tuổi, nhưng theo Liên Hoa, hướng luôn phải đặt sau hình thế: một hướng hợp tuổi trên mảnh đất trũng, sạt lở không thể là lựa chọn tốt.
Kích thước sinh phần: dùng thước 38,8
Mộ phần thuộc âm phần, vì vậy Liên Hoa dùng thước Lỗ Ban 38,8 để đo các kích thước của mộ như chiều dài, chiều rộng, chiều cao phần xây, bia. Thay vì chép các bảng số trên mạng (mỗi bảng có thể dùng loại thước khác nhau), gia đình nên dùng phần mềm thước Lỗ Ban Liên Hoa để tra trực tiếp, chọn kích thước rơi vào cung tốt và phù hợp diện tích đất thực tế.
Một số lưu ý khi xác định kích thước:
- Xác định trước diện tích đất được phép xây theo quy định nghĩa trang.
- Kích thước huyệt (phần ngầm) cần tính theo hình thức an táng dự kiến: hung táng, cát táng, hoả táng.
- Tỷ lệ phần nổi, bia, mái (nếu có) nên cân đối, không quá đồ sộ so với các mộ xung quanh.
- Khi làm sinh phần cạnh mộ cha mẹ, ông bà, kích thước không nên lớn hơn mộ bề trên.
Các bài kích thước mộ đơn và xây mộ phong thuỷ: kích thước và hướng có thêm thông tin.
Sinh phần trong khu mộ gia tộc, nghĩa trang và công viên nghĩa trang
Trong khu mộ gia tộc
Khi làm sinh phần trong khu mộ của dòng họ, cần trao đổi với trưởng họ và các chi về vị trí, thứ bậc. Thông thường, vị trí của người bề dưới không đặt phía trên, phía trước che khuất mộ bề trên. Lối đi chung, rãnh thoát nước chung của khu mộ cần được giữ nguyên, không vì xây sinh phần mà làm tắc dòng chảy hay chắn đường thăm viếng của các gia đình khác.
Trong nghĩa trang nhân dân
Nghĩa trang nhân dân thường có quy định riêng về việc giữ đất, kích thước, chiều cao mộ. Gia đình cần liên hệ ban quản lý hoặc chính quyền địa phương để biết rõ, tránh xây xong phải phá dỡ. Trong phạm vi được phép, vẫn có thể áp dụng các nguyên tắc Hình Pháp: chọn ô đất khô ráo, không trũng, không sát lối xe, phía sau có hàng mộ hoặc cây làm chỗ dựa.
Trong công viên nghĩa trang
Nhiều công viên nghĩa trang hiện nay bán phần đất trước cho người còn sống. Ưu điểm là hạ tầng, thoát nước, cảnh quan được đầu tư, có đơn vị chăm sóc. Khi chọn, gia đình vẫn nên đi xem thực địa: vị trí ô đất trong tổng thể, hướng nhìn, độ cao so với xung quanh, đường thoát nước mùa mưa. Đọc kỹ hợp đồng về quyền sử dụng, phí chăm sóc, điều kiện chuyển nhượng.
Với hình thức hoả táng
Nếu người được xây mong muốn hoả táng, sinh phần có thể là một ô lưu tro nhỏ trong khu mộ gia tộc hoặc tại chùa, công viên nghĩa trang. Nguyên tắc chọn vị trí vẫn là trang nghiêm, khô ráo, dễ thăm viếng; kích thước ô, bia vẫn tra theo thước 38,8.
Chất liệu, thiết kế và chi phí
Chất liệu
Đá tự nhiên (đá xanh, granite) bền, ít bảo trì, phù hợp khí hậu nồm ẩm; bê tông ốp đá hoặc gạch là lựa chọn tiết kiệm hơn. Liên Hoa khuyên chọn chất liệu bền, chắc, thoát nước tốt hơn là chạy theo trang trí cầu kỳ.
Thiết kế
Hình thức nên giản dị, trang nghiêm, hài hoà với khu mộ. Nếu người được xây có mong muốn riêng về hoa văn, câu đối, nên tôn trọng. Phần bia có thể để trống ngày mất, chỉ khắc tên, năm sinh, hoặc chưa khắc gì, tuỳ phong tục gia đình.
Chi phí
Chi phí phụ thuộc nhiều vào chất liệu, kích thước, địa phương và đơn vị thi công; Liên Hoa không đưa con số cụ thể. Gia đình nên lấy báo giá từ vài đơn vị uy tín, yêu cầu bóc tách rõ hạng mục. Bài chi phí xây mộ gợi ý các hạng mục cần hỏi.
Ngày giờ khởi công sinh phần
Nhiều gia đình muốn chọn ngày tốt để động thổ, xây sinh phần. Liên Hoa không đưa ra ngày cụ thể trong bài viết chung, vì ngày giờ phải xét theo tuổi người được xây, hướng mộ và thời điểm cụ thể. Gia đình có thể tham khảo công cụ xem ngày Trạch Cát Liên Hoa và bài Trạch Cát âm trạch, sau đó hỏi thầy để được xem kỹ. Nguyên tắc chung là chọn thời điểm thời tiết thuận lợi cho thi công, các thành viên chủ chốt có mặt đầy đủ.
Chăm sóc sinh phần sau khi xây
Sinh phần xây xong có thể để nhiều năm. Để giữ gìn:
- Định kỳ kiểm tra thoát nước, nhất là sau mùa mưa.
- Phát quang cỏ, cây dại; không để rễ cây lớn lan vào kết cấu.
- Kiểm tra vết nứt, lún; sửa sớm khi còn nhỏ.
- Nếu có huyệt trống, đảm bảo nắp đậy chắc chắn, không đọng nước.
- Thăm viếng như một dịp gia đình sum họp, không cần nghi thức đặc biệt.
Bài chăm sóc mộ phần có hướng dẫn chi tiết hơn.
Những quan niệm cần nhìn lại
- "Xây sinh phần sẽ chết sớm": không có cơ sở; nhiều cụ xây sinh phần rồi sống thọ nhiều năm.
- "Phải trấn yểm sinh phần": Liên Hoa không khuyến khích trấn yểm, chôn bùa; hãy làm kết cấu chắc, thoát nước tốt.
- "Sinh phần càng to càng tốt": kích thước nên hài hoà với khu mộ và quy định nghĩa trang.
- "Sinh phần quyết định vận mệnh con cháu": mộ phần là nơi tưởng nhớ, gìn giữ đạo hiếu; sự yên ổn của con cháu còn phụ thuộc vào cách sống, làm việc và nhà ở của chính họ.
Khi cần khảo sát thực địa, liên hệ Thầy Vũ Giới tại TP.HCM 0988 964 636 hoặc KTS Vũ Minh tại Hà Nội 0917 798 886 (phần thiết kế, dự toán).
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Phần mềm thước Lỗ Ban Liên Hoa: tra kích thước mộ theo thước 38,8.
- La kinh web Liên Hoa: đo hướng mộ tại thực địa.
- Trạch Cát Liên Hoa: tham khảo ngày động thổ.
Bài liên quan
Câu hỏi thường gặp
Xây sinh phần có kiêng kỵ gì không?
Theo Liên Hoa, không có gì phải sợ hãi. Điều quan trọng là người được xây đồng ý, gia đình đồng thuận, đất chọn đúng Hình Pháp và thi công chắc chắn.
Kích thước sinh phần dùng thước nào?
Dùng thước Lỗ Ban 38,8 (âm phần). Nên tra bằng phần mềm thước Lỗ Ban Liên Hoa thay vì chép bảng số trên mạng.
Có cần xem ngày khi xây sinh phần?
Nhiều gia đình có thói quen xem ngày. Có thể tham khảo công cụ Trạch Cát Liên Hoa rồi hỏi thầy để xem kỹ theo tuổi và hướng mộ cụ thể.
Sinh phần để trống lâu năm có sao không?
Không sao, miễn là được chăm sóc: thoát nước tốt, không cỏ dại, nắp huyệt chắc chắn.
