Lục thập hoa giáp là vòng sáu mươi cặp can chi, chia thành sáu tuần, mỗi tuần mở đầu bằng một chữ Giáp; đó là bộ khung của Lục Giáp trong phong thuỷ và mệnh lý. Hiểu vì sao có đúng sáu mươi cặp, cách tra can chi của một năm và cách tìm một can chi thuộc tuần Giáp nào là bước nhập môn bắt buộc trước khi học chọn ngày, lập lá số hay luận vận khí của nhà.
Trả lời nhanh: Lục thập hoa giáp gồm sáu mươi cặp can chi, ghép mười thiên can với mười hai địa chi theo nguyên tắc can dương đi với chi dương, can âm đi với chi âm. Sáu mươi cặp chia thành sáu tuần Giáp: Giáp Tý, Giáp Tuất, Giáp Thân, Giáp Ngọ, Giáp Thìn, Giáp Dần. Muốn biết một can chi thuộc tuần nào, lùi can về Giáp và lùi chi đúng bấy nhiêu bước.
"Thiên vận được hình thành từ Can Chi – hai khí sơ khai kiến tạo nên mặt hoàng đạo chứa đựng sự sống. Đây là cấu trúc cơ bản tạo nên Lục giáp." – Thầy Vũ Giới
Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) viết câu trên khi giảng về thiên vận và địa vận. Câu nói đặt Lục Giáp vào đúng chỗ: Lục Giáp không phải một bảng tra tuổi để học thuộc, mà là cấu trúc của thời gian mà người học phong thuỷ phải nắm được từ gốc. Bài viết này đi vào phần cấu trúc ấy, một cách cụ thể và có thể tự kiểm lại bằng tay.
Bài trước trong chuyên mục Lục Giáp Thần Công đã giải thích Lục Giáp là gì và gốc Hà Đồ của nó. Bài này không nhắc lại phần đó, mà tập trung vào ba việc thực hành: dựng vòng sáu mươi, tra can chi năm, và tìm tuần Giáp của một can chi bất kỳ.
Vì sao lục thập hoa giáp có đúng sáu mươi cặp, không phải một trăm hai mươi?
Lục thập hoa giáp có đúng sáu mươi cặp vì can chi chỉ ghép theo cùng tính âm dương: can dương đi với chi dương, can âm đi với chi âm. Nếu ghép tự do mười can với mười hai chi thì sẽ có một trăm hai mươi tổ hợp, nhưng một nửa trong số đó là cặp lệch âm dương nên không tồn tại.
Thiên can là mười ký hiệu của khí trời: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Các can ở vị trí lẻ là can dương (Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm), các can ở vị trí chẵn là can âm (Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý).
Địa chi là mười hai ký hiệu của khí đất: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Chi dương gồm Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất; chi âm gồm Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi.
Khi cho can và chi cùng chạy song song, mỗi bước tiến một chữ, thì Giáp luôn gặp chi dương, Ất luôn gặp chi âm. Vì vậy không bao giờ có "Giáp Sửu" hay "Ất Tý". Sau sáu mươi bước, can đã đi đủ sáu vòng, chi đã đi đủ năm vòng, và cả hai cùng trở lại điểm xuất phát Giáp Tý. Sáu mươi chính là bội số chung nhỏ nhất của mười và mười hai.
Theo Thầy Vũ Giới, can chủ thiên khí, chi chủ địa khí, và mỗi cặp can chi là một bộ phu thê chính phối giữa trời và đất. Nguyên tắc cùng âm dương mới ghép được chính là luật âm dương ở tầng thứ nhất. Thầy thường nhắc: "Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!" Ngay trong bảng can chi, luật ấy đã hiện ra rõ ràng.
Người học nên tự viết vòng sáu mươi bằng tay ít nhất một lần: một hàng can lặp sáu lần, một hàng chi lặp năm lần, rồi đọc từng cột. Tự viết giúp nhớ lâu hơn nhìn bảng in sẵn.
Sáu tuần Giáp gồm những gì?
Sáu tuần Giáp là sáu nhóm, mỗi nhóm mười cặp can chi, mở đầu bằng một chữ Giáp: Giáp Tý, Giáp Tuất, Giáp Thân, Giáp Ngọ, Giáp Thìn, Giáp Dần. Mỗi tuần đi trọn mười can từ Giáp đến Quý, nên mỗi tuần dùng mười chi và dư ra hai chi không có can đi kèm.
| Tuần | Mười cặp can chi trong tuần | Hai chi dư (tuần không) |
|---|---|---|
| Giáp Tý | Giáp Tý đến Quý Dậu | Tuất, Hợi |
| Giáp Tuất | Giáp Tuất đến Quý Mùi | Thân, Dậu |
| Giáp Thân | Giáp Thân đến Quý Tỵ | Ngọ, Mùi |
| Giáp Ngọ | Giáp Ngọ đến Quý Mão | Thìn, Tỵ |
| Giáp Thìn | Giáp Thìn đến Quý Sửu | Dần, Mão |
| Giáp Dần | Giáp Dần đến Quý Hợi | Tý, Sửu |
Chữ Giáp đứng đầu mỗi tuần gọi là tuần thủ, nghĩa là "người đứng đầu tuần". Lục Giáp chính là sáu tuần thủ này. Trong nhiều môn thuật số, tuần thủ đóng vai trò như người cầm cờ của cả tuần: biết tuần thủ là biết cả mười cặp can chi đi theo nó.
Hai chi dư ở cuối mỗi tuần gọi là tuần không, hay không vong. Đó là hai vị trí mà can đã hết vòng nhưng chi chưa hết, nên khí ở đó "trống". Chuyên mục đã có phần giải thích riêng về tuần không, ở đây chỉ cần nhớ quy luật: tuần sau luôn có hai chi tuần không lùi lại hai bậc so với tuần trước.
Có một mẹo nhớ đơn giản. Sáu tuần thủ đi theo thứ tự chi lùi hai bậc: Tý, Tuất, Thân, Ngọ, Thìn, Dần. Hai chi tuần không của mỗi tuần chính là hai chi đứng ngay trước tuần thủ. Tuần Giáp Tý có tuần không Tuất Hợi, tức hai chi đứng trước Tý. Tuần Giáp Tuất có tuần không Thân Dậu, tức hai chi đứng trước Tuất. Cứ thế mà suy.
Cách tra can chi của một năm dương lịch
Muốn tra can của một năm, nhìn chữ số cuối của năm dương lịch; muốn tra chi, lấy năm chia cho mười hai và xem số dư. Hai bảng nhỏ dưới đây đủ để tra mọi năm mà không cần lịch in.
| Số cuối của năm | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Thiên can | Canh | Tân | Nhâm | Quý | Giáp | Ất | Bính | Đinh | Mậu | Kỷ |
| Số dư khi chia 12 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Địa chi | Thân | Dậu | Tuất | Hợi | Tý | Sửu | Dần | Mão | Thìn | Tỵ | Ngọ | Mùi |
Ví dụ năm 1984: số cuối là 4 nên can là Giáp; 1984 chia 12 dư 4 nên chi là Tý. Năm 1984 là Giáp Tý. Ví dụ năm 2026: số cuối là 6 nên can là Bính; 2026 chia 12 dư 10 nên chi là Ngọ. Năm 2026 là Bính Ngọ.
Có một điều phải nhớ khi áp dụng vào người: năm can chi trong thuật số không bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 dương lịch. Lịch dân gian tính từ Tết Nguyên Đán, còn mệnh lý và phong thuỷ thường tính từ tiết Lập Xuân, rơi vào khoảng đầu tháng 2 dương lịch. Người sinh vào tháng 1 hoặc đầu tháng 2 dương lịch cần xem kỹ mình thuộc năm can chi nào, vì có thể vẫn thuộc năm trước.
Ngoài cách chia số, người xưa còn tra can chi trên bàn tay, dùng các đốt ngón tay làm mười hai cung địa chi. Cách này tiện khi đi thực địa không mang theo giấy tờ. Chuyên mục Dẫn nhập Kinh Dịch có bài riêng hướng dẫn tính tuổi can chi trên bàn tay trái.
Làm sao biết một can chi thuộc tuần Giáp nào?
Muốn biết một can chi thuộc tuần Giáp nào, lùi can về Giáp và lùi chi đúng bấy nhiêu bước; chi tìm được chính là tuần thủ. Đây là phép tính mà người học Lục Giáp phải làm được trong đầu.
- Đếm khoảng cách của can đến Giáp: Giáp là 0, Ất là 1, Bính là 2, Đinh là 3, Mậu là 4, Kỷ là 5, Canh là 6, Tân là 7, Nhâm là 8, Quý là 9.
- Lùi chi đúng số bước đó: theo thứ tự ngược Hợi, Tuất, Dậu, Thân… để tìm chi đi cùng với Giáp.
- Ghép lại thành tuần thủ: chữ Giáp cộng với chi vừa tìm.
Ví dụ Bính Ngọ (năm 2026): Bính cách Giáp hai bước; lùi Ngọ hai bước được Thìn. Vậy Bính Ngọ thuộc tuần Giáp Thìn, và tuần không của tuần này là Dần, Mão.
Ví dụ Quý Hợi: Quý cách Giáp chín bước; lùi Hợi chín bước được Dần. Quý Hợi thuộc tuần Giáp Dần, là cặp cuối cùng của vòng sáu mươi. Bước tiếp theo sau Quý Hợi lại là Giáp Tý, vòng mới bắt đầu.
Phép tính này dùng nhiều trong chọn ngày, trong Lục Nhâm, Độn Giáp và trong một số phép phong thuỷ dùng can chi của năm làm nhà. Chỉ cần nhầm một bước là lệch cả tuần, nên người học cần luyện cho thật thuần, rồi mới dùng app để kiểm tra lại.
Lục thập hoa giáp liên quan gì đến nạp âm?
Nạp âm là cách gán một hành cho từng cặp hai can chi liên tiếp trong vòng sáu mươi, ví dụ Giáp Tý và Ất Sửu cùng là Hải Trung Kim. Như vậy sáu mươi can chi tạo thành ba mươi hành nạp âm, và hành nạp âm của năm sinh chính là cái mà dân gian quen gọi là "mệnh".
Điều cần phân biệt: hành nạp âm khác với hành của thiên can và khác với hành của địa chi. Giáp Tý có can Giáp thuộc Mộc, chi Tý thuộc Thuỷ, nhưng nạp âm lại là Kim. Nếu không phân biệt ba lớp này, người học rất dễ lẫn lộn khi đọc sách.
Theo Thầy Vũ Giới, luận âm dương mới là quyết định, ngũ hành là phụ luận. Thầy viết: "Do chấp cái dụng mà bỏ cái gốc âm dương." Nạp âm là một lớp dụng của ngũ hành. Dùng nạp âm để chọn màu xe hay màu sơn nhà mà quên hình thế, quên âm dương, chính là chấp vào cái ngọn.
Những lỗi thường gặp khi học lục thập hoa giáp
Lỗi thường gặp nhất khi học lục thập hoa giáp là học thuộc bảng mà không hiểu quy luật, nên gặp tình huống mới thì không tự suy ra được. Dưới đây là các lỗi người mới học hay mắc.
- Ghép can chi lệch âm dương: viết "Giáp Sửu", "Bính Mão". Cặp này không tồn tại; gặp trong tài liệu nào thì tài liệu đó đã chép sai.
- Tính năm theo ngày 1 tháng 1: người sinh đầu năm dương lịch bị gán sai can chi năm.
- Nhầm tuần thủ: lùi can nhưng quên lùi chi, hoặc lùi chi theo chiều thuận.
- Đánh đồng nạp âm với ngũ hành chính: nói "Giáp Tý là Mộc" vì can Giáp là Mộc, trong khi nạp âm Giáp Tý là Kim.
- Coi tuần không là điều xấu tuyệt đối: tuần không là trạng thái khí trống, có khi trống lại là tốt, có khi là kém, tuỳ việc và tuỳ cục.
- Bỏ qua gốc: chỉ tra bảng mà không hỏi vì sao can chi lại chạy như vậy.
Thầy Vũ Giới nói: "Học gì học cũng phải học cái gốc thì mới dùng được cái ngọn." Với Lục Giáp, cái gốc là âm dương và sự vận hành của khí theo thời gian. Bảng tra là cái ngọn. Người hiểu gốc thì mất bảng vẫn tự dựng lại được; người chỉ thuộc bảng thì mất bảng là mất luôn.
Học Lục Giáp có ích gì cho phong thuỷ nhà ở?
Lục Giáp có ích cho phong thuỷ nhà ở vì mọi phép về thời gian, như chọn năm làm nhà, chọn ngày động thổ, xét tuổi gia chủ, xét vận của căn nhà, đều dựa trên can chi. Không nắm vòng sáu mươi thì không đọc được bất kỳ bảng chọn ngày nào cho đúng.
Trong bài "Hai quy tắc thống trị vũ trụ", Thầy Vũ Giới viết rằng phong thuỷ gồm hai trụ cột: quy tắc không gian thể hiện qua Hình Pháp lập cục, và quy tắc thời gian là thước đo của Can Chi, của Tam Nguyên Cửu Vận. Thầy so sánh: chỉ chú trọng Hình Pháp mà bỏ qua thời vận thì như có chiếc xe tốt nhưng không chọn được lộ trình và thời điểm khởi hành; chỉ xét thời vận mà quên Hình Pháp thì khí không có nơi hội tụ.
Tuy vậy, thứ tự vẫn rõ ràng. Phong Thuỷ Liên Hoa xét hình trước, số sau: "Định cục là dựa vào hình, còn lý khí thì dựa vào số." Lục Giáp thuộc phần số. Học Lục Giáp là để dùng cho đúng chỗ, sau khi cục đã được định bằng Hình Pháp, chứ không phải để thay thế việc nhìn hình.
Giới hạn của bài này: bài dừng ở cấu trúc và phép tra. Cách dùng Lục Giáp trong các phép độn, trong lập cục và chọn thời điểm cho từng công trình cụ thể cần học có thầy, vì mỗi phép có quy tắc riêng và cần đối chiếu với hiện trạng thực tế.
Tóm lại: Lục thập hoa giáp là sáu mươi bước của thời gian, chia làm sáu tuần, mỗi tuần một chữ Giáp dẫn đầu. Nắm được quy luật âm dương ghép can chi, biết tra năm, biết tìm tuần thủ là đã có nền móng. Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ để đi tiếp.
Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.
— Vũ Giới —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Trạch Cát: chọn ngày giờ theo can chi, kiểm tra lại phép tính tuần Giáp bằng tay.
- Tướng Mệnh: tra can chi năm sinh và mệnh lý của gia chủ.
- Độn Pháp: lập quẻ theo thời gian, nơi can chi được dùng trực tiếp.
Bài liên quan
- Lục Giáp là gì? Tuần không và gốc Hà Đồ
- Bàn tay trái tính số tuổi can chi
- Luận chứng ngũ hành nạp âm
- Hai quy tắc thống trị vũ trụ trong phong thuỷ
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Thiên can, địa chi và lục thập hoa giáp được Thầy Vũ Giới kiến giải từ gốc Hà Đồ trong các khoá học của Phong Thuỷ Liên Hoa.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Năm 2026 là năm can chi gì và thuộc tuần nào?
Năm 2026 là Bính Ngọ, tính từ tiết Lập Xuân. Bính Ngọ thuộc tuần Giáp Thìn, tuần không là Dần và Mão.
Vì sao không có năm Giáp Sửu?
Vì Giáp là can dương còn Sửu là chi âm. Can chi chỉ ghép cùng tính âm dương, nên Giáp chỉ đi với Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất.
Lục Giáp và lục thập hoa giáp khác nhau thế nào?
Lục thập hoa giáp là toàn bộ sáu mươi cặp can chi. Lục Giáp là sáu chữ Giáp đứng đầu sáu tuần trong vòng sáu mươi ấy, tức sáu tuần thủ.
Sinh ngày 20 tháng 1 dương lịch thì tính năm can chi thế nào?
Người sinh trước tiết Lập Xuân, khoảng đầu tháng 2 dương lịch, thường được tính vào năm can chi trước đó trong mệnh lý và phong thuỷ. Nên kiểm tra ngày Lập Xuân của đúng năm sinh trên lịch hoặc app.
Có cần thuộc lòng cả sáu mươi can chi không?
Không cần thuộc lòng nếu nắm được quy luật. Biết thứ tự mười can, mười hai chi, nguyên tắc cùng âm dương và cách lùi về tuần thủ là tự dựng lại được cả vòng.
