Nhiều dòng họ hiện nay muốn quy tụ mộ phần của tổ tiên về một khu đất chung, vừa thuận tiện cho việc thăm viếng, chăm sóc, vừa thể hiện sự gắn kết của con cháu. Khác với việc xây một ngôi mộ đơn lẻ, quy hoạch khu mộ gia tộc là bài toán tổng thể: chọn đất, xác định trục và hướng chính, sắp xếp mộ tổ và các thế hệ, lối đi, thoát nước, cây xanh, cùng với các thủ tục pháp lý. Bài này trình bày những nguyên tắc chung để gia đình và người được giao việc trong họ có cơ sở trao đổi với người tư vấn. Nguyên lý âm trạch nói chung có ở bài phong thủy mộ phần.
Trong bài này: vì sao cần quy hoạch tổng thể · chọn đất cho khu mộ · trục chính và hướng · vị trí mộ tổ và thứ tự thế hệ · lối đi, sân lễ, thoát nước · cây xanh, tường rào · pháp lý và sự đồng thuận · các bước thực hiện · câu hỏi thường gặp.
1. Vì sao cần quy hoạch tổng thể trước khi xây?
Nhiều khu mộ gia đình hình thành dần theo thời gian: ai mất thì đặt mộ vào chỗ còn trống. Sau vài chục năm, khu mộ trở nên chật chội, lộn xộn, lối đi bị chắn, nước mưa chảy tràn qua các ngôi mộ, việc xây thêm hay cải táng đều khó khăn. Quy hoạch tổng thể từ đầu giúp:
- Dành sẵn vị trí cho các thế hệ sau, tránh tình trạng hết chỗ hoặc phải đặt mộ vào vị trí không phù hợp.
- Giữ được trục chính, hướng chính và sự trang nghiêm của toàn khu.
- Tổ chức lối đi, sân hành lễ, thoát nước ngay từ đầu, tránh sửa chữa tốn kém về sau.
- Tạo sự đồng thuận trong dòng họ, tránh tranh cãi khi phát sinh việc mới.
2. Chọn đất cho khu mộ gia tộc
Những tiêu chí hình thế thường được xem xét khi chọn đất âm trạch:
- Có thế tựa: phía sau là gò, đồi hoặc địa hình cao hơn, vững chắc.
- Hai bên có che chắn: địa hình hoặc cây cối hai bên giúp khu mộ không bị gió thổi lộng.
- Phía trước thoáng: có khoảng đất bằng phẳng, nhìn ra xa, không bị chắn sát.
- Đất cao ráo, thoát nước tốt: tránh vùng trũng, ngập úng, đất sụt lún hoặc có mạch nước ngầm nông.
- Tránh các yếu tố bất lợi: đường lớn đâm thẳng, mương thải, đường điện cao thế, khu vực có nguy cơ sạt lở.
Việc xem đất cụ thể cần người có kinh nghiệm khảo sát tại chỗ. Các bước xem đất âm trạch được trình bày trong bài địa tướng âm trạch: quy trình khảo sát cuộc đất.
3. Trục chính và hướng
Khu mộ gia tộc nên có một trục chính rõ ràng, thường đi từ cổng vào, qua sân lễ, tới vị trí trang trọng nhất dành cho mộ tổ hoặc nhà bia, am thờ chung. Hướng của trục chính được xác định dựa trên hình thế khu đất và phương pháp mà người tư vấn sử dụng; sau khi chốt, các ngôi mộ trong khu thường được bố trí theo hướng đồng nhất hoặc có điều chỉnh nhỏ theo từng vị trí.
Cần đo hướng bằng la kinh tại nhiều điểm của khu đất và ghi lại số độ trước khi làm bản vẽ. Cách đo và đọc hướng có ở bài cách đọc la kinh phong thủy.
4. Vị trí mộ tổ và thứ tự các thế hệ
- Mộ tổ: thường đặt ở vị trí cao và trang trọng nhất, trên trục chính, phía sau có thế tựa.
- Các thế hệ sau: bố trí theo hàng hoặc theo nhánh, thế hệ trên ở phía trên hoặc gần trục chính hơn, thế hệ dưới ở phía dưới hoặc ra hai bên.
- Theo chi, nhánh: dòng họ đông người có thể chia khu theo chi, mỗi chi một dãy, cùng hướng về trục chính.
- Dự trữ đất: dành sẵn khoảng trống cho các thế hệ tương lai, đánh dấu rõ trên bản vẽ.
Cách sắp xếp cụ thể thường theo phong tục của từng vùng và quyết định chung của dòng họ. Bản vẽ quy hoạch nên được thông qua trong họ trước khi thi công.
5. Lối đi, sân hành lễ và thoát nước
- Lối đi chính và phụ: đủ rộng cho người đi lại khi tảo mộ, có bậc thang nếu địa hình dốc; mỗi ngôi mộ đều có lối tiếp cận mà không phải bước qua mộ khác.
- Sân hành lễ: khoảng sân trước mộ tổ hoặc nhà bia để con cháu tập trung trong những dịp lễ.
- Thoát nước: rãnh thoát nước quanh khu mộ và dọc lối đi, dẫn nước ra ngoài, không để nước mưa chảy tràn qua các ngôi mộ.
- Nơi đốt vàng mã, rửa tay: bố trí ở góc riêng, xa các ngôi mộ, thuận hướng gió.
6. Cây xanh và tường rào
Cây xanh giúp khu mộ yên tĩnh, giữ đất, chắn gió và tạo cảnh quan trang nghiêm. Nên chọn cây có rễ không phá kết cấu, trồng cách các ngôi mộ một khoảng an toàn. Tường rào thấp, cổng chính rõ ràng giúp xác định ranh giới khu đất và bảo vệ khu mộ.
7. Pháp lý và sự đồng thuận trong dòng họ
Việc lập khu mộ gia tộc phải tuân theo quy định của địa phương về sử dụng đất, quy hoạch nghĩa trang và mai táng. Trước khi đầu tư, nên tìm hiểu tại chính quyền địa phương về loại đất, quy hoạch và thủ tục cần thiết. Đồng thời, cần có biên bản thống nhất của dòng họ về vị trí, quy mô, cách bố trí, nguồn kinh phí và người quản lý khu mộ.
8. Các bước thực hiện gợi ý
- Họp dòng họ, thống nhất mục tiêu, quy mô và kinh phí.
- Tìm hiểu pháp lý, quy hoạch tại địa phương.
- Khảo sát và chọn đất cùng người tư vấn âm trạch.
- Đo đạc, lập bản vẽ quy hoạch tổng thể: trục chính, mộ tổ, các dãy mộ, lối đi, sân lễ, thoát nước, cây xanh.
- Thông qua bản vẽ trong họ.
- Chọn ngày khởi công, thi công theo giai đoạn: hạ tầng trước, mộ phần sau.
- Lập sổ quản lý khu mộ, ghi vị trí từng ngôi mộ và các vị trí còn trống.
Kích thước từng ngôi mộ và cách xây được trình bày ở bài xây mộ phong thủy: kích thước và hướng. Với dòng họ có nhà thờ họ, nên xem quy hoạch khu mộ cùng lúc với nhà thờ họ, tham khảo bài phong thủy nhà thờ họ.
9. Chăm sóc và quản lý khu mộ lâu dài
Một khu mộ gia tộc được quy hoạch tốt vẫn cần người chăm sóc thường xuyên. Dòng họ nên cử người hoặc nhóm người phụ trách, lập quỹ nhỏ cho việc phát quang, sửa rãnh thoát nước, trồng bổ sung cây xanh và tu bổ những hạng mục xuống cấp. Trước mùa mưa nên kiểm tra rãnh thoát nước, các chỗ đất sụt; sau mỗi dịp tảo mộ nên dọn dẹp tro, rác. Sổ quản lý khu mộ cần được cập nhật mỗi khi có thay đổi, để con cháu ở xa vẫn biết vị trí từng ngôi mộ và các phần đất còn để dành.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La kinh trực tuyến Liên Hoa: tập đo và đọc hướng ngay trên web.
- App Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: phác thảo mặt bằng khu mộ, lối đi và sân lễ.
- App Lập Cục Pháp: đặt la kinh Liên Hoa lên mặt bằng để xác định hướng.
- Vật phẩm Liên Hoa: la kinh tiếng Việt, thước Lỗ Ban dùng khi xây mộ.
Câu hỏi thường gặp về khu mộ gia tộc
Có nên quy tụ mộ phần về một khu chung?
Quy tụ giúp thuận tiện chăm sóc, thăm viếng và gắn kết dòng họ. Tuy vậy, việc cải táng, di dời mộ cần được bàn bạc kỹ trong họ và tuân thủ quy định địa phương.
Mộ tổ nên đặt ở đâu trong khu?
Thường ở vị trí cao, trang trọng, trên trục chính và có thế tựa phía sau. Vị trí cụ thể phụ thuộc vào hình thế khu đất.
Các ngôi mộ trong khu có cần cùng hướng?
Thường được bố trí đồng nhất theo hướng chính để khu mộ hài hoà; một số trường hợp có điều chỉnh nhỏ theo vị trí và phương pháp của người tư vấn.
Cần chuẩn bị gì trước khi mời người xem đất?
Thông tin pháp lý của khu đất, sơ đồ vị trí, ảnh chụp bốn phía và thông tin về các ngôi mộ dự kiến quy tụ.
Cần tư vấn quy hoạch khu mộ gia tộc, có thể liên hệ Phong Thuỷ Liên Hoa.
