💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Tu sửa nhà thờ họ: chọn ngày, nghi thức, các hạng mục và nguyên tắc giữ gìn

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Nhà thờ họ (từ đường) là nơi thờ phụng tổ tiên của cả dòng họ, nơi con cháu tụ họp vào ngày giỗ tổ, Tết, hội họ. Qua thời gian, nhà thờ họ xuống cấp: mái dột, gỗ mối mọt, tường nứt, sân lún. Việc tu sửa nhà thờ họ là việc lớn của cả dòng họ, cần bàn bạc kỹ, chọn ngày cẩn thận và làm đúng nghi thức. Bài viết này trình bày các bước chuẩn bị, nghi thức và nguyên tắc giữ gìn khi tu sửa.

Nguyên tắc chung có trong bài phong thủy nhà thờ họ, từ đường; phần hướng và kích thước có trong bài hướng nhà thờ họ và kích thước nhà thờ họ.

Kiến trúc gỗ truyền thống – khi tu sửa cần giữ kết cấu và chi tiết gốc. Ảnh minh hoạ: Pexels

Khi nào cần tu sửa nhà thờ họ

Mái dột, ngói vỡ, xà gồ mục.
Kết cấu gỗ bị mối mọt, cột nghiêng, kèo nứt.
Tường nứt, bong tróc, ẩm mốc.
Nền, sân lún, ngập nước khi mưa.
Cổng, tường bao xuống cấp.
Không gian không đủ chỗ cho con cháu khi hội họ, cần mở rộng.

Phân loại mức độ tu sửa

Sửa chữa nhỏ

Thay ngói vỡ, sơn lại cửa, sửa tường nứt nhỏ, vệ sinh, chống mối. Không động đến ban thờ, kết cấu chính. Thường không cần nghi lễ phức tạp, chỉ cần thắp hương báo cáo.

Trùng tu

Sửa chữa lớn nhưng giữ nguyên vị trí, hướng, kết cấu và hình thức chính: thay mái, thay cột kèo hỏng, gia cố móng, làm lại nền. Cần chọn ngày, làm lễ, có thể phải tạm di dời bài vị, bát hương.

Xây lại, mở rộng

Tháo dỡ toàn bộ hoặc phần lớn để xây mới, hoặc mở rộng thêm gian. Đây là việc hệ trọng nhất, cần xem kỹ hướng, thế đất, chọn ngày động thổ, cất nóc, an vị như xây nhà mới.

Bàn bạc trong dòng họ

Họp hội đồng gia tộc, trưởng họ, các chi để thống nhất mức độ tu sửa.
Thống nhất phương án thiết kế, dự trù kinh phí, cách đóng góp.
Cử ban phụ trách tu sửa: người đứng tuổi, người giám sát, người giữ quỹ.
Thông báo cho con cháu ở xa biết để cùng tham gia, đóng góp.

Sự đồng thuận của dòng họ là điều quan trọng nhất; một công trình tu sửa gây bất hòa trong họ thì dù đẹp cũng không trọn vẹn.

Công trình tâm linh giữa cây xanh – sân, cây cổ thụ là một phần của nhà thờ họ. Ảnh minh hoạ: Pexels

Chọn người đứng tuổi và chọn ngày

Với trùng tu và xây lại, thường chọn tuổi trưởng họ hoặc người đại diện được dòng họ thống nhất để xem năm, xem ngày. Nếu người đứng tuổi phạm Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai trong năm đó, nhiều dòng họ chọn người khác trong họ hợp tuổi đứng ra làm lễ. Ngày khởi công, ngày cất nóc (nếu thay mái), ngày an vị được chọn tránh xung khắc với tuổi người đứng lễ. Xem bài Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai.

Nghi thức khi tu sửa

Lễ khấn xin phép: trước khi khởi công, dòng họ làm lễ báo cáo tổ tiên, thần linh về việc tu sửa.
Tạm di dời bài vị, bát hương: nếu tu sửa ảnh hưởng đến gian thờ, thỉnh bài vị, bát hương sang nơi tạm, sạch sẽ, trang nghiêm (nhà trưởng họ hoặc một gian riêng).
Khởi công: đúng ngày giờ đã chọn.
Cất nóc: nếu thay mái, làm lễ cất nóc. Xem bài lễ cất nóc.
Lễ an vị: khi hoàn thành, chọn ngày rước bài vị, bát hương về vị trí cũ hoặc mới.
Lễ khánh thành: con cháu tụ họp, làm lễ tạ, mừng công trình hoàn thành.

Nội dung, lễ vật cụ thể tùy phong tục từng dòng họ, từng địa phương.

Các hạng mục thường tu sửa

Mái: thay ngói, xà gồ; giữ độ dốc, kiểu mái, đầu đao như cũ.
Kết cấu gỗ: chống mối, thay cấu kiện hỏng bằng gỗ tương đương, giữ hoa văn.
Tường, nền: chống thấm, chống ẩm, làm lại nền cao hơn sân.
Gian thờ: sơn son thếp vàng lại hoành phi, câu đối, ban thờ; cần thợ có kinh nghiệm.
Sân, cổng, tường bao: thoát nước tốt, giữ trục chính, cây cổ thụ.

Mái ngói công trình cổ – mái là hạng mục hay phải tu sửa nhất. Ảnh minh hoạ: Pexels

Lập hồ sơ hiện trạng trước khi tu sửa

Trước khi tu sửa, nên chụp ảnh, đo vẽ lại toàn bộ nhà thờ họ: mặt bằng, mặt đứng, các bộ vì kèo, hoa văn chạm khắc, hoành phi, câu đối, vị trí bài vị. Hồ sơ này giúp thợ phục hồi đúng nguyên trạng, đồng thời là tư liệu quý cho dòng họ. Các câu đối, hoành phi có chữ Hán nên được ghi lại, dịch nghĩa và lưu cùng gia phả.

Lựa chọn đơn vị thi công

Ưu tiên thợ có kinh nghiệm làm nhà gỗ truyền thống, đình, chùa, nhà thờ họ.
Xem công trình đã làm, hỏi ý kiến các dòng họ đã thuê.
Thống nhất rõ hạng mục, vật liệu, gỗ thay thế, tiến độ, bảo hành.
Có người trong họ giám sát thường xuyên.

Kinh phí và minh bạch

Kinh phí tu sửa nhà thờ họ thường do con cháu trong họ đóng góp, có khi kèm công đức của người xa quê. Nên lập danh sách đóng góp, công khai thu chi, khắc bia công đức hoặc ghi sổ vàng sau khi hoàn thành. Sự minh bạch giúp giữ đoàn kết, và là nền tảng để những lần tu sửa sau được ủng hộ. Phần lập dự trù có thể tham khảo bài chi phí xây nhà, cách lập dự toán.

Nhà thờ họ là di tích

Một số nhà thờ họ đã được xếp hạng di tích. Khi tu sửa những công trình này, cần tuân thủ quy định về bảo tồn di tích, xin phép cơ quan quản lý văn hóa, có phương án tu bổ được phê duyệt. Dòng họ nên tìm hiểu trước để tránh vi phạm.

Nguyên tắc giữ gìn khi tu sửa

Giữ hướng: không tự ý xoay hướng nhà thờ họ; nếu cần thay đổi phải xem kỹ thế đất, tuổi và được dòng họ thống nhất.
Giữ trục chính: cổng, sân, nhà thờ, ban thờ trên một trục.
Giữ hình thức truyền thống: mái ngói, khung gỗ, tỷ lệ gian; tránh "bê tông hóa" làm mất hồn công trình.
Giữ kích thước đẹp: khi thay cửa, ban thờ, kích thước theo thước Lỗ Ban.
Giữ cây cổ thụ, giếng, ao: những yếu tố gắn với ký ức dòng họ và thế phong thủy.

Bảo dưỡng định kỳ

Để hạn chế những đợt tu sửa lớn, dòng họ nên có kế hoạch bảo dưỡng định kỳ: kiểm tra mái trước mùa mưa, phun chống mối cho kết cấu gỗ, khơi thông rãnh thoát nước, vệ sinh ban thờ, hoành phi, câu đối trước ngày giỗ tổ. Cử người trông coi nhà thờ, có quỹ nhỏ cho sửa chữa thường xuyên. Một công trình được chăm sóc đều đặn sẽ bền vững qua nhiều thế hệ.

Những lỗi thường gặp

Tháo dỡ, xây lại vội vàng, không bàn bạc trong họ.
Thay mái ngói bằng mái tôn, thay cột gỗ bằng cột bê tông sơn giả gỗ, làm mất giá trị.
Xoay hướng, dời vị trí nhà thờ tùy tiện.
Không di dời bài vị, bát hương trong lúc tu sửa, để bụi bặm, đổ vỡ.
Thu chi không minh bạch, gây bất hòa.

Khi sửa nhà nói chung, xem bài sửa nhà theo phong thủy.

Phong Thuỷ Liên Hoa nhận tư vấn phong thủy, chọn ngày và phối hợp thiết kế tu sửa, xây mới nhà thờ họ. Văn phòng Hà Nội ở Long Biên, điện thoại 0917 798 886; văn phòng TP.HCM liên hệ 0988 964 636. Quý vị cũng có thể gửi thông tin qua trang Liên hệ.